Rekenkamer Altena - startnotitie onderzoek jeugdzorg i.s.m. onderzoeksbureau

Rekenkamer Altena Startnotitie Onderzoek Jeugdzorg Datum

17-9-2024

Aan

Presidium

Van

Rekenkamer gemeente Altena

Onderwerp

Startnotitie rekenkameronderzoek naar de Jeugdhulp

Inleiding Jaarlijks brengt de Rekenkamer Altena één of meerdere onderzoeken uit ter ondersteuning van de gemeenteraad in zijn kaderstellende en controlerende rol1. Voor u ligt de startnotitie van het onderzoek naar de Jeugdhulp. Dit onderwerp is al eerder door raadsleden als mogelijk onderzoeksonderwerp geopperd en ook op 23 april jl., tijdens een avond met vertegenwoordigers uit de fracties. De raadsleden vragen zich af hoe effectief en doelmatig de jeugdhulp in Altena wordt uitgevoerd. Zij zijn vooral geïnteresseerd in de vrij toegankelijk jeugdhulp, dat wil zeggen: vormen van hulp en ondersteuning die zonder verwijzing beschikbaar zijn voor kinderen, jongeren en hun gezinnen. De komende jaren moet de vrij toegankelijke jeugdhulp sterker dan voorheen een signalerende en preventieve rol gaan vervullen, zo stellen recente beleidskaders op zowel nationaal niveau (Hervormingsagenda Jeugd, 2023-2028) als gemeentelijk niveau (Gemeentelijke beleidsplan ‘Gewoon opgroeien in Altena: een preventieve aanpak’, oktober 2023). Het uit te voeren onderzoek zal zich daarom vooral richten op de vrij toegankelijke jeugdhulp, maar legt wel de link daar de andere vormen van jeugdzorg.

Samenwerking met onderzoeksbureau B&A De Rekenkamer voert dit onderzoek uit in samenwerking met B&A, vanwege hun expertise op het gebied van (0nderzoek) van de jeugdzorg. B&A heeft op basis van een uitvraag van de Rekenkamer een onderzoeksvoorstel geschreven. De startnotie van het onderzoek is bijgevoegd.

Onderzoeksmodel Voor de uitvoering van het onderzoek hanteert B&A een drieledig onderzoeksmodel, waarin drie werelden aan elkaar worden gespiegeld: de leefwereld van de jongeren en hun gezinnen, de uitvoeringswereld van medewerkers van gemeente en partners die direct in contact staan met de jongeren en hun gezinnen, en de beleidswereld van ambtenaren op gemeentelijk en regionaal niveau, het college en de gemeenteraad. Uit andere onderzoeken is gebleken dat er vaak sprake is van een mismatch bij de inrichting van de jeugdzorg tussen deze drie werelden Dit onderzoeksmodel is als volgt schematisch weer te geven:

1

Ex art. 81 Gemeentewet

Doel- en vraagstelling van het onderzoek Doel van het onderzoek is het bieden van inzicht in het jeugdhulpbeleid van de gemeente Altena, hoe dit beleid wordt uitgevoerd en hoe de raad wordt betrokken. Het onderzoek kan leiden tot het bieden van handvatten voor verbetering voor de kaderstellende en controlerende rol van de raad. Uitgaande van dit doel is de centrale onderzoeksvraag: Hoe doeltreffend en doelmatig is de jeugdhulp in de gemeente Altena, mede met het oog op de signalerende en preventieve opdracht zoals geformuleerd in recente beleidskaders2? De deelvragen worden gerangschikt naar de drie werelden: de leefwereld, de uitvoeringswereld en de beleidswereld. Leefwereld 1. Hoe wordt de uitvoering van de jeugdzorg door jongeren en/of gezinnen ervaren? 2. In hoeverre sluit de geboden jeugdhulp in de gemeente aan op de hulpvragen en behoeften van jongeren en hun gezinnen (volgens de jongeren/gezinnen zelf)? 3. Is het voor jongeren/gezinnen duidelijk waar zij terecht kunnen voor informatie en advies? 4. Hoe wordt volgens de jongeren/gezinnen de menselijke maat bij de uitvoering van de jeugdzorg toegepast? 5. Wat had jongeren in meer intensieve zorgtrajecten - terugkijkend - kunnen helpen om te voorkomen dat problemen erger werden?

2

Hervormingsagenda Jeugd 2023-2028, Algemene Verordening Sociaal Domein Altena 2022, beleidsplan Gewoon opgroeien in Altena: een preventieve aanpak 2023.

2

6. Hoe effectief was de ontvangen zorg en/of ondersteuning? In welke mate heeft deze de leefomstandigheden van de jongeren en/of hun gezinnen verbeterd? Uitvoeringswereld 1. Inhoudelijke vormgeving van de uitvoering van de jeugdhulp: a) Hoe Is de uitvoering van jeugdhulp ingericht, zowel lokaal als regionaal? b) Hoe geven partijen in de vrij toegankelijke jeugdhulp invulling aan hun signalerende en preventieve rol? c) Wat is volgens uitvoerders nodig om de preventieve gezondheid van kinderen en jongeren linie-breed te versterken en de groeiende vraag naar Jeugdhulp effectief en efficiënt te reduceren? d) Hoe is de toegang tot jeugdhulp georganiseerd in Altena? Zijn de huidige toegangspoorten laagdrempelig en bereikbaar voor alle jongeren met een hulpvraag? e) Worden alle jongeren met een zorg- of ondersteuningsvraag bereikt? f) Sluit het jeugdhulpaanbod in de gemeente aan bij de (potentiële) zorg en ondersteuningsvraag? g) Zijn kwantitatieve cijfers van jeugdigen en hun zorg- en ondersteuningsvragen bekend? h) Zijn cijfers over de (eventuele) wachtlijsten bekend? En hoe wordt hierop in de uitvoering geacteerd? i) Hoe wordt de uitvoering en het effect van jeugdzorg gemonitord, gerapporteerd en geëvalueerd? j) Hoe is de samenwerking van 0de, 1ste en 2de lijnszorg en ondersteuning in de jeugdzorg- en ondersteuning tussen de gemeente en partners op gemeentelijk en regionaal niveau

georganiseerd? Beleidswereld 1. Welke visie en uitgangspunten heeft de gemeente Altena op het gebied van jeugdhulp? Op welke manier heeft de gemeente beleidsvrijheid genomen t.o.v. de Jeugdwet? Zijn in Altena de doelen en visie van jeugdhulp SMART geformuleerd? 2. Inhoudelijke vormgeving jeugdhulpbeleid a) Is bij de beleidsvorming inzicht in de feitelijke zorgvraag in de gemeente meegenomen? b) Zijn kwantitatieve cijfers jeugdigen bekend? c) Zijn cijfers over de (eventuele) wachtlijst bekend? d) Zijn jeugdigen en hun ouders betrokken bij de inventarisatie van de zorgvraag? e) Sluit het jeugdhulpaanbod in de gemeente aan bij de zorgvraag? Indien de zorgvraag niet inzichtelijk is/was, op welke beleidsveronderstellingen is het beleid dan geformuleerd? f) Hoe is de toegang tot jeugdzorg in Altena georganiseerd (focus: 3 werkvelden in Bijlage 2)?

3

3. Hoe voert de raad zijn kaderstellende en controlerende rol uit? a) Hoe wordt grip gehouden op de financiën in de uitvoering van de jeugdhulp? b) Hoe vindt onderbouwing en de verantwoording over de budgetten plaats en zijn raadsleden daarover tevreden? c) Heeft en gebruikt de gemeenteraad daarbij de juiste instrumenten om voldoende grip te hebben op de jeugdhulp? d) Hoe ervaart de raad de informatievoorziening? e) Zijn er goede procedures en rapportages om zicht te houden op de voortgang en prestaties van de uitvoering? f) Hoe wordt in de p&c cyclus gerapporteerd over de jeugdhulp en heeft de raad hier voldoende aan? 4. Hoe wordt de jeugdhulp in regioverband uitgevoerd, hoe vindt de vertaling naar het lokale niveau plaats en hoe komt de lokale kleur van Altena in de regio terug?

Aard van het onderzoek en aanpak Het onderzoek wordt uitgevoerd in samenwerking met onderzoeksbureau B&A, omdat de jeugdhulp specialistische kennis vereist. De Rekenkamer is nauw betrokken bij de uitvoering van het onderzoek. 1 Inventarisatiefase In deze fase vindt het startgesprek met de Rekenkamer plaats en een startgesprek met sleutelfiguren zoals de gemeentesecretaris, de portefeuillehouder en de inhoudelijke ambtenaren. Doel van het gesprek is enerzijds het onderzoek inhoudelijk nog te verrijken of accenten te plaatsen, anderzijds procesafspraken te maken over aanlevering van stukken, plannen van afspraken en bepalen van gesprekspartners om te interviewen en dergelijke. In deze fase zullen ook documenten worden verzameld en bestudeerd. 2 Toetsingsfase In deze fase vinden gesprekken plaats met mensen uit de Leefwereld (gebruikers van de jeugdhulp en hun ouders/verzorgers), de Uitvoeringswereld (uitvoerende professionals, waaronder beleidsconsulenten van de gemeente en professionals en vrijwilligers van uitvoerende partijen) en mensen uit de beleidswereld (wethouders, gemeenteraadsleden). 3 Rapportagefase Bevindingen, conclusies en aanbevelingen worden opgeleverd in een (beknopt) rapport, dat wordt aangeboden voor ambtelijk en bestuurlijk wederhoor.

Planning De start van het onderzoek is eind september, naar verwachting zullen de resultaten in het tweede kwartaal van 2025 beschikbaar zijn. Fase I II.a II.b II.c

4

Activiteit Inventarisatiefase Toetsingsfase: Leefwereld Toetsingsfase: Uitvoeringswereld Toetsingsfase: Beleidswereld

Start September 24 Oktober 24 Oktober 24 November 24

Gereed September 24 December 24 December 24 Januari 25

III.a III.b III.c

5

Rapportagefase: Nota van bevindingen Rapportagefase: Hoor en wederhoor Rapportagefase: Eindproduct

Januari 25 Februari 25 April 25

Januari 25 Maart 25 Mei 25

Rekenkamer Altena