Veerkracht- en Herstelplan Corona

Inhoudsopgave Inleiding ............................................................................................................................................ 2 1.

Een terugblik: corona 1,5 jaar later .......................................................................................... 3

1.1.

Verloop van de crisis ........................................................................................................... 3

1.2.

Landelijk beeld ....................................................................................................................5

2.

Gevolgen van Corona voor Altena ........................................................................................... 7

2.1.

Onderzoeksgegevens GGD ................................................................................................ 8

2.2.

Impactmeting inwoners en ondernemers Altena .............................................................. 10

3.

Toekomst ............................................................................................................................. 11

3.1. Bieden van perspectief (beperken van de lange termijneffecten, implementeren van de lessen en inzet op langjarige veranderingen) ................................................................................ 12 3.2.

Behouden van de positieve effecten van Corona ............................................................... 14

4.

Corona intern ........................................................................................................................ 14

5.

Financiën .............................................................................................................................. 15

6.

Vervolg ................................................................................................................................. 16

1

Inleiding De coronacrisis bevindt zich momenteel in een transitiefase. Van de gezondheidscrisis gaan we steeds meer naar een blik op de toekomst, met meer nadruk op herstel en stabiliteit. Er is (gelukkig) steeds meer mogelijk en naar verwachting kan de samenleving in dit najaar weer worden heropend. Dat betekent dat alle basisregels worden losgelaten, zoals de 1,5m afstand. Deze heropening loopt parallel met het vaccinatieprogramma. Inmiddels is een groot deel van de Nederlandse bevolking (gedeeltelijk) gevaccineerd. De berichten en vooruitzichten zijn positief, terwijl aan de andere kant een aantal mensen in onze samenleving hard geraakt is door de crisis. Ook moeten wij alert blijven op mogelijk een nieuwe besmettingsgolf in het najaar (bijvoorbeeld door nieuwe varianten). Mocht dit werkelijkheid worden, dan moeten we hier als gemeente direct en flexibel op kunnen reageren. Daarnaast heeft de gemeente een rol bij het (beperken) van de lange termijneffecten, het behouden van de positieve effecten en het implementeren van de lessen die corona ons heeft gebracht. Dit naast alle activiteiten die de gemeente het afgelopen anderhalve jaar heeft ondernomen en de daaraan gekoppelde (financiële) steun om de acute impact van de crisis zo klein mogelijk te houden voor inwoners, ondernemers en instellingen. Het bovenstaande komt terug in dit Veerkracht en Herstelplan. Dit plan geeft: -

Op hoofdlijnen weer waar wij als gemeente op moeten inzetten voor het beperken van de effecten van corona in onze gemeente. Ook geeft het een kader aan waarop financiële steunverzoeken worden beoordeeld met als doel om de samenleving weer op gang te helpen. En dit plan geeft een kapstok en ook input voor de verdere uitwerking van regulier beleid op het gebied van de lange termijneffecten van corona.

Voor het opstellen van dit plan heeft de gemeente Altena een impactmeting gehouden onder inwoners en ondernemers van Altena, gebruik gemaakt van de resultaten uit de meest recente GGD-monitor, signalen uit de samenleving die in gesprekken met ondernemers, organisaties en inwoners zijn opgehaald en ook gekeken naar plannen zoals deze in andere gemeenten1 zijn vastgesteld of momenteel worden ontwikkeld.

1

O.a. Den Bosch, Utrecht, aantal G40 gemeenten

2

1. Een terugblik: corona 1,5 jaar later Het coronavirus heeft impact op onze inwoners, ook in Altena. Het coronavirus raakte mensen en ondernemers in hun dagelijks leven. En ook zijn er maatschappelijke effecten. Op 27 februari 2020 werd de eerste coronapatiënt in Nederland gemeld. Eind augustus 2021 zijn er inmiddels landelijk bijna 1,8 miljoen positieve tests en ruim 17.800 sterfgevallen. Ook zijn er 21,7 miljoen prikken gezet. Cijfers Altena (bron: waarstaatjegemeente.nl, d.d. 31 augustus 2021) Sinds het begin van Corona tot en met 29 augustus 2021 zijn er in Altena 7471 besmettingen geweest. 89 inwoners hebben vanwege corona in het ziekenhuis gelegen. Er zijn in Altena 68 inwoners overleden die besmet waren met het coronavirus. Naar schatting heeft 84,9% van alle 18-plussers in Nederland inmiddels een eerste vaccinatie ontvangen en 75,7% een volledige vaccinatie (bron: RIVM, d.d. 31 augustus 2021). Vanuit eind juli kunnen kinderen tussen de 12 en 18 jaar ook een vaccin halen. Vaccinatie Altena (bron: waarstaatjegemeente.nl, d.d. 31 augustus 2021) In de gemeente Altena zijn 28.754 inwoners (boven de 18 jaar) volledig gevaccineerd en 2.126 inwoners gedeeltelijk (eerste prik gehad). De vaccinatiegraad in onze gemeente is over het algemeen iets lager dan het regionale gemiddelde2. Er zijn verschillen tussen de kernen.

Onder andere door de inzet van de prikbus wordt door de GGD deze inwoners extra kansen en mogelijkheden gegeven om een vaccinatie te halen. Door het oprukkende virus heeft het kabinet in de afgelopen 1,5 jaar stevige maatregelen genomen.

1.1.

Verloop van de crisis

Hieronder is op hoofdlijnen een tijdlijn opgenomen van het verloop van de crisis en de maatregelen die zijn genomen.

2

Op 31 augustus 2021 had 74,2% van de inwoners van Altena van 15 jaar en ouder minimaal een eerste vaccinatie gehad. Gemiddeld percentage van de hele GGD-regio is 81,6%.

3

Door de maatregelen lag het openbare leven grotendeels stil, maar toonde de samenleving ook haar veerkracht: vrij snel zijn mensen overgeschakeld naar digitale vormen van samenkomsten en ook de lessen op scholen werden digitaal. De maatschappelijke betrokkenheid en het klaar staan voor anderen was toegenomen. Zeker tijdens de eerste corona golf (voorjaar 2020) toonde inwoners hun betrokkenheid en hadden inwoners oog voor elkaar. De economie toonde veerkracht: er was een redelijk snel herstel zichtbaar toen er in de zomer van 2020 deels weer meer mogelijk was (bron: CPB). Wel zijn bepaalde doelgroepen hard geraakt, bijvoorbeeld zzp’ers in de evenementensector, de reisbranche, kinderen en jongeren met problemen en alleenstaanden. Bovendien werd een groot beroep gedaan op de psychische en mentale veerkracht van de inwoners in Nederland.

4

1.2.

Landelijk beeld

De afgelopen anderhalf jaar is duidelijk geworden hoe fragiel onze gezondheid kan zijn. De pandemie heeft meer mensen bewust gemaakt van het belang van voldoende beweging, slaap en mentale uitdaging om zo lang mogelijk fysiek en mentaal gezond te blijven. Begin dit jaar heeft het Trimbos-instituut gemeld dat bij bijna 1 op de 4 volwassenen een verslechtering van de psychische gezondheid is geconstateerd (in oktober 2020 was dit nog 1 op de 6). Ook bij jongeren veroorzaakt de coronacrisis een toename van stress, angst, somberheid en eenzaamheid. Met de inzet van breed sociaal beleid, op het gebied van gezondheid, sport, welzijn en zorg is ook in onze gemeente al langer (ook voor corona) aandacht voor de fysieke en mentale gezondheid. Er wordt ingezet op het verhogen van de gezondheid onder inwoners, sport en bewegen. Naast de impact op het fysiek en mentaal welbevinden mag ook het verdriet dat mensen hebben na het overlijden of ernstig ziek worden van naasten door corona niet onderschat worden. In Altena zijn er relatief veel sterfgevallen ten opzichte van het landelijk gemiddelde3. Nazorg en het herdenken van slachtoffers is belangrijk voor de verwerking. Landelijk wordt ook de complexiteit van vragen in de zorg zichtbaar. Dit geldt zowel voor Jeugdzorg als voor het mijden van de zorg.

Naast de fysieke en mentale impact van corona, kunnen wij gelukkig nog altijd stellen dat het met de meeste inwoners in dit land en specifiek in Brabant goed gaat (bron: Brabantpanel). Dit geldt voor het welbevinden, maar ook op het gebied van inkomen en welvaart. Wel zijn er door corona grote sectorale verschillen als het gaat om inkomen en welvaart. Vooral bij de ‘consumentendiensten’ zijn er zware klappen gevallen. Voorbeelden hiervan zijn de (non-food) detailhandel, horeca, toerisme, evenementen en de kunst- en cultuursector. Toch is het aantal faillissementen laag, in vergelijking met andere jaren. De steunmaatregelen, die tot 1 oktober 2021 lopen, houden bedrijven overeind. Na het wegvallen van deze steunmaatregelen wordt er wel een toename van faillissementen en bedrijfsbeëindigingen verwacht (bron: CPB). Maar overall blijven de grote effecten op de arbeidsmarkt en werkgelegenheid uit en zal de economie zich snel herstellen, alhoewel dit afhankelijk is van nieuwe uitbraken of tegenvallers met vaccineren. In Altena zien wij deze landelijke ontwikkeling ook terug. Het aantal WW-uitkeringen blijft stabiel (bron: waarstaatjegemeente.nl). Ook het aantal keer dat er een beroep is gedaan op het stimuleringsfonds van de gemeente Altena is laag. Er zijn tot op heden vier aanvragen ingediend, waarvan drie zijn toegekend en één buiten behandeling4 is gesteld.

Landelijk zijn ook de effecten van ‘onderwijs op afstand’ in beeld gebracht. Het SCP heeft eerder dit jaar geconstateerd dat de schoolsluitingen tijdens de lockdown ingrijpend waren en zowel cognitieve als sociaal-emotionele effecten heeft. Er heeft leervertraging plaatsgevonden in het onderwijs. Met het landelijke steunpakket (€ 700,- per leerling) hoopt de overheid deze leervertraging snel in te lopen. Corona heeft ook impact op het gebied van veiligheid. De criminaliteit is tijdens de coronacrisis over het algemeen gedaald, er zijn echter wel meer meldingen van complexe casuïstiek en jongerenoverlast en een stijging van de cybercrime. Ook ondermijning blijft een zorg. De crisis biedt een voedingsbodem voor criminaliteit als gevolg van economisch en/ of maatschappelijk verslechterde omstandigheden bij sociaal kwetsbare personen, gezinnen en ondernemers. Inwoners en bedrijven met schulden en kwetsbare jongeren zijn een gemakkelijk doelwit voor de 3 4

121.5 overledenen per 100.000 inwoners, landelijk: 103,4 (peildatum 29 augustus 2021) Activiteit werd verplaatst naar volgend jaar. Per aanvraag is € 1.500,- toegekend

5

georganiseerde criminaliteit. Daarnaast zijn er zorgen over polarisatie en verharding van de samenleving. Dit wordt ook zichtbaar in de reacties op de coronamaatregelen. Daar waar er eerst een gevoel van saamhorigheid ontstond bij het begin van de crisis, wordt nu duidelijk dat deze saamhorigheid daalt en ook het vertrouwen in de politiek afneemt. Het is belangrijk om te blijven monitoren hoe deze polarisatie zich ontwikkelt. Positieve effecten van de coronacrisis zijn er zeker ook. Doordat wij met z’n allen meer thuis zijn, is op landelijk niveau ook een toename in het gebruik en het herwaarderen van het groen in de buurt zichtbaar. Ook is er meer oog voor woningkwaliteit en energiebesparing. Investeringen op het gebied van duurzaamheid kunnen ook eerder worden gedaan, aangezien inwoners van Nederland over het algemeen over meer spaargeld beschikken. Een ander effect van de crisis is dat Nederlanders massaal meer digitale middelen zijn gaan inzetten. Ouderen zijn gaan beeldbellen met hun kleinkinderen, het onderwijs is ook overgestapt naar digitaal lesgeven en waarschijnlijk blijft het digitale werken ook deels behouden. Het thuiswerken is meer algemeen goed geworden (zie hiervoor ook hoofdstuk 4). 1.3. Steunpakketten Met diverse steunpakketten helpt het Rijk gemeenten en ondernemers om de effecten van de coronacrisis zo klein mogelijk te houden.

Naast de steunmaatregelen in 2020 en 2021 zoals de TONK en de TOZO, heeft de gemeente ook geld ontvangen in de vorm van het steunpakket Welzijn en Leefstijl en het Nationaal Programma Onderwijs. Het steunpakket Welzijn en Leefstijl is bedoeld om kwetsbare groepen extra te ondersteunen en zo de negatieve gevolgen van de coronamaatregelen te beperken. De gemeente Altena kan incidenteel geld ook inzetten voor dit steunpakket. Het gaat om een bedrag van € 325.000. Voor de besteding van de middelen wordt uitgegaan van de uitgangspunten Sociaal Domein, die eerder door de Raad zijn vastgesteld. Hieronder vallen o.a. het versterken van de sociale basis, versterking van succesvol bestaande of veelbelovende initiatieven die zich elders hebben bewezen, volhoudbare ondersteuning en zorg en investeren aan de ‘voorkant’. Uit gesprekken met ketenpartners, signalen van professionals, maatschappelijke organisaties en welzijnsorganisaties komt naar voren dat er op een aantal onderwerpen nieuwe behoeften zijn ontstaan. Het betreft de volgende onderwerpen, met daarachter mogelijke oplossingen5: 1. Informele steungezinnen - een kwetsbaar gezin wordt gekoppeld aan een vrijwillig steungezin om tijdelijk te ondersteunen in de opvoeding; 2. Signaleren van eenzaamheid - opzetten van een breed maatschappelijk gedragen meldpunt voor vermoedens van eenzaamheid; 3.

Mentale gezondheid - netwerkversterking voor naasten door e-learning, cursussen en lotgenotencontact; 4. Leer-, studie- en ontmoetingsplekken voor jongeren - opzetten van 3 tot 5 locaties voor leer- werkplekken en 1 tot 3 ontmoetingsplekken binnen bestaande accommodaties. Een nadere inhoudelijke uitwerking van het steunpakket Welzijn en Leefstijl voor Altena volgt in dit najaar. De uitwerking hiervan sluit aan op dit Veerkracht- en Herstelplan. Voor het Nationaal Programma Onderwijs ontvangt de gemeente € 943.000 over een periode van twee schooljaren. Dit geld is beschikbaar gesteld vanuit de gedachte dat ook de huidige generatie leerlingen en studenten het verdient om alle kansen op volwaardig onderwijs en een goede toekomst te krijgen, ondanks de coronacrisis. 5

Over deze mogelijke oplossingen worden komende periode nog gesprekken gevoerd

6

Dit bedrag loopt parallel aan de € 700,- per leerling die de scholen zelf ontvangen om onderwijsvertraging in te halen. In Altena zien we vooral dat scholen investeren in extra leerkrachten waardoor zij klassen kleiner kunnen maken. Maar ook sport, cultuur en ICT krijgen extra aandacht. Voor de besteding van de middelen die de gemeente krijgt zijn voor de zomervakantie al de eerste verkennende gesprekken gevoerd met het onderwijs en kinderopvang. Eind september komen we gezamenlijk tot een pakket aan maatregelen voor Altena. De middelen mogen uitgegeven worden aan bovenschoolse maatregelen en het bevorderen van samenwerking in de gemeente, dus bijvoorbeeld aan ouderbetrokkenheid, huiswerkbegeleiding en sportieve/culturele activiteiten. Maar ook aan de voorschoolse periode als het gaat om extra uren en begeleiding in een VVE-groep. Ook in thuiszittersbeleid mag geïnvesteerd worden, bijvoorbeeld met het M@zl-project. Als laatste m0gen de middelen ook naar zorg en welzijn. Het gaat hier bijvoorbeeld om de aanwezigheid van een jeugdconsulent op scholen voor ondersteuning aan leerkrachten en extra jeugdhulp voor leerlingen. De informatie uit de GGD-monitor en impactmeting nemen we mee in de afwegingen. In het najaar informeren we uw raad over de richting die we samen met scholen en kinderopvang kiezen.

Parallel aan de uitwerking van de steunpakketten vindt er de komende maanden ook een uitwerking c.q. actualisatie plaats van meerdere visie- en beleidsdocumenten, waarbij de impact van corona wordt meegenomen. Denk bijvoorbeeld aan de ‘visie op werken’, de ‘sociale altenacode’, ‘visie versterking onderwijs en jeugdhulp’, het ‘veiligheidsbeleid Altena’ en de uitwerking van het ‘sport en gezondheid beleid’. Tot slot heeft de gemeenteraad van Altena in haar vergadering van 13 juli jl., naar aanleiding van de jaarstukken 2020, besloten om een bedrag van € 250.000,- toe te voegen aan het coronabudget en deze middelen door middel van maatwerk in te zetten voor verenigingen die dat nodig hebben voor de wederopbouw en vitaliteit van het verenigingsleven in Altena.

2. Gevolgen van Corona voor Altena Waar de afgelopen twee jaar de nadruk lag op het ‘repareren’ van korte termijneffecten, is de verwachting dat de impact van corona ook op lange termijn zichtbaar blijft. Om een beeld te krijgen van de gevolgen van corona voor Altena zijn de gegevens van de GGD monitor en van de impactmeting bij elkaar gebracht (zie voor een nadere toelichting paragraaf 2.1 en 2.2.). Dit geeft een globaal beeld van de lange termijneffecten van corona en van de onderwerpen waar we als gemeente ook extra op kunnen inzetten om de negatieve effecten te beperken, dan wel de positieve gevolgen van corona kunnen behouden. Deze input wordt de komende tijd gebruikt voor de uitwerking van diverse inhoudelijke (beleids)plannen die als regulier beleid gezien kunnen worden. De inwoners van Altena staan bekend om een hoog arbeidsethos, waarbij onze gemeente relatief veel zzp’ers in de bouw kent. Net zoals in de rest van Nederland zien wij ook in Altena de vergrijzing toenemen. Landelijk is het beeld dat mensen steeds ouder worden en ook vitaler. Naast de veranderingen in bevolkingssamenstelling en daarmee ook in de behoeften van mensen verandert de omgeving, onder meer door technologische en sociale ontwikkelingen en duurzaamheidsvraagstukken. De impact van corona hangt mede af van de veerkracht van de samenleving.

De impact is soms heel tastbaar, zoals de fysieke gesteldheid van de inwoners, maar soms ook minder tastbaar. Denk bijvoorbeeld aan sociale cohesie en oog hebben voor elkaar.

7

Ook de impact van corona op maatschappelijke organisaties en het maatschappelijk middenveld is aanzienlijk. Los van allerlei aanpassingen die zij moesten doen in hun bedrijfsvoering is een aantal organisaties ook gesloten geweest tijdens de lockdown. Denk bijvoorbeeld aan de dorpshuizen. Naast de gegevens uit de GGD-monitor en de impactmeting heeft de gemeente de afgelopen maanden 4x een factsheet6 gepubliceerd, met daarin actuele cijfers over het coronavirus en de impact op inwoners en ondernemers. Ook is er begin dit jaar een onderzoeksrapport opgeleverd door de young professionals van de gemeente Altena. Input vanuit dat onderzoek is meegenomen in dit Veerkracht en Herstelplan.

2.1.

Onderzoeksgegevens GGD

De GGD West-Brabant heeft recent de onderzoeksgegevens gepresenteerd van de gezondheidsmonitor voor volwassenen en ouderen over 2020/ 2021. De monitor geeft inzicht in de gezondheid en leefstijl van Nederlanders van 18 jaar en ouder en vindt elke vier jaar plaats. De monitor is gecategoriseerd in twee groepen: 18 – 64 jaar (volwassenen) en 65+ (ouderen). Deze meting heeft plaatsgevonden tijdens de coronacrisis. Voor een aantal onderwerpen is de directe impact van corona gemeten. Echter, niet alle resultaten van de meting zijn direct gekoppeld aan corona, maar mogelijk wel door corona beïnvloed (bijv. het aantal lidmaatschappen van verenigingen, drugs gebruiken). Op hoofdlijnen zijn de resultaten van deze monitor hieronder opgenomen, de uitkomsten van de monitor wordt de komende tijd ook gebruikt voor de uitwerking van diverse beleidsplannen. De gegevens zijn geanalyseerd voor de gemeente Altena ten opzichte van de regio (West-Brabant) en landelijk. Hieronder de belangrijkste resultaten: Corona besmetting Ten opzichte van landelijk zijn er meer7 volwassenen in Altena die denken dat ze corona gehad hebben, maar niet zijn getest. Daarnaast hebben relatief weinig volwassenen in de gemeente impact ervaren van de coronacrisis op de gezondheid (zowel positief/ negatief), terwijl in Altena relatief hoge besmettingscijfers zijn geweest.

Sporten/bewegen Op bewegen/ sporten heeft corona een minder positieve impact t.o.v. de regio. Alleen de volwassenen uit Sleeuwijk ervaren juist méér positieve effect op hun sport- en beweeggedrag. Mogelijk komt dit doordat in Sleeuwijk veel forensen wonen, die vanwege het thuiswerken meer mogelijkheden hadden om te bewegen. De negatieve impact die corona heeft gehad op sporten en bewegen in Altena en in de regio is groter dan landelijk.

Verenigingsleven In Altena zijn meer volwassenen en ouderen lid van een vereniging/club t.o.v. de regio. Dit was ook voor corona al het geval. De verwachting is dat het aantal lidmaatschappen niet sterk zal veranderen door corona.

6

Peildata factsheets: 1 dec. 2020/ 7 febr. 2021/ 15 april 2021 en 15 juni 2021 Waar ‘meer’/ ‘vaker’ staat wordt bedoeld dat er een ‘significant’ verschil is in aantallen tussen Altena in vergelijking met de regio c.q. landelijk 7

8

Gezondheid/ leefstijl In coronatijd zijn minder mensen gaan roken dan daarvoor, maar rokers zijn wel meer gaan roken dan vóór de coronamaatregelen. In West-Brabant (en ook in Altena) wordt er door volwassenen minder gerookt dan in Nederland. In Altena houden zowel volwassenen als ouderen zich vaker aan de alcoholnorm (max. 1 glas per dag) ten opzichte van de regio. In Altena vinden significant minder volwassenen het normaal als iemand drugs gebruikt. Het drugsgebruik zélf wijkt niet af van de regio/landelijk. In Altena komt ernstig overgewicht (obesitas) bij ouderen vaker (19%) voor dan in de regio en landelijk (dit was ook voor corona het geval). In de regio komt (zwaar) overgewicht vaker voor dan landelijk, een gezond gewicht juist minder vaak. Dit betekent dat Altena een sterk afwijkend resultaat vertoont: de regio scoort minder goed dan landelijk en Altena nog minder goed dan de regio. Vrijwilligerswerk Meer inwoners in Altena verrichten vrijwilligerswerk, t.o.v. de regio (dat beeld was ook voor corona het geval). Wel heeft corona meer negatieve impact op het doen van vrijwilligerswerk bij volwassenen (11%) in Altena dan in de regio. Bij 65+’ers heeft corona juist minder negatieve impact op het doen van vrijwilligerswerk. Zelf-/ samenredzaamheid Meer inwoners in Altena t.o.v. de regio ervaren veel sociale samenhang.

In Altena zijn volwassenen minder eenzaam dan in de regio. Dit is een opvallend resultaat, want vergeleken met landelijk is er in de regio relatief weinig eenzaamheid. Dit betekent dat de eenzaamheid in Altena beduidend lager ligt dan in de regio en landelijk. Een direct verband met mantelzorg is hierbij echter niet: in de regio wordt door volwassenen meer mantelzorg gegeven dan landelijk. Altena wijkt niet af van de regio. Het ervaren van ‘niet zo gelukkig zijn’ onder volwassenen verschilt sterk tussen de kernen. Een opvallend cijfers is het percentage volwassenen in Sleeuwijk dat stress ervaart bij de opvoeding. Dat ligt in deze kern hoger dan in Altena en in de regio. De zelf-/samenredzaamheid onder ouderen (65+) in Altena is relatief hoog. Dit blijkt uit de interpretatie van meerdere gegevens bij elkaar: • Minder ouderen ervaren een mobiliteitsbeperking t.o.v. de regio; • Ouderen zijn minder sociaal kwetsbaar t.o.v. de regio; • Meer sociale samenhang en burencontact t.o.v. de regio en landelijk; • Minder eenzaamheid t.o.v. landelijk; • Meer hulp beschikbaar in de omgeving als er gezondheidsproblemen ontstaan. Leefomgeving Volwassenen in Altena vinden groen belangrijk, vaker dan in de regio. T.o.v. de regio vinden meer ouderen dat hun buurt voldoende groen heeft.

De inwoners van Altena (volwassenen en ouderen) vinden over het algemeen ook vaker dat hun buurt aantrekkelijk is om in te bewegen en voldoende rustige plekken heeft, net als plekken voor verkoeling en voldoende water. Er zijn wel grote verschillen tussen kernen. Wat betreft plekken voor verkoeling en voldoende water springen de kernen, Uitwijk, Waardhuizen en Almkerk er in negatieve zin . Veiligheid Dit zijn de opvallendste uitkomsten van de GGD-monitor op het gebied van veiligheid: meer mensen in Altena voelen zich veilig t.o.v. de regio en er is ook minder huiselijk geweld dan in de regio. 9

2.2.

Impactmeting inwoners en ondernemers Altena

In de zomer van 2021 heeft er een impactmeting plaatsgevonden onder inwoners en ondernemers in Altena. In totaal hebben ruim 200 inwoners de enquête ingevuld en rond de 100 ondernemers. De impactmeting geeft een globaal beeld over de effecten van corona die mensen ervaren en/of verwachten8. De uitgebreide resultaten van de impactmeting zijn op te vragen bij de gemeente. Overall conclusie impactmeting inwoners: Ongeveer tweederde tot driekwart van de respondenten heeft weinig last gehad van de coronaperiode. Een kwart tot een derde heeft wel te maken met negatieve gevolgen: mentale weerslag, financieel, etc. De grootste zorg gaat uit naar achterstand in het onderwijs. Ongeveer tweederde tot driekwart van de respondenten verwacht geen blijvende effecten van corona, uitgaande van de resulterende percentages van de enquêtevragen. Het is van belang om (in het regulier beleid) aandacht te besteden aan de blijvende effecten die wél verwacht worden. De meest opvallende blijvende langetermijneffecten zijn: • 28,4% verwacht meer te blijven thuiswerken; • 26,3% gaat meer wandelen/recreëren in eigen omgeving; • 42,2% gaat meer op familiebezoek; • 28,6 gaat meer activiteiten doen en ontspannen; • 22% gaat vaker fietsen; • 28% gaat minder met het openbaar vervoer en 29% gebruikt minder vaak een deelauto; • 16% gaat vaker de eigen auto gebruiken.

In de bijbehorende enquêtevragen is aan de respondenten gevraagd of zij bepaalde activiteiten minder vaak, net zo vaak of vaker verwachten uit te voeren in het jaar nadat de coronamaatregelen zijn opgeheven, ten opzichte van de periode vóór corona (12 maart 2020). Zoals hierboven genoemd, geeft het merendeel aan geen langetermijneffecten te verwachten (‘net zo vaak’). De langetermijneffecten die verwacht worden, zijn te categoriseren in 2 richtingen: ‘minder vaak’ en ‘vaker’. In tegenstelling tot bovengenoemde opvallende langetermijneffecten, zijn er ook mensen die juist het tegenovergestelde van bovengenoemde langetermijneffecten verwachten. Een aandachtspunt voor de gemeente is om ook oog te hebben voor die mensen en maatwerk te leveren waar nodig. Op basis van de open vraag komt naar voren dat het belangrijk is voor de gemeente om bewust aandacht te hebben voor tweedeling in de samenleving (gevaccineerd – niet gevaccineerd). In Altena is de groep die zich niet heeft/wil laten vaccineren relatief groot. Enerzijds bestaat er onder inwoners angst dat deze groep voor besmettingsgevaar voor anderen zorgt. Anderzijds is er de roep

8 Gelet op het aantal respondenten kunnen er geen ‘harde’ conclusies worden getrokken. De impactmetingen geven wel

een globaal beeld van hoe inwoners en ondernemers in Altena de effecten van de corona crisis ervaren. De groep 40+ is sterk vertegenwoordigd in de respons (75%). De groep jongeren (< 30 jaar) is matig vertegenwoordigd. Meer vrouwen dan mannen hebben meegedaan.

10

van ongevaccineerden om niet uitgesloten te worden van de samenleving, op basis van hun keuze om zich niet te laten vaccineren. Daarnaast benadrukken respondenten het belang van instellingen, vrijwilligers, verenigingen, kerken etc. (Dit is in lijn met de uitkomsten van de GGD-monitor). Overall conclusie ondernemers9: Driekwart van de respondenten heeft beperkt last gehad van de coronaperiode. Ongeveer 20% tot een kwart heeft flinke negatieve gevolgen gehad. 6% heeft echt zorgen over het voortbestaan10. De impact van coronacrisis is voor een groot deel van de ondernemers beperkt geweest. Dit is een mooi resultaat, maar er mag niet vergeten wordt dat voor een aantal ondernemers de impact wél groot is geweest. Hoewel een relatief klein percentage (9,6%) ondernemers geld heeft geleend vanwege corona, maakt hiervan het merendeel (75%) zich zorgen over het terugbetalen van dit geld. Net als bij de inwoners geldt dat maatwerk nodig is om de zwaar getroffen ondernemers te helpen/ondersteunen. Bovendien zegt deze zakelijke (financiële) impact niets over de persoonlijke last die ondernemers hebben ervaren. Uit de antwoorden op de open vraag wordt duidelijk dat er bij ondernemers veel onbegrip en onmacht heerst.

Deze heeft bijvoorbeeld betrekking op de vele regels die aan de steunmaatregelen verbonden zijn: in de open vraag geeft een aantal ondernemers aan niet in aanmerking te komen voor landelijke, provinciale of gemeentelijke steunmaatregelen. Daarnaast wordt in de antwoorden op de open vraag aangegeven dat ondernemers behoefte hebben aan meer betrokkenheid van de gemeente en een nauwere samenwerking. Hieruit blijkt wederom het belang van maatwerk. De behoefte aan betrokkenheid wordt ook weerspiegeld in het aantal ondernemers dat de enquête heeft ingevuld; ten opzichte van de inwoners heeft een relatief groot aantal ondernemers de enquête ingevuld.

3. Toekomst Alhoewel het lastig is om in de toekomst te kijken, ook omdat de onzekerheid met betrekking tot het verloop van de coronapandemie groot is, komt steeds meer het besef dat we moeten leren omgaan met de nieuwe situatie. Waar we de afgelopen anderhalf jaar als gemeente voor een groot deel uitvoering hebben gegeven aan Rijksbeleid en we vooral hebben geacteerd op de acute gevolgen van de crisis voor ondernemers en inwoners, verandert de rol van de gemeente. Meer van uitvoerder naar regisseur, waarbij maatwerk bieden van belang is. Met de input van de verschillende onderzoeken en metingen kunnen wij veel gerichter aangeven waar we als gemeente een rol kunnen en soms ook moeten pakken. Het zijn de lijnen waarlangs we als gemeente veerkracht en herstel willen vormgeven, maar dit is niet in beton gegoten. Corona heeft ons laten zien dat we adaptief moeten zijn en er ook ruimte moet zijn om snel en adequaat op ontwikkelingen in te spelen, ook heel nadrukkelijk samen met inwoners, verenigingen en ondernemers in onze samenleving. Denk bijvoorbeeld aan het anticiperen op een mogelijk besluit voor het verbreden van het vaccinatieprogramma met een 3e prik. Ook is op dit moment is nog niet

9

Begin 2021 heeft er ook een ondernemerspeiling in Altena plaatsgevonden. Over het algemeen komt het beeld uit die peiling overeen met het beeld uit deze impactmeting (zomer 2021). 10 Deze groep ondernemers zijn divers, werkzaam in de horeca, logistiek en vervoer, detailhandel, evenementenbranche etc.

11

bekend of het Rijk ook nog met aanvullende herstelagenda’s komt en wat dat van ons als gemeente vraagt. Hieronder wordt ingegaan op de inzet van de gemeente de komende periode.

3.1.

Bieden van perspectief (beperken van de lange termijneffecten, implementeren van de lessen en inzet op langjarige veranderingen)

Investeren in/ versterken van de veerkracht van groepen die nu extra hard zijn geraakt door de crisis en minder snel herstellen Alhoewel uit de metingen (zie hiervoor hoofdstuk 2) blijkt dat de impact van corona op de meeste inwoners en ondernemers in Altena relatief beperkt blijft en mensen veerkrachtig zijn om eventuele tegenslagen en problemen zelf op te lossen is er een aantal groepen dat wij als gemeente zeker niet uit het oog mogen verliezen. Het gaat om: - Inwoners die een stapeling van problemen kennen Het versterken van de bestaanszekerheid is voor deze inwoners van groot belang. Bij mensen die al achterstanden hadden op verschillende vlakken, komen de gevolgen van de coronacrisis boven op de problemen die er toch al waren, bijvoorbeeld de positie op de arbeidsmarkt, gezondheidsproblemen, schulden en opleidingsniveau (lageropgeleiden zijn zwaarder getroffen door de crisis, aangezien zij vaker chronische ziekten hebben, minder mogelijkheden kenden om thuis te werken en ook voor corona al ongezonder leefden) (bron: Brabant monitor). Inzet op scholing en begeleiding naar duurzaam werk is van belang, evenals het trainen van digitale vaardigheden bij deze doelgroep. - Jongeren De meeste jongeren hebben voldoende ‘herstelvermogen’ om goed te anticiperen op de gevolgen van corona. Later dit jaar volgt er nog een GGD-monitor specifiek voor kinderen en jongeren in Altena.

Vooruitlopend op deze resultaten kan ook op basis van landelijk onderzoek worden geconcludeerd dat de coronacrisis op jongeren die over minder herstelvermogen beschikken een grotere impact heeft, omdat zij op verschillende vlakken al achterstanden of problemen hebben (chronische ziekte, gezondheid, eenzaamheid, psychische problemen, schulden, etc.). Daarnaast zal het effect voor hen hardnekkiger en langduriger zijn. Het is van belang om in gesprek te blijven met jongeren, net als om hulp te bieden vanuit meerdere disciplines, ook in samenwerking met de sociale wijkteams en het Zorg- en Veiligheidshuis. Gerichte (financiële) steun kan worden ingezet voor het uitbreiden van initiatieven voor de jeugd (om verveling tegen te gaan), maar ook om jongeren te begeleiden naar stage en werk en mentale ondersteuning en aandacht te bieden voor leefstijl en ontmoeting. In de uitwerking van het Nationaal Programma Onderwijs wordt hier uitgebreider op ingegaan. De hierboven beschreven doelgroepen doen vaker een beroep op de voorzieningen. Het is ook een signaal dat we vanuit de Toegang kennen: gezinnen die al bekend zijn, zijn verder onder druk komen te staan. De problemen van mensen zijn complexer en zwaarder geworden in een omgeving die ook andere vaardigheden van mensen vraagt. Van (zorg)instanties wordt ook gevraagd om hierop in te spelen.

- Ondernemers in specifieke branches Voor kleine ondernemers en zzp’ers in de evenementenbranche en in de horeca is steun noodzakelijk, juist ook om te voorkomen dat deze groep schulden gaat opbouwen en dat deze groep een beroep moet gaan doen op de bijstand voor zelfstandigen. Door faillissement komen mogelijk medewerkers op straat te staan, waardoor zij een beroep moeten doen op uitkeringen. 12

Niet vóór de ondernemers denken, maar met hen is van belang. Specifiek zet de gemeente in op het informeren van ondernemers en aanbieden van gesprekken in het kader van heroriëntatie van zelfstandigen. De overheid heeft sinds maart 2020 bedrijven en ondernemers geholpen die zijn getroffen door de coronacrisis. De meeste ondersteunende maatregelen stoppen (naar verwachting) per 1 oktober 2021, omdat ze het economische herstel in de weg zitten. Wel blijft er een aantal specifieke steunmaatregelen van kracht voor ondernemers in die extra getroffen zijn door de crisis, zoals zzp’ers werkzaam in de podiumkunsten. Een voorbeeld van een dusdanige steunmaatregel is een beroep doen op de bijstand met soepelere voorwaarden, bijvoorbeeld door geen vermogenstoets toe te passen. Ook wordt er per maand gekeken, in plaats van over een periode van een jaar. Daarnaast blijft ook een aantal specifieke maatregelen gericht op omscholing en aanpassingsvermogen van de economie van kracht (bron Rijksoverheid). Versterken van de openbare ruimte De openbare ruimte wordt door corona veel intensiever gebruikt dan voorheen, waardoor het toezicht ook anders ingericht dient te gaan worden. Naar verwachting blijft dit ook zo, aangezien steeds meer mensen buiten bewegen en sporten. Het gedragspatroon van mensen is de afgelopen tijd veranderd.

De gemeente kan hierop inspelen, onder andere door aanpassingen die in de openbare ruimte worden gedaan ook te toetsen op het verbeteren van die ruimte voor ontspanning, ontmoeting, bewegen en sport en het toezicht daarop. Inzetten op een vitaal voorzieningenniveau (o.a. maatschappelijke en culturele instellingen en sportverenigingen) In lijn met het amendement ‘uitstel afbouw subsidies aan vereniging’ (juli 2021) is de vitaliteit van verenigingen en maatschappelijke voorzieningen voor Altena van belang. Een aantal verenigingen en stichtingen heeft reeds een beroep gedaan op de gemeente voor steun. Waar het in eerste instantie ging om noodsteun is het belangrijk om de omslag te maken van noodsteun naar steun om de verenigingen sterker uit te crisis te laten komen. Voor het beoordelen van verzoeken voor financiële coronasteun door verenigingen, stichtingen en (ouderen)bonden is onderstaand afwegingskader leidend. Er wordt gekeken naar: -

-

-

-

Maatschappelijke doelen, de activiteiten van verenigingen en stichtingen dient een bijdrage te leveren aan maatschappelijke doelen (wederkerigheid is van belang) Ondersteuning op maat, waarbij ook wordt gekeken naar de levensvatbaarheid op langere termijn Een aantal voorzieningen is de afgelopen tijd tussen wal en schip gevallen. Voor tijdelijk extra steun wordt ook gekeken naar de impact die de crisis heeft gehad op de reserves van stichtingen en verenigingen Een aantal ondernemers heeft geen beroep kunnen doen op de landelijke steunpakketten, zoals de TOZO. In schrijnende gevallen kan ervoor gekozen worden om directe noodsteun te bieden. Dit is maatwerk. Of kan er creatief worden nagedacht over andere vormen van steun dan enkel financieel. Zo kan de gemeente ook vaker als klant bij lokale ondernemers een rol pakken. Denk bijvoorbeeld het inkopen bij een lokale ondernemer of het organiseren van bijeenkomsten in lokale horecagelegenheden Voorrang krijgen initiatieven die een bijdrage leven aan het floreren van de gemeente zodra het weer kan. Bijvoorbeeld evenementen of bijeenkomsten die mensen naar Altena trekken Activiteiten die door de samenleving zelf worden ‘aangedragen’. Initiatief vanuit de samenleving wordt aangemoedigd en gewaardeerd 13

-

Activiteiten gericht op initiatieven voor kwetsbare groepen in de gemeente, zie paragraaf 3.1

Bij het bieden van financiële steun zal de verantwoording voor de inzet van de middelen zo minimaal mogelijk zijn. Versterken toezicht veiligheid/ leefbaarheid Ondernemers die financiële problemen hebben kunnen gevoeliger zijn voor toenadering vanuit het criminele circuit. De Taskforce Brabant Zeeland heeft in het kader van de coronacrisis hier dan ook een signaal over afgegeven en bij gemeenten aangegeven dat het belangrijk is om ondernemers weerbaar te maken en te houden door bijvoorbeeld het geven van voorlichting hieromtrent. Naast ondermijning hebben cybercrime en fraude een groei doorgemaakt in de coronatijd. Als gemeente moeten wij een nadrukkelijke rol pakken in het weerbaarder maken ondernemers en inwoners op dit vlak. Een andere trend waar we ook als gemeente op de lange termijn op in moeten spelen, is het tegengaan van polarisatie. Anti-overheidssentimenten en spanningen tussen groepen in de samenleving zijn zorgelijk. Monitoring op signalen van polarisatie wordt door de politie gedaan. De rol van de gemeente hierin is dat zij moet blijven communiceren over het ‘waarom’ van maatregelen en ook het gesprek moet blijven faciliteren. Tot slot is er een toename van jeugdoverlast sinds de coronatijd. De gemeente moet hier samen met haar ketenpartners een aanpak voor ontwikkelen.

3.2.

Behouden van de positieve effecten van Corona

Een positief effect van de pandemie is volgens John de Wit, hoogleraar Interdisciplinaire Sociale Wetenschap aan de Universiteit Utrecht, dat we in staat zijn om massaal ons gedrag aan te passen als dat nodig is. Ook al is niet iedereen het eens met de aanpak van de pandemie, in relatief korte tijd hebben mensen laten zien dat zij flexibel zijn en hun dagelijkse activiteiten ook kunnen inpassen in een omgeving die er de afgelopen periode heel anders uitzag dan de jaren daarvoor. Effecten, die we ook terug zien in de GGD monitor en de impactmeting, zijn onder meer: - De aandacht voor de eigen leefomgeving. Het belang van de openbare ruimte werd heel zichtbaar. Van bewegen, sporten, even frisse lucht halen tot elkaar ontmoeten. De openbare ruimte is heel intensief gebruikt de afgelopen periode. De gemeente heeft ook een belangrijke rol in de inrichting ervan. - Hybride/ flexibel werken zal naar verwachting blijven. Werkgevers (zie ook hoofdstuk 4) zijn volop bezig om in te spelen op hybride werkvormen. Kantoren worden ingericht als ontmoetingsplek, in plaats van als werkplek en ook in huis worden diverse blijvende aanpassingen gedaan om ook na coronatijd thuis te kunnen blijven werken. - Sociale cohesie. Doordat wij met z’n allen meer thuis zijn, is er ook meer oog voor elkaar.

- Meer aandacht en oriëntatie van consumenten om bij lokale ondernemers te kopen (campagne kooplokaalaltena).

4. Corona intern De gemeente is ook werkgever en heeft in die zin een voorbeeldfunctie voor andere werkgevers in onze gemeente. Dat was ook tijdens de coronapandemie het geval. Protocollen over thuiswerken, de anderhalve meter op kantoor en de communicatie naar medewerkers heeft continu de aandacht gehad.

14

Ook in de nabije toekomst blijft de rol van de werkgever een hele belangrijke in de corona-aanpak, waarbij er een groot beroep wordt gedaan op de eigen verantwoordelijkheid van werknemers. Immers, relatief veel clusters van coronabesmettingen vinden nog altijd plaats in de werkomgeving. De gesprekken over een ‘Nieuw Normaal’ worden ook intern gevoerd. Ook in onze rol als werkgever, hoe kunnen wij omgaan met het nieuwe normaal, zodra de anderhalve meter en het thuiswerkadvies wordt losgelaten. Uiteraard staat het elke werkgever vrij om zelf afspraken te maken met hun medewerkers hoe om te gaan met het nieuwe normaal. Duidelijke kaders en regelmatige evaluatiemomenten hoe deze meer hybride manier van werken werkt in de praktijk is aan te bevelen.

5. Financiën Van maart 2020 tot en met mei 2021 zijn er vier compensatiepakketten door de gemeente ontvangen. Coronamiddelen worden verstrekt via de algemene uitkering en zijn niet op voorhand specifiek gelabeld. Inzet van de algemene coronamiddelen is op voorstel van de stuurgroep corona door het college (integraal) afgewogen en waar nodig overgeheveld naar het taakveld waar de middelen betrekking op hebben. Naast de algemene uitkering heeft de gemeente een aantal specifieke uitkeringen ontvangen. Grofweg komt het neer op de volgende bedragen: • Ongeveer € 1,8 miljoen heeft de gemeente Altena ontvangen via de algemene uitkering • Een kleine € 1,7 miljoen is de verwachting dat er uitgegeven gaat worden c.q. is uitgegeven in 2020 en 2021 (zie hieronder een toelichting) • Een bedrag van € 140.000 kan worden ingezet voor specifieke steun conform de in hoofdstuk 3 genoemde afwegingskader.

Nadere toelichting € 1,7 miljoen: Naast het geld dat in 2020 en 2021 is uitgegeven, zijn ook de volgende budgetten onderdeel van dit bedrag (zie hiervoor ook de jaarrekening 2020): - Welzijn en Leefstijl pakket (€ 325.000) - Ondernemersfonds (€ 100.000). - Budget voor de verenigingen (€ 250.000): beschikbaar gesteld door de Raad met een amendement bij behandeling van de jaarrekening 2020 Naast de gelden via de algemene uitkering heeft de gemeente een aantal specifieke uitkeringen ontvangen. Eén daarvan is Het Nationaal Programma Onderwijs (€ 943.000 over een periode van twee schooljaren) Middels de september- en/of decembercirculaire 2021 komt een 5e compensatiepakket via de algemene uitkering beschikbaar. Op dit moment is het nog niet bekend wat het bedrag zal zijn.

15

6. Vervolg Tijdens de coronapandemie is onze veerkracht flink op de proef gesteld. Onzekerheid over de toekomst, angst voor het virus, maar ook zorgen over het voortbestaan van ondernemingen hebben veel impact gehad op de inwoners in de wereld, in Nederland, maar ook in Altena. Gelukkig blijkt dat inwoners en ondernemers over het algemeen flexibel kunnen reageren en anticiperen op een veranderende omgeving. Wij kunnen met z’n allen niet in de toekomst kijken, de onzekerheid zal nog een tijd duren, maar met de kaders in dit plan geven wij als college een kapstok voor het bieden van gerichte (financiële)steun in de toekomst. Steun gericht op de inwoners, ondernemers, verenigingen en stichtingen die hard zijn getroffen door corona en wat extra’s kunnen gebruiken om er weer bovenop te komen. Aanvragen voor steun zullen aan de hand van de kaders in dit plan getoetst worden. De toetsing vindt plaats in de projectstructuur corona. Wanneer blijkt dat er een aanvraag ligt en/of vanuit de organisaties een suggestie komt voor extra steun voor een bepaalde groep, die buiten de kaders van dit plan valt, volgt er een advies aan het college. Ook vindt er in de komende periode een uitwerking plaats van de steunpakketten voor Welzijn en Leefstijl en het Onderwijs. Dit gebeurt heel nadrukkelijk met het onderwijsveld zelf en de inwoners van onze gemeente.

Er wordt structureel gemonitord op de uitvoering, dit verloopt via het reguliere verantwoordingsproces.

16