Raadsvoorstel Beleid huisvesting arbeidsmigranten

Raadsvoorstel Onderwerp Beleid huisvesting arbeidsmigranten Samenvatting Ondernemers in Altena hebben behoefte aan arbeidsmigranten om al het benodigde werk te kunnen doen. Om de huisvesting in de toekomst goed te organiseren, worden beleidsregels opgesteld waarbij de belangen van de arbeidsmigranten zelf, van de ondernemers én van de inwoners zo goed als mogelijk is worden gewaarborgd. Voorstel 1. Een stelsel van schaarse rechten in te voeren voor grootschalige huisvesting voor arbeidsmigranten. 2. Het maximumaantal extra te realiseren huisvestingsplaatsen in grootschalige locaties vast te stellen op 400. 3. Het aantal huisvestingsplaatsen per te realiseren grootschalige locatie vast te stellen tussen 100 en 150. 4. Een afstand van ten minste 1 km hemelsbreed vast te stellen tussen grootschalige locaties. 5. Een vergunning van maximaal 10 jaar in te voeren voor het huisvesten van seizoenarbeiders. 6. Een vergunning van maximaal 10 jaar in te voeren voor het realiseren van maximaal 10 huisvestingsplaatsen bij en voor het eigen bedrijf. 7. Het college op te dragen voor de uitvoering van besluit 1 t/m 6 beleidsregels vast te stellen.

Inleiding Met het intrekken van de Beleidsregel huisvesting arbeidsmigranten van 2 juni 2020, op 13 juli 2021, heeft de gemeenteraad het college de opdracht gegeven om de regels te actualiseren. Daarbij zijn er drie aandachtspunten meegegeven: 1. Opnemen van maximale aantallen te huisvesten arbeidsmigranten, waarbij er een relatie wordt gelegd met de omvang van de betreffende kern. 2. De te voeren omgevingsdialoog. 3. Borging van de afspraken met de initiatiefnemer.

Datum voorstel 5 april 2023 Kenmerk D2022-12-004311 2021-021182 Opgesteld door Rianne de Graaf-van 't Kruis Telefoonnummer 0183-516808 Team Team Omgeving & Vastgoed Portefeuillehouder N.G. van Ooijen-van Breugel

Gemeentehuis Altena Sportlaan 170 4286 ET Almkerk Postbus 5 4286 ZG Almkerk

De gemeenteraad heeft deze opdracht gegeven, omdat het binnen de eerdere beleidsregels mogelijk bleek dat er ongewenst grote locaties dichtbij woonkernen gerealiseerd konden worden.

T (0183) 516100 E info@gemeenteAltena.nl

#22786506v11/9

www.gemeenteAltena.nl www.gemeenteAltena.nl

Om hierop beter te kunnen sturen, heeft uw raad op 8 maart 2022 het volgende besluit genomen: 1. Om op zorgvuldige wijze ruimte te bieden aan de ontwikkeling van huisvestingslocaties voor arbeidsmigranten buiten de dorpskernen, door nieuwe beleidsregels over dit onderwerp voor te bereiden. 2. Een stelsel van schaarse rechten in het leven te roepen om iedere potentiële gegadigde - inclusief de initiatiefnemers van reeds bekende projecten - een gelijke kans te geven om de te verdelen schaarse rechten te verwerven. 3. Dat het college maxima per gemeentedeel/per kern zal voorstellen aan de hand van een nog uit te voeren onderzoek naar de behoefte aan huisvestingsplaatsen teneinde deze maxima als onderdeel van de beleidsregels op te nemen, 4. Dat tot het moment dat het stelsel van schaarse rechten in werking treedt, kleinschalige huisvestingsprojecten (voor maximaal 10 personen elk) wel mogen worden toegestaan voor zover het projecten betreft ten behoeve van arbeidsmigranten die ter plaatse werkzaam zijn bij het bedrijf op de locatie waar zij worden gehuisvest. Die kleinschalige projecten mogen slechts worden toegestaan als zij voldoen aan de kwalitatieve criteria, zoals die voorheen waren opgenomen in de ingetrokken beleidsregels d.d. 2 juni 2020. Ook voor deze initiatieven dienen de benodigde procedures voor een vergunningsaanvraag doorlopen te worden.

Het idee achter het stelsel van schaarse rechten is dat, na bepaling van het maximumaantal, het college daarover voorwaarden vaststelt en bekend maakt dat initiatiefnemers een vergunningsaanvraag voor een omgevingsvergunning mogen indienen. Ondernemers die interesse hebben, kunnen dan hun aanvraag indienen. De gemeente maakt hieruit een gefundeerde keuze. Er kunnen daarna geen nieuwe aanvragen meer worden ingediend c.q. in behandeling genomen, totdat de gemeente besluit dat er weer ruimte bestaat voor de vergunning van huisvestingsplaatsen. Rondom schaarse rechten is er jurisprudentie opgebouwd, waarmee de gemeente Altena rekening moet houden. Een juridisch advies hierover is opgevraagd en als bijlage opgenomen. In 2022 is door Companen een behoefteonderzoek uitgevoerd dat gebruikt is om de kaders in te vullen voor wat betreft aantallen, ook dat onderzoek is als bijlage opgenomen. Beleidskader • De op 13 juli 2021 ingetrokken Beleidsregel huisvesting arbeidsmigranten Altena van 2 juni 2020.

2/9

www.gemeenteAltena.nl

•

Het raadsbesluit van 13 juli 2021 en het raadsbesluit van 8 maart 2022 m.b.t. de huisvesting van arbeidsmigranten.

Beoogd resultaat De raad beoogt met dit besluit een kwalitatief goede huisvesting te realiseren met oog voor de belangen van omwonenden en ondernemers in onze gemeente. Het college krijgt de opdracht om beleidsregels op te stellen om de huisvesting van arbeidsmigranten in goede banen te leiden. Argumenten 1.1 Altena maakt de keuze om de huisvesting van arbeidsmigranten bij voorkeur te realiseren in grootschalige locaties. Deze vorm is, gezien de maatschappelijke en politieke landelijke discussies hierover, de meest toekomstbestendige. Kwaliteit van huisvesting, de mogelijkheid om wonen los te zien van werken, en professioneel beheer zijn belangrijke voordelen. Hiermee kan een goed alternatief voor het gebruik van reguliere woningen door arbeidsmigranten worden geboden. 1.2 Het realiseren van een grootschalige locatie voor de huisvesting van arbeidsmigranten stuit in de praktijk vaak op maatschappelijke weerstand. Daarom maakt Altena de keuze om grootschalige locaties beperkt en onder voorwaarden toe te staan. Uit het advies van AKD blijkt dat de invoering van een stelsel van schaarse rechten voor de huisvesting van arbeidsmigranten mogelijk is. Het betreffende schaarse recht wordt gevormd door de omgevingsvergunning voor gebruik in afwijking van het bestemmingsplan voor de huisvesting van arbeidsmigranten.

De gemeenteraad kan hiermee sturing geven op zowel de aantallen als de kwaliteit van de geboden huisvesting. 1.3 Companen heeft in 2022 een behoefteonderzoek uitgevoerd. Hieruit blijkt dat er tot 2030 behoefte is aan 365 extra huisvestingsplaatsen voor arbeidsmigranten. Daarnaast geeft Companen aan dat er sprake is van een vervangingsvraag van 360 plaatsen. De gemeenteraad wordt voorgesteld om 400 extra huisvestingsplaatsen op grootschalige locaties toe te staan en daarmee al in een deel van de vervangingsvraag te voorzien. Na de afronding van het onderzoek van Companen, zijn er twee vergunningen verleend van respectievelijk 132 en 274 huisvestingsplaatsen. Daarmee zijn de 400 extra plaatsen reeds vergund. 1.4 De gemeenteraad kan in de toekomst een besluit nemen om extra huisvestingsplaatsen toe te staan als de noodzaak daarvoor blijkt uit een nieuw behoefteonderzoek.

3/9

www.gemeenteAltena.nl

1.5 Het college kan in de toekomst zelfstandig invulling geven aan het realiseren van grootschalige huisvesting, wanneer het gaat om vervangingsvraag. Die kan bijvoorbeeld ontstaan wanneer een (grootschalige) locatie sluit of de vergunningstermijn afloopt. 1.6 Het college legt in de beleidsregels vast dat zowel het voeren van een omgevingsdialoog als het maken van prestatieafspraken tussen de gemeente en initiatiefnemer, deel uitmaken van de te volgen procedure. 1.7 De omgevingsdialoog is gericht op het vergroten van draagvlak in de directe omgeving. De initiatiefnemer geeft aan welke maatregelen hij neemt om eventuele zorgen weg te nemen. De intiatiefnemer dient in goed contact met zijn omgeving te staan en blijk te geven van inzicht in de gevolgen voor die omgeving. 1.8 Prestatieafspraken zijn privaatrechtelijke afspraken en daarmee niet juridisch afdwingbaar. Deze afspraken kunnen gericht zijn op het voorkomen van overlast in de omgeving, het beheer van de locatie, toezicht op algemene hygiëne en brandveiligheid, gezondheid(szorg) en educatie. Overigens kunnen er naast prestatieafspraken ook eenzijdig vergunningvoorschriften door de gemeente worden opgelegd. 2.1 Om een goede kwaliteit van huisvesting te bevorderen, dient een initiatief minimaal 100 en maximaal 150 huisvestingsplaatsen te bieden.

Minimaal 100 omdat we dit zien als de absolute ondergrens om de investering en beheerskosten rendabel te houden en daarbij wel een goede kwaliteit te leveren. Het aantal grootschalige locaties waarop de gemeente toezicht moet houden, blijft zo relatief beperkt. Maximaal 150 huisvestingsplaatsen is bepaald omdat het toestaan van (nog) grotere locaties, minder past bij het karakter van de kernen binnen Altena. De kwaliteit van de huisvestingslocaties moet altijd met een keurmerk (SNF) aangetoond worden. 4.1 Met de informatie uit het rapport van Companen blijkt een spreiding over de kernen niet haalbaar in combinatie met grootschalige huisvesting. Om die reden kiezen we ervoor om niet vooraf te bepalen waar de initiatieven gevestigd gaan worden. Dat willen we overlaten aan de marktpartijen, waarbij initiatieven die dicht bij het werk georganiseerd kunnen worden, de voorkeur verdienen. Daarmee worden verkeersbewegingen beperkt. Om clustering te voorkomen, geldt dat er tussen grootschalige huisvestingssituaties onderling, hemelsbreed een afstand van 1 km moet zijn. Het college kan hier van afwijken, indien de afwijking zeer gering is of uit de omgevingsdialoog blijkt dat er geen bezwaren vanuit de omgeving zijn voor het betreffende initatief. 4/9

www.gemeenteAltena.nl

5.1 Naar aanleiding van wensen en bedenkingen van uw raad, worden initiatieven die gericht zijn op seizoensarbeid mogelijk gemaakt. Omdat dit een uitzondering is op het stelsel van schaarse rechten voor grootschalige locaties, wordt dit beperkt toegestaan. Het college vindt dit deel van het voorstel een dilemma en heeft hier lang bij stilgestaan: zie ook de onderstaande kanttekeningen. De exacte invulling voor seizoensarbeid wordt verder uitgewerkt in beleidsregels. De richting daarvan is dat het gaat om huisvesting op het erf van het eigen bedrijf voor maximaal 50 personen, en een gebruik van deze huisvesting voor de duur van 8 weken per jaar. Hiermee wordt tegemoetgekomen aan de vraag voor accommodaties gericht op seizoensarbeid, maar vanwege de beperking in duur en omvang zal dit niet schuren met het schaarse recht voor grootschalige huisvesting. Ook voor deze omgevingsvergunning wordt een omgevingsdialoog gevoerd en de huisvesting dient te voldoen aan een kwaliteitskeurmerk (SNF). 6.1 Voor de huisvesting van maximaal 10 arbeidsmigranten bij en voor het eigen bedrijf, kan een ondernemer een omgevingsvergunning aanvragen. Uiteraard wordt voor deze vergunning ook een omgevingsdialoog gevraagd en dient de huisvesting te voldoen aan een kwaliteitskeurmerk (SNF).

Deze vergunningsmogelijkheid sluit aan bij de bestaande praktijk, waarbij er familiebedrijven zijn die veelal werken met vaste arbeidskrachten die deel uitmaken van bedrijf en samenleving. 6.2 Voor alle omgevingsvergunningen voor de huisvesting van arbeidsmigranten geldt dat die (in afwijking van het bestemmingsplan) voor een maximale termijn van 10 jaar worden verleend. Dat betekent dat de te volgen vergunningprocedure overzichtelijk en in eigen hand blijft. De genoemde 10 jaar sluit aan bij de praktijk van de afgelopen jaren en wordt voldoende geacht om eventuele investeringen terug te kunnen verdienen. Het instellen van een langere geldigheidsduur, betekent dat een uitgebreide vergunningprocedure gevolgd moet worden, waarbij in elk geval de provincie ook een rol heeft; daar wordt niet voor gekozen.

Kanttekeningen 1.1 De beperking van het aantal vergunningen voor grootschalige locaties valt onder de reikwijdte van de Europese Dienstenrichtlijn. Nu het schaarse rechten stelsel alleen geldt voor grootschalige locaties maar niet voor kleinschalige locaties en locaties voor seizoensarbeiders, bestaat het risico dat een ondernemer zich op het standpunt stelt dat het beleid niet coherent en systematisch is en het maximumstelsel daarom in strijd zou kunnen zijn met de Dienstenrichtlijn. 5/9

www.gemeenteAltena.nl

2.1 Companen heeft in 2022 een behoefteonderzoek uitgevoerd, waaruit blijkt dat de behoefte inclusief vervangingsvraag uitkomt op 725 plaatsen. Er zal goed gemonitord moeten worden hoeveel plaatsen daadwerkelijk in grootschalige locaties gerealiseerd worden. Het is mogelijk dat er over enkele jaren opnieuw een onderzoek naar de huisvestingsbehoefte gedaan wordt. 3.1 Het risico bestaat dat dit besluit onvoldoende ruimte geeft voor sommige ondernemers. 5.1 Voor sommige ondernemers zal de seizoensperiode niet voldoende zijn. Of de investering is te hoog in verhouding tot het beperkte gebruik per jaar. De maximale gebruiksduur geeft de waarborg dat er geen grote aantallen arbeidsmigranten voor langere tijd bij een bedrijf wonen en werken. 5.2 Meer dan bij de andere vormen van huisvesting, kan het door de commissie Roemer benoemde risico van uitbuiting optreden. Dit omdat werken en wonen aan elkaar gekoppeld zullen zijn bij seizoensarbeid. En de korte duur van het verblijf levert zowieso een huisvestingsrisico op voor de arbeidsmigrant die hier gebruik van maakt. 5.3 Op de huisvesting voor seizoensarbeid zal daarom extra toezicht nodig zijn. Toezicht op de maximale gebruiksduur, maar ook toezicht op de algemene omstandigheden waarin gewoond en gewerkt wordt. Bij vermoeden van een vorm van uitbuiting hiervan zal melding gedaan worden bij de arbeidsinspectie.

Het college zal in de 2e helft van 2026 evalueren in welke mate de vergunning voor seizoensarbeid zorgt voor goede huisvesting voor arbeidsmigranten. 6.1 Als een ondernemer voor een langere periode of voor een aantal perioden in het jaar meer dan 10 huisvestingsplaatsen nodig heeft, kan dit niet meer. In dat geval moet een aanvraag worden gedaan onder het schaarse rechten stelsel. Financiën De uitvoering van dit raadsvoorstel heeft mogelijk indirecte financiële gevolgen. Daarbij zijn de volgende afwegingen gemaakt: 1) Het voorstel kan leiden tot vergunningaanvragen (seizoensarbeid en huisvesting van maximaal 10 arbeidsmigranten bij het bedrijf). De verwachting is dat dit beperkt blijft en binnen de bestaande capaciteit kan worden uitgevoerd.

6/9

www.gemeenteAltena.nl

2) Het voorstel kan leiden tot uitschrijven van een tender, het uitzetten van een procedure waarbij initiatiefnemers voor grootschalige huisvesting hun plannen in kunnen dienen. Een dergelijke tenderprocedure zal met inzet van externe capaciteit uitgevoerd moeten worden. Het college dient bij het nemen van een dergelijk besluit de financiële dekking van de kosten aan te geven. De te incasseren bouwleges kunnen dan voor de dekking worden ingezet, maar er bestaat een risico dat de tender niet leidt tot een vergunning en de financiele dekking niet gehaald wordt. 3) Het voorstel geeft aanleiding om te besluiten tot intensivering van toezicht en handhaving op huisvestingslocaties voor arbeidsmigranten in het algemeen en locaties voor seizoensarbeid in het bijzonder. De prioritering en inzet van handhavingscapaciteit wordt vastgelegd in handhavingsbeleid en de jaarlijkse uitvoeringsplannen. In de kadernota zal een voorstel worden gedaan voor de inzet van extra capaciteit, zodat uw raad hierin een integrale afweging kan maken.

Participatieproces Op 3 oktober 2022 heeft een gesprek plaatsgevonden met de klankbordgroep. Tijdens de Altena ronde op 4 oktober 2022 zijn er insprekers geweest. Deze inspraak heeft, samen met de door de raad gegeven wensen en bedenkingen op 11 oktober 2022 tijdens de Altenatafel, geleid tot aanpassing van de kaders. De klankbordgroep is geinformeerd over de agendering van deze beleidskaders. Aanpak Het college zal de beleidsregels vaststellen en de raad daarover informeren. Communicatie Dit raadsbesluit wordt op de gebruikelijke wijze gepubliceerd en er is een concept persbericht bijgevoegd. De klankbordgroep is na het collegebesluit geïnformeerd over dit raadsvoorstel.

Het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Altena, de secretaris,

7/9

de burgemeester,

www.gemeenteAltena.nl

drs. R.J.M. van Wuijtswinkel MPA

drs. E.B.A. Lichtenberg MCM

Bijlagen 1. Advies AKD 2. Behoefteonderzoek Companen/Decisio 3. Concept beleidsregels

8/9

www.gemeenteAltena.nl

Raadsbesluit De raad van de gemeente Altena, gelezen het voorstel van het college van burgemeester en wethouders, gelet op het raadsbesluit van 8 maart 2022, besluit: 1. Een stelsel van schaarse rechten in te voeren voor grootschalige huisvesting voor arbeidsmigranten. 2. Het maximumaantal extra te realiseren huisvestingsplaatsen in grootschalige locaties vast te stellen op 400. 3. Het aantal huisvestingsplaatsen per te realiseren grootschalige locatie vast te stellen tussen 100 en 150. 4. Een afstand van ten minste 1 km hemelsbreed vast te stellen tussen grootschalige locaties. 5. Een vergunning van maximaal 10 jaar in te voeren voor het huisvesten van seizoenarbeiders. 6. Een vergunning van maximaal 10 jaar in te voeren voor het realiseren van maximaal 10 huisvestingsplaatsen bij en voor het eigen bedrijf. 7. Het college op te dragen voor de uitvoering van besluit 1 t/m 6 beleidsregels vast te stellen.

Aldus besloten in de openbare vergadering van de raad van de gemeente Altena van

de voorzitter,

de raadsgriffier,

drs. E.B.A. Lichtenberg MCM

drs. S.J. Peet

9/9

www.gemeenteAltena.nl