Raadsvoorstel Ombuigingen sociaal domein

Raadsvoorstel Onderwerp Ombuigingen sociaal domein Samenvatting In 2020 is besloten tot maatregelen in het sociaal domein om de stijgende kosten om te buigen. Een groot deel van deze maatregelen is inmiddels doorgevoerd. Op de bouwstenen is daarmee voor € 2,5 miljoen aan bezuiniging gerealiseerd. Het college stelt aan de gemeenteraad voor om te besluiten dat de geplande bezuinigingen op de GGD, de ambulante jeugdzorg en op accommodaties beleidsmatig niet verder door te voeren. Voorstel De bezuiniging op de bouwstenen GGD, jeugd en accommodaties zoals opgenomen in de ‘Ombuigingen in programma Samenredzaam Altena’ beleidsmatig niet door te voeren.

Datum voorstel 31 maart 2023 Kenmerk D2023-01-003807 2023-000988 Opgesteld door Han-Willem Groeneveld Telefoonnummer 0183-516604 Team Team Samenleving Portefeuillehouder A. van Hunnik

Inleiding De gemeenteraad heeft in november en december 2022 aan de hand van een tweetal raadsinformatiebrieven met elkaar gesproken over de stand van zaken ombuigingen binnen het sociaal domein, naar aanleiding van het Berenschotrapport uit 2020. Uit deze vergadering kwamen voornamelijk de volgende punten naar voren: • De raad wenst in positie te zijn bij de keuze om bouwstenen al dan niet door te zetten; • Er is meer informatie nodig om een goede keuze te kunnen maken. Middels dit raadsvoorstel delen we de informatie en brengen we de ontwikkelingen in beeld zover we die nu weten en betrekking hebben op het rapport van Berenschot. Beleidskader Het wettelijk kader van de regelgeving wordt gevormd door de diverse wetten in het sociaal domein, de Algemene wet bestuursrecht en de Gemeentewet. Het beleidskader wordt gevormd door de door de gemeenteraad vastgestelde beleidsuitgangspunten sociaal domein (16 maart 2021), de integrale verordening, het rapport Evenwicht in het sociaal domein (juli 2020) en het programma Doorontwikkeling sociaal domein.

Gemeentehuis Altena Sportlaan 170 4286 ET Almkerk Postbus 5 4286 ZG Almkerk

Beoogd resultaat

T (0183) 516100 E info@gemeenteAltena.nl

1/6

www.gemeenteAltena.nl www.gemeenteAltena.nl

Met het voorliggende raadsvoorstel wordt de afweging gemaakt de taakstelling op de drie onderdelen GGD, Jeugd en accommodaties beleidsmatig niet in te lossen. Argumenten De beoogde bezuinigingen zijn vanaf 2021 meerjarig in de begroting verwerkt zowel beleidsmatig als financieel. We constateren dat we in 2021 ruim € 150.000 meer hebben gerealiseerd en in 2022 met € 22.800 meer hebben gehaald. Als we de financiële doorwerking van de reeds genomen maatregelen van 2021 en 2022 doortrekken naar 2023 zullen we naar verwachting zeker € 2,5 miljoen van de € 3,1 miljoen realiseren in 2023. Het uiteindelijke resultaat over het boekjaar 2023 is nog niet aan te geven. De totale begroting op programma 2 wordt beïnvloed door exogene maatschappelijke ontwikkelingen, kostenstijgingen en het doorwerken van reeds ingezette ombuigingen en preventieve investeringen in zorg en ondersteuning. Over deze ontwikkelingen wordt de raad in afzonderlijke raadsinformatie brieven geïnformeerd. Ook bij de jaarrekening 2022/ 1e Berap 2023 zal hierop worden gerapporteerd en zo nodig en mogelijk worden bijgestuurd. Beleidsmatige onderbouwing GGD: Het lokaal aandeel (lokale verbinding) wordt door de gemeente (gezondheidszorg en preventief jeugdbeleid) samen met de GGD ingevuld. Hierover worden afspraken gemaakt en wordt regelmatig afgestemd of de inzet gehaald wordt.

In de bestrijding en de beheersing van de coronapandemie heeft de GGD een centrale rol gespeeld. Niet alleen in Altena maar in heel de provincie Brabant krijgt gezondheid een stevigere rol in alle beleidsthema’s. Op voorstel van het college heeft de raad in 2021 reeds ingestemd met het feit dat de bezuiniging op de GGD in 2021 en 2022 niet haalbaar zou zijn. Gezien de achtergrond van deze ontwikkelingen is beleidsmatige realisatie van de oorspronkelijke ombuiging niet opportuun om nog als doelstelling te handhaven. Onderbouwing bouwstenen Jeugd: Eind 2020 is een rapport verschenen van een grootschalig landelijk onderzoek door bureau AEF naar welke maatregelen er genomen kunnen worden om de kosten voor Jeugdhulp te verlagen. Hierin is het effect van een groot aantal maatregelen, ook zoals deze in Altena waren voorgenomen, onderzocht op effectiviteit door alle gemeenten in Nederland te vergelijken. Ook de ideeën van Berenschot die onder bouwsteen 16 t/m 20 liggen zijn onderzocht. Uit dit onderzoek is gebleken dat het financieel effect nihil, verwaarloosbaar of niet te kwantificeren is. Uit hetzelfde onderzoek blijkt dat enkele maatregelen die terugkomen in de bouwstenen van Berenschot wel een besparing zouden kunnen opleveren, maar met twee belangrijke kanttekeningen: 2/6

www.gemeenteAltena.nl

1. hiervoor moet aan randvoorwaarden worden voldaan die de gemeente niet zelf kan realiseren (bijv. een wetswijziging), 2. ze kunnen niet op korte termijn ingevoerd worden, en vragen eerst om investering. In 2022 is de regiovisie jeugd in WBO verband tot stand gekomen en door de raden in de regio vastgesteld. Met het programma Norm voor Opdrachtgeverschap werken de vijf gemeenten aan ontwikkelopgaven om de beste jeugdhulp dichtbij te kunnen blijven realiseren. In een regionale raadsbijeekomst is de raad over deze ontwikkelingen geinformeerd. Deze context leidt voor het college inmiddels tot de conclusie dat het behalen van de Berenschotdoelstellingen op dit onderdeel voor Altena in de periode tot en met 2023 onmogelijk te realiseren zijn. Onderbouwing bouwsteen accommodaties: Tijdens de pandemie zijn de accommodaties gesteund geweest om überhaupt het hoofd boven water te houden. Door, onder andere, de lockdown zijn ernstige exploitatieproblemen ontstaan. Deze crisis is opgevolgd door de hoge inflatie en met name de stijgende energiekosten. Voor wat betreft de duurzame oplossing voor de exploitatieproblematiek bij onze accommodaties bieden wij u binnenkort een uitgangspuntennotitie aan om te komen tot een strategisch accommodatie beleid maatschappelijk vastgoed.

Een uitgebreider overzicht van de stand van zaken per bouwsteen is opgenomen in de bijlage “Bouwstenen overzicht” Kanttekeningen Het rapport van Berenschot (2020) richt zich in de ombuigingen op het ontschot kijken naar de begroting van het sociaal domein (programma 2). Ontschot sturen op een sluitende begroting heeft tot gevolg dat negatieve consequenties uit de prognoses op het totaal van de berenschot verplichting als opgave wordt door vertaald naar de overige bouwstenen. Concreet gaat het dan over het de welzijnssubsidies (zoals cliëntondersteuning, ouderenwerk, servicepunt vrijwilligers, jongerenwerk, mantelzorgwaardering), maatschappelijk werk, mantelzorgwaardering, minimabeleid, kindregelingen, re-integratie- en participatieactiviteiten, POH, strenger aan de poort en een inkomensgrens verlaging. In het sociaal domein is echter ook sprake van een grote dynamiek. Er wordt hard gewerkt aan duurzame (regionale) inzet en transformatie op jeugd, Wmo en Participatiewet. Ook wordt het sociaal domein geraakt met veelal landelijke financiële schommelingen. Feiten waar wij als gemeente mee worden geconfronteerd. Voor het uiteindelijke financiële effect moeten naast 3/6

www.gemeenteAltena.nl

de ontwikkeling van de tarieven (p) ook de ontwikkeling van het cliëntenbestand (q) en de effecten van de meicirculaire in beeld worden gebracht. Met betrekking tot de NPO-gelden. Het Nationaal Programma Onderwijs (hierna: NPO) is door het Rijk ingesteld om achterstanden die kinderen en jongeren hebben opgelopen tijdens de coronacrisis, zoveel mogelijk in te lopen. Gemeenten krijgen NPO-middelen voor hun (wettelijke) rol in voorschoolse educatie, primair en voortgezet onderwijs tot en met schooljaar 2024-2025. De NPO middelen zijn in samenspraak met het veld ingezet op preventie en het vergroten van de mentale weerbaarheid bij kinderen en jongeren. De beschikbare middelen staan los van de opgave in programma 2. Het beeld van de begroting blijft daardoor gelijk. Wel is met de middelen uit de NPO, tijdelijk, extra inzet op onze jeugd mogelijk gemaakt. Financiën Op basis van de acties in de jaren na de vaststelling van het Berenschotrapport zijn financiële resultaten geboekt. Wij constateren dat de uitvoering van de ombuigingsvoorstellen heeft geleid tot gerealiseerde bezuinigingen in programma 2. In 2021 ging het om € 1.155.225 (€ 115.225 boven de doelstelling) en in 2022 om € 1.922.800 (€ 22.800 boven de doelstelling). De voorgestelde beleidsmatige afboeking betreft de bouwstenen op de GGD, jeugd en accommodaties.

De verwachtte realisatie Berenschot (2020) op de betreffende bouwstenen was € 105.000 volksgezondheid en € 76.000 jeugdgezondheidszorg, jeugd ambulante hulp € 423.000, Jeugd zorg met verblijf € 22.000, Jeugdbescherming en jeugdreclassering € 22.000 en accommodaties € 55.000. De uiteindelijke financiële effecten op het totaal van de uitvoering kunnen we nog niet weten. Middels de Bestuursrapportages 2023 zullen wij de raad informeren over het daadwerkelijke verloop van de bezuiniging. Over de (financiële) ontwikkelingen jeugd wordt de raad afzonderlijk geïnformeerd.

Participatieproces N.v.t.

Communicatie N.v.t. Het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Altena, 4/6

www.gemeenteAltena.nl

de secretaris,

de burgemeester,

drs. R.J.M. van Wuijtswinkel MPA

drs. E.B.A. Lichtenberg MCM

Bijlagen 1. Bouwstenen overzicht

5/6

www.gemeenteAltena.nl

Raadsbesluit De raad van de gemeente Altena, gelezen het voorstel van het college van burgemeester en wethouders, gelet op de huidige stand van zaken en de maatschappelijke ontwikkelingen op de gebieden GGD, Jeugd en accommodaties. besluit: 1. De ombuigingsopgave op de bouwsteen GGD beleidsmatig niet door te voeren. 2. De ombuigingsopgave op de bouwstenen 16 t/m 20 jeugd beleidsmatig niet door te voeren. 3. De ombuigingsopgave op de bouwsteen accommodaties beleidsmatig niet door te voeren.

Aldus besloten in de openbare vergadering van de raad van de gemeente Altena van

de voorzitter,

de raadsgriffier,

drs. E.B.A. Lichtenberg MCM

drs. S.J. Peet

6/6

www.gemeenteAltena.nl