A19 Voorlopige Jaarstukken 2024 FUMO
Tekst van het document
Jaarstukken 2024
Pagina 1 van 62
Inhoudsopgave 1
Inleiding ......................................................................................................................... 3
2
Bestuurlijke samenvatting............................................................................................ 4
3
Ontwikkelingen .............................................................................................................. 8
4
Programmaverantwoording ....................................................................................... 13
4.1
Programma Vergunningverlening en Specialistisch Advies ............................. 13
4.2
Programma Toezicht en Handhaving ............................................................... 17
5
Programma bedrijfsvoering (incl. management) ...................................................... 24
5.1
Wat hebben we gedaan en wat hebben we bereikt ......................................... 24
5.2
Baten en lasten programma Bedrijfsvoering .................................................... 27
5.3
Overzicht algemene dekkingsmiddelen............................................................ 27
6
Paragrafen ................................................................................................................... 28
6.1
Bedrijfsvoering .................................................................................................. 28
6.2
Weerstandsvermogen en risicobeheersing ...................................................... 31
6.3
Financiering ...................................................................................................... 32
7
Jaarrekening 2024 ....................................................................................................... 34
7.1
Grondslagen voor waardering en resultaatbepaling ........................................ 34
7.2
Balans per 31 december 2024 ......................................................................... 37
7.3
Toelichting op de balans .................................................................................. 38
7.4
Het overzicht van baten en lasten over het begrotingsjaar 2024 ..................... 44
7.5
Toelichting op het overzicht van baten en lasten ............................................. 45
7.6
Vermogensmutaties.......................................................................................... 50
7.7
Rechtmatigheidsverantwoording ...................................................................... 50
7.8
Overige gegevens ............................................................................................ 51
Bijlage I: Risicoanalyse ........................................................................................................................ 55 Bijlage II: Overzicht taakvelden ........................................................................................................... 57 Bijlage III: Totaalbeeld kwaliteitscriteria ............................................................................................. 58 Bijlage IV Sisa-bijlage........................................................................................................................... 62
Pagina 2 van 62
1 Inleiding Met de jaarstukken over het jaar 2024 sluiten wij onze planning- en controlcyclus van dit jaar af. De jaarstukken geven u inzicht in de inhoudelijke en financiële ontwikkelingen binnen de FUMO. Leeswijzer We laten in deze jaarstukken zien wat de voortgang van de FUMO was en welke doelen en prestaties uit de programmabegroting 2024 we realiseerden. Daarnaast zijn het jaarverslag en de jaarrekening in de jaarstukken opgenomen. We presenteren de lasten en de baten als positieve bedragen in hele euro’s, tenzij dit in de betreffende tabel anders is aangegeven. De jaarstukken zijn opgesteld volgens de eisen die het Besluit Begroting en Verantwoording Provincies en Gemeenten (BBV) hieraan stelt. Hoofdstuk 2 is een bestuurlijke samenvatting van de belangrijkste ontwikkelingen en resultaten uit deze jaarstukken. Hoofdstuk 3 gaat in op de interne en externe ontwikkelingen. In hoofdstuk 4 lichten we de programma’s van ons primaire proces toe. Na een algemeen deel komen achtereenvolgens de programma’s Vergunningverlening en Specialistisch Advies (VSA) en Toezicht en Handhaving (TH) aan de orde. Hoofdstuk 5 gaat over het programma Bedrijfsvoering inclusief het management. Hoofdstuk 6 gaat in op de volgens het BBV verplichte en voor de FUMO relevante paragrafen bedrijfsvoering (5.1), weerstandsvermogen en risicobeheersing (5.2) en financiering (5.3).
In hoofdstuk 7 vindt u de jaarrekening 2024 met daarin de waarderingsgrondslagen, de balans per 31 december 2024 en het overzicht van baten en lasten. En tot slot hebben we in dit laatste hoofdstuk ook de aanvullende (wettelijk verplichte) informatie ondergebracht.
Pagina 3 van 62
2
Bestuurlijke samenvatting
Versterking VTH-stelsel De commissie Van Aartsen bracht in maart 2021 een rapport uit met tien aanbevelingen om het VTHstelsel te versterken. Tussen 2022 en 2024 is hier binnen het Interbestuurlijk Programma VTH (IBP VTH) aan gewerkt. Nu dit is afgerond, ligt de opvolging bij Omgevingsdienst NL, de VNG, het IPO, 3 ministeries en de individuele omgevingsdiensten. Voor de FUMO betekent dit dat we er in 2025 aan werken om aan de kwaliteitscriteria te voldoen, dat we een innovatieagenda maken en een BIstrategie vormgeven. Daarnaast voeren we gesprekken over de verdere uitwerking en implementatie van de samenwerkingsovereenkomst. Het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat stelde € 7 miljoen subsidie beschikbaar om een robuuste omgevingsdienst te realiseren. Elke omgevingsdienst ontvangt hieruit maximaal € 245.000. Door samen te werken met andere omgevingsdiensten, doen we ons best de kosten zo laag mogelijk te houden. Omgevingswet Wij werken sinds 1 januari 2024 met de Omgevingswet. Dit vraagt om nieuwe werkwijzen, andere processen en benaderingen en nieuw vakjargon. Mede dankzij de goede voorbereiding en positieve grondhouding van de collega’s (ook in de regio) verliep het eerste jaar van werken met de Omgevingswet naar tevredenheid.
Wij zien als FUMO echter wel een aantal potentiële verbeterpunten die de ministeries kunnen oppakken zodat wij ons uitvoerende werk kunnen verbeteren en efficiënter kunnen inrichten. Herijking missie en visie We beschrijven in dit document wat onze missie is en wat de belangrijkste uitdagingen voor omgevingsdiensten zijn. We vertellen onze toekomstdroom (onze visie) en ambities. En hoe we die droom willen verwezenlijken. De FUMO staat voor een schone, veilige en duurzame leefomgeving in Fryslân. Onze professionals leveren een actieve bijdrage aan een schone, veilige en duurzame leefomgeving, voor nu en de generaties na ons. In 2024 is de missie en visie herschreven en op 12 juli 2024 voor zienswijze verzonden aan gemeenteraden Provinciale Staten en het algemeen bestuur van het Wetterskip. De zienswijzen hebben geleid tot wijzigingen in de missie en visie. Het algemeen bestuur heeft tijdens de vergadering van 19 december 2024 de herschreven missie en visie behandeld en niet vastgesteld. Het algemeen bestuur heeft het VTH MO gevraagd om een breed gedragen amendement op te stellen. Ook het amendement heeft geleid tot wijzigingen. Op 6 maart 2025 heeft het algemeen bestuur de missie en visie met wijzigingen vanuit het amendement, vastgesteld. Ondermijning Het is essentieel om als overheid weerbaar te zijn tegen ondermijnende criminaliteit.
In Fryslân zijn de gezamenlijke ambities waarmee de verschillende overheden elkaar versterken bij het opwerpen van barrières tegen ondermijnende criminaliteit, vastgelegd in ‘de Friese Norm’. Wij hebben binnen de FUMO een weerbaarheidsscan uitgevoerd. De aanbevelingen die hieruit voortkwamen zijn verwerkt in een plan van aanpak dat door het algemeen bestuur is vastgesteld en in 2024 is uitgevoerd. Wijziging wet gemeenschappelijke regelingen Op 1 juli 2022 trad een wijziging van de Wet gemeenschappelijke regelingen (Wgr) in werking. Het belangrijkste doel hiervan is het versterken van de democratische legitimatie van gemeenschappelijke regelingen. Vanuit de griffierskring zijn twee bijeenkomsten met raadsleden georganiseerd (op 17 november 2022 en 20 maart 2023) om te inventariseren hoe de raden tegen deze wijzigingen aankijken. De FUMO heeft vervolgens een ontwerp regeling opgesteld en deze aan de volksvertegenwoordigers voorgelegd. De reacties die we hierop kregen, lopen uiteen. Ze worden op Pagina 4 van 62
dit moment beoordeeld door de werkgroep GR FUMO, bestaande uit een afvaardiging van deelnemers, die afweegt of, en zo ja hoe, we ze moeten verwerken in de definitieve GR FUMO. Oproep vanuit bedrijfsleven Tijdens het proces om te komen tot de herijkte visie en missie, heeft de Vereniging Circulair Friesland namens het bedrijfsleven in een extra AB vergadering opgeroepen om blijvend te investeren in de kennis en kunde van de FUMO. Friesland heeft namelijk een stevige ambitie op het gebied van circulaire economie en daarin heeft de FUMO een cruciale rol in het VTH proces om deze ambitie te bereiken. Vertraging in het VTH proces heeft niet alleen gevolgen voor het realiseren van de ambitie, maar heeft ook grote financiële consequenties. FUMO en enkele vertegenwoordigers namens het bedrijfsleven zijn hierover met elkaar in gesprek gegaan en dat heeft geleid tot een innovatief traject om in gezamenlijkheid te komen tot verbetering, en daarmee versnelling, van het proces van vergunningaanvragen. Dit traject heeft in 2025 een vervolg gekregen in de vorm van een gezamenlijke pilot waarvan de resultaten eind 2025 bekend zullen worden. Productie In totaliteit was de urenbesteding op de begrote taken 189.537 uren. Dit is 97.0% van de begrote uren (195.498). Per saldo is hiervoor in de nacalculatie ongeveer € 700.000 aan de deelnemers terugbetaald.
Hiernaast zijn er 7.700 uren aan incidentele opdrachten (1.500 uur meer dan begroot) en 2.940 uren aan projecten besteed, welke niet waren begroot. Regulering (inrichting gebonden) Regulering betreft het afhandelen van melden en vergunningen. We handelden in 2024 in totaal 1.348 meldingen af. Dit zijn er 275% meer dan in 2023. Dit komt vooral door de inwerkingtreding van Omgevingswet. Die maakte dat we in 2024 een melding per MBA indienden, terwijl we deze voorheen bundelden tot één melding. We hebben ook 251 vergunningen afgehandeld. Dit is 10% lager dan in 2023. Het is een landelijk beeld dat er minder vergunningsaanvragen zijn onder de Omgevingswet. Naar de oorzaken kunnen we slechts gissen. Het kan te maken hebben met de invoering van leges voor milieuvergunningen, maar ook met het feit dat er onder de oude wetgeving (WABO) nog veel aanvragen zijn gedaan. Hierdoor kwamen de aanvragen onder de Omgevingswet wat later op gang. In totaal zijn er evenveel uren besteed als begroot. De begroting was 44.714 uren en de werkelijke urenbesteding was 44.754 (100%). Toezicht (inrichting gebonden) Toezicht bestaat uit een regionaal (Fryslân-breed) programma en een lokaal (deelnemer-specifiek) programma. In het regionale programma voerden we 430 controles uit, waarmee de planning is behaald. In het lokale programma voerden we 1.353 controles uit, waarmee ook deze planning is behaald.
De toezichturen in het lokale programma (per individuele deelnemer) waren lager dan begroot. Met name doordat er minder hercontroles nodig waren dan vooraf was ingeschat. De urenbesteding voor het regionale deel was hoger dan begroot doordat we meer uren nodig hadden voor de projecten ZZS en net-niet-Seveso.1 Dit vanwege de hoge complexiteit.
1
Seveso-bedrijven zijn de voormalig BRZO-bedrijven. Dit zijn bedrijven waar met grote hoeveelheden gevaarlijke stoffen wordt gewerkt
Pagina 5 van 62
Personeelsinzet
Formatieve bezetting (gemiddeld) (fte) Aantal productieve uren per fte Ziekteverzuim* Flexibele schil
Realisatie Begroting Realisatie Realisatie Realisatie 2024 2024 2023 2022 2021 156,9 150,1 134,3 118,4 123,0 1.312 1.360 1.361 1.376 1.339 7,3% 5,0% 4,3% 6,6% 5,4% 15,8% 20,0% 20,5% 21,4% 20,4%
*Dit betreft het ziekteverzuim van medewerkers in loondienst van de FUMO
Onze bezetting lag in 2024 gemiddeld 7 fte hoger dan begroot. Dit komt op de eerste plaats doordat er minder productieve uren per medewerker zijn gemaakt, waardoor we meer mensen nodig hadden om de begrote taken uit te voeren. Daarnaast hebben we aanvullende opdrachten en projecten uitgevoerd waarvoor meer capaciteit benodigd was dan begroot. De inzet op deze projecten dekken we uit het ontwikkelbudget. Het aantal fte lag ook hoger dan in 2023. Dit komt doordat met de inwerkingtreding van de Omgevingswet, taken van deelnemers naar de FUMO zijn overgegaan.
De productiviteit over 2024 kwam uit op 1.312, wat lager is dan de norm over zowel 2024 (1.360) als over 2023 (1.361). Dit kwam vooral door hogere scholingsuren (100 uur per fte ten opzichte van 60 uur per fte begroot). De nieuwe medewerkers die met de inwerkingtreding van de Omgevingswet bij ons zijn gestart, hadden opleidingen nodig om het werk op kwalitatief goed niveau te kunnen uitvoeren. Hierin hebben we volop geïnvesteerd. Het ziekteverzuim vertoonde sinds het begin van 2024 een stijgende trend en bedroeg 7,3% op basis van het 12-maands voortschrijdend gemiddelde. Bijna 6% van dit verzuim bestond uit langdurig en zeer langdurig verzuim. Vooral bij de afdeling Bedrijfsvoering was sprake van een forse stijging van het verzuim. Dit was deels werkdruk-gerelateerd en voornamelijk langdurig verzuim. Onze flexibele schil nam af en bedroeg gemiddeld 15,8%. Hiermee voldoen we ruim aan de begrotingsnorm van maximaal 20%.
Pagina 6 van 62
Financieel resultaat Over 2024 is een negatief resultaat gerealiseerd van -/- € 361.793,86. Dit resultaat komt als volgt tot stand (afgerond op € 1.000). Omschrijving Hogere inkomsten uit extra opdrachten Rentebate Lagere besteding outplacementbudget Overige effecten Onttrekking aan reserves Hogere personeelskosten overhead Hogere onvoorziene uitgaven Hogere ICT-kosten Hogere bedrijfskosten incl kapitaallasten Effect nacalculatie begrote taken Totaal
•
•
• • •
•
•
•
•
Bedrag Voor/ nadeel € 372.000 Voordeel € 232.000 Voordeel € 179.000 Voordeel € 88.000 Voordeel € 77.000 Voordeel -€ 99.000 Nadeel -€ 150.000 Nadeel -€ 275.000 Nadeel -€ 87.000 Nadeel -€ 699.000 Nadeel -€ 362.000 Nadeel
We realiseerden voor € 372.000 aan hogere inkomsten uit extra opdrachten ten opzichte van de begroting. Dit waren opdrachten die deelnemers ons aanvullend gaven op de begrote taken. Denk aan extra opdrachten in het kader van de stikstofproblematiek en aan extra ureninzet bij politiek gevoelige dossiers. We realiseerden over 2024 een renteopbrengst van € 232.000. Dit was niet begroot, omdat tijdens het opstellen van de begroting er nog sprake was van negatieve rente. Daardoor ontstaat hier een voordeel. Vanaf 2025 wordt hier in de begroting wel rekening mee gehouden. We beschikken over een outplacement-budget van € 200.000. Dit is in 2024 voor een klein deel aangesproken. Volgens het besluit van het algemeen bestuur van 11 april 2024 dekken we de kosten die gerelateerd zijn aan de I-visie in 2024 uit de algemene reserve. Over 2024 betrof dit € 77.000. Het ziekteverzuim bij afdeling Bedrijfsvoering liep in 2024 flink op. Hierdoor zijn extra kosten gemaakt voor inhuur. Tegelijkertijd waren nog niet alle begrote vacatures ingevuld, wat tot lagere kosten heeft geleid. Per saldo leidde dit tot € 99.000 hogere personeelskosten. De kosten voor onvoorziene uitgaven waren € 150.000 hoger dan begroot.
Hieronder vallen onder andere de kosten voor brandveiligheidscontroles bij provinciale inrichtingen (€ 63.000), de kosten voor de VTH-netwerkdag (€ 13.000), de kosten voor de bedrijfsarts (€ 28.000) en advocaatkosten (€ 28.000). Voor de laatste twee is, mede op advies van de auditcommissie van de FUMO, een structureel budget opgenomen in de ontwerpbegroting van 2025. Onze ICT-kosten waren € 275.000 hoger dan begroot. Een deel van deze kosten dekken we uit de I-visie. De licentiekosten voor het zaaksysteem vielen hoger uit dan vooraf was ingeschat. Dit komt vooral door hogere indexeringen dan waarmee we in de begroting rekening hielden. In de kadernota 2026 nemen we hier budget voor mee. Dit geldt ook voor de overige licentiekosten, zoals het personeelssysteem AFAS. De bedrijfskosten waren € 87.000 hoger dan begroot. De grootste post betreft de kapitaallasten, die van de DVO met de provincie naar de kapitaallasten van de FUMO zijn verschoven. De kosten van de DVO met de provincie waren hierdoor lager dan begroot. Ook de kosten voor huisvesting, ons wagenpark en overige kosten (zoals representatiekosten en communicatiekosten) waren hoger dan begroot. In 2024 is, volgens de sturings- en financieringssystematiek, een nacalculatie uitgevoerd op de werkelijke bestede uren ten opzichte van de begrote uren. Per saldo leidde dit tot een terugbetaling aan de deelnemers van € 699.000.
Pagina 7 van 62
3
Ontwikkelingen
Het Interbestuurlijk Programma (IBP VTH) en de robuuste FUMO De commissie Van Aartsen bracht in maart 2021 een rapport uit met tien aanbevelingen om het VTHstelsel te versterken. Tussen 2022 en 2024 is hier binnen het Interbestuurlijk Programma VTH (IBP VTH) aan gewerkt. Nu dit is afgerond, ligt de opvolging bij Omgevingsdienst NL, de VNG, het IPO en de individuele omgevingsdiensten. Binnen het IBP VTH zijn de afgelopen twee jaar veel producten ontwikkeld. Zo is er een kennisinfrastructuur opgezet waarmee omgevingsdiensten en andere partijen kennis kunnen delen. Ook is er een landelijk voorstel gedaan voor een uniforme financieringssystematiek en zijn de kwaliteitscriteria geactualiseerd. Daarnaast wordt gewerkt aan een digitale infrastructuur. Een belangrijk aandachtspunt is het voldoen aan de robuustheidscriteria. Deze criteria zijn essentieel voor het functioneren en de kwaliteit van omgevingsdiensten. Omgevingsdiensten hebben tot 1 april 2026 de tijd om hieraan te voldoen. Begin 2024 heeft de FUMO een plan van aanpak Robuustheid opgesteld. In september 2024 concludeerde het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat dat de FUMO op schema ligt om de maatregelen op tijd door te voeren. De voortgang wordt gemonitord door de Klankbordgroep Robuustheid en het ministerie. Het Rijk, de VNG, het IPO en ODNL werken samen aan een schone, veilige en gezonde leefomgeving.
Nu het IBP VTH is afgerond, willen zij zorgen dat de behaalde resultaten worden geïmplementeerd en doorontwikkeld. Hiervoor zijn samenwerkingsafspraken gemaakt en ondertekend.
Pagina 8 van 62
Het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat heeft € 7 miljoen subsidie beschikbaar gesteld om een robuuste omgevingsdienst te realiseren. Elke omgevingsdienst ontvangt maximaal € 245.000. Wij financieren hiermee zoveel mogelijk onze opgaven. Door samen te werken met andere omgevingsdiensten, proberen we kosten zo laag mogelijk te houden. Omgevingswet We werken sinds 1 januari 2024 met de Omgevingswet. Dit vraagt om een andere manier van werken met nieuwe werkwijzen, andere processen en benaderingen en nieuw vakjargon. Mede dankzij de goede voorbereiding en positieve grondhouding van onze collega’s (ook die in de regio) verliep het eerste jaar van werken met de Omgevingswet naar tevredenheid. De implementatie van de bedoeling van de Omgevingswet is echter een proces van meerdere jaren. Deze beweging vatten we als volgt samen: • • • • • •
Van sectoraal werken naar integraal werken; Van themagericht werken naar gebiedsgericht werken; Van sturen op regels naar sturen op doelen; Geen ‘nee, tenzij’ maar ‘ja, mits’; Van mensen laat betrekken in het proces naar vroegtijdige betrokkenheid (participatie); Van parallel werken naar één overheid.
Intern De Omgevingswet heeft meer samenwerking gebracht tussen de verschillende teams. Daarnaast was er regelmatig casuïstiek en dit heeft geholpen om de werkwijze van de wet beter te doorgronden. Keuzes van de wetgever zorgden er echter ook voor dat het werk van de beoordelaars van meldingen en informatieplichten is verschraald, minder uitdagend en minder dienstverlenend is geworden. Regionaal Wij beheren de samenwerkingsafspraken die we maken in het beheerdersoverleg, waaraan de deelnemers, ketenpartners en de FUMO deelnemen. Dit gebeurt in een goede sfeer, waarin ieder de ruimte voelt om zaken omtrent de Omgevingswet te bespreken zodat we betere afspraken met elkaar kunnen maken. Het valt op dat deelnemers die niet - of in mindere mate - zijn aangehaakt, de afspraken ondanks vaststelling in de governance niet goed kennen. Zij komen deze hierdoor ook niet goed na. We streven daarom als FUMO naar meer samenwerking rondom het opstellen van omgevingsplannen en naar meer uniformiteit in de milieuregels. Landelijk De helpdesk van het Informatiepunt Leefomgeving (IPLO) was goed bereikbaar. Daarnaast speelde de VNG in op specifieke behoeftes door (kennis)netwerksessies te organiseren over actuele thema’s (zoals overgangsrecht) en door actualiteiten te delen via verschillende kanalen.
Vanuit ODNL zijn een Verbeterteam Omgevingswet, een Kernteam Omgevingswet en een Netwerk Omgevingswet gestart. Kwesties vanuit deze teams nemen we vaak samen met de VNG mee naar interbestuurlijke overleggen. Er zijn wat ons betreft nog een aantal potentiële verbeterpunten die de ministeries kunnen oppakken, zodat wij ons werk beter en efficiënter kunnen uitvoeren en inrichten. Voorbeelden zijn: • • • • •
Minder versnippering. Er zijn nu allerlei activiteiten losgeknipt die voorheen één inrichting vormden. Vereenvoudiging van de regels in het Besluit Activiteiten Leefomgeving (Bal). Aanwijzen van meer basistaken. Schrappen van (kleine) uitzonderingen op de basistaken. De landelijke ondersteuning langer aanhouden dan tot 1 juli 2025. De implementatie en het anders werken begint nu pas.
Al deze voorgestelde wijzigingen zijn bedoeld om onze gezamenlijke dienstverlening richting initiatiefnemers te verbeteren en om onze interne processen te optimaliseren. Pagina 9 van 62
Herijking missie en visie We beschrijven in dit document wat onze missie is en wat de belangrijkste uitdagingen voor omgevingsdiensten zijn. We vertellen onze toekomstdroom (onze visie) en ambities. En hoe we die droom willen verwezenlijken. Onze missie luidt: Het milieu is een belangrijke voorwaarde voor de kwaliteit van leven. Voor mensen, dieren en planten. Wij staan voor een schone, veilige en duurzame leefomgeving in Fryslân. Wij zijn ervan overtuigd dat we dat alleen door samenwerking kunnen bereiken. We hebben voldoende kennis voor de uitvoering van ons wettelijke takenpakket en in voorkomende gevallen voor het plustakenpakket. Onze visie luidt: Onze professionals leveren een actieve bijdrage aan een schone, veilige en duurzame leefomgeving, voor nu en de generaties na ons. Van proactief, onafhankelijk en integraal advies bij huidige toekomstige regelgeving, bij innovatie en bij complexe maatschappelijke vraagstukken tot uitvoering en handhaving. Met oog voor de belangen van alle betrokken partijen. We zijn een robuuste organisatie met veel kennis op het gebied van milieu. Met een slimme, datagedreven uitvoering van omgevingsbeleid. Hierbij hebben we een positieve invloed op het verbinden van het collectief binnen Fryslân vanuit het gedachtengoed van één overheid. Wij zorgen voor een aantrekkelijke werkomgeving voor mensen die onze passie delen.
Samen bieden we onze partners en deelnemers meerwaarde door hen te ontzorgen vanuit een zelfbewuste en klantgerichte cultuur. In 2024 is de missie en visie herschreven. Hier zijn de opmerkingen van deelnemers en diverse ontwikkelingen in meegenomen. Ook zijn er twee informatiesessies voor bestuurders en volksvertegenwoordigers gehouden waarbij het mogelijk was voor deelnemers om input te geven voor de missie en visie. De herschreven missie en visie is op 12 juli 2024 voor zienswijze verzonden aan gemeenteraden Provinciale Staten en het algemeen bestuur van het Wetterskip. De zienswijzen hebben geleid tot wijzigingen in de missie en visie. Het algemeen bestuur heeft tijdens de vergadering van 19 december 2024 de herschreven missie en visie behandeld en niet vastgesteld. Het algemeen bestuur heeft het VTH Managementoverleg gevraagd om te komen met een gedragen amendement voor de laatste aanpassingen aan de missie en visie. De missie en visie is met wijzigingen uit het amendement door het algemeen bestuur vastgesteld op 6 maart 2025. De wijzigingen vanuit zowel de zienswijzen als het amendement betroffen het weglaten van de financiële impact, het toevoegen van het belang voor inwoners en het aanpassen van drie passages. Deze passages gaan over aanbod- en vraaggestuurd werken, de rol van de FUMO en het streven naar de uitvoering van alle milieutaken voor deelnemers door de FUMO.
Ondermijning Binnen de FUMO is een weerbaarheidsscan uitgevoerd. De aanbevelingen die hieruit voortkwamen zijn verwerkt in een plan van aanpak dat door het algemeen bestuur is vastgesteld en in 2024 is uitgevoerd. Het MT en de teamleiders hebben al deelgenomen aan een bewustwordingssessie. De overige medewerkers volgen deze sessie in het eerste kwartaal van 2025. Daarnaast organiseren we in 2025 een verdiepingscursus en richten we een interne meldprocedure in. Oproep vanuit bedrijfsleven Tijdens het proces om te komen tot de herijkte visie en missie, heeft de Vereniging Circulair Friesland namens het bedrijfsleven in een extra AB vergadering opgeroepen om blijvend te investeren in de kennis en kunde van de FUMO. Friesland heeft namelijk een stevige ambitie op het gebied van circulaire economie en daarin heeft de FUMO een cruciale rol in het VTH proces om deze ambitie te bereiken. Vertraging in het VTH proces heeft niet alleen gevolgen voor het realiseren van de ambitie, maar heeft ook grote financiële consequenties. FUMO en enkele vertegenwoordigers namens het bedrijfsleven zijn hierover met elkaar in gesprek gegaan en dat heeft geleid tot een innovatief traject om in gezamenlijkheid te komen tot verbetering, en daarmee versnelling, van het proces van vergunningaanvragen.
Dit traject heeft in 2025 een vervolg gekregen in de vorm van een gezamenlijke pilot waarvan de resultaten eind 2025 bekend zullen worden. Pagina 10 van 62
Wijziging wet gemeenschappelijke regelingen Op 1 juli 2022 trad een wijziging van de Wet gemeenschappelijke regelingen (Wgr) in werking. Het belangrijkste doel hiervan is het versterken van de democratische legitimatie van gemeenschappelijke regelingen. Vanuit de griffierskring zijn twee bijeenkomsten met raadsleden georganiseerd (op 17 november 2022 en 20 maart 2023) om te inventariseren hoe de raden tegen deze wijzigingen aankijken. Naast de wettelijke aanpassingen per 1 juli 2022 zijn de deelnemers uitgenodigd om aanvullende voorstellen aan te dragen voor de herijking van de GR FUMO. Na herhaalde oproepen bleek dat men op dit moment geen verdere wijzigingen nodig achtte, afgezien van de aanpassingen die voortvloeien uit de wetswijziging van 1 juli 2022. Bij het aanpassen van GR FUMO richten we ons hierom uitsluitend op deze wijzigingen, die in principe per 1 juli 2024 in werking hadden moeten treden. De eerste stappen in dit proces zijn inmiddels gezet. De FUMO heeft vervolgens een ontwerp regeling opgesteld en deze ter consultatie voorgelegd aan de volksvertegenwoordigers. De reacties die we hierop kregen, liepen uiteen. Ze worden op dit moment beoordeeld door de werkgroep GR FUMO die afweegt of, en zo ja hoe, we ze moeten verwerken in de definitieve GR FUMO.
Collectieve taken Collectieve uren kunnen we niet specifiek herleiden naar individuele deelnemers, maar zijn wel nauw verbonden aan het primaire proces. Onze collectieve uren zijn overschreden. Het algemeen bestuur is hierover in 2024 al diverse keren geïnformeerd, waaronder in de bestuurlijke halfjaarrapportage. Er waren voor 2024 13.788 collectieve uren begroot en we hebben 17.983 collectieve uren gemaakt. In onderstaande tabel maken we onderscheid tussen ‘reguliere’ collectieve uren en inwerkuren. Hieruit blijkt dat de besteding op zowel de reguliere collectieve uren als de inwerkuren hoger was dan begroot. Dit komt vooral door het aantal inwerkuren, maar ook door andere collectieve taken zoals het monitoren en evalueren van de effecten van de Omgevingswet. Als gevolg van de inwerkingtreding van de Omgevingswet, zijn begin 2024 veel nieuwe collega’s bij de FUMO in dienst gekomen. Vanwege de krappe arbeidsmarkt waren dit veel zij-instromers en young professionals. Deze jonge en/of onervaren medewerkers hebben meer begeleiding en opleiding nodig dan medewerkers die al over (enige) ervaring beschikken. Dit is gemeld in de bestuurlijke halfjaarrapportage. Omschrijving Collectieve uren excl inwerken Inwerkuren Totaal
Begroot jaar 5.088 8.700 13.788
Gerealiseerd jaar 6.714 11.269 17.983
% 132% 130% 130%
In de vergadering van het AB FUMO van 27 oktober 2022 is besloten dat inwerkuren onder de collectieve uren worden verantwoord en afgerekend. Dankzij deze middelen waren we in staat om de bezetting op peil te houden en het inwerken te bekostigen.
Pagina 11 van 62
In 2024 zijn 11.269 uren besteed aan inwerken. Het gaat dan om zowel uren van de medewerker die wordt ingewerkt als om uren van de begeleider. Hieronder volgt een specificatie van de inwerkuren. Categorie Trainee/ young professional Zij-instromer Nieuwe medewerker Begeleiding Totaal
Inwerkuren 2024 Aantal medewerkers 3.199 2.407 2.344 3.319 11.269
Gemiddelde per medewerker 14 15 30
229 160 78
Trainees en young professionals hadden gemiddeld genomen de meeste inwerkuren nodig, wat logisch is gezien hun gebrek aan ervaring. Er zijn veertien trainees/young professionals die in 2024 uren onder de inwerkuren hebben verantwoord. Een deel hiervan kwam al in 2023 in dienst en had een inwerkperiode die doorliep in 2024.
Pagina 12 van 62
4 Programmaverantwoording 4.1
Programma Vergunningverlening en Specialistisch Advies
4.1.1 Wat hebben we gedaan en wat hebben we bereikt Naast het afhandelen van aanvragen meldingen onder de Omgevingswet, hebben we nog heel 2024 gewerkt aan het afhandelen van de ‘oude’ voorraad Wabo zaken. Dit krijgt in 2025 een vervolg, met name wat de complexere en langlopende Wabo aanvragen betreft. Een deel van de medewerkers heeft hierdoor nog onvoldoende ervaring kunnen opdoen met het werken onder de Omgevingswet. In 2025 vraagt dit nog om de nodige tijdsinvestering, wat mogelijk gevolgen heeft op de productiviteit. Vanwege de afnemende werkvoorraad van vergunningaanvragen - zowel onder de Wabo als de Omgevingswet - maakten we eind 2024 al een start met de voorbereiding van het actualiseren van vergunningen. Vanaf 2025 actualiseren we vergunningen periodiek en programmatisch, conform het besluit van het algemeen bestuur van 11 juli 2024. Opleiding nieuwe medewerkers en algemeen De medewerkers die in 2024 zijn gestart, volgden het hele jaar een intensief opleidings- en inwerkprogramma. Onze overige medewerkers volgden de reguliere trainingen en opleidingen. Zowel het opleiden als het verzorgen van de begeleiding door onze ervaren medewerkers had gevolgen op de productiviteit. Personeelsinzet
Productiviteit VSA 2024 1620
1420
1360
Flexibele schil VSA 2024
1292
1220
1020 820 620
420 220 20 Begroot
Realisatie
De flexibele schil van VSA bedroeg over 2024 gemiddeld 20,8%. Mede door de afnemende werkvoorraad is de flexibele schil eind 2024 afgeschaald. De productiviteit was gemiddeld 1.292 uren per fte. Bij de twee teams van vergunningverlening kwam de productiviteit op 1.301 uur per fte en bij de twee teams van specialistisch advies op 1.280 uur per fte. Dit is lager dan de norm van 1.360 fte. De belangrijkste oorzaken zijn een hoger ziekteverzuim dan de norm van 5% en meer scholingsuren dan de norm van 60 uur per medewerker. Het hogere ziekteverzuim is veroorzaakt door een aantal langdurige ziektegevallen. Bij vergunningverlening is gemiddeld 113 uur per fte besteed aan scholing en bij specialistisch advies 79 uur per fte. Deze hogere scholingsuren hangen samen met de indiensttreding van nieuwe medewerkers als gevolg van de invoering van de Omgevingswet. Pagina 13 van 62
Productie We handelden in 2024 in totaal 1.348 meldingen (inclusief informatieplichten) en 251 vergunningen af. Dit betekende een toename van 276% ten opzichte van 2023 (488 meldingen). Van de 1.348 meldingen hadden er 1.114 (waarvan 475 informatieplichten) betrekking op de Omgevingswet. Het aantal afgehandelde vergunningen ligt 10% lager dan 2023. Dit is een landelijk beeld. Het merendeel van de afgehandelde vergunningen had betrekking op Wabo aanvragen. Van de 251 afgehandelde vergunningen hadden er 39 betrekking op de Omgevingswet. Het is niet precies duidelijk waarom het aantal vergunningaanvragen lager ligt. Het kan te maken hebben met de invoering van leges voor milieuvergunningen, maar ook met het feit dat er onder de oude wetgeving (WABO) nog veel aanvragen zijn gedaan. Hierdoor kwamen de aanvragen onder de Omgevingswet wat later op gang. De gemiddelde urenbesteding per melding ligt onder de Omgevingswet tot nu toe duidelijk lager dan onder de Wabo. Dit komt vermoedelijk doordat meldingen nu per milieubelastende activiteit (mba) worden ingediend en dus minder omvangrijk zijn. Daarnaast lijkt het zo te zijn dat bij Vergunningverlening onder de Omgevingswet gemiddeld minder tijd is besteed aan een vergunning. Gezien het relatief lage aantal vergunningen kan dit beeld nog wijzigen.
Bestuurlijk is afgesproken dat we de kengetallen twee jaar na inwerkingtreding van de Omgevingswet evalueren. Voor de basistaken hanteerden we in de begroting een eenmalige opslag voor het werken onder de Omgevingswet. Uit de realisatie bleek dat we 99,7% van de begrote uren, dus inclusief opslag, nodig hadden voor de uitvoering van de basistaken door Vergunningverlening en Specialistisch advies.
Pagina 14 van 62
Omschrijving Aantallen meldingen Aantallen vergunningen
Gerealieerd 2024 1.348 251
Gerealiseerd 2023 488 279
% 276% 90%
Plustaken gemeenten specialistisch advies (uren) Categoriën Beleidsondersteuning Nazca REV Externe veiligheid Spec. Advies Bodem Spec. Advies Geluid Spec. Advies juridisch Spec. Advies Lucht Totaal
Realisatie 2024 DVO 2024 Uitnutting 365 180 203% 147 147 100% 229 174 131% 473 1.715 28% 18 123 15% 3.064 4.158 74% 1.566 1.646 95% 213 50 425% 6.074 8.193 74%
Het onderdeel beleidsondersteuning betreft voornamelijk adviezen voor (deel)ondernemingsplannen bij gemeenten. Er is steeds meer vraag naar deze adviezen. Bij externe veiligheid zijn weinig adviezen gevraagd bij ruimtelijke plannen. Hier komt bij dat de FUMO in 2024 landelijke subsidies heeft ontvangen voor activiteiten die anders voor rekening van de gemeenten waren gekomen. Doordat we aan de subsidievereisten voldeden, droeg de FUMO bij aan lagere kosten voor de deelnemers. Landelijk is slechts 60% van de subsidie verbruikt terwijl de FUMO de subsidies voor nagenoeg 100% heeft gebruikt. Advies Bodem is door twee gemeenten als plustaak ingebracht, waarbij in 2024 minder vraag was dan vooraf ingeschat. De overschrijding bij Advies Lucht heeft vooral betrekking op één dossier bij één gemeente. Dit was een uitgebreid advies met langdurige metingen. Plustaken provincie (uren) Categoriën Bezwaar en beroep WOO Bibob Externe veiligheid Ontgrondingen vergunningverlening Wet luchtvaart vergunningverlening
Realisatie 2024 DVO 2024 Uitnutting 2.134 1.850 115% 700 300 233% 619 1.000 62% 306 536 57% 3.234 2.740 118% 562 464 121% 7.555 6.890 110%
We ontvingen in 2024 (veel) meer WOO-verzoeken dan vooraf ingeschat, inclusief een aantal omvangrijke verzoeken waaruit extra werkzaamheden voortkwamen. De vraag naar de uitvoering van werkzaamheden voor het actualiseren van het REV (Register Externe Veiligheid) viel juist lager uit dan ingeschat. Tijdigheid en kwaliteit Het werken onder de Omgevingswet brengt nog diverse uitdagingen met zich mee. Ook nu we ruim een jaar verder zijn. Zo is er nog onduidelijkheid over interpretatie van de wetgeving en functioneert het DSO (Digitaal Stelsel Omgevingswet) niet naar behoren. We hebben hierover een brief naar ODNL gestuurd met het verzoek om deze door te sturen naar de minister. Deze brief is in de vergadering van het algemeen bestuur van 19 december 2024 als ingekomen stuk behandeld. Dezelfde brief gaat binnenkort naar de regeringscommissaris. Dat het DSO de milieubelastende activiteiten van elkaar ‘losknipt’ waarna ze bij verschillende organisaties binnenkomen, maakt het lastig om een totaaloverzicht te krijgen en een integrale Pagina 15 van 62
afweging te kunnen maken zonder dat we de proceduretijd overschrijden. De kwaliteitsbewaking wordt bemoeilijkt doordat de wetgever de initiatiefnemer niet verplicht om alles dat bij elkaar hoort, in één keer in te dienen. Hierdoor ontvangen wij sommige onderdelen niet, met als gevolg dat we mogelijk jaren later bij een toezichtcontrole ontdekken dat er informatie ontbreekt. Dit komt de dienstverlening richting bedrijven en particulieren niet ten goede. Dat we door de nieuwe werkwijze niet meer integraal kunnen afwegen/toetsen, heeft naast mogelijke milieueffecten ook invloed op de motivatie van onze medewerkers. Zij voelen zich verantwoordelijk voor hun werk en de dienstverlening maar hebben het gevoel tekort te schieten. Deze uitdagingen hebben gevolgen voor het adequaat kunnen oppakken en afhandelen van aanvragen meldingen. In bepaalde gevallen hebben we hierover afstemming met het bevoegd gezag. De regionale samenwerkingsafspraken voor het tijdig afhandelen van de vergunningprocedures hebben we, zowel regionaal als intern, nog onvoldoende kunnen beproeven vanwege het beperkte aantal vergunningaanvragen onder de Omgevingswet.
4.1.2 Wat heeft het gekost?
Programma Vergunningverlening en Specialistisch advies
Begroting voor wijziging 2024
Begroting na wijziging 2024
Rekening 2024
6.018.600 6.018.600
7.151.090 7.151.090
6.463.839 6.463.839
366.061 159.310
341.462 74.302
5.493.229 -
6.735.327
641.338 5.259.321
7.151.091 1 -
5.900.659 563.180
Lasten Personeelslasten Project Omgevingsweg overheveling taken Overige kosten
Baten Taken Projecten Brikstaken Overige baten Toegerekende deelnemersbijdragen Deelnemersbijdragen Provincie Fryslân Deelnemersbijdrage Wetterskip
6.018.600 -
Resultaat programma VSPA - Onttrekkingen aan reserves - Toevoegingen aan reserves
-
Resultaat programma T&V na vermogensmutaties
Zie hoofdstuk 7 voor een toelichting op het resultaat.
Pagina 16 van 62
-
-
1 -
563.180
4.2
Programma Toezicht en Handhaving
4.2.1 Wat hebben we gedaan en wat hebben we bereikt Risicogestuurd toezicht Voor onze basistaken hebben wij voor 2024 het jaarprogramma VTH Fryslan 2024 opgesteld. Dit jaarprogramma is gebaseerd op de uitgangspunten voor de basistaken in het VTH-beleid Fryslân. We hielden bij het opstellen van het jaarprogramma rekening met de bij dit beleid behorende risicoanalyse en vastgestelde kengetallen. Dit is voor ons een effectieve en efficiënte manier van werken. De bedrijven die in 2024 zijn gecontroleerd, zijn volgens dit risicomodel ingepland. Bij de totstandkoming van het jaarprogramma over 2024 is gekeken naar: • • • •
de risicoscore van de branche en de activiteiten; de datum van de laatste reguliere controle; of er sprake is van aandachtsbedrijven (bijvoorbeeld politiek gevoelig); de Landelijke Handhavingstrategie (LHS) score.
Bij het risicogestuurd toezicht baseren we ons op data die we vastleggen in het zaaksysteem LEEF. Het goed registeren van deze data was in 2024 een specifiek aandachtspunt. Hier is door onze teamleiders veel aandacht aan besteed. Zo stuurden zij actief op de inzet van een dashboard waarin alle relevante informatie is opgenomen die we nodig hebben voor de planning, monitoring en borging van de bedrijven die we in 2024 controleerden. Planning en voortgang Het eerste half jaar van 2024 stond in het teken van het op orde krijgen van de bezetting bij het inrichtingsgebonden toezicht. Vanwege de inwerkingtreding van de Omgevingswet en de hiermee samenhangende overdracht van inrichtingen, zijn er eind 2023 en begin 2024 veel nieuwe collega’s bij ons gestart. In de beginperiode van 2024 was nog sprake van onderbezetting. Inmiddels is de formatie weer op niveau en hebben bijna alle medewerkers van Toezicht & Handhaving goede inhoudelijke kennis van de Omgevingswet. Om goed te kunnen beoordelen of we aan de geldende kwaliteitscriteria voldoen, registreerden onze medewerkers in MyForms de genoten opleidingen en opgedane kennis en ervaringen. Meerdere collega’s volgden in 2024 opleidingen en dit had invloed op hun inzetbaarheid en de kwaliteit en kwantiteit van hun werkzaamheden.
Dankzij een aantal gerichte interventies, waaronder het projectmatig uitvoeren of het uitbesteden van controles, is de uitvoering van het jaarprogramma 2024 goed verlopen. Innovatie in toezicht Om onszelf te kunnen verbeteren, vinden we innovatie belangrijk. We volgen daarom de landelijke ontwikkelingen op het gebied van innovatie in het toezicht. We woonden bijeenkomsten bij over het gebruik van Artificial Intelligence (AI)en risicogestuurd toezicht en we volgen met belangstelling de initiatieven die al bij andere omgevingsdiensten zijn gestart. We werken ook nauw samen met andere omgevingsdiensten, om onze kennis te delen. Zo verkennen we het zogenaamde Brabants model, het datagestuurd milieutoezicht en het bedrijvenregister stikstof agrarisch. We zijn aangehaakt bij de landelijke werkgroep Moderne technologieën als toezichtinstrument en we hebben intern gebrainstormd over een aantal haalbare onderwerpen waarmee we ons toezicht efficiënter kunnen aanpakken. We hielden hierbij rekening met het feit dat de kosten voor de deelnemers worden beperkt en willen met de huidige middelen en mensen een optimaal rendement bereiken. Om één en ander te kunnen realiseren, zijn in 2024 plannen gemaakt met betrekking tot de inrichting van het Toezicht & Handhaving Innovatie Laboratorium (TIL).
Het TIL is een multidisciplinair team dat fungeert als regisseur en aanjager om de innovatie van werkprocessen te stimuleren en in te gang te zetten, zodat we effectiever en efficiënter werken. Daarnaast investeerden we het afgelopen jaar in de Pagina 17 van 62
inzet van verschillende middelen bij toezicht en handhaving. Zo maken we structureel gebruik van onze lekdetectiecamera bij controles op covergistingsinstallaties. We hebben onze drones vaker ingezet om data te vergaren, bijvoorbeeld bij alle grote afvalbedrijven die onder het bevoegd gezag van de provincie vielen. Met verbeterde software maakt de drone beelden van opslagen die we verwerken in het softwaresysteem. Dit geeft de toezichthouders een overzicht van de hoeveelheden opslag van afvalstoffen en de soorten afvalstoffen. De toezichthouder kan deze gegevens vervolgens toetsen aan de vergunningen. Door de inzet van de drones besparen we tijd en zijn de onze meetgegevens nauwkeuriger, wat helpt bij een betere onderbouwing bij de handhaving.
Inzet gasdetectiecamera Wij hebben de infraroodcamera in 2024 gebruikt voor de volgende soorten controles: • controle op gasdichtheid van in totaal zes vergistingsinstallaties op agrarische bedrijven. Dit was ter ondersteuning van de agrarische controles; • controle op gasdichtheid van een gasopwerkinstallatie bij een rioolwaterzuiveringsinstallatie; • twee dwangsomcontroles op gasdichtheid van een gasopwerkinstallatie bij een voedingsmiddelenbedrijf; • controle op het vrijhouden van ruimte in de spouwmuren bij woningen ten behoeve van vleermuisverblijven.
Pagina 18 van 62
Dit laatste was een proef om te achterhalen of de infraroodcamera bruikbaar is om vast te stellen of men ruimte in de spouwmuur heeft vrijgehouden voor vleermuizen. Dit is in sommige gevallen een vereiste bij het na-isoleren van spouwmuren. De uitkomst van de proef was dat dit in de winterperiode niet duidelijk met de infraroodcamera is vast te stellen. We herhalen de proef bij hogere temperaturen in de zomerperiode van 2025. Zeer zorgwekkende stoffen Zeer Zorgwekkende Stoffen (ZZS) kregen in 2024 volop aandacht. Een werkgroep, bestaande uit een vertegenwoordiging van de deelnemers en de FUMO, stelde een concept plan van aanpak en een meerjarenplan op met daarin onder andere beschreven hoe we intern en extern moeten reageren als we ZZS aantreffen. Goede afstemming met bedrijven, maar zeker ook met de deelnemers, is hierbij van belang. In september 2024 is een pilot gestart. We controleren in totaal zestig bedrijven op de aanwezigheid van zeer zorgwekkende stoffen bij indirecte lozingen. Twintig bedrijven zijn in 2024 bemonsterd en bij de overige veertig bedrijven doen we dit in 2025. Softwareontwikkelaar DeConcern maakte het mogelijk dat we veiligheidsinformatiebladen kunnen inscannen om snel een overzicht te genereren van de aanwezige ZZS stoffen en potentiële ZZS stoffen. Dit bespaart tijd en geeft een goed inzicht in aanwezige ZZS.
Ook het betreffende bedrijf krijgt zo inzicht in de ZZS die in het bedrijfsproces voorkomen. Wij werken op het gebied van ZZS nauw samen met Wetterskip Fryslân, dat een analysepakket heeft ontwikkeld voor ZZS in afvalwater. Wij mogen gebruik maken van hun laboratorium en mensen om onze afvalwatermonsters te laten analyseren. Wij beperken ons als uitvoeringsdienst in deze pilot tot het afnemen van monsters en tot de afstemming hierover met het Wetterskip en de betreffende deelnemers. De pilot levert waardevolle inzichten op die we nodig hebben bij het bepalen van onze vervolgstappen in het plan van aanpak ZZS. Dit stellen we samen met deelnemers op en wordt nog in de governance behandeld. Samenwerken Naast de eerder genoemde samenwerkingsverbanden werken we ook samen met de Veiligheidsregio. Samen met hen voeren we controles uit bij provinciale inrichtingen. Met Provinciale Waterstaat doen we surveillances op het water en wat betreft ketentoezicht werken we veel samen met de politie. Onlangs waren twee toezichthouders twee dagen bij de Milieudienst Rijnmond op bezoek om daar te leren van hun werkwijzen. Wat we van deze samenwerkingsverbanden meenemen, heeft een positieve invloed op de kwaliteit van onze eigen werkzaamheden. Producten en diensten Het aantal producten en diensten op het gebied van toezicht is divers en omvangrijk.
Hieronder gaan we in op de meest voorkomende producten en diensten. Inrichtinggebonden toezicht/ controles Omschrijving Aantal controles - lokaal Aantal controles - regionaal
Omschrijving Urenbesteding controles - lokaal Urenbesteding controles - regionaal
Gepland jaar 1.320 419
Gerealiseerd jaar 1.353 430
Gepland jaar 38.687 6.000
Gerealiseerd jaar 35.652 7.860
% 103% 103%
% 92% 131%
De projecten ZZS en net niet-Seveso zaten in het regionale uitvoeringsprogramma. De bedrijven die we in dit programma op deze onderdelen controleerden, kenmerken zich door ingewikkelde processen en complexe wetgeving. Het geformuleerde kengetal bleek niet voldoende voor de controle die we Pagina 19 van 62
hier uitvoerden. Daarom zit er een overschrijding in deze regionale uren. Op het totaalsaldo (lokaal/regionaal) is er een kleine onderschrijding van de uren in het inrichtingsgebonden toezicht. In 2024 voerden we 1.353 controles uit bij bedrijven in de sectoren industrie, afval en agrarisch. Dit waren geplande aspectcontroles en integrale controles. In 36% van de aspectcontroles constateerden we een overtreding en was een hercontrole nodig. In 43% van de integrale controles is een overtreding geconstateerd. Van de 1.353 controles voerde team agrarisch er 650 uit. Bij 44% van zowel de aspect- als integrale controles werd door hen een overtreding geconstateerd. Van de 1.353 controles voerde team industrie er 693 uit. Bij de aspectcontroles industrie constateerden zij een overtreding in 28% van de gevallen en bij de integrale controles industrie constateerden zij een overtreding in 42% van de gevallen. Wij hebben deze overtredingen in de LHS-matrix ingeschaald. Hieruit blijkt dat we 89% van de overtredingen inschaalden in het lichte LHS-segment, 10% in het middensegment en 1% in het zware LHS-segment. In het regionale programma schaalden we in 89% van de overtredingen in het lichte LHS-segment in, 5% in het middensegment en 6% in het zware segment. De hercontroles hebben dit beeld iets veranderd.
Wanneer een hercontrole ook niet in orde was, hebben we de betreffende overtreding in een zwaarder segment van de LHS-matrix ingeschaald. Niet inrichtingsgebonden toezicht/controles Asbest Omschrijving Aantal meldingen Aantal controles Verhouding controles op meldingen Aantal uren besteed aan meldingen Aantal uren besteed aan controles
Gepland Gerealiseerd jaar jaar 2.527 2.196 505 494 20% 22,5% 3.361 2.022
2.852 1.518
% 87% 98%
85% 75%
Het aantal afgehandelde meldingen was lager dan begroot, waardoor de uren die we hiervoor nodig hadden ook lager uitvielen. Het aantal toezichtscontroles lag wel in lijn met de begroting. Per controle hadden we echter gemiddeld minder tijd nodig dan begroot, waardoor de totale urenbesteding lager uitviel. Bij zowel de fysieke als de administratieve controles constateerden we overtredingen. De meeste overtredingen worden begaan door het willen besparen van tijd en/of geld op asbestverwijdering. Het blijft belangrijk om zowel fysiek als administratief controles uit te voeren. Een landelijk beeld is dat er na de asbestverwijdering nog restanten asbest worden aangetroffen. Dit is ook in Friesland meermaals geconstateerd. Wij passen ons toezicht hierop aan. Bodemtaken (gemeenten) Omschrijving Aantal uren besteed aan reguleringstaken Aantal uren besteed aan controles
Gepland jaar 13.573 8.872
Gerealiseerd jaar 8.107 6.618
Pagina 20 van 62
% 60% 75%
Met de inwerkingtreding van de Omgevingswet kwamen het Besluit Bodemkwaliteit (Bbk) en de Wet Bodembescherming (WBB) te vervallen. Daarnaast zijn er taken van bevoegd gezag provincie naar de gemeenten verschoven. In de begroting van 2024 zijn aannames gedaan over de wijzigingen op het gebied van de bodemtaken. In de praktijk zien we echter dat met name de reguleringstaken op het gebied van bodem voor gemeenten te ruim zijn ingeschat. In werkelijkheid is 60% van de reguleringsuren en 75% van de toezichtsuren gerealiseerd. Dit wil zeker niet zeggen dat er werk is blijven liggen. De afwijking komt door een te hoge begroting. Een werkgroep die zich bezighoudt met de input voor volgende begrotingsjaren heeft dit onderwerp meegenomen. Op basis hiervan stellen we de begrote uren voor gemeentelijke bodemtaken naar beneden bij.
Toezicht bescherming natuur Omschrijving Toezicht bescherming natuur
Gepland jaar 11.875
Gerealiseerd jaar 10.657
% 90%
De taken die we uitvoeren op het gebied van natuurtoezicht, vallen onder het bevoegd gezag van de provincie Fryslân. We maken hierbij onderscheid tussen het toezicht op Natura 2000 gebieden, soortenbescherming, houtopstanden en een aantal kleinere onderdelen zoals de wadloopverordening. Dit zijn de reguliere taken. Naast deze onderdelen draaiden we in 2024 ook een project om de stikstofvergunningen van bedrijven te controleren. We combineerden die controles met milieucontroles bij inrichtingen, Dit waren vooral agrarische bedrijven. Een ander losstaand project was het toezicht weidevogels. Hierbij controleerden we de nakoming van de zorgplicht uit de Omgevingswet. Pagina 21 van 62
Een specifiek onderdeel dat we binnen het natuurtoezicht controleren is jacht, stroperij en wildlifecrime. Veel van de mensen die we hierbij controleren dragen vuurwapens en daarom verdienen deze controles een andere aanpak. Gelet op de mogelijke risico’s bij het controleren van deze doelgroep, moeten we de komende jaren overwegen om onze groene boa’s uit te rusten met vuurwapens om de handhaving goed te kunnen uitvoeren. De uren voor toezicht natuur vielen iets lager uit dan begroot. De reguliere toezichtsuren zijn conform begroting besteed, maar de uren voor stikstof vielen lager uit. Dit is ingecalculeerd. We zijn hiermee pas in maart gestart, in afwachting van bestuurlijke besluitvorming bij de provincie over dit onderwerp. Boa-inzet/ Boa-coördinatie Omschrijving BOA-inzet domein II - uren BOA-coördinatie - uren
Gepland jaar 3.696 700
Gerealiseerd jaar 3.462 1.016
% 94% 145%
De ureninzet voor boa-taken vielen iets lager uit dan begroot. De uren voor boa-coördinatie zijn daarentegen hoger uitgevallen. In de praktijk zien we dat er (steeds) meer tijd nodig is voor de coördinatie van de boa-taken in Fryslân. Dit wordt vooral veroorzaakt door het (groeiend) aantal strafzaken dat het boa-loket van de FUMO aanbiedt aan de Friese Domein II Boa’s. Het aantal strafrechtzaken dat bij het boa-loket van de FUMO binnenkwam, steeg in 2024 naar 200 ten opzichte van een gemiddelde van 125 in de jaren ervoor. Het merendeel van de in 2024 binnengekomen strafrechtzaken is bodem- dan wel asbest-gerelateerd. Opvallend is het stijgende aantal illegale ontgrondingen dat is opgespoord. De evaluatie van de Functionele Boa-structuur Fryslân wordt in het eerste kwartaal van 2025 afgerond en besproken in zowel het ambtelijk als bestuurlijk VTH-overleg. De boa-coördinatie is onderdeel van deze evaluatie. Ketentoezicht Omschrijving Ketentoezicht - uren
Gepland jaar 5.440
Gerealiseerd jaar 5.849
% 108%
De ureninzet voor ketentoezicht viel iets hoger uit dan begroot. In 2024 boekte het ketentoezicht binnen de FUMO vooruitgang in het bijdragen aan risicogericht toezicht. De eerste ketenanalyses zijn afgerond en de meest risicovolle bedrijven in de bodemsector zijn geïdentificeerd. We voerden operationele analyses uit om beter inzicht te krijgen in risico indicatoren binnen een bedrijf. Daarnaast voerden we een probleemanalyse uit rondom tijdelijke mestopslag (mestzakken). De analyses helpen ons de risicosectoren voor toezicht beter te prioriteren. Daarnaast is de samenwerking met andere ketenpartners en OD's verbeterd, waarmee de opzet van het ketentoezicht robuuster werd. Energietoezicht (SPUK THE) Omschrijving Energietoezicht uren
Gepland jaar 4.823
Gerealiseerd jaar 4.628
% 96%
De urenbesteding voor energietoezicht in het kader van SPUK THE (Specifieke Uitkering Toezicht en Handhaving Energiebesparingsplicht) lag in lijn met de begroting. Pagina 22 van 62
SPUK THE is een meerjarige regeling die loopt van 2022 tot en met 2026. We verwachten de ontvangen middelen over de gehele looptijd te besteden. Personeelsinzet Flexibele schil T&H 2024
Productiviteit T&H 2024 1620 1420 1220 1020 820 620 420 220 20
1360
1327
Begroot
Realisatie
De productiviteit voor T&H kwam uit op 1.327 uren per fte. Dit is lager dan de norm van 1.360 uur en dat komt vooral door een overschrijding van het aantal scholingsuren. In de norm is rekening gehouden met 60 uren per fte, maar dit lag in werkelijkheid rond de 101 uren. Dit kwam vooral door het opleiden van nieuwe medewerkers die in het kader van de inwerkingtreding van de Omgevingswet bij de FUMO zijn gestart. De flexibele schil van afdeling TH lag in 2024 gemiddeld op 11,8%. Hiermee is ruimschoots voldaan aan de begrotingsnorm van maximaal 20%.
4.2.2 Wat heeft het gekost? Programma Toezicht en Handhaving
Begroting voor wijziging 2024
Begroting na wijziging 2024
Rekening 2024
6.112.756 6.112.756
6.617.147 6.617.147
7.301.722 49.459 7.351.181
366.061 159.310 5.587.385 6.112.756 -
341.462 74.302 6.201.383 6.617.147 -
413.170 186.196 6.874.892 40.000 7.514.258 163.077
Lasten Personeelslasten Overige kosten
Baten Taken Projecten Brikstaken Toegerekende deelnemersbijdragen Overige baten Resultaat programma T&H - Onttrekkingen aan reserves - Toevoegingen aan reserves
-
-
-
Resultaat programma T&H na vermogensmutaties
-
-
163.077
Zie hoofdstuk 7 voor een toelichting op het resultaat.
Pagina 23 van 62
5
Programma bedrijfsvoering (incl. management)
De afdeling Bedrijfsvoering verzorgt alle activiteiten die het primair proces van de FUMO zo effectief en efficiënt mogelijk laten verlopen. De ondersteuning door de afdeling heeft betrekking op de volgende domeinen: personeel & organisatie, financiën & control, informatisering, automatisering & DIV/archief; facilitaire zaken, communicatie, bestuurs- en directiesecretariaat & frontoffice en beleidsondersteuning & advies. Dit programma Bedrijfsvoering is onderverdeeld in de thema’s Mensen, Huisvesting en Digitalisering met daarin de beoogde doelen en resultaten.
5.1
Wat hebben we gedaan en wat hebben we bereikt
Thema mensen Onze medewerkers zijn ons belangrijkste kapitaal. Kapitaal waar we zuinig op moeten zijn, want nieuwe medewerkers zijn lastig te vinden. We hebben daarom aandacht voor de tevredenheid van onze medewerkers en voor thema’s als veiligheid en gezondheid. Dit borgen we periodiek met het uitvoeren van Preventieve Medische Onderzoeken (PMO) en Medewerkers Tevredenheid Onderzoeken (MTO). Zo streven we naar duurzame inzetbaarheid en vitaliteit van personeel. Alle inspanningen ten spijt, moeten we concluderen dat er zorgen zijn over de tevredenheid, vitaliteit en inzetbaarheid van medewerkers op de afdeling bedrijfsvoering. Hier is sprake van relatief veel inhuur, een hoog verloop en hoog ziekteverzuim. In oktober 2024 bereikte het ziekteverzuim op de Pagina 24 van 62
afdeling bedrijfsvoering een piek van ruim 23%. De afdeling heeft baat bij duidelijkheid, stabiliteit en leiderschap. Dit krijgt begin 2025 vorm onder aanvoering van een nieuw hoofd bedrijfsvoering. Thema huisvesting De FUMO is gehuisvest in een kantoorpand van de gemeente Leeuwarden: het voormalige gemeentehuis van Boarnsterhim. Bij de oprichting van de FUMO hebben we afspraken met elkaar gemaakt over het gebruik, de investeringen en het onderhoud. In 2021 is het gebouw ingrijpend verbouwd en feestelijk heropend. Het oogt nu als een moderne werk- en ontmoetingsplek waar onze medewerkers hun taken op het gebied van vergunningverlening, specialistisch advies, toezicht en handhaving goed kunnen uitvoeren. Het gebouw is verduurzaamd met innovatieve oplossingen zoals aquathermie voor verkoeling en verwarming en binnenin het gebouw is gebruik gemaakt van duurzame, recyclebare, hergebruikte en opgeknapte materialen en artikelen. Er zijn nog plannen voor het elektrificeren en energieneutraal maken van het gebouw met zonnepanelen, verduurzaming van de gevelbekleding en door vervanging van kozijnen en raampartijen. Toch kunnen we helaas niet ontkennen dat de huidige huisvesting nog niet optimaal is. Zo functioneert het klimaatbeheersingssysteem niet naar behoren, zijn er niet genoeg parkeerplaatsen en is de akoestiek in het pand onvoldoende.
Hier komt bij dat er de komende jaren volop wordt gebouwd aan een nieuwe woonwijk op het braakliggende terrein direct naast ons pand. Wij maken ons hierdoor zorgen over de geluidsoverlast, verkeersveiligheid, bereikbaarheid en parkeercapaciteit. Het is belangrijk dat we hier de komende tijd goed over nadenken en tot een programma van eisen en een afwegingsdocument komen voor de toekomstige huisvesting. Ons wagenpark bestaat grotendeels uit elektrische voertuigen. Daarnaast hebben we een aantal moderne brandstofvoertuigen in gebruik. We zijn nog niet volledig over op elektrisch omdat deze brandstofvoertuigen ten tijde van de aanbesteding en levering nog niet elektrisch beschikbaar waren. Bij de eerstvolgende aanbesteding gaan we ook voor dit type voertuigen zoveel mogelijk over op de elektrische variant. Zo geven we invulling aan een energieneutrale organisatie. In juni 2024 zijn er twee extra laadpalen (vier laadplekken) gerealiseerd. Deze kunnen tegen betaling worden gebruikt door derden, relaties en medewerkers. Thema digitalisering In het voorjaar 2024 keurde het algemeen bestuur de investering in onze hybride vergaderfaciliteiten goed. Eind augustus zijn alle schermen met bijbehorende apparatuur geïnstalleerd. Dankzij deze voorzieningen kunnen we vanuit alle vergaderruimten digitaal en/of hybride vergaderen met scherp beeld en goed geluid.
De informatievoorziening met onze deelnemers via de portal en in de keten via het Digitaal Stelsel Omgevingswet (DSO) is in overeenstemming met de Omgevingswet, waarbij de samenwerking binnen de GR volgens de afspraken en vereisten is ingericht. De digitale vaardigheid van de organisatie is geheel 2024 via een ‘awareness programma’ gemonitord en verbeterd. De focus lag op informatiebeveiliging en privacybescherming. In 2024 is de compliancy (naleving) van de BIO (Baseline Informatiebeveiliging Overheid), de Archiefwet, de Wet open overheid (Woo), de Algemene verordening gegevensbescherming (AVG) en de Wpg (Wet Politiegegevens) verder verbeterd. De archivaris, chief information security officer (CISO) en de functionaris gegevensbescherming (FG) werkten geheel 2024 verder aan de stappen om de compliancy te verhogen.