Raadsvoorstel Kerkenvisie gemeente Altena

Raadsvoorstel Onderwerp Kerkenvisie gemeente Altena Samenvatting Kerkgebouwen zijn iconen in het landschap en nemen vaak ook een centrale plaats in onze kernen in. Daarnaast spelen kerkgemeenschappen een belangrijke rol in het maatschappelijk leven. Samen met hen is er een kerkenvisie opgesteld om te zorgen voor een duurzame toekomst voor kerkgebouwen en kerkgemeenschappen binnen Altena. Voorstel De Kerkenvisie Altena, met daarin aanbevelingen en kansen om te komen tot een toekomstbestendig kerkenlandschap, vast te stellen.

Datum voorstel 2 oktober 2024 Kenmerk D2024-10-004316 2020-003635 Opgesteld door Niels Vollaard Telefoonnummer 0183-516830 Team Team Omgeving & Vastgoed Portefeuillehouder A. van Hunnik

Inleiding Kerken spelen een belangrijke rol in het maatschappelijk leven van Altena. Ook zijn de kerkgebouwen onlosmakelijk verbonden met de verschillende kernen waar ze zich in bevinden. Vaak geldt dit ook voor inwoners die niet aan een kerk verbonden zijn. De gebouwen zijn meer dan hout en steen; er huizen gemeenschappen die een belangrijk onderdeel vormen van het DNA van Altena. Landelijk is er een trend zichtbaar van teruglopend kerkbezoek en (mede daardoor) sluiten de kerken. Ook in Altena is er sprake van teruglopend kerkbezoek al is dit minder dan de landelijke trend. Door het teruglopend aantal kerkbezoekers wordt het voor kerkbesturen lastiger om het onderhoud en de energievraag van hun kerkgebouwen te bekostigen. Uit gesprekken met kerkeigenaren weten we dat er ook in Altena de komende jaren kerkgemeenschappen zijn die voor (financiële) uitdagingen komen te staan. Het is dan ook waarschijnlijk dat er in de nabije toekomst kerkgebouwen hun religieus gebruik verliezen. Voor deze gebouwen is een nieuwe, passende bestemming nodig. Contact tussen de kerkeigenaren en de gemeente Altena is hierbij essentieel, zodat we deze opgaven tijdig in gezamenlijkheid kunnen signaleren en oppakken.

Gemeentehuis Altena Sportlaan 170 4286 ET Almkerk Postbus 5 4286 ZG Almkerk

De open dialoog tussen kerkeigenaren en de gemeente heeft geleid tot het besef dat ook in Altena aandacht nodig is voor de toekomst van de kerken. De kerkenvisie biedt in het laatste hoofdstuk advies en inspiratie hoe de

T (0183) 516100 E info@gemeenteAltena.nl

1/6

www.gemeenteAltena.nl www.gemeenteAltena.nl

gemeente, kerken en de maatschappij als geheel zich kunnen inzetten voor de toekomst van de kerken van Altena. Beleidskader Het opstellen van een kerkenvisie wordt in de Erfgoedvisie Altena (20222027) benoemd als kans onder thema 8 ´ik geloof het wel – het religieuze landschap van Altena’. Vanwege het feit dat deze kerkenvisie zich niet alleen richt op de gebouwen, maar ook op de gemeenschappen die er gebruik van maken is het een meerwaarde om bij de totstandkoming van sociaal/maatschappelijk beleid gezamenlijk op te trekken en kansen en contacten uit te wisselen. Beoogd resultaat Het beoogd resultaat van deze kerkenvisie is vierledig: 1. Inzichtelijk maken hoe het momenteel gesteld is met het religieus vastgoed binnen de gemeente en de gemeenschappen die hier gebruik van maken; 2. Inzicht bieden in de toekomst van het religieus vastgoed binnen de gemeente en de gemeenschappen die hier gebruik van maken; 3. Kansen en aanbevelingen voor burgerlijke en kerkelijke gemeente in kaart brengen die bijdragen aan een duurzame toekomst voor religieus vastgoed binnen de gemeente Altena; 4. Het deels op gang brengen en deels intensiveren van de dialoog tussen kerkgemeenschappen onderling en kerkgemeenschappen en de burgerlijke gemeente. Na vaststelling van deze kerkenvisie kunnen we uitvoering geven aan de kansen en aanbevelingen uit deze visie.

De manier waarop dit gestalte krijgt formuleren we in een uitvoeringsagenda. Argumenten 1.1 De kerkenvisie is gezamenlijk met de kerkeigenaren opgesteld De kerkenvisie is een product van de kerkeigenaren en de gemeente. De aanbevelingen en kansen uit deze visie zijn tot stand gekomen naar aanleiding van de gesprekken die gevoerd zijn met de kerkeigenaren. De visie is als concept gedeeld met de kerkeigenaren en we ontvingen hierop veel positieve reacties. Er is onder de kerkeigenaren dus breed draagvlak voor de inhoud van deze visie. 1.2 Nauwere samenwerking tussen burgerlijke en kerkelijke gemeente biedt kansen Uit de verschillende gesprekken en workshops is gebleken dat een nauwere samenwerking tussen burgerlijke en kerkelijke gemeente voor beiden kansen biedt die verder reiken dan de vanuit het Rijk beoogde 2/6

www.gemeenteAltena.nl

scope van een kerkenvisie (enkel het religieus vastgoed). Deze kerkenvisie geeft inzicht in deze kansen en geeft richting aan het verzilveren van deze kansen in de vorm van aanbevelingen die we verder kunnen uitwerken in een uitvoeringsagenda. 1.3 Behoud van kerken is belangrijk voor het DNA van Altena Kerkgebouwen vormen al eeuwen een belangrijke schakel in het DNA van Altena. Het zijn iconen in het landschap en ze nemen vaak letterlijk een centrale plaats in de verschillende kernen in. De kerkgemeenschappen die gebruik maken van deze gebouwen vormen daarnaast een belangrijk onderdeel van het sociaal-maatschappelijk weefsel van de gemeente. Ze vormen een groot maatschappelijk kapitaal. Deze visie, die voortkomt uit gesprekken met de kerkeigenaren, zorgt ervoor dat beter inzichtelijk is hoe we met elkaar zorg kunnen dragen voor een duurzame toekomst voor kerkgebouwen en kerkgemeenschappen binnen Altena. Kanttekeningen 1.1 Er zijn niet met alle kerkbesturen gesprekken gevoerd Een aantal besturen heeft aangegeven dat ze geen behoefte hebben aan een gesprek, omdat het goed met ze gaat en ze de meerwaarde van een kerkenvisie daarom niet onderschrijven. Financiën Het vaststellen van de kerkenvisie heeft geen financiële consequenties. De nog op te stellen uitvoeringsagenda is nieuw beleid.

Op het moment dat hiervoor middelen nodig zijn wordt dit betrokken bij de afweging bij de Kadernota 2026. Participatieproces Om tot deze visie te komen hebben we na een gezamenlijke startbijeenkomst gesprekken gevoerd tussen de kerkbesturen en de gemeente Altena, in of nabij hun kerkgebouw. Gezamenlijk zijn de doelen voor de kerkenvisie bepaald en de toekomstverwachtingen van de kerkbesturen in beeld gebracht. Een deel van de kerkbesturen heeft aangegeven geen behoefte aan een gesprek te hebben. Een deel van deze laatste groep heeft via een korte vragenlijst informatie gedeeld. Tijdens de gesprekken zijn de kerkbesturen gevraagd om een quote die betrekking heeft op hun gemeenschap. Deze quotes zijn verspreid in deze rapportage opgenomen. Er zijn naast de gesprekken met de kerkbesturen ook ambtelijke workshops gehouden. Kerkgebouwen en hun gemeenschappen raken namelijk aan verschillende (beleids)thema's. Vanuit deze workshops zijn diverse kansen voor kerkgemeenschappen en de gemeente Altena naar voren gekomen.

3/6

www.gemeenteAltena.nl

Daarnaast is er een workshop geweest met maatschappelijke partijen die actief zijn in Altena. Hiervoor zijn partijen uitgenodigd zoals de historische vereniging Historische Reeks Altena, Erfgoed Altena, de GGD West Brabant, de bibliotheek Altena, woningcorporatie Bazalt Wonen, energiecorporatie ‘Altena Nieuwe Energie’, diverse zorgpartijen en andere maatschappelijke partijen uit het Armoedepact van de gemeente Altena zoals Surplus. Ook hier zijn diverse kansen in kaart gebracht die kunnen bijdragen aan het toekomstperspectief. Verder is door een cultuurhistoricus een cultuurhistorisch onderzoek uitgevoerd, waarin het verhaal van de kerken in Altena wordt beschreven. Per kerk is een korte analyse uitgevoerd en is een ‘kerkenpaspoort’ opgesteld. In de bijlagen van de kerkenvisie zijn dit cultuurhistorisch onderzoek en deze paspoorten opgenomen. De conceptvisie is gedeeld met de kerkbesturen, zodat zij hierop konden reageren. De opmerkingen van de kerkbesturen zijn verwerkt in de visie die nu voor u ligt. Tot slot is er een bijeenkomst georganiseerd met de kerkbesturen om gezamenlijk de kansen en aanbevelingen te bespreken. Op deze bijeenkomst is ook het vervolg van deze visie, namelijk het opstellen van de uitvoeringsagenda, besproken. De kerkeigenaren zullen hier ook bij betrokken worden.

Aanpak Na uw raadsbesluit zal er samen met de kerkgemeenschappen verder gewerkt worden aan de uitvoeringsagenda. Deze uitvoeringsagenda zal vervolgens in het eerste kwartaal van 2025 ter besluitvorming aan het college worden voorgelegd. Communicatie De betrokken kerkgemeenschappen worden daarnaast geïnformeerd over de vaststelling van de visie en het vervolg van het traject. Het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Altena, de secretaris, de burgemeester,

P.J.E. Breukers

drs. E.B.A. Lichtenberg MCM

Bijlagen Kerkenvisie gemeente Altena

4/6

www.gemeenteAltena.nl

Raadsbesluit De raad van de gemeente Altena, gelezen het voorstel van het college van burgemeester en wethouders, gelet op -

het feit dat kerken en hun gemeenschappen een belangrijk onderdeel vormen van het DNA van de gemeente Altena; een duurzame toekomst voor deze gebouwen en hun gemeenschappen dus van belang is voor de identiteit van de gemeente; deze visie totstand is gekomen in samenwerking en samenspraak met de kerkeigenaren; de kerkenvisie Altena kansen en aanbevelingen bevat die richting geven aan een duurzame toekomst voor deze gebouwen en hun gemeenschappen.

besluit: 1. de Kerkenvisie vast te stellen. In deze kerkenvisie staan de volgende aanbevelingen: - Investeer in meer contact tussen kerkgemeenschappen en de gemeente Altena; - Faciliteer kerkgemeenschappen als gesprekspartner; - Help kerkeigenaren indien zij dit wensen in de zoektocht naar breder gebruik van hun kerkgebouw; - Creëer een platform waarin samenwerking en kennisdeling tussen kerken onderling en de gemeente Altena centraal staat; - Zorg dat de opgaven uit de kerkenvisie gekoppeld worden aan andere beleidsterreinen. Daarnaast worden de volgende uitgangspunten voor de uitvoeringsagenda benoemd: -

5/6

We integreren kerken in de visie op sociale basis en in de visie op leefbaarheid. We richten een ‘Maatschappelijk-Diaconaal Platform’ op. We hebben (blijvende) aandacht voor erfgoed- en monumentenwaarde van kerkgebouwen en waarderen dit. We helpen kerkeigenaren in de zoektocht naar breder gebruik van de ruimte in kerkgebouwen. We stellen een plan van aanpak op over hoe we willen omgaan met vrijkomende kerken.

www.gemeenteAltena.nl

-

We maken de kerkgemeenschappen volwaardige gesprekspartner. We onderzoeken hoe we het contact tussen gemeente en kerkeigenaren kunnen verbeteren. We creëren een platform voor kennisuitwisseling. We zorgen voor beleidsmatige inbedding van de kerkenvisie.

Aldus besloten in de openbare vergadering van de raad van de gemeente Altena van

de voorzitter,

de raadsgriffier,

drs. E.B.A. Lichtenberg MCM

drs. S.J. Peet

6/6

www.gemeenteAltena.nl