Raadsvoorstel Toekomstperspectief kunst cultuur recreatie en toerisme 2025-2040

Raadsvoorstel Onderwerp Raadsvoorstel toekomstperspectief kunst, cultuur, recreatie en toerisme 2025-2040

Datum voorstel 29 april 2025 Kenmerk D2025-03-007053 2025-001705

Samenvatting Kunst, cultuur, recreatie en toerisme zijn onlosmakelijk verbonden met de leefbaarheid en aantrekkingskracht van Altena. Het toekomstperspectief geeft richting en inspiratie om het unieke karakter van Altena verder te ontwikkelen. Door in te zetten op samenwerking, innovatie en duurzaamheid willen we ervoor zorgen dat Altena ook in de toekomst een plek blijft waar inwoners zich thuis voelen en bezoekers graag komen.

Opgesteld door Charlotte Hessels - de Lucht

Voorstel 1. Het toekomstperspectief kunst, cultuur, recreatie en toerisme 20252040 op inhoud vast te stellen (onder voorbehoud van het beschikbaar komen van de benodigde aanvullende middelen). 2. Het beschikbaar stellen van de jaarlijks benodigde extra middelen voor het toekomstbestendig houden van musea (€100.000) en de doorontwikkeling van de VVV (€70.000) te betrekken bij de bespreking van de Kadernota 2026.

Portefeuillehouder

Telefoonnummer +31183516703 Team Team Ondernemen

A. van Hunnik & C.W.E.M. Schipper

Inleiding Met het toekomstperspectief op kunst, cultuur, recreatie en toerisme geven we uitvoering aan meerdere actiepunten uit het bestuursakkoord 2022-2026 waaronder de herijking van de cultuurvisie. We hebben gekozen voor de naam BeLeef, een titel die bewust twee betekenissen in zich draagt. De naam staat voor het beleven van kunst, cultuur, recreatie en toerisme in de gemeente Altena: het genieten van concerten, wandelroutes, tentoonstellingen, lokale verhalen en gastvrijheid. De naam staat óók voor leven in deze gemeente: wonen, opgroeien, meedoen, verbinden en betekenis geven aan je omgeving. Want in de gemeente Altena gaan beleven en leven hand in hand. Kunst, cultuur, recreatie en toerisme zijn geen bijzaak, maar vormen het kloppend hart van een levendige gemeenschap. Ze brengen mensen samen, zorgen voor ontspanning en inspiratie. En ze maken onze dorpen tot plekken waar je je thuis voelt, als inwoner èn als bezoeker.

Gemeentehuis Altena Sportlaan 170 4286 ET Almkerk Postbus 5 4286 ZG Almkerk

Met dit toekomstperspectief geven we richting aan de manier waarop we de kracht van cultuur, recreatie en toerisme benutten voor de toekomst van onze gemeente. Samen werken we aan een plek waar kunst, cultuur,

T (0183) 516100 E info@gemeenteAltena.nl

1/9

www.gemeenteAltena.nl www.gemeenteAltena.nl

recreatie en toerisme het fundament is van onze sterke, gastvrije en inspirerende samenleving, waar je echt kunt be-leven. Beleidskader Het opstellen van een toekomstperspectief sluit aan bij de actiepunten uit het bestuursakkoord en de Visie Balanceren in de Biesbosch. Beoogd resultaat Altena mooier, aantrekkelijker en socialer te maken voor zowel inwoners als bezoekers door in te zetten op een stevige samenwerking tussen kunst, cultuur, recreatie en toerisme. Argumenten 1.1 We geven uitvoering aan het bestuursakkoord 2022-2026 Het opstellen van een toekomstperspectief sluit aan bij de volgende ambities en actiepunten uit het bestuursakkoord: - We stimuleren de culturele sector, met het oog op de nasleep na corona; - De musea die veel bijdragen aan de ambities uit onze cultuurvisie, erfgoedvisie en toeristisch beleid versterken door middel van een structurele subsidierelatie, met een vorm van wederkerigheid en afspraken over uitvoering van taken op het gebied van cultuur, erfgoed en toerisme; - We onderzoeken de mogelijkheden voor doorontwikkeling van het Visserijmuseum; - De mogelijkheid voor een Centrum voor de Kunsten wordt betrokken bij de actualisatie van de cultuurvisie; - We stimuleren talentontwikkeling bij muziekeducatie; - We faciliteren kunst in de openbare ruimte, exposities en podia in openbare gelegenheden; - We gaan aan de slag met bezoekersmanagement, vooral

in de Biesbosch; - We ontsluiten de culturele en historische parels van Altena met QRcodes; - We zetten ons in voor het bevaarbaar houden van de Biesbosch. 1.2 We verstevigen de koers van de voorgaande visies De koers die is uitgezet in de vorige cultuurvisie (2019-2023) en de visie toerisme en recreatie (2021-2025) wordt verder verstevigd en uitgebouwd in het toekomstperspectief, op een meer geïntegreerde wijze. Door het overlappende karakter van beide visies, bijvoorbeeld het zichtbaar en beleefbaar maken van ons cultureel erfgoed, zien we de meerwaarde van het gezamenlijk optrekken in een gezamenlijke koers. Wat ook bijdraagt aan een efficiëntere en effectievere inzet van middelen en capaciteit.

2/9

www.gemeenteAltena.nl

1.3 We sluiten aan bij de Visie Balanceren in de Biesbosch In 2021 heeft de gemeenteraad de Visie Balanceren in de Biesbosch vastgesteld. Dit is de gezamenlijke gebiedsvisie voor Nationaal Park de Biesbosch die is opgesteld samen met de gemeente Drimmelen en Dordrecht, stakeholders uit het gebied en Staatsbosbeheer. Het toekomstperspectief sluit aan bij de ambities en actiepunten uit deze visie. 1.4 Kunst, cultuur, recreatie en toerisme verbeteren het welzijn en de leefomgeving van inwoners Door te investeren in kunst, cultuur, recreatie en toerisme investeren we ook in het welzijn en de leefomgeving van inwoners. Als gemeente willen we dat inwoners voldoende ruimte hebben om zich te ontwikkelen en te ontplooien op het gebied van cultuur, dat zij in een aantrekkelijke groene omgeving voldoende mogelijkheden hebben om te kunnen ontspannen, ons cultureel en toeristisch-recreatief aanbod te kunnen beleven en te bewegen. Of dat nu te voet is, met de fiets of op het water. 1.5 We hechten groot belang aan samenwerking en verbinding tussen alle partijen op het gebied van kunst, cultuur, recreatie en toerisme De belangrijkste conclusie uit de onderzoeken die gedaan zijn voor het Centrum voor de Kunsten is dat er behoefte is aan samenwerking en verbinding binnen het culturele veld.

Om hieraan tegemoet te komen, richten wij een platform kunst en cultuur op dat een afspiegeling is van het cultuurveld, ook wat betreft geografische spreiding. Het platform is een voortzetting van de adviescommissie cultuur die wordt opgeheven. Op deze manier geven we ook uitvoering aan de toezegging om het onderzoek naar het Centrum voor de Kunsten op te nemen in de actualisatie van de cultuurvisie. 1.6 De komende jaren verwachten we een autonome groei van bezoekersaantallen Vanwege toeristische trekpleisters als Nationaal Park de Biesbosch, de Noordwaard en de Nieuwe Hollandse Waterlinie en de toenemende behoefte aan waterrecreatie zal de gemeente Altena in de toekomst steeds meer bezoekers ontvangen. Als we deze bezoekers niet goed sturen, kan dit invloed hebben op de leefomgeving van bewoners, maar ook bijvoorbeeld op de kwaliteit van de natuur. Daarom streven we ernaar om met behulp van bestemmingsmanagement duurzaam toerisme en duurzame recreatie te bevorderen, met een sterke nadruk op kwaliteit. 1.7 Voor het bewaken van de balans tussen recreatie, toerisme, de leefomgeving en de natuur is een destinatiemarketingorganisatie (DMO) nodig in plaats van een 'traditionele' VVV. VVV Biesboschlinie voert de werkzaamheden en projecten uit die nodig zijn voor het behalen van de doelstellingen en ambities uit de herijkte visie toerisme & recreatie 2021-2025 en het bestuursakkoord.

Deze ambities zijn 3/9

www.gemeenteAltena.nl

verder uitgewerkt in het toekomstperspectief cultuur, recreatie en toerisme 2025-2040. Een van de belangrijkste beleidsdoelen is zorgen voor een goede balans tussen de draagkracht van de leefomgeving en het draagvlak onder bewoners en het economisch voordeel. Dit vraagt onder andere om het sturen van bezoekers naar de juiste plek, op het juiste moment. Dit wordt gedaan door vraagsturing, wat bestaat uit bezoekersmanagement en gebiedsmarketing, en zorgvuldige ontwikkeling van het toeristisch-recreatief aanbod (bestemmingsontwikkeling). Samengevat noemen we dit bestemmingsmanagement. Als je bestemmingsmanagement op een goede wijze wilt invullen, is een volwaardige destinatiemarketingorganisatie (DMO) nodig in plaats van een 'traditionele' VVV. Het verschil tussen een VVV en een DMO is dat een VVV alleen bezoekers informeert. De taken van een DMO gaan verder dan dat. Een DMO draagt, kort samengevat, bij aan het ontwikkelen van een gastvrije bestemming, het positioneren van deze bestemming doormiddel van strategische gebiedsmarketing en het bevorderen van de samenwerking binnen en buiten de bestemming. Verder is de DMO een expert op het gebied van recreatie en toerisme en deelt zij deze kennis met de sector en de gemeente en zorgt een DMO voor verbinding tussen organisaties, vrijwilligers en ondernemers in de sector.

Ten slotte focust een DMO zich niet meer alleen op bezoekers maar ook op inwoners en de rol die recreatie en toerisme speelt bij maatschappelijke opgaven. 1.8 Structurele financiële steun is nodig voor het voortbestaan van onze musea In een snel veranderende samenleving vertellen musea verhalen die we niet mogen vergeten. Het zijn plekken van ontmoeting, verbinding en bijzondere ervaringen waar je naartoe kan gaan om te leren, je te laten verrassen en verrijken. Musea zijn een belangrijk onderdeel van het cultureel en toeristischrecreatief aanbod van Altena en spelen een grote rol in het vieren van ons erfgoed door erfgoededucatie en -beleving. Daarom is het belangrijk dat musea behouden worden, ook voor toekomstige generaties. Zonder een structurele financiële ondersteuning vanuit de gemeente is dit niet mogelijk en worden musea gedwongen om te versoberen (geen innovatie meer, tentoonstellingen verouderen etc.) en sommigen moeten (deels) sluiten. Kanttekeningen 1.1 De looptijd van het toekomstperspectief biedt ruimte om projecten langer over de tijd te verspreiden Aangezien het toekomstperspectief een looptijd heeft tot en met 2040, die aansluit bij de looptijd van de huidige omgevingsvisie, is er ruimte om langer de tijd te nemen voor de ambities gezien de financiële situatie van de gemeente.

Tegelijkertijd loop je daarmee ook het risico dat de uitvoering minder prioriteit heeft en projecten uitgesteld worden.

4/9

www.gemeenteAltena.nl

1.2 Een volwaardige destinatiemarketingorganisatie (DMO) vraagt meer middelen Als we inzetten op de ambities uit het toekomstperspectief wordt het takenpakket van VVV Biesboschlinie groter, wat meer tijd vraagt en dus ook meer geld kost. Wat concreet betekent dat een aanvullende structurele financiële ondersteuning nodig is om de doorontwikkeling van VVV naar DMO te kunnen realiseren. Met deze extra bijdrage is er meer werkbudget voor mankracht en middelen waardoor zij beter invulling kunnen geven aan de vraagsturing (o.a. gebiedsmarketing, PR, internationalisering, ontwikkelplan start- en overstaplocaties, routing, coördineren van bezoekerscentra en andere toeristische folderpunten, informatievoorziening en samenwerking met de regio) en de bestemmingsontwikkeling (o.a. routes en arrangementen). 1.3 Inhoudelijke doelstellingen en financiële middelen zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden Onze musea en de VVV zijn onmisbare schakels die bijdragen aan de beleving in onze gemeente. De inhoudelijke doelstellingen kunnen echter alleen worden behaald wanneer er extra middelen beschikbaar worden gesteld.

Wanneer er geen extra middelen beschikbaar worden gesteld voor het toekomstbestendig houden van onze musea en de doorontwikkeling van de VVV moeten de ambities voor kunst, cultuur, recreatie en toerisme worden bijgesteld en daarmee staat het voorgestelde toekomstperspectief onder druk. 1.4 Mogelijkheid van staatssteun Het is niet uitgesloten dat subsidieverlening aan een of meer musea (op onderdelen) valt onder staatssteun. Bij de uitvoering van het Toekomstperspectief dient de toepasbaarheid ten aanzien van de beginselen van staatssteun en subsidierecht nader in kaart te worden gebracht alvorens tot subsidieverlening aan musea over te gaan. Financiën Het grootste deel van de uitvoering van de ambities uit het toekomstperspectief kan worden gefinancierd uit de huidige beschikbare budgetten voor cultuur, recreatie en toerisme. Voor de doorontwikkeling van de VVV en het toekomstbestendig houden van onze musea zijn echter extra middelen nodig. Hierbij hebben we kritisch gekeken naar wat de minimale versie is en hoe we de huidige beschikbare middelen zo efficiënt mogelijk kunnen inzetten waardoor er zo min mogelijk extra middelen nodig zijn. VVV De subsidie aan de VVV Biesboschlinie bedraagt tot op heden jaarlijks € 136.000. Voor de doorontwikkeling van VVV naar DMO is € 100.000 per jaar extra nodig. Binnen het taakveld recreatie en toerisme is € 30.000 5/9

www.gemeenteAltena.nl

vrijgemaakt wat betekent dat er jaarlijks nog € 70.000 extra nodig is. In de oorspronkelijke inschatting was rekening gehouden met een werkbudget dat aanmerkelijk hoger was. Vanwege de ongunstige financiële vooruitzichten van de gemeente is het benodigde werkbudget uiteindelijk teruggebracht naar een minimale versie, waarin uitvoering van de ambities nog mogelijk blijft maar wel in een langzamer tempo. Musea Uit de subsidiebehoefte van bestaande musea in Altena en een benchmark met andere gemeenten en musea (zie bijlage 5) wordt voorzien dat voor het toekomstbestendig houden van onze musea jaarlijks € 150.000 nodig is. Binnen het taakveld cultuur is hiervoor € 50.000 vrijgemaakt. Dit betekent dat er jaarlijks nog € 100.000 nodig is. Voor het subsidiëren van onze musea stellen wij een aparte regeling Musea op. Bij de minimale versie van de kosten zoals deze zijn opgenomen in het collegevoorstel, zijn we uitgegaan van een subsidieplafond van € 150.000 waarin we rekening houden met aanvragen van het BBME, Visserijmuseum (nog verder te ontwikkelen museum de Rivier) en het Oorlogsmuseum. Deze extra middelen zijn onderdeel van de integrale afweging bij de Kadernota 2026 waarover uw raad op 1 juli 2025 besluit.

Benchmark Kunst en cultuur Het CBS publiceerde onlangs de uitkomsten van zijn onderzoek naar de cultuuruitgaven van gemeenten in 2023, gebaseerd op de gemeentelijke jaarrekeningen. Altena staat in de middenmoot op plek 195 met een bedrag per inwoner van € 52. Ter vergelijking, Assen staat op de eerste plaats met € 319 per inwoner en Uitgeest is hekkensluiter met € 8 per inwoner. Sommige buurgemeenten geven wat meer uit (Zaltbommel € 55, Geertruidenberg € 63), anderen zitten onder het niveau van Altena (Krimpenerwaard € 47, Drimmelen € 22). Vooral gemeenten met een eigen theater of andere cultuurgebouwen geven veel uit per inwoner. Hoewel gemeentelijke jaarrekeningen niet een-op-een te vergelijken zijn, kan gesteld worden dat Altena zeker niet bovenmatig veel uitgeeft aan kunst en cultuur. Met het vaststellen van het Toekomstperspectief geeft Altena €3 per inwoner extra uit aan cultuur en komt daarmee op gelijke hoogte met Zaltbommel. Participatieproces Om een goed beeld te krijgen van wat inwoners belangrijk vinden op het gebied van kunst, cultuur, recreatie en toerisme, werd in september 2024 een enquête uitgezet onder alle inwoners van de gemeente. Verder is op 3 oktober 2024 een participatieavond georganiseerd. Deze avond, waarbij iedere inwoner welkom was, is bezocht door zo'n 60 deelnemers.

Ten slotte zijn er voorafgaand aan de participatieavond en na de participatieavond gesprekken gevoerd met verschillende stakeholders waaronder de

6/9

www.gemeenteAltena.nl

Bibliotheek, Kunst in Altena, het Biesbosch MuseumEiland, het Visserijmuseum, VVV Biesboschlinie, Erfgoed Altena en het Streekfestival. De input tijdens de participatieavond, gesprekken met stakeholders en de resultaten van de enquête zijn meegenomen in het opstellen van het toekomstperspectief dat nu voor u ligt. De Adviescommissie Cultuur van de gemeente Altena heeft de conceptversie van het Toekomstperspectief besproken en van een positief advies voorzien, zie bijlage 3. Aanpak Na vaststelling van het toekomstperspectief kunst, cultuur, recreatie en toerisme stelt het college een uitvoeringsprogramma vast en de benodigde subsidieregelingen. Daarnaast wordt het toekomstperspectief meegenomen in de herijking van de omgevingsvisie in 2027. Vandaar dat ook gekozen is van een looptijd tot en met 2040, gelijk aan de omgevingsvisie. Dit proces wordt eind 2025 opgestart. De beleidsmatige kant wordt vervolgens verwerkt in het programma ondernemen onder het deelprogramma cultuur, recreatie en toerisme. Communicatie 1. Vlak na het besluit in de raad komt er een bijeenkomst waarvoor de partners die aan het toekomstperspectief hebben meegewerkt worden uitgenodigd. Exemplaren van het toekomstperspectief worden dan uitgereikt aan de gasten. Ook zetten we de geijkte gemeentelijke communicatiekanalen (persbericht e.d.) in om hier aandacht aan te geven.

Wij sturen alle organisaties uit het werkveld van toerisme, recreatie, kunst, cultuur en erfgoed per mail een exemplaar van het toekomstperspectief. 2. In het najaar vindt een bijeenkomst met het hele werkveld plaats waar de portefeuillehouders het toekomstperspectief toelichten en in gesprek gaan met het veld over de uitvoering van het nieuwe beleid. Wij geven hiermee invulling aan het belangrijkste thema uit het toekomstperspectief: verbinden.

Het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Altena, de secretaris,

7/9

de burgemeester,

www.gemeenteAltena.nl

P.J.E. Breukers

drs. E.B.A. Lichtenberg MCM

Bijlagen 1. Toekomstperspectief op kunst, cultuur, recreatie en toerisme 2025-2040 2. Publiekssamenvatting 3. Bijlagen toekomstperspectief 4. Advies Adviescommissie Cultuur gemeente Altena 5. Benchmark musea

8/9

www.gemeenteAltena.nl

Raadsbesluit De raad van de gemeente Altena, gelezen het voorstel van het college van burgemeester en wethouders, gelet op besluit: 1. Het toekomstperspectief kunst, cultuur, recreatie en toerisme 2025-2040 op inhoud vast te stellen 2. Het beschikbaar stellen van de jaarlijks benodigde extra middelen voor het toekomstbestendig houden van musea (€100.000) en de doorontwikkeling van de vvv (€70.000) te betrekken bij de bespreking van de Kadernota.

Aldus besloten in de openbare vergadering van de raad van de gemeente Altena van

de voorzitter,

de raadsgriffier,

drs. E.B.A. Lichtenberg MCM

drs. S.J. Peet

9/9

www.gemeenteAltena.nl