A14 Nieuwsbrief FET

Van: Friese Energietafel <FET@leeuwarden.nl> Verzonden: donderdag 27 november 2025 12:03 Aan: Friese Energietafel <FET@leeuwarden.nl> Onderwerp: Nieuwsbrief Friese Energietafel - november 2025

Deze e-mail is verzonden aan alle griffies van de gemeenteraden, de griffie van Provinciale Staten en het secretariaat van het algemeen bestuur van Wetterskip Fryslân

Beste griffie, beste secretariaat,

Graag stuur ik hierbij de laatste nieuwsbrief van de Friese Energietafel. Met deze nieuwsbrief informeren wij raadsleden, Statenleden en het Algemeen Bestuur van Wetterskip Fryslân over de actuele ontwikkelingen en werkzaamheden binnen onze vijf pijlers in de Friese energietransitie.

Wij willen u vriendelijk verzoeken deze e-mail, waar van toepassing, door te sturen naar de fracties binnen uw raad, de betrokken leden van Provinciale Staten of het Algemeen Bestuur van het Wetterskip. Voor vragen of aanvullende informatie kunt u altijd contact met mij opnemen. De nieuwsbrief is ook online te raadplegen via de volgende weblink: Nieuwsbrief Friese Energietafel - november 2025

Alvast hartelijk dank voor uw medewerking.

Met vriendelijke groet,

Lieselotte Dekenga Communicatieadviseur Friese Energietafel

Lieselotte.dekenga@leeuwarden.com T. 0643012476

͏͏͏͏͏͏͏͏͏͏͏͏͏͏͏͏͏͏͏͏͏͏͏͏͏͏͏͏͏͏͏͏͏͏͏͏͏͏͏͏͏͏͏͏͏͏͏͏͏͏͏͏͏͏͏͏͏͏͏͏͏͏͏͏͏͏͏͏͏͏͏͏͏͏͏͏͏͏

november 2025

Bekijk de webversie

Beste raadsleden, Statenleden en leden van het Algemeen Bestuur,

Bêste riedsleden, steateleden en leden fan it Algemien Bestjoer,

We willen allemaal dat ons energiesysteem betrouwbaar, betaalbaar en toekomstbestendig blijft. Dat is een forse opgave. De huidige knelpunten rond netcongestie laten zien hoe complex de energietransitie in de praktijk kan zijn. Gelukkig wordt er binnen onze provincie door veel partijen hard gewerkt aan oplossingen.

Wy wolle allegearre dat ús enerzjysysteem betrouber, betelber en takomstbestindich bliuwt. Dat is gâns in opjefte. De hjoeddeistige knyppunten oangeande netkongestje litte sjen hoe kompleks oft de enerzjytransysje yn de praktyk wêze kin. Lokkich wurdt der yn ús provinsje troch in soad partijen hurd oan oplossings wurke.

Samenwerking is daarbij essentieel. Binnen de Friese Energietafel brengen overheden, netbeheerders en maatschappelijke organisaties hun kennis en ervaring samen om stappen te zetten die uitvoerbaar zijn en goed aansluiten bij de Friese realiteit.

Gearwurking is dêrby essinsjeel. Yn de Fryske Enerzjytafel bringe oerheden, netbehearders en maatskiplike organisaasjes harren kennis en ûnderfining byinoar om stappen te setten dy’t útfierber binne en goed by de Fryske realiteit oanslute.

Om een helder beeld te geven van wat er op dit moment speelt binnen het netwerk, delen we twee keer per jaar deze nieuwsbrief. Veel leesplezier!

Om in helder byld te jaan fan wat der op it stuit yn it netwurk spilet, diele wy twa kear yn ‘t jier dizze nijsbrief. In soad lêswille!

Sijbe Knol, covoorzitter Friese Energietafel

Sijbe Knol, kofoarsitter Fryske Enerzjytafel

Evert Stellingwerf, covoorzitter Friese Energietafel

Evert Stellingwerf, kofoarsitter Fryske Enerzjytafel

Over de Friese Energietafel (FET) De FET is een samenwerking tussen alle Friese gemeenten, Provincie Fryslân, Wetterskip Fryslân, De Friese Energie Alliantie (12 maatschappelijke organisaties) en Liander. Binnen deze organisatie zorgen wij voor verbinding, kennisdeling en versnelling in de Friese Energietransitie. Samen maken we meters naar een energieonafhankelijk Fryslân.

In deze nieuwsbrief delen wij wat er speelt en waar we binnen onze vijf pijlers aan werken. •

Duurzame energie

•

Warmtetransitie

•

Energiebesparing

•

Energiesysteem

•

Mienskipsenergie

Deze nieuwsbrief is samengesteld voor de volksvertegenwoordigers, te weten de gemeenteraden, de Provinciale Staten en het Algemeen Bestuur van het Wetterskip.

Opwek van duurzame energie

Op 1 juli 2025 is de voortgangsrapportage van Regionale Energie Strategie (RES) Fryslân ingediend bij het Nationaal Programma (NP) RES. In deze tweejaarlijkse rapportage wordt beschreven welke bijdrage de regio Fryslân tot eind 2024 heeft gedaan aan het opwekken van duurzame elektriciteit en het verduurzamen van huizen en gebouwen – zoals afgesproken in het Klimaatakkoord.

Op 1 januari 2025 had Fryslân al 82% van het afgesproken RES-doel gehaald. Dat betekent dat er 2,45 terawattuur (TWh) aan duurzame elektriciteit wordt opgewekt van de in totaal 3,0 TWh die is beloofd. Er zitten nog projecten aan te komen: 0,14 TWh zit in de pijplijn (alle vergunningen zijn al rond), en voor nog eens 0,03 TWh moeten de vergunningen nog worden aangevraagd. Als alles volgens de huidige verwachtingen verloopt, komt Fryslân in 2030 uit op ongeveer 2,62 TWh. Dat is minder dan het doel van 3,0 TWh. Door strengere regels, een overvol stroomnet en te weinig nieuwe plannen is het onwaarschijnlijk dat we het afgesproken doel op tijd gaan halen.

Uit de energievisie blijkt dat boven op het RES-doel van 3,0 TWh, en naast maximaal besparen en andere vormen van duurzame energie, nog ongeveer 4,4 TWh extra aan duurzame elektriciteit nodig is in 2050. Om deze energievisie uit te voeren, wordt er gewerkt langs drie sporen die nauw met elkaar verbonden zijn: •

Provinciaal Meerjarenprogramma Infrastructuur Energie & Klimaat;

•

de Provinciale en Gemeentelijke omgevingsvisies;

•

een gezamenlijke uitvoeringsagenda.

Er wordt momenteel door de Friese Energietafel gewerkt aan deze uitvoeringsagenda richting 2030. Een onderdeel hiervan is het ontwikkelen van een gedragen strategie: hoe kunnen we ervoor zorgen dat er op termijn genoeg extra duurzame stroom wordt opgewekt? De keuzes die daarvoor nodig zijn en de ruimtelijke consequenties worden meegenomen in de herijking van de Provinciale Omgevingsvisie (POVI). In de contourenschets voor de POVI zijn daar al de eerste stappen voor gezet. In 2027 wordt een volgende voortgangsrapportage opgeleverd. In de tussentijd werken we integraal verder om Fryslân van voldoende schone energie te voorzien.

Herijking Friese Energietafel Na de vaststelling van de Friese Energievisie eind 2024 werkt de Friese Energietafel aan een uitvoeringsagenda en jaarplan; tijdens de consultatie kwamen enkele fundamentele vragen over rollen, samenwerking en uitvoering naar voren, daarom start dit najaar een herijking van de FET die in het voorjaar van 2026 advies oplevert over aansturing, taakverdeling en uitvoering.

Ondersteuning bij de warmtetransitie Vanuit de FET ondersteunen we gemeenten bij de warmtetransitie. Dat doen we op verschillende manieren: •

Gesprekken - We voeren 1 op 1 gesprekken met de gemeentelijke projectleiders van het Warmteprogramma. In dit Warmteprogramma gaan de gemeenten aangeven op welke manier zij in de wijken en dorpen de woningen aardgasvrij willen verwarmen en wanneer ze dat willen gaan doen.

•

Organisatie themasessies - Als aanvulling op de ondersteuning door het Nationaal Programma Lokale Warmte organiseren we themasessies met de projectleiders Warmteprogramma’s over onder andere: Ontwikkeling Friese Warmteplanningkaart, Milieueffect rapportage Warmteprogramma, regionale samenwerking warmtenetten en warmtebedrijf, werkbezoek Denemarken, samenwerking met Liander.

•

Intervisies - Ook verzorgen we intervisie tussen gemeenten over de aanpak van Uitvoerings Plannen. In deze plannen wordt per dorp/wijk uitgewerkt hoe en wanneer deze aardgasvrij verwarmd kunnen worden.

Energiebesparing

Fryslân wil het energieverbruik met 5 TWh terugbrengen tot 2050. Dit is een enorme besparingsopgave. Ongeveer de helft van de opgave ligt in de gebouwde omgeving (huishoudens, overige gebouwen en bedrijventerreinen) en de andere helft bij vervoer. Vanuit de FET werken we in Fryslân samen met 15 gemeenten en de provincie in de Lokale Aanpak Isolatie, onderdeel van het Nationaal Isolatie Programma (NIP). De nadruk ligt hierbij op het isoleren van slecht geïsoleerde woningen met labels E, F en G (of 2 slecht geïsoleerde bouwdelen). 35.000 woningen Voor de 15 gemeenten gaat het om zo’n 35.000 huizen die in aanmerking komen. De gemeenten hebben met elkaar zowel een gezamenlijke subsidieregeling opgesteld als een uitvoerende partij, het Duurzaam Bouwloket (DBL) geselecteerd. Sinds juni 2024 is de regeling open. Resultaten: •

Voor de gemeentelijke subsidie zijn er 11.482 aanvragen gestart. Hiervan zijn er bijna 3040 toegekend. De rest van de aanvragen is nog in behandeling of afgekeurd (huiseigenaar voldoet niet aan de subsidie voorwaarden).

•

Ongeveer 41% van het totale budget (ruim 39 miljoen) is gereserveerd om te worden toegekend.

Provinciale plus Voor huiseigenaren met een smalle beurs is er een zogenaamde provinciale plus: extra subsidie bovenop de gemeentelijke subsidie. Het gaat hier om 1800 huiseigenaren die in aanmerking komen voor de provinciale plus. Resultaten: •

Van de 1800 woningeigenaren die in aanmerking komen voor de provinciale plus hebben er 636 een aanvraag ingediend (35% van de doelgroep).

•

Van het totale Budget van de provinciale plus (4,5 miljoen euro), is 47% van het budget gereserveerd en hiervan 22% inmiddels goedgekeurd.

Mienskipsenergie Sinds 1 maart 2025 is het Fries Energiehuis actief. Dit initiatief is ontstaan vanuit de Friese Energietafel (FET) en geeft mede invulling aan de pijler Mienskipsenergie uit de Friese Energievisie.

Het Fries Energiehuis is in de eerste plaats een krachtenbundeling voor de ondersteuning van lokale energie-initiatieven. Ús Koöperaasje, de Energiewerkplaats, de Friese Milieufederatie en het Energieteam Fryslân hebben hun ondersteuningstaken overgedragen aan het Energiehuis. De opgebouwde kennis, ervaring en netwerken zijn daarmee ondergebracht in één organisatie. Waar het Fries Energiehuis aan werkt Het Energiehuis richt zich op drie kernpunten om mienskipsenergie te versterken: •

Adviseren en begeleiden van lokale energie-initiatieven op het gebied van opwek, warmte en energiebesparing.

•

Kennis opbouwen en delen over mienskipsenergie.

•

Netwerkvorming, coördinatie en samenwerking bevorderen tussen betrokken partijen.

Samen met de FET-partners geven zij invulling aan deze taken. Het Energiehuis gaat uit van de overtuiging dat samenwerking tussen inwoners, bedrijven en gemeenten essentieel is om mienskipsenergie tot een succes te maken. Het gezamenlijke doel: in 2030 moet minimaal de helft van de energieopwekking in Fryslân in lokaal eigendom zijn. Resultaten eerste half jaar In de eerste zes maanden zijn de volgende resultaten geboekt: •

29 ondersteuningsvragen ontvangen.

•

11 lokale initiatieven direct in begeleiding genomen.

•

Vanuit de landelijke Participatiecoalitie 14 collectieve besparingsinitiatieven opgezet, die de komende maanden worden begeleid bij de uitvoering.

Daarnaast heeft het Fries Energiehuis diverse ontwikkelingen in gang gezet: •

Begeleidt, namens de FET, de besteding van het kwaliteitsbudget voor wind- en zonneparken.

•

Speelt een toetsende rol bij subsidieaanvragen van lokale initiatieven binnen de provinciale Voucherregeling.

•

Neemt deel aan de Community of Practice van het ministerie van BZK voor de doorontwikkeling van energiehuizen.

•

Heeft samen met Ynbusiness een Europees project voor energiegemeenschappen ingediend; in maart 2026 wordt duidelijk of dit subsidie krijgt.

•

Werkt aan de ontwikkeling van leergemeenschappen, waaronder een leergemeenschap warmtetransitie en een training voor buurtbegeleiders (start binnenkort).

•

Richt een Expertgroep Energiegemeenschappen voor Friese overheden in, die in oktober 2025 van start gaat.

•

Werkt aan samenwerking met de gemeenten Súdwest-Fryslân, De Fryske Marren en Tytsjerksteradiel voor de uitvoering van lokale projecten.

•

Levert bijdragen aan gastlessen, werksessies en conferenties in de regio.

In een half jaar tijd is er al veel bereikt, maar er ligt ook nog veel werk voor ons. Het Fries Energiehuis nodigt u van harte uit om samen te blijven werken aan een energietransitie van en voor de mienskip.

Bouwen aan een energiesysteem

We bouwen aan een energiesysteem waarin decentrale en centrale opwek elkaar versterken. Decentraal vindt steeds meer duurzame opwek, opslag en uitwisseling plaats; warmtenetten spelen daarbij een rol. Tegelijk blijft centrale opwek en infrastructuur cruciaal voor leveringszekerheid. Netcongestie is nu en het komend decennium een grote belemmering voor de leveringszekerheid; 11 maatregelen uit het Actieplan Netcongestie beperken de gevolgen waar mogelijk. Actieplan Netcongestie Door vertragingen in het programma NuLelie worden geplande uitbreidingen aan het elektriciteitsnet later gerealiseerd. Dit betekent dat grotere aansluitingen, zoals voor bedrijven of zonneparken langer moeten wachten. Voor nieuwbouwwoningen is nog ruimte, al bestaan zorgen voor de toekomst. Daarom werken overheden en netbeheerders in de Friese Energietafel samen aan een Actieplan Netcongestie. Dit plan bevat 11 concrete maatregelen, naast de lopende netuitbreidingen, om het bestaande net beter en slimmer te benutten. Ook landelijk beleid en warmtetransitieprogramma’s van gemeenten spelen hierin een rol. Het omgaan met netcongestie is complex en vraagt om goede afstemming en samenwerking tussen alle betrokken partijen. Liander werkt aan verbeterde monitoring per onderstation zodat gemeenten beter inzicht krijgen in de lokale situatie.

Deze gezamenlijke inzet is essentieel om de energietransitie, woningbouw en economische ontwikkeling in Fryslân mogelijk te blijven maken. Bekijk ook onze infographic over het Actieplan Netcongestie.

Nieuws vanuit het netwerk

Eerste publiek-private warmtebedrijf Leeuwarden Op 24 juni 2025 tekenden de gemeente Leeuwarden, Bouwgroep Dijkstra Draisma en woningcorporatie Elkien een samenwerkingsovereenkomst voor de aanleg van een collectief warmtenet. De gemeente en Bouwgroep Dijkstra Draisma zijn elk voor 50% eigenaar van het nieuwe warmtebedrijf. Elkien sluit eind 2025 ruim 500 nieuwbouwappartementen aan. Vanaf 2026 krijgen woningeigenaren een aanbod om tussen 2028 en 2034 over te stappen.

Klimaatlandschap Waadhoeke Waadhoeke wil alle energie die gebruikt wordt in 2040 duurzaam opwekken. Dit vraagt om vernieuwingen in het energienet, herinrichting van het landschap en kijken naar nieuwe mogelijkheden, zoals energieopslag. Door het realiseren van gecentreerde energieopwekking met ruimte voor natuur, recreatie en waterbeheer in het Klimaatlandschap werken ze aan hun doelen.

Symbolische start bouw Energiepark Ballumerbocht op Ameland Afgevaardigden van de drie samenwerkende partijen, Amelander Energie Coöperatie (AEC), gemeente Ameland en Wetterskip Fryslân, plaatsten eind augustus daarvoor het eerste zonnepaneel. Het zonnepark dat op en naast het terrein van de rioolwaterzuiveringsinstallatie van Wetterskip Fryslân op Ameland komt, telt 6.188 panelen en levert jaarlijks 4 GWh. Dat is vergelijkbaar met het jaarlijkse elektriciteitsverbruik van ruim 1.400 huishoudens. De verwachting is dat Energiepark Ballumerbocht eind 2025 operationeel zal zijn.

Eerste stap naar een warmtenet op bedrijventerrein De Zwette De gemeente Leeuwarden, Wetterskip Fryslân en 4 bedrijven tekenden op 21 mei 2025 een intentieverklaring. Vier bedrijven – Crystalic, Meesterschilders Friesland, Vakgarage van der Horst en Wetterskip Fryslân – gaan straks hun panden verwarmen met restwarmte van datacenter Penta Infra. Dit bespaart jaarlijks zo’n 106.000 kilo CO₂ en verlaagt hun energiekosten. Het innovatieve warmtenet, dat ook in de zomer koeling kan leveren, is het eerste van dit type op een Fries bedrijventerrein. De aanleg start naar verwachting in april 2026.

€ 750.000 beschikbaar voor Fryslân om de leefomgeving rondom een wind- of zonnepark te verbeteren Zon- en windparken leveren duurzame energie, maar gaan vaak ten koste van landschap en natuurlijke leefomgeving. Juist dáár liggen kansen om de natuur te versterken, bijvoorbeeld met bloemenstroken, bomen, houtwallen, een waterplek voor vogels en insecten, voederkastjes of een natuurgevel. Dorpsbelangen, energiecoöperaties, projectontwikkelaars, natuurorganisaties, agrariërs, lokale overheden en maatschappelijke organisaties kunnen aanspraak maken op het Kwaliteitsbudget en een voorstel indienen t/m 24 december 2025.

Eigen Warmte Balk: samen naar een aardgasvrij dorp In Balk werken inwoners, bedrijven en organisaties samen aan een duurzaam warmtenet voor het dorp. Het project Eigen Warmte Balk is een initiatief vóór en dóór Balksters, met als doel om Balk aardgasvrij te maken. De Energie Coöperatie Gaasterland trekt hierin samen op met Dynhus, AVK Plastics, de gemeente De Fryske Marren, Balk Vooruit en Eigen Haard / De Stikke. Gezamenlijk wordt gewerkt aan een warmtenet dat ongeveer 1.400 woningen in Balk van warmte kan voorzien.

Verandering uitvoeringsmiddelen voor gemeenten (CDOKE) Er veranderen een aantal zaken rondom de CDOKE-middelen: deze blijven naar verwachting beschikbaar voor de basiscapaciteit van klimaat- en energiebeleid vanaf 2026, maar worden via een andere uitkeringsvorm verstrekt; het is daarom verstandig voor gemeenten om bij de begrotingsvoorbereiding rekening te houden met het “basisbedrag” dat in 2023 is toegekend en dit als structurele ruimte voor personele inzet en capaciteit in te plannen.

Vragen of opmerkingen over de Friese Energietafel? Neem dan contact met ons op via: fet@leeuwarden.nl.