Schema beantwoording openstaande vragen ombuigingsopties d.d. 16 januari 2025

Ombuigingsopties op hoofdlijnen Nr. Pagina / Onderwerp

Vraag

Fractie

Team

Programma’s Programma 1. Inwoner en Bestuur 1.1 - Bestuurlijke Samenwerking

Bij het lidmaatschap van de SRBT staat een bedrag van € 0,- aangegeven. Wat is nu de bijdrage voor Altena? Antwoord: De bijdrage voor Altena is € 0. Projecten worden gefinancierd vanuit de begrotingen van de gemeenten Breda en Tilburg

AL

Bestuursondersteuning

1.1 - Bestuurlijke Samenwerking

Bijdrage fonds Gezamenlijke Gemeentelijke Uitvoering: wat houdt het in en wat krijgen we als gemeente voor deze bijdrage? Antwoord: Het fonds Gezamenlijke Gemeentelijke Uitvoering (GGU) is op initiatief van de VNG in 2017 opgestart. Veel maatschappelijke en organisatorische vraagstukken zijn voor alle gemeenten gelijk. Door slim samen te werken op deze collectieve opgaven, houden we tijd en geld over voor zaken die lokaal belangrijk zijn. Via de GGU en het bijbehorende fonds GGU spreken we gezamenlijk standaarden af, kopen we samen in en werken we samen aan nieuwe diensten en producten. Denk bijvoorbeeld aan de Informatiebeveiligingsdienst, de gezamenlijke inkoop van ICT en telefonie, het Ketenbureau i-Sociaal Domein en het GGI-netwerk, een beveiligd landelijk datanetwerk voor gemeenten. Inmiddels kunnen gemeenten gebruik maken van meer dan 100 producten, diensten en standaarden waarmee we de uitvoering in gemeenten slimmer en sterker maken. Altena maakt optimaal gebruik van deze in collectief ontwikkelde diensten en producten.

AL

Informatie

1

Ombuigingsopties op hoofdlijnen Nr. Pagina / Onderwerp

Vraag

Fractie

Team

1.1 - Bestuurlijke Samenwerking

Meer informatie en inzicht over regionale samenwerkingsverbanden – onder welke samenwerkingsverbanden ligt geen wettelijke verplichting en kunnen eventueel beëindigd worden? Antwoord: zie bijlage

CDA en VVD

Bestuursondersteuning

1.3 - Beheer gemeentelijke gronden

Huur- en pachtprijzen verhogen van gemeentelijke gronden: wat houdt dit in en hoe verhouden we ons op dit gebied tot andere gemeenten? Antwoord: We hebben veel oude huurovereenkomsten met lage, nietmarktconforme verhuurprijzen. Wanneer we overeenkomst vernieuwen, verhogen we de prijzen naar marktconforme bedragen. Veel gronden zijn de komende jaren nodig voor verduurzaming, extra waterberging en meer parkeerruimte. Over langere tijd is door het vernieuwen van overeenkomsten dus wel sprake van extra opbrengsten, al is dat beperkt. Verpachten van onze gronden gebeurt momenteel voor circa € 800 tot € 1.000 per hectare. Deze bedragen zijn aan de lage kant. Een van de gemeentelijke ambities is om onze landbouw te verduurzamen. Om dit mogelijk te maken, is te overwegen om onze landbouwgronden alleen nog te verpachten voor duurzame landbouwinitiatieven. Hier zien wij daarom weinig mogelijkheden om tot extra opbrengsten te komen. Als het gaat om beheer van gemeentelijke groen/gronden: welke mogelijkheden zijn er qua besparingen door stukken grond bijvoorbeeld ook in beheer van anderen te laten onderhouden? Antwoord: Beheer van gemeentelijke gronden bij derden werkt in de praktijk niet of slechts tijdelijk. Er zijn enkele initiatieven in buurten om zelf het onderhoud op te

AL

Vastgoed

SGP

Ruimtelijk Beheer

1.3 - Beheer gemeentelijke gronden

2

Ombuigingsopties op hoofdlijnen Nr. Pagina / Onderwerp

Vraag

Fractie

Team

CDA

Publiek

PA

Samenleving

pakken. Na enige jaren zijn er geen vrijwilligers meer en komt het werk (inc. verwaarlozing) terug naar de gemeente. Dit leidt onder aan de streep tot kosten.

1..5 - Begraafplaatsen

Eerder is aangegeven dat het regelen en actueel houden van burgerparticipatie ambtelijke uren vraagt en dat een eventuele besparing op onderhoudskosten van de gemeente te verwaarlozen zal zijn. Bij sportcomplexen en natuurgebieden gebeurt wel beheer door derden, bijvoorbeeld sportverenigingen, Brabants Landschap, Altenatuur. Ombuiging door uitbreiding van beheer door derden is niet realistisch. In dit document wordt een bedrag van € 490.000 genoemd, terwijl in de RIB over het ombuigingenpallet (juni 2024) een ander bedrag werd genoemd. Hoe is dit te verklaren? Antwoord: In de RIB over het ombuigingenpallet gaat het over de beïnvloedbare kosten van het product lijkbezorging zoals opgenomen in de begroting 2024. In de nu voorliggende stukken over de beïnvloedbare kosten van het product lijkbezorging in de begroting 2025.

Programma 2. Altena Samenredzaam 2.2 -Mantelzorgondersteuning en vrijwilligerswerk

Mantelzorgondersteuning is een wettelijke taak vanuit de Wmo. Maar wat is het wettelijk minimum en wat doen wij nu in Altena extra? Graag meer duiding. Antwoord: Gemeenten hebben de taak om mantelzorgers te ondersteunen. Zoals in de Wmo beschreven staat, is de gemeente verantwoordelijk voor het bieden van mantelzorgondersteuning aan de mantelzorgers van Wmo- en Zvw-cliënten.

3

Ombuigingsopties op hoofdlijnen Nr. Pagina / Onderwerp

Vraag

Fractie

Team

AL

Samenleving

CDA / PA

Samenleving

Gemeenten bepalen zelf de invulling hiervan. Onze welzijnsorganisatie coacht en ondersteunt mantelzorgers zodat zij hun taken als mantelzorger uit kunnen (blijven) voeren en keren daarbij jaarlijks een waardering uit. De mantelzorgwaardering is heroverweegbaar. 2.4 Inkomensregelingen/ bestaanszekerheid

Dit is (deels) een wettelijke taak. Houdt Altena zich aan het wettelijk minimum? Of doen we er zelf (financieel) een schepje bovenop? En zo ja, is er daarop dus heroverweging mogelijk?

Antwoord: Inkomensregelingen zoals uitkeringen zijn open eind-regelingen en zijn gebaseerd op een wettelijk kader. Voor de minimaregelingen geldt dat iedere gemeente hierin eigen beleidskeuzes in kan maken. Een deel van de minimaregelingen zijn landelijk bepaald (bijvoorbeeld individuele inkomenstoeslag, bijzondere bijstand, studietoeslag) en een deel is lokaal (bijvoorbeeld activiteitenfonds, collectieve zorgverzekering, kindpakket). We hanteren altijd een draagkracht tussen 110 en 120% van de bijstandsnorm. Dit is boven het wettelijke minimum. Een drempelbedrag hanteren we momenteel niet bij de minimaregelingen. Bij alle minimaregelingen (lokaal en landelijk) doen we een vermogens- en inkomenstoets. Er is dus een heroverweging mogelijk. 2.5 - Jeugdhulp

Wanneer wordt er meer duidelijk over de eventuele compensatie vanuit het Rijk?

4

Ombuigingsopties op hoofdlijnen Nr. Pagina / Onderwerp

Vraag

Fractie

Team

VVD

Samenleving

VVA

Samenleving

Antwoord: In het Overhedenoverleg met de VNG heeft kabinet volgens de VNG een toezegging gedaan over het compenseren van de kosten voor jeugdhulp. In een aangenomen resolutie op het VNG- congres van 29 november 2024 staat dat dat de VNG met kabinet is overeengekomen dat het rijk de kosten voor jeugdhulp aan de gemeenten vergoedt en dat deze vergoeding voor de jeugdwetkosten in de voorjaarsnota voor de begroting 2026 door het rijk wordt verwerkt én dat er dan tevens voorstellen op tafel komen voor aanpassing van de Jeugdwet. De uitkomsten zouden dan zichtbaar moeten worden in de mei- en/ of septembercirculaire 2025. 2.9 - Inkomensafhankelijke bijdrage Wmo

2.2, 2.4,2.8,2.9

Gaat pas lopen vanaf 2027. Dat betekent een financiële tegenvaller voor 2026. Hoe groot is die financiële tegenvaller? Antwoord: Met de invoering van de inkomensafhankelijke bijdrage Wmo is voor 2026 door het Rijk een uitname uit het gemeentefonds gedaan. Deze uitname heeft in onze begroting geleid tot een nadeel. Hiertegenover staat een verhoging van de inkomsten van de eigen bijdrage als gevolg van de invoering van de eigen bijdrage. Er is hier dus sprake van communicerende vaten. De invoering is budgettair neutraal in onze begroting verwerkt. Het uitstel van de invoering naar 2027 leidt tot het eveneens doorschuiven van de uitname uit de algemene uitkering naar 2027. Daarmee is het uitstel van de eigen bijdrage voor 2026 budgettair neutraal. Bij de regels 2.2, 2.4, 2.8 en 2.9 betreft de ombuigingskeuze “nieuwe keuzes maken in beleid”. Wat voor beeld moeten we hierbij hebben? En hoe zit het met de opbouw van de bedragen hierbij? Graag meer duiding.

5

Ombuigingsopties op hoofdlijnen Nr. Pagina / Onderwerp

Vraag

Fractie

Team

PA

Samenleving

Antwoord: Bij nieuwe keuzes hebben we het over (nog) strenger zijn aan de voorkant maar ook over het opzetten van algemene en voorliggende voorzieningen. Hiermee willen we minder voorzieningen inzetten en die door meer mensen gezamenlijk laten gebruiken. Hierbij kun je denken aan gedeelde mobiliteit met scootmobielen, het inrichten van een was- en strijkservice, een rolstoelpool maar ook het verstrekken van een mobiele douchestoel aan een locatie waar die door meerdere mensen gebruikt kan worden. Opgemerkt moet worden dat de keuzes die lokaal worden gemaakt ook een relatie hebben met keuzes van het rijk in het kader van de zorgverzekeringswet, de wet langdurige zorg (WLZ) en demografische veranderingen. 2.2. Mantelzorg 148.000 en vrijwilligersondersteuning 105.000 2.4. Bijstand, IAOW en IOAZ 12.263.258 (BUIGbudget) en WSW 3.930378 2.4 Minima: AlteNader 29.000, Maaltijden 35.000, Kwijtschelding belastingen 300.000, Kindregeling 203.000, Bijzondere bijstand 535.000, Ziektekostenregeling 417.000 Activiteitenfonds 195.000 en Altenapas 125.000 2.8 vervoermiddelen 529.000 Rolstoelen 550.000 en woonvoorziening 538.000 2.9 Huishoudelijke ondersteuning 5.900.000 en Begeleiding 4.500.000 (eigen bijdrage pgb maatwerkvoorzieningen 600.000)

2.8 - Maatwerkvoorzieningen Wmo

Ook dit is (deels) een wettelijke taak. Als we hierop gaan bezuinigen, zakken we dan niet door de ondergrens? Antwoord: We hebben een wettelijke taak dat onze inwoners deel kunnen nemen aan het leven van alle dag. De ondergrens is niet concreet vastgesteld en daardoor

6

Ombuigingsopties op hoofdlijnen Nr. Pagina / Onderwerp

Vraag

Fractie

Team

VVD

Programma Vitaliteit

rekbaar. De (onder)grens wordt nu vaak bepaald door jurisprudentie. Door voorzieningen anders in te richten voldoen we aan onze wettelijke taak maar kunnen we ook maatwerk blijven leveren daar waar het nodig is. Hiermee kunnen we tegemoetkomen aan de vraag van onze inwoners zonder voor iedereen een eigen voorziening te hoeven verstrekken. 2.10 - Programma Vitaliteit

Dit programma bestaat uit een mix van nieuwe en oude ambities. Maar wat is nieuw en wat is oud? En aan welke knoppen qua ambities kunnen we draaien en aan welke niet? Graag een uitsplitsing. Antwoord: De ambities vanuit het programmaplan Vitaliteit zijn opgesteld op basis van bestaande kaders, zoals het bestuursakkoord en het beleidskader Vitaal Leven en vastgesteld in de Doelen Inspanningen Netwerk (DIN) met strategische doelstellingen.

• • • • •

Gezondheid staat centraal in onze fysieke en sociale leefomgeving We zetten in op het versterken van de sociale basis We zetten in op preventie en gezonde leefstijl We stimuleren jong en oud om meer te sporten en te bewegen We werken meer samen aan een vitale plattelandsgemeente

Binnen het programma hebben we met een aanpak samenhang gecreëerd tussen de bestuurlijke ambities, kaders en wettelijke verplichtingen. Dat hebben we integraal vertaald naar concrete inspanningen. Waar het gaat om samenwerking met andere partijen en ondersteuning van maatschappelijke initiatieven hebben we bestaande inspanningen aangevuld met nieuwe inspanningen. Op die manier zetten we

7

Ombuigingsopties op hoofdlijnen Nr. Pagina / Onderwerp

Vraag

Fractie

bestaande ambities kracht bij en sluiten we beter aan bij behoeften vanuit inwoners en organisaties. Met de inwerkingtreding van de Omgevingswet is gezondheid integraal onderdeel geworden van het ruimtelijk beleid. Ook is het op basis van de arbowet (2022) verplicht om als werkgever bij te dragen aan de gezondheid en vitaliteit van de medewerkers. Op basis van de CAO gemeenten (2024-2025) is het als gemeentelijk werkgever verplicht vitaliteitsbeleid op te stellen en uit te voeren. Met uitzondering van de wettelijke taken zijn de ambities uit het programma bij te stellen. De mate van bijstelling is afhankelijk van het wettelijk kader. De volgende kaders hebben betrekking op de ambities uit het programma: • Wet publieke gezondheid (Wpg) • Wmo 2015, Jeugdwet en Participatiewet • Omgevingswet • Arbowet (2022) Als het concreet gaat om de 5 strategische doelstellingen is bijstelling slechts gedeeltelijk mogelijk, rekening houdend met bovenstaande wettelijke kaders. Daarnaast worden de inspanningen uit het programma grotendeels bekostigd vanuit externe financieringsbronnen. Vanuit het Rijk ontvangen wij in 2026 8 ton voor onze ambities op Vitaal Leven uit het programma in het kader van het Gezond en Actief Leven Akkoord, 2 ton minder dan in 2025. Voor onze ambities gericht op een vitaal platteland ontvangen we middelen uit een Regiodeal.

Bijstellen op de ambities die vanuit deze financieringsbronnen worden bekostigd, heeft direct invloed op de te ontvangen middelen. Voor onze ambities voor een vitale organisatie zijn we bezig met een subsidieaanvraag.

8

Team

Ombuigingsopties op hoofdlijnen Nr. Pagina / Onderwerp

Vraag

Fractie

Team

VVD

Vastgoed

SGP

Ondernemen

Programma 3. Veelzijdig Altena 3.5 - IHPO

3.6 - Bibliotheekwerk

In de RIB over het palet aan ombuigingen (juni 2024) werd genoemd dat een optie was om van de corporatie gehuurde schoolgebouwen aan te kopen. Dit wordt nu niet meer gemeld in het overzicht. Waarom niet? Antwoord: Deze optie wordt niet gemeld omdat dit op de korte termijn een grote investering vraagt en pas op de langere termijn een financieel voordeel zou kunnen hebben. Maar het is wel een optie die onderzocht kan worden. Wat is het verschil in financiën tussen de wettelijke taak voor bibliotheekwerk en de heroverweging naar minimaal wettelijke taken? Antwoord: De bibliotheek heeft vijf wettelijke taken (informatie, educatie, lezen, cultuur en ontmoeting) die niet kwantitatief zijn voorgeschreven. Dit geeft een breed kader om hier per gemeente invulling aan te geven in samenhang met ambities en aanpalend beleid. In theorie kan de bibliotheek met bijvoorbeeld twee lezingen over kunst plus leesbevordering voor 1 school al aan de minimale wettelijke taken cultuur, educatie en lezen voldoen. Vanaf 2026 komt er een zorgplicht voor gemeenten die minimaal 1 volwaardige bibliotheekvestiging met collectie, 15 uur openstelling en betaalde bemensing voorschrijft. De kosten van de bibliotheek zitten vooral in personeel, automatisering, collectie en huisvesting. Altena zou alle vestigingen en servicepunten kunnen sluiten op 1 volwaardige vestiging na.

Bezuinigingen leveren pas op de langere termijn iets op vanwege langlopende (huur)contracten en transitiekosten personeel.

9

Ombuigingsopties op hoofdlijnen Nr. Pagina / Onderwerp

Vraag

Fractie

Team

SGP

Ondernemen

CU

Ondernemen

CDA

Circulair Voedselsysteem

Programma 4. Duurzaam Altena 4.2 - Duurzaamheid

4.2 - Duurzaamheid

4.5 - Circulair Voedselsysteem

Wat wordt er bedoeld met het temporiseren van de klimaatagenda? Antwoord: Met temporiseren wordt bedoeld dat we ten aanzien van de klimaatagenda keuzes kunnen maken welke acties nu en welke acties op termijn worden uitgevoerd. In dat proces maken we ook een heroverweging waarbij we bekijken of acties uit de klimaatagenda uit andere middelen kunnen worden gedekt. Op voorhand lijken die mogelijkheden er te zijn. Nagegaan wordt of de Intergas-gelden vrij te besteden zijn (1.3 mln.) Antwoord: In de jaarrekening 2019 is vermeld dat “de reserve is bedoeld om een bijdrage te leveren aan het realiseren van een duurzame gemeente door actief in te zetten op een schonere en gezondere leefomgeving.” 1. Kan een totaaloverzicht worden gegeven van ambities, taken en kosten van dit programma en wat de overlap is met andere programma’s. 2. In juni is bij het palet ombuigingen aangegeven dat er een bezuiniging van 400.000 mogelijk is op het programma. Nu wordt een bedrag van 100.000. Wat is de reden voor dit verschil? Antwoord: 1. Het programmaplan circulair voedselsysteem is op 8 maart 2022 door de gemeenteraad vastgesteld. In het Doelen – Inspanningen – Netwerk (DIN, jaarplan 2024) van het programma staat als opgave: De transitie naar een circulaire economie. Het voedselsysteem is een voorbeeld en vliegwiel van

10

Ombuigingsopties op hoofdlijnen Nr. Pagina / Onderwerp

Vraag

Fractie

Team

VVA

Ruimtelijk beheer

circulair denken en doen. Voor een vitaal Altena, met gezonde inwoners, een gezonde economie en een gezonde leefomgeving. De ambitie daarbij: In 2035 is circulair denken en doen in het voedselsysteem van Altena heel gewoon. In de DIN zijn 7 veranderdoelen met bijbehorende maatschappelijke effecten opgenomen. Transities vergen tijd met een stapsgewijze aanpak als strategie; de meeste doelen kennen 2035 als tijdshorizon. Inspanningen zijn altijd gericht op realisatie van deze doelen. De inspanningen zijn uitgesplitst naar ‘De maaltijd van morgen’ en ‘De polder van de Toekomst’. Het programma kent een aflopende financiering vanuit de gemeente. Daarom worden actief externe financieringsmogelijkheden gezocht om de doelen ook in de toekomst te kunnen borgen. Daar waar mogelijk worden uiteraard koppelkansen gezocht met andere programma’s, domeinen en externe partijen. 2. De in het keuzemenu van juni 2024 genoemde € 400.000 heeft betrekking op begrotingsjaar 2024 en de € 100.000 uit het ‘Samenvattend overzicht ombuigingsmogelijkheden’ is gebaseerd op het budget voor begrotingsjaar 2025. Het programma circulair voedselsysteem kent een wisselende middeleninzet in de diverse jaren gekoppeld aan de uitvoeringsfases zoals opgenomen in het programmaplan. Programma 5. Bereikbaar AltenaOndernemen 5.3 - Beheer wegen en kunstwerken

Er wordt een lijst van civiele kunstwerken gedeeld met de raad Antwoord: zie bijlage. Dit betreft alle civiele kunstwerken die in ons beheersysteem zitten. Uit de kolom ‘objecttype’ blijkt dat het om uiteenlopende objecten gaat. Dit

11

Ombuigingsopties op hoofdlijnen Nr. Pagina / Onderwerp

Vraag

Fractie

Team

AL

Publiek

zijn grotere (zoals bruggen) en kleine (zoals meerpalen) objecten die allemaal in eigendom en beheer zijn bij de gemeente. Programma 6. Financiën 6.4 - Leges

Wat is nog nodig om de kostendekkendheid van lijkbezorgingsrechten naar 100% te brengen, uitgaande van de actuele situatie? Is dat in een bedrag aan te geven? Antwoord: In de begroting 2025 is de kostendekking van de lijkbezorgingsrechten 60%. Het tekort is € 645.000. Uitgaande van gelijkblijvende aantallen en kosten zouden de tarieven op basis van de huidige systematiek met gemiddeld 40% moeten stijgen. De meest voorkomende tarieven zijn de tarieven voor het begraven van een volwassene en de aankoop van een particulier graf. Het tarief voor het begraven van een volwassene stijgt dan met € 481,81 van € 1.204,51 naar € 1.686,33. Het tarief voor het uitsluitend recht op een particulier dubbeldiep graf voor 30 jaar stijgt dan met € 1.308,00 van € 3.270,01 naar € 4.578,01.

12