Raadsvoorstel Koers sociaal domein 2030

Raadsvoorstel Onderwerp Koers sociaal domein 2030 Samenvatting Het koersdocument Sociaal domein 2030 is een kompas voor toekomstige keuzes in het sociaal domein, gebaseerd op vertrouwen, nabijheid, preventie en gemeenschapskracht. Met als doel dat iedereen in Altena zich gesteund voelt, meedoet en gezond ouder wordt.

Voorstel Het Koersdocument sociaal domein 2030 vast te stellen en daarmee in te stemmen met het scenario “Bewuste Koerswijziging” met als leidende principes in het sociaal domein: Als gemeente: 1. Ongelijk investeren voor gelijke kansen; 2. Preventie, preventie, preventie om problemen te voorkomen; 3. De inwoner, zijn netwerk en de gemeenschap staan centraal (sociale basis); de gemeente ondersteunt dit en laat zelf vaker los; 4. Lichte hulp als het kan en zware hulp als het nodig is.

Datum voorstel 13 januari 2026 Kenmerk D2025-11-011818 2025-037112 Telefoonnummer +31183516604 Team Team Samenleving Portefeuillehouder A. van Hunnik

Richting de samenleving: 5. Versterken van eigen kracht en eigen netwerk; 6. Zien om naar elkaar en ondersteunen elkaar; 7. Zorgen voor de eigen (mentale) gezondheid en voorkomen klachten; 8. Pakken de ruimte om actief zeggenschap te hebben en initiatieven te ontplooien. In de samenwerking met partnerorganisaties: 9. Samenwerken vanuit gezond vertrouwen en inzetten op strategisch partnerschap; 10. Ondersteuning aan inwoners laagdrempelig organiseren, (digitaal) dichtbij en zoveel mogelijk collectief; 11. Investeren in innovatie en stimuleren creativiteit als motor voor vernieuwing en verbinding.

Inleiding De samenleving verandert sneller dan het systeem kan bijhouden. Mensen worden ouder, leven langer met chronische ziektes en hebben vaker te

1/8

Gemeentehuis Altena Sportlaan 170 4286 ET Almkerk Postbus 5 4286 ZG Almkerk T (0183) 516100 E info@gemeenteAltena.nl

www.gemeenteAltena.nl www.gemeenteAltena.nl

maken met eenzaamheid of geldzorgen. Jongeren ervaren prestatiedruk, mentale problemen en zien soms weinig perspectief. Tegelijkertijd zijn er minder mensen die in de zorg werken lopen kosten hoog op en zijn er veel regels die het werk ingewikkeld maken. Beleidskader Met de Koers zorgen we dat het lokale systeem aansluit bij de uitdagingen van de toekomst. Het document geeft antwoord op vragen zoals gesteld in de raadsopdracht “Koers sociaal domein 2030” Hoe sluiten we aan bij landelijke ontwikkelingen? Wat mogen inwoners van ons verwachten en wat verwachten wij van hen? Hoe ziet de sociale basis van Altena eruit? En hoe sturen we op kwaliteit en kosten? Deze Koers vormt de basis voor keuzes over samenwerking, kwaliteit en sturing in het sociaal domein. De Koers voor het sociaal domein is dit jaar een focus dossier van onze raad. Onderdeel was het voeren van een duidingsdebat. De voorliggende Koers sluit aan bij de gemene deler van het debat. Inwoners worden gestimuleerd om eerst zelf en met hun netwerk problemen op te lossen. De gemeente ondersteunt als dat niet lukt. Dorpshuizen en dorpsraden krijgen ruimte om per kern een passende rol te vervullen. Dit is geen verplichting, maar wordt wel gestimuleerd. Het aanbod kan per kern verschillen, zolang de basis op orde is. De gemeente werkt vanuit vertrouwen met inwoners en partners, met zo min mogelijk bureaucratie.

Middelen worden aantoonbaar doelmatig en creatief ingezet. Inwoners en hun behoeften staan centraal. Niet elke hulpvraag leidt tot een zorgtraject. De gemeente bedenkt en werkt samen met inwoners, vrijwilligers en partners aan oplossingen die logisch en helpend zijn. De gemeente deelt hiertoe zeggenschap, binnen de kaders, met strategische partners en inwoners. De uitgangspunten van de koers sluiten aan bij de ontwikkelingen in het kader van de jeugdwet. De regiovisie jeugd en de hervormingsagenda hebben geleid tot de inrichting van een stevig lokaal team voor huishoudens met jeugdigen. Met de koers breiden we uit naar stevige lokale team 0 tot honderd. Beoogd resultaat Het Koersdocument is ons kompas voor keuzes in het sociaal domein zodat inwoners de zorg en ondersteuning blijven krijgen die zij nodig hebben. We richten ons op een inclusieve samenleving waarin iedereen mee kan doen, zich gesteund voelt en gezond ouder kan worden. Dit vraagt om samenwerking tussen gemeente, inwoners, organisaties en politiek, waarbij naastenliefde, participatie en zelfredzaamheid centraal staan. De Koers De sociale basis is alles wat mensen in hun eigen omgeving helpt om goed te leven. Het gaat om informele en formele diensten, voorzieningen en relaties die ervoor zorgen dat mensen zich prettig voelen en kunnen meedoen in de 2/8

www.gemeenteAltena.nl

samenleving. Denk aan familie, buren, vrienden, vrijwilligers, verenigingen, scholen en kerken. De mensen en plekken vormen samen een netwerk dat steun biedt als dat nodig is. Samen bouwen aan een veerkrachtige gemeenschap… Dat is niet alleen een mooie zin, maar ook een richting. De samenleving verandert en wij bewegen mee. De boodschap is duidelijk: Altena maakt een beweging van professionele zorg naar informele zorg, van controle naar vertrouwen en van maatwerk naar gezamenlijke voorzieningen. Dat vraagt om een verandering in cultuur. Niet alleen bij de gemeente, maar bij iedereen: inwoners, professionals en partners De kern van de Koers ligt in het versterken van deze sociale basis. De gemeente moedigt inwoners aan om eigen netwerken op te bouwen en elkaar te ondersteunen en de gemeente faciliteert deze plekken waar mogelijk. Een praatje bij de koffie betekent soms meer dan een hulptraject. Daarnaast bouwen we aan Stevige Lokale Teams (SLT). Deze teams werken integraal in de wijk, kennen de mensen en kunnen direct handelen. Ze bieden hulp bij opvoeding, geldzaken, zorg of werk, zonder dat inwoners eerst door allerlei loketten moeten. voorzieningen. Altena zet in op de beweging van maatwerk naar collectieve ondersteuning. Dat betekent bijvoorbeeld dat voorzieningen zoals dagbesteding en huishoudelijke hulp toegankelijker worden voor groepen, zonder indicaties.

Zo is hulp sneller beschikbaar en krijgen de professionals meer ruimte het werk uit te voeren. Ook bieden we vaker ondersteuning aan groepen in plaats van een hulptraject aan één persoon. Ook zet Altena in op preventie. We werken aan een sociaal domein dat mensen ondersteunt zoals het leven zelf werkt: met vallen en opstaan, met ruimte voor verschil en met oog voor wat mensen echt nodig hebben. Preventie speelt daarin een belangrijke rol. We willen problemen voorkomen voordat ze zich opstapelen. Als hobbels bij het leven horen is weerbaarheid van groot belang. De gemeente stuurt op kwaliteit, op maatschappelijke uitkomsten, dialoog en verbinding. De gemeente ontwerpt gezamenlijk kaders, faciliteert samenwerking en stimuleert reflectie en innovatie. We verschuiven van traditionele opdrachtgever-opdrachtnemer relaties naar gedeeld opdrachtgeverschap. Veel vraagstukken overstijgen de grenzen van één gemeente. Daarom is samenwerking in de regio en met ketenpartners cruciaal om zorg toegankelijk en betaalbaar te houden. De gemeente stelt zich op als ontwerper en vormgever. De gemeente als de ontwerper van het sociaal domein. Zij legt de verbinding tussen regels en het dagelijks leven. Gegevens en informatie zijn belangrijk voor inzicht. We

3/8

www.gemeenteAltena.nl

willen weten wat onze acties opleveren. Wat werkt goed? Waar gaat het mis? Wat raakt mensen? Argumenten Zonder deze Koers stevenen we af op een niet-houdbare situatie in het sociaal domein. De kosten blijven stijgen, het aantal beschikbare professionals daalt, en de bureaucratie belemmert effectieve hulp. De huidige inrichting van het sociaal domein is niet toekomstbestendig. Juist daarom is deze Koers noodzakelijk. De gemeente kiest bewust voor een aanpak die begint bij mensen, niet bij systemen. Door te investeren in de sociale basis (buurthuizen, sportclubs, kerken, enz.) ontstaat een fundament waarop iedereen mee kan doen. De uitgangspunten van de Koers sluiten aan bij de thema’s van de maatschappelijke agenda. De Maatschappelijke Agenda Sociaal Domein 2023 geeft richting aan het samenleven en samenwerken binnen de gemeenschap en is van de gemeenschap zelf. Inwoners hebben aangegeven betrokken te willen zijn bij beslissingen en terugzien wat er met hun inbreng gebeurt. Dit uitgangspunt en de thema’s van de MAG sluiten aan bij de Koers waarbij verbinding en samenhang centraal staan. Daarnaast zet Altena in op Stevige Lokale Teams (SLT’s). Multidisciplinaire teams die integraal werken in de wijk, mensen kennen en direct kunnen handelen. Geen loketten, maar nabijheid en maatwerk. Dit vergroot de toegankelijkheid van hulp en verkleint de bureaucratie.

Deze beweging sluit aan bij de hervormingsagenda jeugd en de ambitie door te ontwikkelen naar een SLT 0 tot 100 jaar. Van maatwerk naar collectief. De beweging van maatwerk naar collectieve voorzieningen, zoals dagbesteding zonder indicatie, maakt hulp sneller beschikbaar en verlaagt de druk op het systeem. Preventie staat centraal. Door vroegtijdig te ondersteunen, worden problemen voorkomen en kosten bespaard. De Koers is geworteld in het DNA van Altena. Kernen, kerkelijke gemeenschappen, agrarische en maritieme tradities en sterke sociale binding. Deze lokale kracht maakt het mogelijk om samenredzaamheid te versterken en eigenaarschap bij inwoners te stimuleren.

4/8

www.gemeenteAltena.nl

Kanttekeningen De noodzakelijke cultuuromslag binnen de samenleving. De Koers vraagt van inwoners dat zij meer verantwoordelijkheid nemen, elkaar ondersteunen en actief bijdragen aan hun gemeenschap. Dat is niet vanzelfsprekend. In een samenleving waarin mensen gewend zijn aan professionele hulp en duidelijke indicatie kaders, vraagt deze beweging om heldere communicatie, bewustwording, dialoog en geleidelijke verandering. Hoewel de Koers uitnodigt tot samenwerking en vernieuwing, vraagt zij ook om realisme. Fundamentele verandering heeft impact, is complex en kent risico’s. De transformatie van het sociaal domein vereist tijd, geld en vooral vertrouwen. De effecten van preventie zijn niet altijd direct zichtbaar, en het loslaten van bestaande werkwijzen kan weerstand oproepen bij inwoners, professionals en organisaties. Binnen de gemeentelijke organisatie en bij partners is een cultuuromslag nodig. Van controle naar vertrouwen, van output naar impact en de maatschappelijke effecten. Dit vraagt om reflectie en het durven loslaten van bestaande structuren. De Koers vraagt tijd. De in de koers geschetste beweging kan niet in één keer worden uitgerold maar zal geleidelijk vorm krijgen. Daarbij sluiten we aan, en zijn wij onderdeel van een steeds veranderende samenleving. De koers heeft dan ook geen feitelijk eindpunt en is nooit af.

Financiën De koers in zichzelf is een strategisch document zonder financiële consequenties. In de uitwerking en de tactische vertaling zullen de financiële consequenties middels separate voorstellen inzichtelijk worden gemaakt. Participatieproces Bij de tot standkomeng van de Koers is naast het traject met de raad (twee presentaties en een werkbezoek, samen met partners, aan de gemeente Oss) gesproken met Wmo en welzijns partners in het veld, met de dorpsraden en met de BASDA wiens advies is opgenomen in de bijlage. Aanpak Het vaststellen van de Koers is een belangrijk moment. De gekozen richting bepaalt de toekomst van het sociaal domein in Altena. Dit besluit is niet het eindpunt, maar het begin van een nieuwe fase. In een uitvoeringsplan werken we uit wat er moet gebeuren, wie betrokken zijn en welke stappen nodig zijn om de doelen te bereiken. De gemeenteraad en het college nemen op verschillende momenten in de toekomst besluiten over deze uitwerking. 5/8

www.gemeenteAltena.nl

Communicatie Communicatiemiddelen worden ingezet om inwoners te informeren over de koers binnen het sociaal domein en wat die betekent voor hun dagelijks leven. Professionals zien hoe zij onderdeel zijn van een groter geheel. Partners ontdekken waar kansen liggen om samen te werken.

Het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Altena, de secretaris, de burgemeester,

P.J.E. Breukers

drs. E.B.A. Lichtenberg MCM

Bijlagen Koersdocument sociaal domein 2030. Advies BASDA op het Koersdocument.

6/8

www.gemeenteAltena.nl

Raadsbesluit De raad van de gemeente Altena, gelezen het voorstel van het college van burgemeester en wethouders, Gelet op het scenario waarin het sociaal domein vast dreigt te lopen door de toenemende zorgvraag en stijging in de kosten. Waarbij tevens sprake is van oplopende schaarste in personeel. In het besef dat zonder verandering ondersteuning onbetaalbaar wordt en de kwaliteit af zal nemen en een stelselwijziging nodig is voor samenwerking, betaalbaarheid en betere ondersteuning dichtbij inwoners. besluit: 1. Het Koersdocument sociaal domein 2030 vast te stellen en daarmee in te stemmen met het scenario “Bewuste Koerswijziging”. in deze nota zijn de volgende leidende principes voor het sociaal domein opgenomen: Als gemeente: 1. Ongelijk investeren voor gelijke kansen; 2. Preventie, preventie, preventie om problemen te voorkomen; 3. De inwoner, zijn netwerk en de gemeenschap staan centraal (sociale basis); de gemeente ondersteunt dit en laat zelf vaker los; 4. Lichte hulp als het kan en zware hulp als het nodig is. Richting de samenleving: 5. Versterken van eigen kracht en eigen netwerk; 6. Zien om naar elkaar en ondersteunen elkaar; 7. Zorgen voor de eigen (mentale) gezondheid en voorkomen klachten; 8. Pakken de ruimte om actief zeggenschap te hebben en initiatieven te ontplooien. In de samenwerking met partnerorganisaties: 9.

Samenwerken vanuit gezond vertrouwen en inzetten op strategisch partnerschap; 10. Ondersteuning aan inwoners laagdrempelig organiseren, (digitaal) dichtbij en zoveel mogelijk collectief; 11. Investeren in innovatie en stimuleren creativiteit als motor voor vernieuwing en verbinding. Aldus besloten in de openbare vergadering van de raad van de gemeente Altena van de voorzitter,

7/8

de raadsgriffier,

www.gemeenteAltena.nl

drs. E.B.A. Lichtenberg MCM

8/8

drs. S.J. Peet

www.gemeenteAltena.nl