Raadsvoorstel Programmakader Veense Put

Raadsvoorstel Onderwerp Programmakader Veense Put Samenvatting Altena werkt samen met de Vereniging Veense Put, provincie Noord-Brabant en Rijkswaterstaat aan een oplossing voor de ontstane situatie op de Veense Put. Hiermee wordt onder voorwaarden normalisatie van bestaande bebouwing en permanente bewoning mogelijk gemaakt. Het college vraagt de raad om een programmakader vast te stellen met kaderstellend beleid. Op basis hiervan werkt het college het omgevingsprogramma Veense Put verder uit.

Datum voorstel 4 september 2025 Kenmerk D2025-09-003394 2025-012362 Team Team Gebiedsontwikkeling Portefeuillehouder S.R. Sheikkariem

Voorstel 1. Het bijgevoegde “programmakader voor projectgebied de Veense Put” vast te stellen; 2. Kennis te nemen van de bijgevoegde “Uitgangspunten voor projectgebied de Veense Put” en “de Nota van Inspraak”; 3. Het college opdracht te geven het programmakader als basis te gebruiken voor het opstellen van het omgevingsprogramma Veense Put onder de omgevingswet. Inleiding In de loop der jaren is op plassengebied de Veense Put een situatie ontstaan die in strijd is met diverse regelgeving. Van origine betreft het een plassengebied bedoeld voor voornamelijk seizoensrecreatie en deels dagrecreatie. Echter wordt het gebied in de praktijk grotendeels voor permanente bewoning gebruikt. In 2019 is in samenspraak met de gedeputeerde van de Provincie Noord-Brabant en de Vereniging Veense Put (VVP) afgesproken om de ontstane problematiek op te lossen. Het betreft een oplossing voor het verschil dat is ontstaan tussen de feitelijke en juridisch-planologische situatie op de Veense Put om zo een heldere en gedragen basis te leggen voor toekomstig gebruik en ontwikkelingen. Insteek daarbij is om te komen tot normalisatie en de mogelijkheden om – onder voorwaarden - permanente bewoning mogelijk te maken voor de zuidelijke landtong.

Voordat kaveleigenaren op de zuidelijke landtong de benodigde omgevingsvergunningen ter normalisatie en permanente bewoning kunnen aanvragen bij Rijkswaterstaat (hierna: Rws) en de gemeente moet er een nieuw omgevingsplan in werking zijn getreden. Het omgevingsplan bevat de regels voor de fysieke leefomgeving en vormt het toetsingskader voor vergunningverlening.

1/10

Gemeentehuis Altena Sportlaan 170 4286 ET Almkerk Postbus 5 4286 ZG Almkerk T (0183) 516100 E info@gemeenteAltena.nl

www.gemeenteAltena.nl www.gemeenteAltena.nl

Voordat gestart kan worden met het opstellen van regels voor het omgevingsplan heeft de gemeente beleid voor de Veense Put nodig. Dit beleid moet in een omgevingsprogramma staan. De vaststelling van omgevingsprogramma’s is voorbehouden aan het college. Uw gemeenteraad kan richting geven aan het omgevingsprogramma door het vaststellen van het programmakader waarin het kaderstellend beleid is opgenomen. Hiermee geeft u het college handvaten en richting, zodat het college het programma kan uitwerken. Programmakader Veense Put Het voorliggende programmakader is tot stand gekomen in samenwerking en/of afstemming met bewoners, de Vereniging Veense Put, de provincie Noord-Brabant, Rijkswaterstaat en andere betrokken partijen. Het vormt de basis voor het omgevingsprogramma en het omgevingsplan. In het programmakader is per deelgebied van projectgebied Veense Put specifiek opgenomen wat mogelijk is (functies, activiteiten en voorzieningen) en waar de raad haar oordeel over kan geven. U treft het programmakader ter besluitvorming en de uitgangspunten ter kennisname aan als bijlage bij dit voorstel. Beleidskader Het voorliggende programmakader is opgesteld met in achtneming van het geldende Rijksbeleid, Provinciaal beleid en vigerende gemeentelijk beleid. Voor zover van toepassing is dit gebied specifiek gemaakt voor het projectgebied de Veense Put.

Deze kaders vormen de basis voor het toekomstige omgevingsprogramma en het omgevingsplan en zijn essentieel voor het juridisch mogelijk maken van o.a. permanent wonen. 1. Beleidslijn grote rivieren 2025 en overgangsrecht (Rijksbeleid) De Beleidslijn grote rivieren (hierna: Bgr) bevat het afwegingskader voor ruimtelijke ontwikkelingen in het rivierbed van de grote rivieren. De beleidslijn geldt voor beperkingengebieden binnen het rivierbed van de door het Rijk beheerde oppervlaktewaterlichamen. De Veense Put ligt in het beperkingengebied “oppervlaktewaterlichaam de Afgedamde Maas”. Bij vergunningverlening voor activiteiten in het rivierbed toetst de Minister van Infrastructuur en Waterstaat onder meer aan deze beleidslijn. Per februari 2025 is de Beleidslijn geactualiseerd en is de “Beleidslijn grote rivieren 2025” in werking getreden. In de Bgr 2025 zijn striktere regels gesteld aan niet-riviergebonden activiteiten. Omdat het project voor de Veense Put al meerdere jaren loopt heeft het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat de Veense Put onder het tijdelijke overgangsrecht (art. 9 van de Bgr 2025) geplaatst. Dit betekent dat het 2/10

www.gemeenteAltena.nl

gebied tot 1 januari 2035 is uitgezonderd van de regelgeving in de Bgr 2025 en derhalve niet direct onder de nieuwe beperkingen valt die in februari 2025 zijn ingegaan. Na 1 januari 2035 vervalt het overgangsrecht. Indien op deze datum geen omgevingsplan is vastgesteld vervalt de mogelijkheid tot legalisatie (onder voorwaarden) van bestaande bebouwing en de mogelijkheid tot permanent wonen. De geboden overgangsperiode stelt ons in staat om het gebied tot 1 januari 2035 te transformeren en te formaliseren in het Omgevingsplan. Indien deze deadline niet wordt gehaald, vervalt de mogelijkheid om bestaande (illegale) bebouwing te normaliseren en permanent wonen mogelijk te maken. Met dit in het achterhoofd is het belangrijk dat er snelheid wordt behouden op het lopende proces, waarbij heldere besluitvorming cruciaal is. ➔ Omgevingsverordening Provincie Noord-Brabant De Omgevingsverordening bevat Instructieregels voor gemeenten. Onderdeel daarvan is de borging van de regeling kwaliteitsverbetering landschap in het Omgevingsplan. Het doel van de regeling is het behoud, herstel en versterking van landschappelijke kwaliteiten bij ruimtelijke ontwikkelingen in het buitengebied. De omgevingsverordening verplicht initiatiefnemers om bij te dragen aan de kwaliteitsverbetering van het landschap.

➔ Vigerend omgevingsplan Plassengebied Veen (1994) Het geldende omgevingsplan voor het gebied is het “bestemmingsplan Plassengebied Veen uit 1994” alsmede de 1e herziening Plassengebied Veen. Dit plan bevat regels voor de bouw- en gebruiksmogelijkheden in het gebied en vormt het toetsingskader van vergunningsaanvragen. ➔ Bouwbeleid Veense Put Gemeente Altena (uit 2024) Op 27 juni 2024 heeft de gemeente specifiek bouwbeleid voor de Veense Put vastgesteld. Dit beleid vormt een aanvulling op het vigerend omgevingsplan en biedt richting voor het juridisch en ruimtelijk kader dat nodig is voor het op te stellen Omgevingsplan. ➔ Instrumenten onder de omgevingswet Sinds de invoering van de Omgevingswet in 2024 werken we met een nieuw juridisch stelsel voor de fysieke leefomgeving. Dat betekent: - Bestemmingsplannen zijn vervangen door één omgevingsplan voor heel Altena.

3/10

www.gemeenteAltena.nl

-

-

Dat we voor beleid geen gebiedsvisies meer maken, maar werken met omgevingsprogramma’s zoals het omgevingsprogramma Veense Put. De rollen van de raad en het college zijn ook duidelijk gescheiden, zoals in onderstaand overzicht:

1) Omgevingsvisie Altena 2040 (Raad) of Programmakader (Raad) a) Kaderstellend beleid (dit voorstel) 2) Omgevingsprogramma (College) a) Beleid (gedetailleerde uitwerking van kaderstellend beleid) b) Maatregelen (waarmee willen we het beleid realiseren) c) Kostenverhaal (hoe worden de ontwikkelkosten verdeeld) 3) Omgevingsplan (Raad) a) Regels (de basis voor vergunningen) Om vergunningen te kunnen verlenen moet eerst het omgevingsprogramma worden vastgesteld en moet het omgevingsplan worden gewijzigd. Via dit voorstel vraagt het college de raad het kaderstellend beleid vast te stellen, zodat het college het omgevingsprogramma kan opstellen. Na de vaststelling van het omgevingsprogramma is de raad opnieuw aan zet bij het vaststellen van de juridische regels in het te wijzigen omgevingsplan. Beoogd resultaat Het programmakader vormt het richtinggevend beleid voor plassengebied de Veense Put. Het programmakader geeft richting aan de ruimtelijke ontwikkeling van het gebied en vormt de basis en opmaat voor het te wijzigen omgevingsplan. Argumenten 1.1. Het programmakader is nodig voor het Omgevingsprogramma De raad heeft een kaderstellende rol om het college richting te kunnen geven in haar rol in het opstellen van het omgevingsprogramma.

Het vaststellen van het programmakader door de gemeenteraad is essentieel om haar kaderstellende rol te kunnen vervullen binnen het stelsel van de Omgevingswet. Het omgevingsprogramma ia een strategisch instrument waarin het college beleidsvoornemens en uitvoeringsmaatregelen voor de fysieke leefomgeving vastlegt. Door vooraf het programmakader vast te stellen heeft de raad richting aan het college en draagt het programmakader bij aan transparantie en duidelijkheid voor alle betrokken partijen.

4/10

www.gemeenteAltena.nl

2.1. Het programmakader is zorgvuldig tot stand gekomen In aanloop naar bijgevoegd programmakader zijn uitgangspunten geformuleerd voor het projectgebied die ambtelijk afgestemd zijn met Provincie, Rijkswaterstaat, waterschap Rivierenland, de Vereniging Veense Put en alle overige betrokkenen. Met de uitgangspunten is per deelgebied specifiek opgenomen wat de mogelijkheden zijn (functies, activiteiten en voorzieningen). Hiermee is op hoofdlijnen duidelijkheid geschetst richting kaveleigenaren, de Vereniging Veense Put en overige betrokken partijen. Het voorliggende programmakader met algemener beleidskader is zorgvuldig afgestemd op bestaande beleidsdocumenten (zoals de omgevingsvisie, mobiliteitsplannen of waterbeheerprogramma’s) om tegenstrijdigheden te voorkomen. In het programmakader is per deelgebied opgenomen wat per deelgebied het doel is en wat op hoofdlijnen mogelijk is (functies, activiteiten en voorzieningen) en waar de raad haar oordeel over kan geven. 3.1.

Het Omgevingsprogramma vormt de basis voor het kostenverhaal en financiële afspraken. In het op te stellen programma wordt het kostenverhaalsbesluit onder de Omgevingswet geborgd. Daarmee is het kostenverhaal en de financiële waarde afdracht ten behoeve van de investering door de kaveleigenaren voor de kwaliteitsverbetering van het landschap zoals opgenomen in de omgevingsverordening van de provincie Noord-Brabant geborgd. 3.2.

De financiële waarde afdracht is nodig voor de kwaliteitsverbetering van het landschap. De provincie heeft in haar Omgevingsverordening de voorwaarde opgenomen dat een ontwikkeling tot wonen (ook als dat een normalisatie betreft) gepaard moet gaan met kwaliteitsmaatregelen voor natuur en landschap. Over de te treffen maatregelen is inmiddels (ambtelijke) overeenstemming met de provincie. Het uitgangspunt hierbij is dat de eigenaren die gebruik maken van de mogelijkheid om permanent te mogen wonen, ook de kosten hiervoor betalen. Met andere woorden: De financiële bijdrage wordt geleverd door de eigenaren die profiteren van de waardestijging als gevolg van de functiewijziging naar permanent wonen. Van de waardestijging van de grond, als gevolg van de functiewijziging, moeten eigenaren een deel afdragen ten behoeve van de kwaliteitsverbetering van het landschap. De financiële waarde afdracht van de eigenaren wordt gestort in een nog in te stellen Kwaliteitsfonds Veense Put. Dit is een bestemmingsreserve binnen de gemeentelijke begroting. De totale opbrengst van die bijdrage om de kwaliteit verbeterende maatregelen door te voeren is afhankelijk van het aantal kaveleigenaren dat gebruik wil en kan maken van de mogelijkheid tot 5/10

www.gemeenteAltena.nl

permanent wonen. Van deze financiële waarde afdracht door de kaveleigenaren wordt de herinrichting van de noordelijke landtong en de herinrichting van enkele percelen bekostigd. De verwachte opbrengst ligt tussen de 2,2 en 2,7 miljoen. Naar verwachting maken niet alle kaveleigenaren gebruik van de mogelijkheid tot permanent wonen, waardoor de precieze opbrengst pas duidelijk wordt zodra de anterieure overeenkomsten worden gesloten. Tijdens de wijziging van het omgevingsplan wordt de keuze om wel of niet te kiezen voor permanente bewoning voorgelegd aan de kaveleigenaren en wordt een anterieure overeenkomst gesloten waarin de financiële afspraken worden vastgelegd. Het sluiten van de anterieure overeenkomst gebeurd in de fase waarin het voorontwerp omgevingsplan wordt opgesteld. Zodra dit moment aanbreekt worden de kaveleigenaren hier persoonlijk over geïnformeerd. Kanttekeningen 1.1. Het omgevingsplan is het juridisch bindend instrument Het omgevingsprogramma de Veense Put is zelfbindend beleid. Het geeft richting aan de ruimtelijke ontwikkeling van een gebied. De daadwerkelijke juridische borging vindt plaats via het omgevingsplan en de te sluiten anterieure overeenkomsten. Het omgevingsprogramma is niet juridisch bindend en zal niet op alle vragen die spelen een antwoord kunnen geven. Die rol is voorbehouden aan het omgevingsplan. 2.1.

Onzekerheid over deelname perceeleigenaren aan omzetting naar permanent wonen. Op dit moment is nog niet bekend hoeveel perceeleigenaren daadwerkelijk gebruik zullen maken van de mogelijkheid tot omzetting van seizoensrecreatie naar permanent wonen. Hoewel de uitgangspunten op hoofdlijnen helder zijn, is de keuze om wel of niet deel te nemen afhankelijk van meerdere factoren. Perceeleigenaren die op basis van de voorwaarden met betrekking tot het grondoppervlak en het bebouwd oppervlak in aanmerking komen voor omzetting, kunnen alsnog geconfronteerd worden met aanvullende eisen zoals bouwtechnische aanpassingen als gevolg van de functiewijziging of het verkleinen van bestaande bebouwing. Ook de voorwaarde voor een financiële afdracht kan een rol spelen bij de keuze om wel of niet mee te doen. Daarnaast dient een voorbehoud te worden gemaakt ten aanzien van de formele instemming van Rws, de maatwerkafspraken en de uitkomsten van nog te verrichten onderzoeken. 3.1. Het programma geeft geen zekerheid over de totale projectkosten Het programma regelt slechts het kostenverhaalsbesluit maar geeft nog geen inzicht in de totale kosten en opbrengsten van het project. Dit wordt pas duidelijk wanneer het omgevingsplan wordt gewijzigd. De exacte

6/10

www.gemeenteAltena.nl

waardestijging van de grond bij een functiewijzing van seizoensrecreatie naar wonen wordt definitief bepaald in de aanloop naar het opstellen van het ontwerp omgevingsplan. Eigenaren krijgen dan de mogelijkheid hun keuze kenbaar te maken op basis van de op dat moment vastgestelde waardestijging op basis waarvan dan de anterieure overeenkomsten worden gesloten. De exacte waardestijging, is vanwege marktwerking, op dit moment nog niet bekend, alsmede het aantal deelnemende kaveleigenaren. Financiën De financiering van de landschappelijke kwaliteitsverbetering wordt privaatrechtelijk geregeld via het sluiten van anterieure overeenkomsten met perceeleigenaren binnen het gebied. In deze overeenkomsten worden afspraken vastgelegd over het kostenverhaal en de financiële waarde afdracht ten behoeve van de landschappelijke ontwikkeling. Dit proces wordt tijdens de wijziging van het omgevingsplan concreet en uitgewerkt. Het kostenverhaal voor o.a. het doorlopen van de ruimtelijke procedure ten behoeve van de wijziging van het omgevingsplan zal in een later stadium door het college worden uitgewerkt. Op dit moment is er nog geen volledig inzicht in de totale projectkosten.

Participatieproces Het college heeft op 2 juli 2024 de concept uitgangspunten vastgesteld voor de zuidelijke landtong, het deelgebied waarop seizoensrecreatie van toepassing is. In deze uitgangspunten is opgenomen dat, onder voorwaarden, permanente bewoning mogelijk kan worden gemaakt. Dit vormt een eerste stap in het normaliseren van de feitelijke situatie en het creëren van een juridisch houdbare basis voor toekomstig gebruik. ➔ Participatie eigenaren zuidelijke landtong Op 4 juli 2024 zijn de concept uitgangspunten via een voortgangsbericht gecommuniceerd aan de perceeleigenaren op de zuidelijke landtong. Daarbij is expliciet gekozen voor een persoonlijke benadering waarbij alle eigenaren zijn uitgenodigd voor een individueel gesprek waarin de gevolgen van de uitgangspunten voor hun specifieke situatie zijn toegelicht. In de periode oktober tot en met december 2024 zijn 108 persoonlijke gesprekken gevoerd. In de maanden januari tot en met maart 2025 zijn aanvullend meerdere telefonische gesprekken gevoerd. Deze gesprekken boden ruimte voor het delen van zorgen, wensen en suggesties. ➔ Overleg met de Vereniging Veense Put (VVP)

7/10

www.gemeenteAltena.nl

In de aanloop naar de concept uitgangspunten is er vanaf 2020 al veelvuldig overleg geweest met de Vereniging Veense Put om tot de betreffende uitgangspunten te komen. Op 26 augustus 2024 heeft overleg plaatsgevonden met het bestuur van de VVP naar aanleiding van de toegezonden uitgangspunten. De mondelinge reactie van het bestuur is op 4 september 2024 schriftelijk bevestigd. De VVP heeft in dit overleg haar standpunten kenbaar gemaakt en meegedacht over de verdere uitwerking van het voorstel. De vereniging fungeert als belangrijke gesprekspartner en vertegenwoordiger van de belangen van haar leden. ➔ Brede participatie alle deelgebieden Veense Put (incl. Maaslandjes) In de periode maart tot en met juni 2025 zijn de concept uitgangspunten voor het gehele projectgebied opgesteld, inclusief deelgebied de Maaslandjes*. De concept uitgangspunten zijn op 25 juni 2025 besproken in bestuurlijk overleg met de VVP. Aansluitend daarop is op 7 juli 2025 de omgevingsdialoog gestart, waarin alle betrokkenen (inclusief perceeleigenaren op de zuidelijke landtong) in de gelegenheid zijn gesteld om te reageren op de uitgangspunten. De omgevingsdialoog liep tot 10 augustus 2025. De binnengekomen reacties zijn verwerkt in de Nota van Inspraak. *Voor deelgebied de Maaslandjes heeft in 2021 een voorontwerp bestemmingsplan ter inzage gelegen.

Dit traject is on hold gezet in afwachting van de op te stellen gebiedsvisie voor het totale plassengebied. In het stadium van opstellen van het programmakader is deelgebied de Maaslandjes betrokken en zijn perceeleigenaren betrokken in het proces. ➔ Samenwerking met overheden en uitvoeringspartners De uitgangspunten zijn tot stand gekomen in nauwe samenwerking met de Provincie Noord-Brabant, Rws en Waterschap Rivierenland. In eerdere stadia zijn bestuurlijke afspraken gemaakt over: - De voorwaarden waaronder permanente bewoning op de zuidelijke landtong mogelijk kan worden gemaakt (Rws); - De te realiseren kwaliteitsverbetering van het landschap op de noordelijke landtong (Provincie Noord-Brabant); - De eisen ten aanzien van de beschermingszone dijk en ruimtelijke kwaliteit (Waterschap Rivierenland). Conclusie Tijdens het participatieproces zijn bewoners, de VVP en overheden en uitvoeringspartners uitvoerig betrokken. Er is getracht een breed gedragen programmakader te formuleren, waarmee de basis wordt gelegd voor de verdere ontwikkeling en transformatie van het gebied. Op onderdelen blijven 8/10

www.gemeenteAltena.nl

wel meningsverschillen bestaan die niet overbrugd konden worden. De betrokkenheid van alle partijen blijft ook in de verdere procedure geborgd door middel van het bieden van inspraak- en zienswijze mogelijkheden bij de procedure van de omgevingsplanwijziging. Aanpak Na vaststelling van het programmakader wordt gestart met de uitwerking van het programma Veense Put door het college. De planning is om in Q1 van 2026 het programma te laten vaststellen door het college, waarna het programma wordt gepubliceerd in het Digitaal stelsel omgevingswet (Dso). Ook worden alle betrokkenen geïnformeerd over deze publicatie. Daarna wordt gestart met de voorbereidingen voor de wijziging van het omgevingsplan en het maken van aanvullende maatwerkafspraken met RWS. Communicatie Na vaststelling van het programmakader door de raad wordt het programma uitgewerkt door het college. Het programma wordt gepubliceerd op de gemeente pagina, het digitale Gemeenteblad. Tevens wordt het programma gepubliceerd op www.Omgevingswet.overheid.nl/regels-op-de-kaart/. De belanghebbenden worden schriftelijk geïnformeerd over de vaststelling en publicatie van het programma.

Het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Altena, de secretaris,

de burgemeester,

P.J.E. Breukers

drs. E.B.A. Lichtenberg MCM

Bijlagen - Uitgangspunten Projectgebied Veense Put - Programmakader Projectgebied Veense Put

9/10

www.gemeenteAltena.nl

Raadsbesluit De raad van de gemeente Altena, gelezen het voorstel van het college van burgemeester en wethouders, gelet op artikel 2.2. van de Omgevingswet overwegende dat: De uitgangspunten en het programmakader voor projectgebied de Veense Put zorgvuldig zijn voorbereid; Het programmakader tot gevolg heeft dat het Omgevingsprogramma voor de Veense Put opgesteld kan worden; besluit: 1. Het bijgevoegde “Programmakader voor projectgebied de Veense Put” vast te stellen; 2. Kennis te nemen van de bijgevoegde “Uitgangspunten voor projectgebied de Veense Put” en “de Nota van Inspraak”. 2. Het college opdracht te geven het programmakader als basis te gebruiken voor het opstellen van het Omgevingsprogramma Veense Put onder de omgevingswet. Aldus besloten in de openbare vergadering van de raad van de gemeente Altena van

de voorzitter,

de raadsgriffier,

drs. E.B.A. Lichtenberg MCM

drs. S.J. Peet

10/10

www.gemeenteAltena.nl