Raadsvoorstel Vitaliteitscentra

Raadsvoorstel Onderwerp Programmakaders Vitaliteitscentra Samenvatting De gemeenteraad stelt kaders vast voor de ontwikkeling van twee vitaliteitscentra in Altena. Hierin staan onder andere de gemeentelijke rol en randvoorwaarden om te komen tot de ontwikkeling van de locatie Park Veldzicht in Genderen en Landgoed Kraaiveld in Woudrichem. Vitaliteitscentra dragen bij aan meerdere doelen zoals gezonde en actieve inwoners, een sterkere sociale samenleving en bewustwording en preventie bijvoorbeeld op het gebied van een gezonde leefstijl.

Datum voorstel 20 januari 2026 Kenmerk D2025-11-006134 2025-035543 Telefoonnummer +31183516717 Team Team Projectbureau Portefeuillehouder S.R. Sheikkariem

Voorstel 1. Programmakaders voor de vitaliteitscentra vast te stellen en het college de opdracht te geven binnen deze kaders het programma uit te voeren en de raad op vastgestelde momenten te informeren. Inleiding De raad heeft aangegeven meer betrokkenheid te willen op de verdere ontwikkeling van de vitaliteitscentra. Er is behoefte aan duidelijkheid over de gemeentelijke rol en bijdrage, de inhoudelijke uitwerking en het vervolgproces inclusief tijdspad en de wijze van informeren, participatie en besluitvorming. Het college heeft in juli 2025 twee besluiten genomen over de verdere ontwikkeling van vitaliteitscentra op de locaties Park Veldzicht en Landgoed Kraaiveld. De RegioDeal faciliteert en versterkt de verdere ontwikkelingskracht van deze centra voor onze inwoners, de omgeving, initiatiefnemers, partners en investeerders. Dit voorstel legt voor beide projecten de programmakaders vast voor de verdere uitwerking. Beleidskader Vitaliteitscentra vinden beleidsmatig aansluiting binnen het bestuursakkoord en specifiek binnen het programma Vitaliteit en het beleidskader Vitaal leven. Ze dragen bij aan ontmoeting, welzijn en vitaliteit en hebben brede maatschappelijke meerwaarde. Vitaliteitscentra zijn een verrijking van het bestaande aanbod aan voorzieningen van gezondheid bevorderende maatregelen binnen de gemeente.

Deze faciliteiten kunnen gebruikt worden door inwoners, bedrijven en scholen en er is ruimte voor samenwerking met stichtingen of verenigingen. Ze dragen bij aan de verduurzaming van de gemeente en een verbetering van de kwaliteit van ons vitale platteland.

Gemeentehuis Altena Sportlaan 170 4286 ET Almkerk

1/11

www.gemeenteAltena.nl www.gemeenteAltena.nl

Postbus 5 4286 ZG Almkerk T (0183) 516100 E info@gemeenteAltena.nl

Het betreffen fysieke locaties die derhalve vallen binnen de kaders van Omgevingswet, de Omgevingsvisie en provinciale (ruimtelijkmaatschappelijke) kaders. De RegioDeal “West-Brabants Welvaren” is kaderstellend voor de Rijksbijdrage die is gekoppeld aan de twee initiatieven en de inzet van de gemeente en partners. De ontwikkeling van de vitaliteitscentra sluit tevens aan op de gemeentelijke doelen binnen het programma circulair voedselsysteem, versterking en verduurzaming van maatschappelijk vastgoed en beleidskaders rondom versterking van toerisme, recreatie en economie. Beoogd resultaat De realisatie van vitaliteitscentra, welke als toekomstbestendige maatschappelijke voorziening bijdragen aan (preventieve) gezondheid, gemeenschapszin en een vitaal platteland. Het zijn voorzieningen die in samenwerking met bedrijven, kennis- en onderwijsinstellingen door middel van diverse, samenhangende activiteiten ontmoeting en gemeenschapszin versterken. Als voorziening zijn ze een verrijking op het bestaande aanbod van gezondheid bevorderende maatregelen binnen de gemeente. De vitaliteitscentra in Altena zijn bedoeld als plekken waar gezondheid, identiteit en leefbaarheid op een laagdrempelige manier samenkomen. Ontmoeting, lokaal eigenaarschap, buitenleven en compassie vormen een belangrijke leidraad binnen de ontwikkelingen.

Het zijn plekken met een rijk verleden waar we vandaag iets blijvends willen achterlaten voor de toekomst. Het beoogde resultaat van de ontwikkeling is dat de locaties bijdragen aan:

2/11

•

Meer gezonde en actieve inwoners, door activiteiten die gericht zijn op beweging, mentale gezondheid, leefstijl en welzijn.

•

Sterkere sociale samenhang, doordat mensen elkaar ontmoeten in een toegankelijke en veilige omgeving.

•

Bewustwording en preventie, bijvoorbeeld via educatie en informatievoorziening over gezonde leefstijl, voeding, mentale fitheid en natuurbeleving.

•

Verbetering van de leefomgeving, doordat beide locaties worden ingezet als groene, betekenisvolle plekken in het buitengebied.

www.gemeenteAltena.nl

•

Brede welvaart, in lijn met het programma Vitaliteit en de doelen van de Regio Deal (o.a. meer gezonde levensjaren).

•

Toekomstbestendige voorzieningen, passend bij de beweging van zorg naar preventie en met behulp van innovatie tegemoet komen aan de veranderende behoeften van inwoners.

De exacte invulling van deze maatschappelijke bijdrage verschilt per locatie en hangt af van de verdere uitwerking van de programmatische invulling binnen de gestelde kaders. Onderstaande paragraaf is bedoeld als bouwstenen voor kaderstelling om de raad te helpen bij het bepalen van de gewenste richting voor de twee locaties. Bouwstenen voor kaderstelling van de twee locaties A. Gemeentelijke rol •

•

•

Park Veldzicht is gemeentelijk eigendom met de mogelijkheid voor een brede (lokaal-regionale) maatschappelijke invulling. De gemeente heeft op dit moment een regie rol. Voortgaand op de opgestelde visie (fase 1 en 2) is het doel om in de voorbereidingsfase met een maatschappelijke businesscase en ontwikkelingsstrategie de gemeentelijke rol tijdens en na de ontwikkelfase te bepalen. Landgoed Kraaiveld is een particulier initiatief (zie concept ontwerp) waar de gemeente een toetsende en faciliterende rol heeft, ondersteund door de richtinggevende kaders. Voor beide locaties is een goede afbakening van rol en verantwoordelijkheden van belang.

B. Gemeentelijke bijdrage • • • •

Tot en met 2028 zijn alleen middelen beschikbaar binnen het Programma Vitaliteit. Deze zijn gekoppeld aan de RegioDeal en cofinanciering vanuit het Rijk en (beoogde) partners. Er worden op dit moment geen nieuwe financiële verplichtingen aangegaan. Voor eventuele investeringen is later een apart raadsbesluit nodig.

C. Participatie en proces

3/11

www.gemeenteAltena.nl

• •

•

Beide projecten vallen onder de (participatie)vereisten van de Omgevingswet. Voor Park Veldzicht organiseert de gemeente het participatieproces; bij Landgoed Kraaiveld ligt dit primair bij de initiatiefnemers. Een zorgvuldige en open dialoog met omgeving, inwoners, gebruikers en maatschappelijk partners is een basisvoorwaarde.

D. Tijdspad • • •

Park Veldzicht vraagt in 2026 een go/no-go besluit op basis van een ontwikkelstrategie en maatschappelijke businesscase. Bij Landgoed Kraaiveld volgt in Q2 van 2026 besluitvorming over de voorgenomen subsidiebeschikking. Beide projecten lopen mee in de RegioDeal waarvan de uitvoering loopt tot en met 2028.

Argumenten 1) Vitaliteitscentra dragen bij aan onze maatschappelijke doelen. Vitaliteitscentra dragen bij aan brede welvaart: we streven naar gezonde, gelukkige inwoners binnen een vitaal platteland met een vruchtbare grond voor groei. 2) De visie op Park Veldzicht laat zien dat de locatie kan dienen als maatschappelijke basis voor veerkracht en verbinding. Regie op Park Veldzicht is noodzakelijk vanwege het eigendom. De locatie was vanuit een burgerinitiatief in bruikleen gegeven aan de Stichting Park Veldzicht. Zowel publiekrechtelijk als privaatrechtelijk was het niet op orde. De gemeente is als eigenaar verantwoordelijk voor de veiligheid, continuïteit en toekomstbestendigheid op deze locatie. Er was sprake van langdurig verzuim dat ondanks een zorgvuldig proces niet hersteld werd. Om deze reden is de gebruiksovereenkomst per 1 februari 2026 ontbonden. De vastgestelde visie en verkenning van de markt (bijlage a) laten zien dat Park Veldzicht kan uitgroeien tot een plek waar natuur, ontmoeting, preventie, mentale gezondheid en educatie samenkomen. De uitgewerkte denkrichtingen ‘Brein’ en ‘Groene Oase’ schetsen een toekomstbeeld waarin de locatie bijdraagt aan vitaliteit, inclusie en sociale cohesie. Deze visie vormt een

4/11

www.gemeenteAltena.nl

inhoudelijke onderlegger voor de raad bij het bepalen van de programmakaders voor de ontwikkeling van deze locatie. De ontwikkeling biedt kansen om bestaande maatschappelijke functies te versterken en te verbreden, met behoud van lokale identiteit en gemeenschapszin. Uit een eerste marktverkenning blijkt dat meerdere partijen bereid zijn om als consortium samen te werken in de definitiefase. Hun investeringen kunnen dienen als cofinanciering binnen de RegioDeal en mogelijk toegang geven tot aanvullende provinciale middelen. 3) Faciliterende rol bij Landgoed Kraaiveld borgt ambities zonder gemeentelijke financiële risico’s. De ontwikkeling van een maatschappelijk informatie- en belevingscentrum gericht op voeding, beweging en mentale gezondheid is uniek en heeft circulaire, economische en toeristischrecreatieve potentie en regionale aantrekkingskracht. Het initiatief is in de onderzoeksfase uitgewerkt tot een concept ontwerp (bijlage b). Initiatiefnemers treden op als zelfrealisator: zij dragen het financiële en afzetrisico, de verantwoordelijkheden voor de verdere fasering.. De stedenbouwkundige en planologische uitwerking, de inrichting van de openbare ruimte, het investerings- en financieel risico en het afzetrisico liggen bij de initiatiefnemer.

Initiatiefnemers zijn cofinancierder binnen de RegioDeal en werken met partners aan de uitwerking van de financiële en ruimtelijke haalbaarheid. Het doel is een toekomstbestendige ontwikkeling die bijdraagt aan de gemeentelijke doelen met een financieel gezonde businesscase die aansluit bij het gebied en draagvlak krijgt in de omgeving. Teneinde de ontwikkeling mogelijk te maken zijn in het onderzoeksproces (provinciale) randvoorwaarden opgesteld die zijn vastgelegd in de richtinggevende kaders (bijlage c). 4) Cofinanciering via de Regio Deal en provincie versterkt de investeringskracht. De RegioDeal fungeert als katalysator bij het onderzoeken van haalbaarheid, het versterken van lokale vitaliteit en het positioneren van preventieve gezondheid als regionale opgave. Zowel gemeentelijke inzet als partnerinvesteringen worden hierdoor versterkt. Dit past bij de provinciale ambitie “3 gezonde levensjaren

5/11

www.gemeenteAltena.nl

erbij” en bij de bredere doelstelling om het platteland vitaal en toekomstgericht te ontwikkelen. De samenwerkingsovereenkomst, begroting en inhoudelijke propositie van het cluster gezondheid waar het project onder valt zijn te vinden in bijlage d. Kanttekeningen 1) Beperkte invloed bij faciliterende rol in Landgoed Kraaiveld. De gemeente heeft beperkte sturingsmogelijkheden op inhoud, tempo en financiële keuzes omdat de initiatiefnemer zelfrealisator is. De gemeentelijke invloed concentreert zich op toetsing (ruimtelijk, participatie, subsidiebeschikking en RegioDeal-voorwaarden) en niet op inhoudelijke sturing of eigenaarschap. 2) Het tijdelijk beheer van Park Veldzicht brengt mogelijk extra kosten met zich mee. Het tijdelijk terugnemen van Park Veldzicht in gemeentelijk beheer was noodzakelijk vanuit veiligheid, wet- en regelgeving en continuïteit voor bestaande gebruikers. Afhankelijk van de te kiezen ontwikkel- en beheerstrategie kunnen verschillende scenario’s en kosten ontstaan voor tijdelijk beheer en exploitatie. Een deel van de voorbereidingskosten voor ontwikkeling en onderzoek kan worden gedekt via de RegioDeal. Investerende partners kunnen meeliften op de Rijksbijdrage. Dit vraagt wel om herijking van de conceptbegroting van de RegioDeal en afstemming met potentiele investeerdere en andere betrokken (maatschappelijke) partijen.

3) Onzekerheden in ruimtelijke en procedurele looptijd Beide locaties liggen in het buitengebied en worden ontwikkeld binnen de gestelde ruimtelijk kaders van de gemeente, provincie en de Omgevingswet. De benodigde ruimtelijke procedures, participatievereisten en eventueel aanvullende onderzoeken kunnen gevolgen hebben voor het tempo, de planning en de haalbaarheid. Dit vraagt om realisme in het tijdspad en flexibiliteit in de verdere uitwerking. De ontwikkeling op landgoed Kraaiveld wordt gezien als nieuwvestiging waar de regeling ‘maatwerk omgevingskwaliteit’ van de provincie van toepassing is. Park Veldzicht heeft een bestaand bouwvlak en betreft herontwikkeling. 4) Afhankelijkheid van partners en draagvlak in de omgeving Zowel bij Park Veldzicht als bij Kraaiveld zijn ontwikkelpartners essentieel voor realisatie en toekomstbestendigheid. Draagvlak,

6/11

www.gemeenteAltena.nl

beschikbaarheid en financiële continuïteit van deze partners kunnen de uitwerking beïnvloeden. Heldere programmakaders, verwachtingen en afspraken zijn daarom van belang in de vervolgstappen. De haalbaarheid van de financiële businesscase van de initiatiefnemers van Landgoed Kraaiveld is een aandachtspunt. De initiatiefnemer zoekt in 2025 en 2026 naar eigen mogelijkheden om deze haalbaarheid te versterken en aan te tonen. Financiën Het maximale budget voor de ontwikkeling van de vitaliteitscentra tot 2028 is in de begroting vastgelegd op € 278.000. Deze kosten zijn vanaf 1 oktober 2024 onderdeel van de begroting en verantwoording binnen de Regio Deal. De dekking van de kosten vindt plaats uit de bestaande budgetten binnen het programma Vitaliteit. Bijdrage in geld en uren worden ingezet als cofinanciering binnen de Regio Deal. Naast de bestaande cofinanciering wordt ingezet op een provinciale subsidie- en cofinancieringsbijdrage van €100.000. Voor Park Veldzicht zijn eventueel aanvullende middelen nodig voor verdere ontwikkeling. Dit wordt meegenomen in het overdrachtsdocument voor de nieuwe raad.

Participatieproces tot nu toe en verder Bij beide ontwikkelingen is gewerkt vanuit het principe van buiten naar binnen. Betrokken partijen, gebruikers en omgeving hebben een belangrijke rol gespeeld in de verkenningen die tot nu toe zijn uitgevoerd. Landgoed Kraaiveld Landgoed Kraaiveld komt voort uit een initiatief van particuliere eigenaren die de ontwikkeling willen verbinden aan hun biologisch agrarisch bedrijf. In 2023 en 2024 is op basis van een intentieovereenkomst gewerkt aan een eerste conceptontwerp. Samen met de initiatiefnemers en de provincie zijn de ruimtelijke randvoorwaarden verkend die richting geven aan verdere uitwerking. De onderzoeksfase heeft waardevolle inzichten opgeleverd in de gewenste functies, de ruimtelijke impact en randvoorwaarden en mogelijke maatschappelijke bijdrage van het initiatief. Park Veldzicht Park Veldzicht is een gemeentelijke locatie met een sterke identiteit en lange maatschappelijke geschiedenis. In samenwerking met de huidige gebruikers en omgeving is onderzocht welke ontwikkelmogelijkheden er zijn. De 7/11

www.gemeenteAltena.nl

conclusie was dat verdere ontwikkeling mogelijk is, met gemeentelijke regie op de locatie. Daarnaast moest de basis op orde worden gebracht op het gebied van veiligheid en gebruik. Om die reden is – na veelvuldig contact en bij blijvend verzuim- een formele een ingebrekestelling verstuurd en besloten de bestaande gebruiksovereenkomst te ontbinden. Het contact tussen de gemeente en de directe omgeving, de dagbesteding, mogelijke investeerders en het timmerdorp is constructief. Op basis van de onderzoeksfase en marktverkenning is naast de vastgestelde visie (fase 1) een rapportage opgesteld (fase 2) die richting geeft aan de verdere uitwerking van de programmatische invulling, een aanzet voor de maatschappelijke businesscase en keuzes voor de ontwikkelstrategie. Verschillende externe partijen zijn nauw betrokken geweest bij dit proces. De dagbesteding kan in de huidige vorm op de locatie blijven tot en met de zomer van 2026. Het timmerdorp kan in 2026 ook plaatsvinden op locatie. De uitwerking van de visie vraagt in deze fase om gemeentelijke regie, waarbij wordt verkend met welke partners in de toekomst kan worden samengewerkt. Besluitvorming en samenhangend het vervolg (participatie) proces zal in Q4 2026 aan de raad worden voorgelegd. Beide ontwikkelingen hebben in het vervolgproces een passende omgevingsdialoog.

Stakeholders en partners worden actief betrokken via periodieke bijeenkomsten, passend bij de impact van de verdere ontwikkelingen. Aanpak richting verdere uitwerking Landgoed Kraaiveld De initiatiefnemers werken het plan verder uit binnen de richtinggevende kaders en kunnen een subsidieaanvraag indienen voor de RegioDeal bijdrage. De gemeente verleend -binnen de vastgestelde programmakaders- onder voorwaarden de voorgenomen subsidiebeschikking. De faciliterende rol van de gemeente beperkt zich tot haar publiekrechtelijke en toetsende rol in de ruimtelijke procedure. De samenwerking, ambities en inzet vanuit de gemeente krijgen een vervolg binnen het project in de RegioDeal. De RegioDeal werkt als katalysator en stimulans om de verdere ontwikkeling mogelijk te maken en kwalitatief maatschappelijk te versterken. Binnen de RegioDeal wordt per kwartaal een inhoudelijke en financiële voortgangsrapportage opgesteld. Park Veldzicht • Q4 2026: afronding definitie- en onderzoeksfase, inclusief ontwikkelstrategie → go/no-go raadsbesluit.

8/11

www.gemeenteAltena.nl

•

•

2026–2027: uitwerking programmatische invulling, maatschappelijke en financiële businesscase, ruimtelijke haalbaarheid, omgevingsdialoog, placemaking en eventuele tijdelijke invulling. Vanaf 2028: mogelijke start uitvoering, afhankelijk van besluitvorming en planprocedures.

Communicatie Voor beide ontwikkelingen gelden duidelijke besluit- en informatiemomenten voor de raad. Bij iedere fase waarin een wezenlijke keuze moet worden gemaakt – zoals de go/no-go momenten en de vaststelling van het omgevingsplan – ontvangt de raad een afzonderlijk raadsvoorstel ter besluitvorming. De voortgang van beide projecten rapporteren we jaarlijks aan de raad via een raadsinformatiebrief, zodat de raad tijdig inzicht heeft in ontwikkelingen, aandachtspunten en eventuele wijzigingen in planning of context.

Het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Altena, de secretaris,

de burgemeester,

P.J.E. Breukers

drs. E.B.A. Lichtenberg MCM

Bijlagen a) Rapportage fase 2 - Park Veldzicht b) Concept ontwerp Landgoed Kraaiveld c) Richtinggevend Kader Landgoed Kraaiveld d) Samenwerkingsovereenkomst inclusief bijlagen: inhoudelijk projectvoorstel en begroting Regio Deal – cluster gezondheid

9/11

www.gemeenteAltena.nl

Raadsbesluit De raad van de gemeente Altena, gelezen het voorstel van het college van burgemeester en wethouders, gelet op - de gemeentelijke doelen zoals omschreven in het bestuursakkoord, het programma Vitaliteit en de omgevingsvisie waarin we streven naar preventieve gezondheid en het creeren van een omgeving voor gezonde en gelukkige inwoners; - realisatie van vitaliteitscentra, welke als toekomstbestendige maatschappelijke voorziening bijdragen aan (preventieve) gezondheid, gemeenschapszin en een vitaal platteland; - deze worden ontwikkeld in samenwerking met bedrijven, kennis- en onderwijsinstellingen en als voorziening met ieder een eigen aandachts- en focuspunt een verrijking zijn op het bestaande aanbod van gezondheid bevorderende maatregelen binnen de gemeente; besluit: 1. Onderstaande programmakaders voor de vitaliteitscentra vast te stellen en het college de opdracht te geven binnen deze kaders het programma uit te voeren en de raad op vastgestelde momenten te informeren. Programmakaders Vitaliteitscentra -

10/11

Vitaliteitscentra te realiseren op de locaties Park Veldzicht en Landgoed Kraaiveld die bijdragen aan; • Meer gezonde en actieve inwoners, door activiteiten die gericht zijn op beweging, mentale gezondheid, leefstijl en welzijn. • Sterkere sociale samenhang, doordat mensen elkaar ontmoeten in een toegankelijke en veilige omgeving. • Bewustwording en preventie, bijvoorbeeld via educatie en informatievoorziening over gezonde leefstijl, voeding, mentale fitheid en natuurbeleving. • Verbetering van de leefomgeving, doordat beide locaties worden ingezet als groene, betekenisvolle plekken in het buitengebied. • Brede welvaart, in lijn met het programma Vitaliteit en de doelen van de Regio Deal (o.a. meer gezonde levensjaren).

www.gemeenteAltena.nl

•

Toekomstbestendige voorzieningen, passend bij de beweging van zorg naar preventie en die met behulp van innovatie tegemoet komen aan de veranderende behoeften van inwoners.

-

De gemeentelijke rol voor de vitaliteitscentra vast te stellen op: o Een regierol voor de locatie Park Veldzicht; o Een toetsende en faciliterende rol voor de locatie Landgoed Kraaiveld; o Met een goede afbakening van rollen en verantwoordelijkheden.

-

De gemeentelijke bijdrage vast te stellen op: o Enkel in de bestaande begroting beschikbare middelen binnen het Programma Vitaliteit welke zijn gekoppeld als cofinanciering aan de RegioDeal met cofinanciering vanuit het Rijk en (beoogde) partners.

-

Participatie en proces: o Een zorgvuldige en open dialoog met de omgeving, inwoners, gebruikers en maatschappelijk partners als basisvoorwaarde voor de ontwikkelingen te hanteren; o Voor Park Veldzicht organiseert de gemeente het participatieproces; bij Landgoed Kraaiveld ligt dit primair bij de initiatiefnemers.

-

Proces en tijdspad: o Voor de ontwikkeling van Park Veldzicht in 2026 een go/no-go besluit te nemen op basis van een definitieve ontwikkelstrategie en maatschappelijke businesscase. o Voor Landgoed Kraaiveld kan het college in een Q2 2026 een voorgenomen subsidiebeschikking opstellen en afgeven onder voorwaarden vanuit de RegioDeal. o Beide trajecten lopen mee in de RegioDeal waarvan de uitvoering loopt tot en met 2028.

Aldus besloten in de openbare vergadering van de raad van de gemeente Altena van 3 maart 2026 de voorzitter,

de raadsgriffier,

drs. E.B.A. Lichtenberg MCM

drs. S.J. Peet

11/11

www.gemeenteAltena.nl