Document · PDF

A1 Bibliotheken_Noord_Fryslân_Jaarverslag_2024

Raad 15 september 2025, gemeente AmelandBij agendapunt: Voorstel tot afhandeling ingekomen stukken voor de raad tot en met 5 september 202522.295 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 3

Jaarverslag 2024 Rapport inzake de jaarrekening 2024

ontdekdebieb.nl

Inhoudsopgave Bestuursverslag Inleiding��6 Programmalijn 1 | De geletterde samenleving, de preventie en bestrijding van laaggeletterdheid ��8 Programmalijn 2 | Participatie in de informatiesamenleving��17 Programmalijn 3 | Een leven lang ontwikkelen ��19 Programmalijn 4 | De robuuste lokale bibliotheek�� 21 Programmalijn 5 | Meertaligheid en Frysk�� 22 Financiële positie 2024�� 24 Jaarverslag van de Raad van toezicht 2024�� 26

Bijlagen Bijlage 1 �� 30 Bijlage 1 (vervolg) .��32 Bijlage 2 ��34 Bijlage 2 (vervolg) �� 36

Jaarrekening Balans per 31 december 2024�� 39 Exploitatierekening 2024��40 Resultaatbestemming 2024�� 41 Kasstroomoverzicht�� 42 Grondslagen voor waardering en resultaatbepaling ��43 Toelichting op de balans�� 51 Niet uit de balans blijkende verplichtingen ��55 Toelichting op de exploitatierekening�� 56 Verantwoording wet normering topinkomens (wnt)�� 62 Gebeurtenissen na balansdatum��64 Vaststelling en ondertekening

�� 65 Controleverklaring��66 Bijlage A - overzicht reserves 2024�� 67

2024 Bestuursverslag

Bestuursverslag Inleiding De bibliotheek is van alle tijden en van ons allemaal. Een plek waar iedereen welkom is en waar je ‘samen jezelf kunt zijn’. Of je nu wilt lezen voor je plezier, wilt leren, komt voor inspiratie, voor een vraag of een ontmoeting: het mag allemaal. Het is een (online) plek waar je antwoorden vindt en waar je jezelf kunt ontwikkelen. Als bibliotheken leveren we een wezenlijke bijdrage aan welzijn en welvaart. Het is onze ambitie dat we er -samen met onze partners- voor zorgen dat iedereen taalvaardig is, digitaal kan mee komen en de kans heeft zich een leven lang te ontwikkelen. Dat iedereen toegang heeft tot de informatiemaatschappij en er zijn weg in kan vinden. Dat iedereen kan kennismaken met literatuur, kunst en cultuur. En dat mensen minder eenzaam zijn. In onze dienstverlening naar het onderwijs zorgen wij ervoor dat kinderen geënthousiasmeerd worden voor lezen en ondersteunen wij leerkrachten bij het ontwikkelen van een taalrijke omgeving. Onze doelstelling is dat wij een essentiële partner zijn bij het stimuleren van leesplezier en de preventie en het bestrijden van laaggeletterdheid. Voor u ligt het jaarverslag 2024, het tweede jaar van de beleidsperiode 2023 – 2026. Dit jaarverslag is opgebouwd rond de vijf programmalijnen: 1. De geletterde samenleving, met expliciet aandacht voor de preventie en bestrijding van laaggeletterdheid. 2.

Participatie in de informatiesamenleving. 3. Een leven lang ontwikkelen, met als belangrijk onderdeel digitaal burgerschap. 4. De robuuste lokale bibliotheek. 5. Frysk en meertaligheid. Deze programmalijnen staan niet op zichzelf, maar zijn onderling sterk met elkaar verbonden. Wij willen alle inwoners van Noord-Fryslân slimmer, creatiever en vaardiger maken, waarbij onze focus vooral ligt op de nietzelfredzame burger.

Zelforganisatie Sinds september 2021 werken we binnen Bibliotheken Noord Fryslân met zes zelforganiserende clusters van 2 tot 3 bibliotheken. In elk cluster werken bibliotheekmedewerkers, lees- en mediaconsulenten en consulenten basisvaardig heden samen. De clusters worden inhoudelijk ondersteund door de domeinspecialisten en de manager bibliotheken. Het managementteam en het regieteam stellen, na gesprekken met onze gemeenten, de kaders en het jaarplan vast. De zes clusters bepalen hoe zij het jaarplan invullen, mits de doelstellingen gehaald worden. Zelforganisatie is in elk cluster in ontwikkeling en de jaardoelstellingen komen

steeds beter onder de aandacht, er komt meer focus. Het regieteam is in 2024 alle kwartalen teruggegaan naar de clusters om de kwartaalcijfers te bespreken. De kracht van zelforganiserende clusters is dat de verschillende functies samen komen en elkaar versterken in het halen van de (integrale) doelen. De medewerkers hebben grote invloed op hoe aan te sluiten op de vragen en behoeften van inwoners, gemeenten en partners. In toenemende mate zien we dat we beter worden in het samenbrengen van de verschillende expertises. In 2025 zullen verder gaan met deze ontwikkeling. Jeugd en onderwijs, basisvaardigheden, een leven lang ontwikkelen en activiteiten in de fysieke bibliotheek als een doorlopende en in elkaar overlopende dienstverlening.

Personele ontwikkelingen Rekening houdend met de aanpassingen van de WSOB in 2025 van een basisvoorziening naar een volwaardige dienstverlenende organisatie zijn we in 2024 al met een kwaliteitsslag begonnen in ons personeelsbestand. Tijdens de strategiedag van de lees- en mediaconsulenten is besproken dat Bibliotheken Noord Fryslân de functie van lees- en mediaconsulenten gaat opsplitsen in doelgroepen: 0-6 jaar, 6-12 jaar en voortgezet onderwijs. Dit is positief ontvangen en de medewerkers hebben zelf kunnen aangeven voor welke doelgroep en in welk cluster ze wilden werken. Een mooie ontwikkeling die we in 2025 verder gaan inrichten. In 2023 hebben we de voorbereidingen getroffen om in ieder cluster een consulent bassivaardigheden aan te stellen, die binnen het cluster, dicht bij de inwoners de dienstverlening voor de kwetsbare volwassen inwoner nog beter gestalte kan geven. Bij de evaluatie valt op dat iedereen het werk fantastisch vindt om te doen. Aandachtspunt volgens bijna alle consulenten is de extra werkzaamheden die voortkomen uit het aantrekken en begeleiden van vrijwilligers. In 2024 is er een domeinspecialist leven lang ontwikkelen aangenomen (LLO) die in de organisatie een verkenning gedaan heeft, wat er nodig is dit domein verder te ontwikkelen en te integreren in de andere domeinen van ons werk. Er is een begin gemaakt met de versterking van de organisatie.

De organisatie is in relatief korte tijd hard gegroeid. In 2024 is er een HR-medewerker aangenomen die naast de HR-adviseur (gedetacheerd door Fers) heeft gewerkt aan het verder professionaliseren van HR binnen de organisatie. Eind 2024 heeft het managementteam besloten te gaan werven voor een eigen HR-adviseur in 2025. In het voorjaar van 2024 is er onder leiding van een wervingsbureau gestart met de werving van een nieuwe directeur-bestuurder.

Ondernemingsraad De samenwerking met de ondernemingsraad (OR) is goed. Er vindt regelmatig overleg plaats tussen directeur-bestuurder en de OR. De OR wordt meegenomen in de ontwikkelingen van de organisatie, ook als hier geen advies-of instemmingsrecht voor nodig is. De ondernemingsraad heeft vijf leden.

Scholing Twee bibliotheekmedewerkers hebben deelgenomen aan het mbo-keuzedeel bibliotheekwerk dat de Friese Bibliotheken hebben ontwikkeld met Firda. Deze opleiding leidt op tot beginnend beroepsbeoefenaar. De opleiding wordt in 2025 afgerond met een examen. Dit vinden we belangrijk. We zien het bibliotheekwerk als een professionele aangelegenheid. In verband met toenemende incidenten en grensoverschrijdend gedrag van bezoekers hebben we extra geïnvesteerd in een weerbaarheidstraining voor bibliotheekmedewerkers en invalmedewerkers. Op twee vestigingen is voor korte periodes extra beveiliging ingezet. Deze weerbaarheidstraining vond plaats naast de geplande scholingen, waaronder de verplichte BHV-scholingen (55 medewerkers volgden de herhalingscursussen en 23 medewerkers deden de bhv-basistraining), vakinhoudelijke trainingen over onder andere meertaligheid en opleidingen tot leesconsulent en BoekStart-coach. In dienst, uit dienst en jubilea • In 2024 hebben we afscheid genomen van 18 medewerkers. Er kwamen 22 nieuwe collega’s bij, waarvan een aantal invalmedewerkers. • In 2024 is er één 12,5 jarig jubileum gevierd. • In 2024 was het verzuimpercentage 5,01%. Vergelijk 6,28% (2023), 9,96 (2022) en 3,94% (2021).

Fraude Er is geen fraude binnen de organisatie vastgesteld. De vestigingen zijn cashless en binnen het betalingsverkeer bij Bibliotheken Noord Fryslân is sprake van vier ogen principe.

Jolianne Hellemans, Directeur-bestuurder

Zo leest u dit jaarverslag Elk hoofdstuk begint met een inleiding overeenkomstig het jaarplan. Vervolgens ziet u onze prestatieindicatoren en daaronder cursief wat er in 2024 gerealiseerd is.

Programmalijn 1 De geletterde samenleving, de preventie en bestrijding van laaggeletterdheid

1.1. Preventie van laaggeletterdheid Met team jeugd en onderwijs richten we ons op de preventie van laaggeletterdheid. De preventie is primair de taak voor de bibliotheek, omdat wij het leesplezier bevorderen en daardoor de taalontwikkeling stimuleren. Daarmee willen we taalachterstanden voorkomen en kansengelijkheid stimuleren. Onze doelstelling is om het (voor-)leesplezier, de leescultuur en daarmee de leesvaardigheid van kinderen tot 18 jaar (met name van taalzwakke doelgroepen) de komende jaren te laten stijgen zodat het leesniveau verbetert en de (digitale) geletterdheid toeneemt.

Masterplan basisvaardigheden Om het plezier in lezen bij kinderen te vergroten en daarmee hun leesvaardigheid te verbeteren, gaan bibliotheken intensiever samenwerken met scholen en de kinderopvang. Minister Paul (primair en voortgezet onderwijs) en staatssecretaris Uslu (cultuur en media - tot 1 december 2023) stellen hiervoor in totaal € 74 miljoen beschikbaar voor een periode van drie jaar. Leesdeskundigen uit de lokale bibliotheek gaan scholen en kinderdagverblijven ondersteunen en adviseren om kinderen en hun ouders te enthousiasmeren voor lezen, onder meer door bestaande boekencollecties flink uit te breiden. Met dit bedrag moeten nieuwe locaties gerealiseerd worden voor Boekstart in de Kinderopvang en de Bibliotheek op school voor het primair en voortgezet onderwijs. Bibliotheken Noord Fryslân heeft in 2023 een aanvraag ingediend voor 10 nieuwe BoekStart in de Kinderopvanglocaties, 29 basisscholen en één school voor voortgezet onderwijs. De aanvragen zijn gehonoreerd en de locaties zijn in 2024 gerealiseerd. De uitbreiding van zoveel locaties gaf aanleiding om in 2024 meer leesconsulenten in dienst te nemen en de functie van lees- en mediaconsulent te splitsen.

De lees- en mediaconsulenten voor de doelgroep 0 tot 6 jaar, leggen de focus op de dienstverlening aan de ouders van het jonge kind en professionalisering van de pedagogisch medewerkers en andere samenwerkingspartners, zij zijn ook BoekStartcoach op het consultatiebureau. De lees- en mediaconsulenten voor de doelgroep 6 tot 12 jaar richten zich vooral op de leerlingen vanaf groep drie en de professionalisering van de leerkrachten. Eén van de leesconsulenten specialiseerde zich in de dienstverlening aan het speciaal basis- en voortgezet onderwijs. De rol van de leesconsulent voor het voortgezet onderwijs werd uitgebreid met dienstverlening aan het praktijkonderwijs.

We willen bij Bibliotheken Noord Fryslân de komende vier jaar alle kinderen lid maken van de bibliotheek. Op dit moment zien we een groei van jeugdleden in vrijwel alle gemeenten en alle leeftijdsgroepen. Verderop leest u per leeftijdsgroep om hoeveel leden het gaat. Alle lees- en mediaconsulenten worden in 2024 weer bijgeschoold op meertaligheid en Frysk. Vier leesconsulenten namen in december 2024 deel aan de bijscholing georganiseerd door Fers en NHL Stenden. In 2025 wordt een terugkomdag georganiseerd voor alle leesconsulenten.

BoekStart De dienstverlening bestaat uit: • BoekStart in alle vestigingen, met een actuele collectie en het actief uitdelen van BoekStartkoffertjes en de BoekStart-spaarkaart. Op de vaste wal is in het BoekStartkoffertje een Frysk boekje opgenomen. Met de spaarkaart kunnen leden met elk bibliotheekbezoek sparen voor drie nieuwe boekjes. • De BoekStartcoach komt bij alle consultatiebureaus aan de wal. Deze doelstelling hebben we gerealiseerd. Bovendien zijn we dankzij de subsidieregeling van Kunst van lezen ook gestart op Terschelling. (en vanaf 2023 al op Vlieland) • Deelname aan relevante landelijke campagnes. Dit is geborgd binnen onze organisatie. • Activiteiten in de vestigingen. Dit is geborgd binnen onze organisatie.

Realisatie 2024 • Het ledenaantal 0-2,5 jaar is stabiel. Het ledenaantal in deze leeftijdscategorie is gestabiliseerd. Op 1 januari 2024 waren er 831 kinderen van 0 tot 2,5 jaar lid van onze bibliotheken. Op 1 januari 2025 waren dat er 835. Het totaal aantal inwoners van 0 tot 2,5 jaar in ons werkgebied was op 1 januari 2024 3.841. De BoekStartcoach is blijvend en niet meer op projectbasis. We zoeken in onze eigen begroting en samen met de gemeenten naar dekking voor deze dienstverlening. De subsidiëring is nog steeds op projectbasis. In het kader van het Fries Leesoffensief wordt provinciaal ook naar dekking gezocht. Het Masterplan basisvaardigheden verstrekt alleen doorontwikkelgelden voor de komende twee jaar voor de BoekStart in de Kinderopvang-locaties. • De BoekStartcoach is bij voorkeur wekelijks aanwezig op het consultatiebureau om in gesprek te gaan met jonge ouders over het belang van praten met en voorlezen aan de baby. In 2024 waren we aanwezig op veertien consultatiebureaus. We bereikten 1.705 ouders.

• We gaan samenwerken met twee kraamzorgorganisaties en scholen de medewerkers in de gezinsaanpak. Contacten met de kraamzorg zouden in 2024 landelijk belegd worden. Dit is nog niet gerealiseerd. We pakken dit in 2025 zelf op omdat we het grote belang van deze samenwerking zien. • We organiseren in alle vestigingen een BoekStartdag. We hebben in Surhuisterveen, Buitenpost, De Westereen, Dokkum, Hallum, St.-Annaparochie, Franeker, Harlingen, Vlieland, Terschelling, Kollum en Schiermonnikoog een BoekStartdag gerealiseerd. We ontvingen 582 bezoekers (ouders en kinderen). • We organiseren zes keer een Babybieb in alle clusters. We bereiken 180 ouders. We hebben de naam Babybieb veranderd in Voorleespret omdat dit beter aansluit bij de doelgroep. In totaal hebben we 130 keer Voorleespret georganiseerd. We bereikten 1286 bezoekers.

BoekStart in de Kinderopvang (BIK) De dienstverlening bestaat uit: • Uitvoer jaarplan bij gecertificeerde BoekStart in de Kinderopvang-locaties • Voorlezen tijdens de Nationale Voorleesdagen • Deelname aan relevante landelijke campagnes • Activiteiten in de vestigingen • Aanschaf en onderhoud baby- en peutercollecties

Realisatie 2024 Een volledige dekking van de Boekstart in de Kinderopvang-locaties. 88% van alle kinder- en peuteropvanglocaties in ons werkgebied is BoekStart in de Kinderopvang. Het gaan om 130 locaties, de overige 17 locaties zijn (nog) geen BoekStart in de Kinderopvang. In 2025 starten een

aantal nieuwe locaties in het kader van de subsidie van Masterplan basisvaardigheden. • Alle organisaties/locaties hanteren een actueel leesplan(beleid) en jaarplan (uitvoer). Alle locaties hebben een voorleescoördinator (of in opleiding). Tijdens de cursus maken zij een leesplan. Door de inzet van de leesconsulent voor de doelgroep 0 tot 6 jaar wordt de samenwerking en uitvoering geïntensiveerd zowel in de bibliotheek als bij de kinder- en peuteropvang. Er zijn 25 pedagogisch medewerkers opgeleid tot voorleescoördinator. • We draaien een proef met inzet Leesconsulent BoekStart 0 tot 6 jaar in Achtkarspelen en evalueren in september 2023. Deze pilot was succesvol. De positieve evaluatie deed ons besluiten in 2024 een splitsing in de functie van leesen mediaconsulent BoekStart 0-6 jaar met de focus op de ouders en de lees- en mediaconsulent 6 tot 12 jaar met focus op de leerkracht door te voeren in alle gemeenten. • We scholen 50% van de pedagogisch medewerkers in de gezinsaanpak. De gezinsaanpak wordt blijvend onder de aandacht van de kinder- en peuteropvang gebracht. Nieuwe medewerkers kunnen geschoold worden. In 2025 willen we een focusgroep gezinsaanpak installeren waarin de leesconsulenten samen met de consulenten basisvaardigheden uitvoer geven aan de gezinsaanpak.

• Alle peuters zijn lid van de bibliotheek (leeftijd 2,5 tot 4 jaar) We zien een lichte groei in het aantal peuters dat lid is van de bibliotheek. Op 1 januari 2024 waren er 754 peuters lid van de bibliotheek. Op 1 januari 2025 waren dat 822 peuters. In ons werkgebied zijn 2.345 peuters (1 januari 2024), 35% daarvan is lid van de bibliotheek.

De brandweer leest voor

”

Syb en Robbert van Brandweer Vlieland kwamen voorlezen in de bibliotheek. Na het voorlezen mochten alle 35 kinderen een kijkje in de brandweerwagen nemen en zelfs een rondje over het eiland rijden. Een ontzettend leuke middag! Ook in Dokkum kwam de brandweer langs, de brandweerman las voor, zelfs ín de brandweerauto!

• De opvang beschikt over een collectie met o.a. Friestalige boeken. Alle locaties hebben een collectie baby- en peuterboeken, inclusief Fryske prentenboeken. De ouders kunnen de boeken lenen om thuis verder voor te lezen. Locaties die meedoen aan Masterplan basisvaardigheden ontvangen een iets grotere collectie boeken en een abonnement op Bereslim (digitale prentenboeken). • We scholen pedagogisch medewerkers in interactief voorlezen. Drie leesconsulenten BoekStart 0 tot 6 jaar hebben de train de trainer interactief voorlezen gevolgd. Zij verzorgen nu de trainingen voor de pedagogisch medewerkers. In 2025 worden nog meer leesconsulenten opgeleid zodat we nog meer pedagogische medewerkers kunnen trainen in interactief voorlezen. • We nemen deel aan de Nationale Voorleesdagen, Lêsmar-foar-wiken en MediaUkkiedagen. Hiermee bereiken we 2500 kinderen en 150 ouders. Tijdens de Nationale Voorleesdagen hebben we 3638 kinderen en 439 ouders bereikt, met de Lês-mar-foarwiken: 186 kinderen en 100 ouders. Ook waren er activiteiten in de bibliotheken in het kader van de Lêsmar-foar-wiken. Het bereik was 238 bezoekers (ouders en kinderen). Met de Media Ukkiedagen bereikten we 117 kinderen. • We voeren het project Boekenpret uit, voor de Friestalige gemeenten wordt er gewerkt met Friese boeken en een Friestalig speel- en ontdekboekje.

Boekenpret is beschikbaar voor de gemeenten Waadhoeke, Dantumadiel, Noardeast-Fryslân en Achtkarspelen. Er zijn een aantal Fryske prentenboeken en de bijbehorende speel- en ontdekboekjes zijn vertaald in it Frysk.

95% van de basisscholen is De Bibliotheek op school

De Bibliotheek op school voor het Basisonderwijs (dBOS) De dienstverlening bestaat uit: • Uitvoer jaarplan bij scholen met de aanpak dBOS • Deelname aan relevante landelijke campagnes • Activiteiten in de vestigingen • Aanschaf en onderhoud jeugdcollecties

Realisatie 2024 • Groei aantal dBOS scholen met 15. Momenteel bereiken we met de Bibliotheek op school 95% van de basisscholen, dat zijn 107 scholen en meer dan 10.000 leerlingen. Zes basisscholen in het werkgebied van BNF nemen de aanpak dBos niet af. • Alle scholen hebben tenminste één leescoördinator. Alle locaties hebben een leescoördinator (of op termijn in opleiding). Er zijn in 2024 36 leerkrachten geschoold tot leescoördinator. • Alle scholen hebben een actueel leesplan (beleid) en een jaarplan (uitvoer) Tijdens de opleiding Open Boek maken de cursisten een leesplan. Het activiteitenplan wordt opgesteld en uitgevoerd in samenwerking met de leesconsulent van de school. In principe hebben alle scholen met de aanpak dBos een activiteitenplan.

• Alle scholen hebben een collectie met o.a. Friese boeken. In het kader van het Masterplan basisvaardigheden hebben we op elke nieuwe dBos-school een startcollectie geplaatst. Scholen in kernen waar een bibliotheekvestiging is worden daarin ook meegenomen. • Alle scholen vullen de monitor in. Alle dBos-scholen vullen de monitor in. Landelijk is de periode waarin de monitor uitgezet wordt aangepast zodat de resultaten in het vroege voorjaar bekend zijn en het activiteitenplan beter aansluit op de jaarplanning van de scholen. • We scholen 60% van de leerkrachten en directeuren in de gezinsaanpak. De gezinsaanpak wordt blijvend onder de aandacht van de basisscholen gebracht. Nieuwe medewerkers kunnen geschoold worden, in 2024 zijn er teams geschoold in Achtkarspelen en op Ameland. In 2025 willen we een focusgroep gezinsaanpak installeren waarin de leesconsulenten samen met de consulenten basisvaardigheden uitvoer geven aan de gezinsaanpak. • Iedere leerling van 6 tot 12 jaar is lid van de bibliotheek. Op 31-12-2024 waren er 5914 kinderen in de leeftijdsgroep 6 tot 12 jaar lid van de bibliotheek. In ons werkgebied wonen 12.265 kinderen in de leeftijd van 6 tot en met 12 jaar (1-1-2024). 48% van de kinderen in deze leeftijdscategorie is lid van de bibliotheek.

• We houden een klanttevredenheidsonderzoek bij de scholen over de dienstverlening van de bibliotheek. In het voorjaar van 2024 is een onderzoek gehouden bij de, toentertijd aangesloten, scholen met de aanpak dBOS. 85 scholen namen deel en er waren 97 respondenten. In het algemeen zijn scholen binnen het primair onderwijs zeer tevreden over de Bibliotheek op School. De toegevoegde waarde wordt zeker gezien (gemiddeld rapportcijfer 8,0) en de structurele samenwerking wordt gewaardeerd met een goed rapportcijfer: 8,2. Er wordt spontaan benoemd dat met dBos het aanbod en de actualiteit van de collectie op school is verbeterd en dat kinderen daardoor meer plezier in het lezen hebben. Ook de boekpromoties en activiteiten vanuit de leesconsulent dragen bij aan een beter leesklimaat. De aanpak de Bibliotheek op School resulteert dan ook volgens twee derde van de contactpersonen in meer leesplezier bij de kinderen. Volgens één vijfde lezen kinderen meer in hun vrije tijd en neemt de woordenschat toe. Met name de leesconsulent wordt gewaardeerd, maar de collectie is ook zeker toereikend. De scholen willen de samenwerking op dBos dan ook voortzetten. • We nemen deel aan de Kinderboekenweek en Week van de Mediawijsheid. Hiermee bereiken we 2000 leerlingen en 1000 ouders. Bij het bezoek van auteur Sander Meij tijdens de Kinderboekenweek waren 373 kinderen en hun ouders aanwezig.

Daarnaast waren er groepsbezoeken en zijn een aantal scholen bezocht door de leesconsulenten met een activiteit in het kader van de week van de mediawijsheid. Totaal bereikten we 1.452 kinderen. • We organiseren Dokter Leesplezier en bereiken hiermee 300 ouders. De activiteit Dokter Leesplezier heeft de nieuwe naam Leestips & Zo gekregen. De uitvoering in de bibliotheek vond in 2024 zeventig keer plaats met een bereik van 97

bezoekers (ouders en kinderen). De uitvoer van Leestips & Zo gaan we verleggen naar de scholen. Op die manier bereiken we de kinderen en hun ouders beter. • Voor Achtkarspelen, Noardeast-Fryslân en Dantumadiel doen we actief mee aan het project ‘Jou in bern in boek’. In 2024 stond het jeugdboek ‘Nee hast, ja kinst krije - it ferhaal van De Lytse Yerke’ van Thys Wadman centraal, dit boek is uitgereikt aan 1100 leerlingen van groep 5 van alle scholen in Achtkarspelen, NoardeastFryslân en Dantumadiel (alleen de scholen van Roobol). Leerkrachten ontvingen een lesbrief om actief met het boek aan de slag te gaan. • Alle leerlingen bezoeken minimaal 1x in hun schoolloopbaan een bibliotheek in de buurt. In ons hele werkgebied zijn groepsbezoeken georganiseerd voor groep 2, groep 3 en groep 6. Op verzoek konden ook andere groepen gebruik maken van een bezoek aan de bibliotheek. We bereikten hiermee 3826 leerlingen en 293 ouders. • Er zijn minimaal 6 (3 in het voorjaar, 3 in het najaar) jeugdactiviteiten per Huiskamerbibliotheek (Ried, Holwert, Easternijtsjerk). Hiermee bereiken we 90 kinderen (6 x 3 locaties x 5 kinderen). In Huiskamerbibliotheek Ried is 27 keer een activiteit georganiseerd, hiermee bereikten we 73 kinderen. In Holwert zijn 40 activiteiten georganiseerd. Daarmee bereikten we 106 kinderen.

In Huiskamerbibliotheek Easternijtsjerk zijn een paar activiteiten georganiseerd maar daar was geen belangstelling voor. • Scholen zonder de aanpak de Bibliotheek op school kunnen tegen kostendekkend tarief een groepsbezoek groep 3 of 6 aanvragen. 95% van de scholen nemen de aanpak dBOS af. De overige scholen hebben geen aanvraag gedaan voor een groepsbezoek.

Boekjes voor kleintjes

”

‘Heel blij waren deze peuters met de boekjes die ik kwam brengen bij de peuteropvang JKC St. Bonifatius in Dokkum. Er werd samen uitgepakt en uitgebreid bekeken wat erin zit. Ik mocht meteen een boekje voorlezen. Een wijze peuter zei: Wat een prachtig pakket, er zit voor ieder wat wils in. En zo is het!’ Lees- en mediaconsulent Christina.

De Bibliotheek op school voor het Voortgezet Onderwijs en MBO (dBOS) De dienstverlening bestaat uit: • Uitvoer jaarplan bij scholen met de aanpak dBOS • Gratis brugklasbezoeken op aanvraag • Deelname aan relevante landelijke campagnes

Realisatie 2024 • De Bibliotheek op school voor 3 VO-scholen en 1 MBO in Achtkarspelen in het kader van Taalplan Achtkarspelen. We zetten de leesconsulent voortgezet onderwijs voor Achtkarspelen in voor 12 uur per week bij Singelland (VO), Lauwers College (VO) en Aeres (VMBO/MBO). Provinciaal werd binnen Fries Bibliothekennetwerk in het kader van het Masterplan basisvaardigheden subsidie aangevraagd om te starten met dBos bij de PABO in Leeuwarden. Met Firda zijn verkennende gesprekken geweest om ook te starten met dBos bij het MBO. Dat krijgt een vervolg in 2025. • We leren van de ontwikkelingen in Achtkarspelen en gebruiken deze voor het verder ontwikkelen van onze dienstverlening aan het voorgezet onderwijs. De opgedane kennis en ervaringen worden ingezet bij RSG Simon Vestdijk in Franeker en Harlingen. Zij nemen deel aan dBOS in het kader van het Masterplan basisvaardigheden. De leesconsulent van Vlieland verzorgt dBOS bij De Jutter (VO). Vanaf schooljaar 2024-2025 verzorgen we ook de aanpak dBOS aan het Praktijkonderwijs (PRO) in Dokkum. • De Bibliotheek op school voor Dockinga Vak met subsidie van Kunst van Lezen. Er is geen mogelijkheid meer om subsidie van Kunst van Lezen aan te vragen. Dockinga Vak heeft een aantal keer om de inzet van de leesconsulent VO gevraagd, tegen kostendekkend tarief.

Met de brugklasbezoeken bereiken we 628 leerlingen. Daarnaast bereikten we 805 leerlingen met dienstverlening voor jongeren, bijvoorbeeld een workshop voorlezen, een boekenmarkt of een auteursbezoek. Het aantal leerlingen bij de zes dBOS scholen is op dit moment 2952. • We houden 3 introductielessen ‘Doe je Digiding’. Er zijn op Terschelling drie introductielessen uitgevoerd in samenwerking met ’t Skylger Jouw (VMBO). We hebben ook het levensloopspel uitgevoerd bij Aeres in Buitenpost. Hiermee bereikten we 40 leerlingen en de betrokken docent. Het levensloopspel is ondersteunend voor studenten en scholieren bij de overgang naar volwassenheid. • Overige dienstverlening op aanvraag tegen kostendekkend tarief. Er was een eenmalige samenwerking met Firda Dokkum. We verzorgden een training interactief voorlezen voor de studenten die de module specialist leesbevordering volgden. In Bibliotheek Dokkum lazen zij een gekozen prentenboek voor aan peuters en ouders in het kader van hun stage bij de kinder- en peuteropvang. • We zetten het programma Read to me op verzoek in. Gerealiseerd op kleine schaal bij Lauwers College in Achtkarspelen. • We nemen deel aan de Jonge Jury en bereiken hiermee 750 leerlingen. Eén school heeft in 2024 boeken in het kader van de Jonge Jury besteld. Er zijn meer landelijke campagnes waarbij we hebben aangesloten.

Zo bestelden de scholen in ons werkgebied 1418 pockets voor Heel Nederland Leest Junior. We organiseerden twee Literaire Festivals voor jongeren: in zowel Harlingen als Dokkum voor 150 scholieren. In Kollum sloten we met het Young Adult Event aan bij de Boekenweek van Jongeren.

• We bereiken 2000 leerlingen met de dienstverlening van de bibliotheek. Alle leerlingen van de zes dBOS scholen VO/MBO zijn lid van de bibliotheek. Ook scholen zonder dBOS bieden de leerlingen het lidmaatschap van de bibliotheek aan. In totaal zijn 5187 VO-leerlingen lid van de Bibliotheek. Dit betreft 63% van alle leerlingen VO/MBO in ons werkgebied.

63% van alle leerlingen in het voortgezet onderwijs of mbo in ons werkgebied is lid van de bibliotheek. 12

1.2 Aanpak laaggeletterdheid Met de komst van nieuwe PIAAC-onderzoekgegevens over de kernvaardigheden van volwassenen is het belang van dit thema duidelijk te onderstrepen: in Nederland beschikken bijna 3 miljoen volwassenen (16 tot 75-jarigen) over lage basisvaardigheden. Het gaat dan om taal-, reken- en digitale vaardigheden. Vaardigheden die essentieel zijn voor het begrijpen, analyseren en toepassen van informatie die volwassenen in het dagelijks leven tegen komen. Als er wordt ingezoomd op taalbeheersing heeft 15,9% van de 16 tot 65 jarigen lage taalvaardigheden. De regionale cijfers en percentages op arbeidsmarktniveau moeten nog doorgerekend worden. Op basis van de onderzoeksgegevens uit 2012 heeft 13% van de volwassen inwoners in Friesland een lage taalvaardigheid en wordt deze groep gerekend tot de doelgroep laaggeletterden. Bovenstaande uitkomsten schetsen een stabiele trend met de onderzoeksgegevens uit 2012 (het internationale onderzoek wordt eens in de 10 jaar uitgevoerd). Ook in 2024 heeft Bibliotheken Noord Fryslân met de dienstverlening bijgedragen aan het versterken van basisvaardigheden onder inwoners. We deden dit door een plek te creëren waar inwoners vaardigheden kunnen oefenen, hier passende materialen voor te bieden en met inwoners in contact te komen en zo dicht mogelijk bij hun leerbehoeften aan te sluiten.

Aantal Nederlanders met lage basisvaardigheden, per leeftijdsgroep

Realisatie 2024 • Alle gemeenten in het werkgebied van BNF hebben een Digi-Taalhuis of dienstverlening op maat voor laagtaalvaardigen. In al onze gemeenten creëren we voor inwoners een mogelijkheid om te oefenen met taalvaardigheden, bijvoorbeeld tijdens één- of tweewekelijkse momenten in het Digi-Taalhuis. In 2024 is het aantal Digi-Taalhuislocaties gegroeid: Bibliotheek Buitenpost is hieraan toegevoegd. Het Digi-Taalhuis van Hallum was even gepauzeerd en is in het najaar van 2024 weer met een mooi aantal deelnemers van start gegaan. Op Vlieland en Terschelling is een Digi-Taalhuis operationeel en op Schiermonnikoog en Ameland is de taalondersteuning meer één-op-één en op maat ingericht. Aanvullend op het aanbod binnen een Digi-Taalhuis hebben we binnen Vlieland, Harlingen, Waadhoeke, Noardeast-Fryslân, Dantumadiel en Achtkarspelen het Taalcafé ingericht. Nieuwe locaties zijn sinds 2024 Franeker, St.-Annaparochie, De Westereen en Buitenpost. Het Taalcafé is een plek om laagdrempelig te oefenen met spreekvaardigheid in het Nederlands. Wekelijks deden er in 2024 gemiddeld 44 deelnemers mee op locaties binnen deze gemeenten. De locatie hoeft niet altijd de bibliotheek te zijn, we sluiten aan bij plekken waar inwoners komen en zich vertrouwd voelen, zoals Nieuw Zuid in Harlingen of ’t Koartling in Buitenpost.

In totaal zijn er 102 vrijwilligers actief in de DigiTaalhuizen, Taalcafés en taalactiviteiten op maat van Bibliotheken Noord Fryslân.

jaar

Figuur 1. 13

• Bibliotheken Noord Fryslân is voor de gemeente en andere ketenpartners (zoals Firda en welzijnswerk) een vertrouwde samenwerkingspartner op het gebied van de bestrijding van laaggeletterdheid. We vervullen in deze samenwerkingen een aanjagende rol en zetten het thema laaggeletterdheid op de kaart. We maken organisaties bewust van laagtaalvaardigheid en hoe ze hiermee om kunnen gaan vanuit hun eigen werk. Hierin trainen we professionals. We zijn in contact met nieuwe partners om toekomstige samenwerkingen aan te boren en andere doelgroepen te bereiken, zoals zorgverleners en wooncorporaties. De groep samenwerkingspartners op het gebied van basisvaardigheden groeit. In 2024 zijn we bijvoorbeeld een samenwerking aangegaan met Voedselbank Achtkarspelen, waardoor gebruikers van de Voedselbank de dienstverlening van de bibliotheek op een laagdrempelige manier leren kennen. Ook hebben we nieuwe partijen gevonden die het juridisch spreekuur organiseren in meerdere van onze vestigingen. Daarnaast intensiveren we bestaande samenwerking, zoals met Empatec in de gemeente Waadhoeke waar we aanbod binnen hun organisatie gaan organiseren.

De vaardigheden die essentieel zijn voor het begrijpen, analyseren en toepassen van informatie die volwassenen in het dagelijks leven tegen komen

Ook hebben we op verschillende symposia over basisvaardigheden en laaggeletterdheid het bewustzijn over deze thema’s onder organisaties in ons werkgebied vergroot, bijvoorbeeld met een editie in de gemeenten Achtkarspelen, Noardeast-Fryslân en Dantumadiel. Middels dit soort bijeenkomsten vergroten we het samenwerkingsnetwerk vanuit de maatschappelijke educatieve bibliotheek en verbinden we meer partners aan de lokale aanpak van laaggeletterdheid.

- Gezondheid: middels verschillende cursussen en workshops hebben we in 2024 mensen een stap op weg geholpen om beter om te leren gaan met de digitale platforms van zorgverleners, zoals de huisarts of het ziekenhuis (cursus Digivitaler) en boden we inwoners de kans om op een laagdrempelige manier en in eenvoudige taal meer te leren over lekker in je vel zitten, bewegen en gezonde voeding (cursus Voel je goed). In 2024 deden hier 15 inwoners aan mee. Deze type cursussen organiseren we in samenwerking met huisartsenpraktijken, diëtisten, leefstijlcoaches, beweegcoaches en (wandel)vrijwilligers.

Op Terschelling lanceerden we een nieuw concept om samenwerkingspartners te treffen en gezamenlijk in gesprek te zijn over maatschappelijke onderwerpen op het eiland. Tijdens de tweemaandelijkse Sirenelunch komen organisaties bij elkaar met als doel gezamenlijk meer te betekenen voor de inwoners van Terschelling. Onderwerpen die bijvoorbeeld afgelopen jaar aan bod kwamen: organiseren van Belastinghulp op het eiland, lancering van uitgiftepunt van gratis menstruatieproducten, werven van vrijwilligers of een blinde vlek in activiteiten voor senioren op het eiland. • BNF biedt met verschillende programma’s de mogelijkheid om in samenwerking met partners en inwoners op maat activiteiten te organiseren. Hiermee spelen we in op lokale ontwikkelingen en kunnen we ‘gecamoufleerd’ programmeren, soms specifiek voor een doelgroep, zoals de NT1-doelgroep. Aanbod op maat op het gebied van gezondheid, gecijferdheid of dagelijkse thema’s De dienstverlening basisvaardigheden sluit zoveel mogelijk aan bij dagelijkse thema’s, zodat deelnemers met basisvaardigheden oefenen in de context van een onderwerp dat hen interesseert, motiveert of waar een noodzaak heerst. Voorbeelden zijn:

Figuur 2.

- Gezin: om beter aan te sluiten bij ouders met een taal- of digi-vraag, liep ook in 2024 het initiatief ‘Taalklas op School’ binnen de gemeente Dantumadiel. Zowel op de school de Frissel in Feanwâlden als op de Dr. J. Botkeskoalle en de Sprankeling, beide in Damwâld, hebben we ouders op weg geholpen om thuis een meer taalrijke omgeving te creëren voor het gezin. Ook hebben deelnemende ouders de eigen taal- en digitale vaardigheden verbeterd. In Harlingen hebben 60 ouders en kinderen meegedaan met de voorstelling LTTRS over hoe leuk lezen in het gezin is. - Reizen met het ov: de komst van ov-pay gaf ons een nieuwe aanleiding om workshops rondom reizen met het openbaar vervoer, de reis online plannen en in- en uitchecken te organiseren. Hiermee maken we inwoners een stukje meer vertrouwd met het openbaar vervoer.

- Internet bankieren: in samenwerking met de Rabobank, Regiobank en Kabelnoord geven we aandacht aan twee aspecten van internetbankieren, namelijk hoe maak je er gebruik van/hoe leer je digitaal te bankieren én hoe doe je dit op een veilige manier? In 2024 hielpen we 145 inwoners in dit thema op weg. - Juridisch spreekuur: een juridisch spreekuur wordt door een advocaat bemenst en is de plek voor inwoners met een adviesvraag in een (mogelijk) juridische kwestie. Tijdens het spreekuur wordt er eenmalig gratis met de inwoner meegedacht. Er is een juridisch spreekuur in de gemeenten Harlingen, Waadhoeke, Noardeast-Fryslân en Achtkarspelen met in totaal in 2024 337 bezoekers. - Spreekuren van partners, zoals energiespreekuur: binnen verschillende thema’s die raakvlakken hebben met vaardigheden leren of meer zelfredzaam worden, organiseren samenwerkingspartners spreekuren in de bibliotheek, zoals energiecoaches van de gemeente. • In 2024 zijn alle Digi-Taalhuizen in ons werkgebied aan de vaste wal gecertificeerd. In september 2024 is het Digi-Taalhuis De Westereen gecertificeerd. Daarmee zijn alle Digi-Taalhuizen aan de vaste wal gecertificeerd. • Per cluster van bibliotheken (totaal 6 clusters) worden bij tenminste 4 partners de training herkenning en doorverwijzing van laaggeletterden georganiseerd.

In de gemeenten Harlingen, Waadhoeke, NoardeastFryslân, Schiermonnikoog en Achtkarspelen zijn professionals van ketenpartners getraind in

basisvaardigheden en laaggeletterdheid. Hiermee hebben zij binnen hun werk meer oog voor laagtaalvaardige inwoners, kunnen zij hun dienstverlening meer toegankelijk inrichten voor deze doelgroep en kunnen zij een doorverwijzing maken naar passend aanbod vanuit de bibliotheek. We hebben deze training bijvoorbeeld verzorgd voor zorgprofessionals, het jeugdteam van een gemeente, bij een welzijnsorganisatie en bij een woningbouwvereniging. In totaal hebben er 12 trainingen plaatsgevonden dit jaar. • Ieder Digi-Taalhuis beschikt over actuele en aantrekkelijke collectie. Uitleningen hiervan blijft stabiel (na een groei van 25% in 2023). We actualiseren de Digi-Taalhuis collecties continue en we hebben doorlopend ideeën om de samenstelling meer aantrekkelijk te maken en beter te laten aansluiten bij de doelgroep. We weten dat deze materialen niet veel geleend worden en vooral in de bibliotheek worden gebruikt, tijdens een Digi-Taalhuis of Taalcafé. We leggen daarom geen accent meer op de leencijfers van deze materialen. • Het aantal deelnemers in de Digi-Taalhuizen groeit met 25%, met specifieke aandacht voor de NT1-doelgroep. Het totaal aantal deelnemers in de Digi-Taalhuizen is gestabiliseerd. Bij sommige locaties is een zwaartepunt of toename onder deelnemers vanuit de NT1-doelgroep te zien, zoals bij bibliotheken Buitenpost, Terschelling en Franeker.

Taalcafé Schiermonnikoog

”

Eilander Jeltina geeft met veel plezier lessen op maat in Bibliotheek Schiermonnikoog. Eén van de dingen waar zij energie van krijgt, is om de vooruitgang te zien die haar cursisten boeken. Ook deelt ze in blijdschap als zij bijvoorbeeld een woord voor het eerst herkennen.

De twee cursisten die zij onder haar hoede heeft leren allebei op hun eigen manier. De één door vooral te lezen en te praten en de ander heeft een fijne houvast aan de programma’s die op de computer te volgen zijn. Deze laatste, Bryanth, heeft onlangs zijn tweede certificaat in de wacht gesleept. Hij is naar Nederland gekomen om zijn dementerende moeder in Colombia financieel te kunnen ondersteunen. Het verzorgingstehuis is er voor de gemiddelde Colombiaan erg duur en Nederland biedt hem qua werk meer mogelijkheden. Zijn passie ligt bij koffie en om mensen een ervaring te laten opdoen, door samen in de wereld van koffie te duiken. Om het werk als koffiekenner ook in Nederland uit te kunnen voeren, leert hij de Nederlandse taal. Dat Bibliotheek Schiermonnikoog hem die gelegenheid biedt en Jeltina hem met veel enthousiasme en humor ondersteunt, vindt hij geweldig.

DTH locatie, per gemeente

Q4 2023

NT1 deeln.

NT2 deeln.

NT1 deeln.

NT2 deeln.

NT1 deeln.

NT2 deeln.

NT1 deeln.

NT2 deeln.

NT1 deeln.

NT2 deeln.

Achtkarspelen

DTH Surhuisterveen

DHT Buitenpost

Dantumadiel

DTH De Westereen

Taalklas op school Damwâld

Taalklas op school Feanwâlden

Harlingen

DTH Harlingen

NoardeastFryslân

DTH Hallum

DTH Dokkum

DTH Dokwurk, Dokkum

DTH Kollum

Terschelling

DTH Terschelling

Vlieland

DTH Vlieland

17 5

17 17

16 7

Waadhoeke

DTH Franeker

DTH St.-Annaparochie

Totaal heel werkgebied BNF

117

123

116

106

115

Figuur 3. Deelnemers Digi-Taalhuizen (DTH) Bibliotheken Noord Fryslân, 2024.

Taalcafé Hallum

”

‘Als vrijwilliger voel ik hier veel warmte en gezelligheid. Leuke medewerkers en vrijwilligers en natuurlijk niet te vergeten onze mensen uit het buitenland. Zoveel leren we van hen, over hun land en hun cultuur. Zoveel verschillen en ook zoveel overeenkomsten. Geweldig!’

Programmalijn 2 Participatie in de informatiesamenleving Om deel te nemen aan de samenleving zijn toegang tot digitale technologie en de vaardigheden om daarmee om te gaan noodzakelijk. De communicatie met de overheid, instanties en allerlei vormen van dienstverlening speelt zich grotendeels online af. Apps en sociale media nemen een belangrijke plek in, in ons dagelijks leven Het is van belang om in het uitdijende informatielandschap relevante en betrouwbare informatie te vinden en te duiden. In Nederland beschikt ongeveer één op de vijf volwassen inwoners over onvoldoende vaardigheden om digitaal mee te kunnen doen. Een deel van deze inwoners kan geholpen worden door een les op maat of een cursus, maar er moet ook een vangnet zijn waar inwoners met hun vragen geholpen kunnen worden. In beide behoeften voorziet de bibliotheek door het aanbieden van ondersteuning bij digitale vaardigheden en daarnaast door het Informatiepunt Digitale Overheid (IDO), waar we inwoners op weg helpen bij een vraag over de digitale overheid.

Realisatie 2024 • In 2024 worden alle onderstaande onderdelen georganiseerd. Hiermee bereiken we 10% van de inwoners van 18 jaar en ouder. *Informatiepunt digitale overheid * Cursus kennismaken met de computer * Cursus omgaan met e-overheid * Digitaal Spreekuur * Hulp bij de belastingdienst BNF biedt in elke vestiging een dienstverlening waarmee we inwoners een mogelijkheid bieden om te oefenen met digitale vaardigheden, waar zij een plek hebben om een vraag te stellen over de digitale wereld en ze toegang hebben tot oefenmaterialen om vaardigheden te versterken. In totaal bereikten we hiermee in 2024 4.610 inwoners, dat is 2,75% van het totale aantal 18+ inwoners van ons werkgebied. Een flinke groei ten opzichte van 2023 (2.307 inwoners bereikt, 1,7% van het totale aantal inwoners).

Deze dienstverlening bestaat uit: - Informatiepunt Digitale Overheid (IDO): bijna elke vestiging in ons werkgebied heeft een IDO. Bij een IDO kunnen inwoners terecht met vragen over de digitale overheid. Bibliotheekmedewerkers helpen hen op weg, bijvoorbeeld door samen naar openbare informatie te zoeken of uit te leggen hoe een formulier werkt. Bij persoonlijke casuïstiek en zaken in een ‘mijn omgeving’ verwijzen we bezoekers door naar de passende professionals zoals een welzijnsorganisatie of het gebiedsteam. We helpen bezoekers verder door hen uit te nodigen voor de digi-cursussen in de bibliotheek om op deze manier zelf vaardiger te kunnen worden in de digitale wereld. In 2024 hebben we 715 inwoners bij het Informatiepunt Digitale Overheid op weg geholpen. - Digitaal spreekuur: binnen en buiten de muren van de bibliotheek (zoals bij het multifunctionele centrum in Holwert, het buurthuis in Harlingen of de woonzorglocatie in Kollum) bieden we in bijna elke gemeente tijdens het digitaal spreekuur inwoners de mogelijkheid om vragen te stellen over digitale apparaten, apps en programma’s en andere digitale zaken. Deskundige vrijwilligers zitten klaar en zij hebben in 2024 817 inwoners ontvangen. In Bibliotheek Surhuisterveen zijn we in 2024 gestart met het digi-oefenplein.

Dit is een plek waar inwoners met een digileervraag wekelijks terecht kunnen om te oefenen, zonder dat ze hoeven te wachten tot er een specifieke cursus begint die past bij de vraag die ze hebben. Vrijwilligers helpen deelnemers op weg en zoeken passend oefenmateriaal bij de vraag die iemand heeft. Wekelijks zijn er gemiddeld 4 deelnemers die meedoen. - Cursussen digitale vaardigheden & workshops: aanvullend op het IDO en het digitale spreekuur als plek om een vraag te stellen, organiseren we cursussen digitale vaardigheden waar inwoners op een specifiek onderdeel van de digitale wereld kunnen oefenen en vaardigheden versterken. Bijvoorbeeld: werken met de DigiD, leer werken met de sms-controle, werken met een online zorgportaal, starten met de tablet, werken in Word of Excel, digitaal fotoboek maken, veilig online zijn, leren internetbankieren en nog meer. Bibliotheekcollega’s en vrijwilligers bereiden deze cursussen voor, bedenken nieuwe thema’s en geven de groepsbijeenkomsten. In 2024 namen 773 mensen deel aan een digi-cursus. - Hulp bij belastingopgave: in de periode van de inkomstenopgave (maart-mei 2024) boden we in samenwerking met onze vaste samenwerkingspartners aan inwoners aan de vaste wal hulp bij het invullen van de belastingopgave.

In de bibliotheek kunnen mensen terecht met een vraag over de belastingopgave of specifiek voor hulp bij het invullen van de opgave, dit laatste is specifiek voor minima-huishoudens.

Samen met de Thuisadministratie van Humanitas en de Formulierenbrigade van Yfke organiseren we deze dienstverlening. Met deze dienstverlening hebben we in 2024 in ons gehele werkgebied 2.305 volwassen inwoners een stap verder op weg geholpen in de digitale wereld. • In elke vestiging worden in context maatwerk programma’s georganiseerd, waar mogelijk in samenwerking met partners. Hiermee bereiken we in totaal 500 inwoners. - Context gezondheid (zoals Voel je goed, Digivitaler) - Context gezin (zoals taalklas op school) - Context gecijferdheid (zoals Voor ‘t zelfde geld) - Context mobiliteit (zoals reizen met het OV)

kruisbestuiving met ideeën om meer samen met de inwoner op te trekken en nieuwe samenwerkingspartners te benaderen. • Organiseren van een jaarlijkse regionale vrijwilligersdag waar vrijwilligers elkaar ontmoeten, inspiratie vinden en in het zonnetje worden gezet. Elke week is er een club van betrokken en actieve vrijwilligers actief op het gebied van basisvaardigheden. Aanvullend op de taalvrijwilligers binnen onze organisatie hebben we ook vrijwilligers digitale vaardigheden aan ons verbonden. In 2024 bestond deze groep uit 42 personen. Op verschillende momenten in het jaar, bijvoorbeeld tijdens de zomeruitjes of de jaarlijkse vrijwilligersdag, zetten we de vrijwilligers in het zonnetje en bieden we inspiratie en onderlinge ontmoeting.

• Per gemeente bestaande samenwerkingen borgen door samenwerkingsafspraken te benoemen en vast te leggen in een samenwerkingsovereenkomst.

”

• Per gemeente twee nieuwe samenwerkingen aangaan met lokale partners. Deze samenwerkingen worden geborgd in een samenwerkingsovereenkomst. Als het gaat om het versterken van de digitale vaardigheden van inwoners werken we samen met partners binnen het sociaal domein. In elke gemeente hebben we deze samenwerking ingericht met de welzijnsorganisaties Connexa, Kearn, Sociaal werk Ameland en Yfke. Specifiek binnen de gemeente Noardeast-Fryslân zijn we partner in de werkgroep digitaal vaardig(er) in Noardeast-Fryslân samen met NHL Stenden, Kabelnoord, Kennislab NOF, Stjoer, Sûnenz en Yfke. Dit soort samenwerkingen leggen we vast in een samenwerkingsovereenkomst of convenant. De groep samenwerkingspartners op het gebied van basisvaardigheden groeit. In 2024 zijn we bijvoorbeeld een samenwerking aangegaan met Voedselbank Achtkarspelen, waardoor gebruikers van de Voedselbank de dienstverlening van de bibliotheek op een laagdrempelige manier leren kennen. Ook hebben we nieuwe partijen gevonden die het juridisch spreekuur organiseren in meerdere van onze vestigingen. Daarnaast intensiveren we bestaande samenwerking, zoals met Empatec in de gemeente Waadhoeke waar we aanbod binnen hun organisatie gaan organiseren. • De medewerker basisvaardigheden organiseert 2x per jaar kennisoverdracht voor collega’s. In de werkoverleggen van onze bibliotheken heeft dit plaatsgevonden.

De consulenten basisvaardigheden binnen elke gemeente hebben hun collega’s (bibliotheekmedewerkers en lees- en mediaconsulenten) meegenomen in de mogelijkheden en kansen van de dienstverlening basisvaardigheden. Er ontstond

Boekselen ‘Met de cursisten van het Digi-Taalhuis in Surhuisterveen deden we de workshop Boekselen! Cursisten en vrijwilligers van het Digi-Taalhuis gingen samen met een aantal bezoekers creatief aan de slag met een pagina uit een boek. Het was een leuke en ontspannen manier om kennis te maken met het Digi-Taalhuis, er was genoeg ruimte voor mooie gesprekken. En het resultaat was natuurlijk ook prachtig!’ Lyanne van Westen, consulent basisvaardigheden.

Programmalijn 3 Een leven lang ontwikkelen Door de toenemende digitalisering, sociale en economische ontwikkelingen in onze samenleving is het essentieel dat mensen zich kunnen blijven ontwikkelen. In de bibliotheek faciliteren wij dit onder andere binnen het domein leven lang ontwikkelen. Door in te spelen op thema’s zoals digitaal burgerschap, persoonlijke ontwikkeling en dialoog. Dit doen we het liefst zoveel mogelijk met input van de inwoner zelf. Met de informatie die wij ophalen in de bibliotheken zorgt BNF voor mooie activiteiten die aansluiten bij de inwoner van de desbetreffende gemeente.

• Elk cluster heeft een poule van digitale toppers om de inloop/workshops te begeleiden. In 2024 had elk cluster een poule van digitale toppers om de workshops en de inloop te begeleiden. In dit jaarverslag staan ook enkele verhalen van digitale toppers, wat mooi illustreert hoe divers hun bijbaan bij de Bibliotheek is. • Minimaal 1 x per 14 dagen organiseren we een workshop in vestigingen aan de wal. Hier doen minimaal 1.500 deelnemers aan mee. Aantal deelnemers en Maakplaats-activiteiten Vestiging

Aantal workshops

Totaal aantal deelnemers

We willen de inwoners van Noord-Fryslân kennis laten maken met digitaal burgerschap, zowel met de kansen als de risico’s hiervan. De afgelopen jaren heeft BNF geïnvesteerd in digitale geletterdheid voor de jeugd. In 2024 zijn we begonnen met de eerste activiteiten voor volwassenen op dit vlak. In bijna alle vestigingen zijn er workshops geweest over AI en de mogelijkheden hiervan. In 2025 zetten wij deze trend door, naar aanleiding van de vele positieve reacties van inwoners.

Harlingen

143

Franeker

Dronryp

St.-Annaparochie

Hallum

Dokkum

112

Kollum

Realisatie 2024

De Westereen

• Wekelijks kunnen inwoners aan de wal terecht om kennis te maken met digitale geletterdheid. In 2024 zijn er 446 activiteiten in vestigingen aan de wal geweest (de activiteiten op de eilanden leest u hieronder). Hiermee hebben we 1672 mensen bereikt. Wekelijks is er in elke gemeente aan de wal de mogelijkheid geweest om kennis te maken met digitale geletterdheid. Van open maakplaatsen tot schrijf een verhaal met chatgpt, workshops vinyl snijden, leren programmeren en nog veel meer.

Surhuisterveen

Buitenpost

Totaal

144

607

Aantal deelnemers en activiteiten gericht op digitale geletterdheid Vestiging

Aantal activiteiten

Totaal aantal deelnemers

Harlingen

276

Franeker

223

Dronryp

St.-Annaparochie

152

Hallum

Dokkum

338

Kollum

113

De Westereen

179

Surhuisterveen

140

Buitenpost

168

Totaal

446

1672

Er zijn meerdere workshops in de vestigingen aan de wal geweest. Niet elke vestiging had iedere 14 dagen een workshop. Wel was er iedere twee weken in elke vestiging een open maakplaats. • We organiseren minimaal 4 x een workshop bij vestigingen op de eilanden. Hier doen minimaal 75 deelnemers aan mee. Op Vlieland, Terschelling en Schiermonnikoog zijn dit jaar 16 workshops geweest voor in totaal 139 deelnemers. De workshops waren divers en bestonden onder andere uit open maakplaatsen, vinyl snijden, programmeren en werken met 3D-pennen. Naast workshops zijn er ook open maakplaatsen, dit is een groot succes op de eilanden, met gemiddeld 30 deelnemers per keer.

• Verkennen en uitdenken van de inrichting van de programmalijn leven lang ontwikkelen. In 2024 is een domeinspecialist Leven lang ontwikkelen aangesteld. Dit jaar is benut om het domein Leven lang ontwikkelen te kaderen en richting te geven. In 2025 wordt de overlap van een Leven lang ontwikkelen, basisvaardigheden en het bibliotheekwerk verder onderzocht. BNF richt zich binnen Leven lang ontwikkelen op: - Binnen digitaal burgerschap ligt de focus op het aanbieden van activiteiten die inwoners helpen hun basisvaardigheden op het gebied van AI en nepnieuws te versterken. - De samenwerking met historische verenigingen is gericht op het zichtbaarder maken van cultureel erfgoed in de gemeenten van Noord-Fryslân. - Buurtgericht werken draait om nauwere samenwerking met inwoners om de programmering binnen Leven lang ontwikkelen beter af te stemmen op hun behoeften en wensen. Door inwoners actief te betrekken bij de ontwikkeling van activiteiten, zorgen we ervoor dat ons aanbod beter aansluit bij de inwoner. - Het versterken van arbeidsvaardigheden. - De samenwerking met Pier21. • Het aanbieden van aantrekkelijke programmering om te leren, ontmoeten en elkaar te spreken. (voorbeeld: literaire lezing, debat en koffie met). In 2024 zijn er 700 activiteiten voor jeugd en volwassenen georganiseerd, met een totaal van 8660 bezoekers.

In 2024 hebben we grote activiteiten georganiseerd, zoals literaire festivals en een mini-meertaligheidsfestival. Maar ook kleinere activiteiten, zoals koffie met… burgemeester/ notaris/opvoeddeskundige en een workshop schrijf een verhaal met chatgpt. Daarnaast, hebben we ook meerdere terugkerende activiteiten, zoals bijvoorbeeld de wekelijkse doarpskeamer in Hallum en wolcafés in meerdere vestigingen. Zulke wekelijks terugkerende en goed bezochte activiteiten zorgen in onderstaande tabel voor een hoog aantal bezoekers voor bepaalde vestigingen. Met ons diverse aanbod van activiteiten kunnen we heel diverse doelgroepen aanspreken. We vinden het bij Bibliotheken Noord Fryslân belangrijk om programmering aan te bieden die goed bij de lokale inwoner past, vandaar dat wij steeds meer inzetten op samenwerken met lokale partners

Aantal deelnemers en algemene activiteiten Vestiging

Aantal activiteiten

Aantal deelnemers

Harlingen

103

1055

Terschelling

1082

Vlieland

371

Franeker

633

Dronryp

148

St.-Annaparochie

256

Hallum

179

1556

Dokkum

1351

Schiermonnikoog

790

Ameland

De Westereen

268

Kollum

502

Buitenpost

273

Surhuisterveen

375

Totalen

703

8660

• Elk cluster programmeert in co-creatie met het jeugdpanel. Vestigingen Kollum en De Westereen hebben een actief jeugdpanel waar bibliotheekmedewerkers samen activiteiten mee bedenken en vorm geven. Een voorbeeld hiervan is het Young Adult Event in Kollum. Daarnaast, hebben we in De Westereen ook een boekenclub van kinderen uit groep 8. Zij komen regelmatig samen in de bibliotheek om met elkaar te praten over verschillende boeken. Ook met hen hebben de bibliotheekmedewerkers regelmatig contact, deze jongeren zijn een belangrijke bron van informatie om de programmering in de bibliotheek te kunnen verbeteren. In Waadhoeke en Achtkarspelen zijn in 2024 de eerste stappen gezet in het vormen van een jeugdpanel. Er zijn eerste overleggen geweest met verschillende jongeren om mee te denken over de toekomst en de programmering van de bibliotheek. • BNF is partner van Pier 21, zodat wij de randprogrammering kunnen verzorgen bij voorstellingen van Pier21. In zowel Franeker als Dokkum is er een avond geweest over spijtmoeders, naar aanleiding van het theaterstuk ‘Krijst der safoalle foar werom’ van Pier21. Tijdens deze twee avonden was er een opkomst van 30 en 22 deelnemers. Irma van Steijn (psycholoog, seksuoloog en columniste) is met deelnemers in gesprek gegaan over het ouderschap. Deze avonden ontstonden er mooie dialogen waarbij de verbinding tussen deelnemers voelbaar was.

Programmalijn 4 De robuuste lokale bibliotheek Realisatie 2024 • We ontvangen een half miljoen bezoekers in de vestigingen. De ontmoetingsfunctie van de bibliotheek is een belangrijke functie voor BNF, regelmatig komen inwoners voor een kopje koffie en een krantje naar de bibliotheek maar ook ontmoeten inwoners elkaar op gezette tijden om bij te praten. Er wordt gebruik gemaakt van het gratis internet of om te studeren en te werken. In totaal mochten we in 2024 iets meer dan een half miljoen inwoners ontvangen. Totaal aantal bezoekers per vestiging Vestiging

Bezoek ers 2022

Bezoek ers 2023

Bezoek ers 2024

Ameland

8500

9897

9000

Buitenpost

27601

29239

31600

De Westereen

50875

29763

32000

Dokkum

76404

92625

89467

Dronryp

16275

23111

19236

Franeker

52590

59781

60438

Harlingen

59712

65423

62936

Hallum

16670

20335

21296

Kollum

13553

25763

28000

Schiermonnikoog

17175

19156

19032

St.-Annaparochie

42536

46440

46837

Surhuisterveen

42582

47064

59636

Terschelling

18489

17821

17621

Vlieland

11521

12468

12592

Totaal

454483

498886

509691

Let op: op Ameland zijn geen tellers geïnstalleerd. In Kollum, Buitenpost en De Westereen waren de tellers een langere periode defect. Daarom hebben we voor deze vestigingen de aantallen geschat. • 100.000 uitleningen, waarvan 15% digitaal is. We leenden in 2024 885.882 boeken en tijdschriften uit, ongeveer 35.000 stuks minder dan in 2023 (-3,2%). Op dit moment is ruim 8% van de uitleningen digitaal (ten opzichte van 7% in 2023). We zien dat het aantal uitgeleende fysieke, papieren boeken terugloopt, maar dat e-books en luisterboeken toenemen.

Aantal uitlen ingen

2020

2021

2022

2023

2024

Fysieke boeken

767889

605697

856940

850615

815197

e-books

52563

51123

49289

50234

51323

Luister boeken

4072

13965

15003

17307

19302

Totaal

824524

670785

921232

918156

885822

• Verbeteren van de positionering en zichtbaarheid van de huiskamerbibliotheken. De huiskamerbibliotheek is een laagdrempelige voorziening met een bescheiden collectie afgeschreven boeken voor volwassenen. Deze collectie wordt jaarlijks vervangen. Er is meestal geen collectie voor kinderen omdat de huiskamerbibliotheek in de meeste dorpen gevestigd is in een multifunctioneel centrum waarin ook een school gehuisvest is. De school heeft middels dBos een eigen jeugdcollectie. Er is geen bemensing vanuit Bibliotheken Noord Fryslân, maar de huiskamerbibliotheek wordt door vrijwilligers uit de gemeenschap netjes gehouden. De huiskamerbibliotheek kan ook gebruikt worden voor activiteiten als de gemeenschap dat zou willen en deze passend is bij onze doelstellingen. Er zijn momenteel huiskamerbibliotheken in Ried, Tzummarum, Vrouwenparochie, Holwert en Easternijtsjerk. Totaal aantal leden Bibliotheken Noord Fryslân, (zie bijlage 2 voor totaal aantal leden per vestiging en gemeente) Leden 2019 2024

Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Ameland&id=1a4aa4c4-b853-4abb-ab8a-0b92243c754a