Raadsvoorstel Begroting 2026

Raadsvoorstel Onderwerp Begroting 2026 Samenvatting Gemeenten stellen jaarlijks de begroting op. Daarin staat welke plannen zij voor het aankomende jaar hebben, wat die plannen kosten en welke inkomsten zij verwachten. Voor de jaren 2026, 2027 en 2028 put Altena uit de reserves voor een sluitende begroting. Vanaf 2029 is de begroting structureel sluitend. Voorstel 1. De Begroting 2026, inclusief de mutaties in de reserves, vast te stellen en kennis te nemen van de Meerjarenraming 2027-2029. 2. De exploitatiebudgetten voor het jaar 2026 te voteren op het niveau van de programma’s. 3. De B-investeringen voor het begrotingsjaar 2026 te voteren en de bijbehorende investeringsbudgetten beschikbaar te stellen. 4. Het Meerjaren Perspectief Grondexploitaties 2026 vast te stellen. 5. De nota Reserves en voorzieningen 2026 vast te stellen en de reserves die vervallen op te heffen. 6. De nota Waarderen en afschrijven 2026 vast te stellen.

Datum voorstel 30 september 2025 Kenmerk D2025-09-009726 2025-029065 Telefoonnummer +31183516301 Team Team Financiën Portefeuillehouder J.P. Tanis

Inleiding De Begroting 2026 bouwt voort op de financiële ontwikkelingen zoals geschetst in de Kadernota 2026. De Begroting 2026 laat voor 2026 een niet sluitend structureel saldo zien. Vanaf 2029 is wel sprake van een structureel sluitende begroting. Dit doet recht aan de toezichteisen van de provincie. Beleidskader Het beleidskader wordt gevormd door de Gemeentewet, de regelgeving in het kader van het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) en de Financiële verordening gemeente Altena 2023. Beoogd resultaat Doel van dit voorstel is vaststelling van de Begroting 2026 van de gemeente Altena door de raad vóór 15 november 2025, waarmee voldaan wordt aan (één van) de eisen van de provincie voor repressief toezicht.

1/11

Gemeentehuis Altena Sportlaan 170 4286 ET Almkerk Postbus 5 4286 ZG Almkerk T (0183) 516100 E info@gemeenteAltena.nl

www.gemeenteAltena.nl www.gemeenteAltena.nl

Argumenten 1.1 De Begroting 2026 voldoet aan de eisen van de provincie. Om te voldoen aan de eisen van de provincie voor repressief (regulier) toezicht moet de Begroting 2026 structureel en reëel in evenwicht zijn. Als dat niet zo is, moet aannemelijk zijn dat dit evenwicht uiterlijk in het laatste jaar van de meerjarenraming tot stand wordt gebracht. De Begroting 2026 is in het jaar 2026 niet structureel sluitend. Vanaf 2029 is echter wel sprake van een structureel sluitende begroting. Daarmee voldoet de Begroting 2026 aan de eisen van de provincie voor regulier toezicht. 2.1 De raad voteert het college tot het doen van uitgaven. Met het voteren van de exploitatiebudgetten op het niveau van de programma’s autoriseert de raad het college in 2026 binnen de programma’s uitgaven te doen. 3.1 De raad voteert de B-kredieten die op het Investeringsplan 2026-2029 zijn opgenomen. Het Investeringsplan 2026-2029 bevat de voor de jaren 2026 tot en met 2029 voorgenomen investeringen en geeft de bijbehorende jaarlijkse kapitaallasten weer. De investeringen zijn onderverdeeld in Aen B-investeringen. Op A-investeringen komt het college separaat met een raadsvoorstel bij de raad terug. Voor B-investeringen, met name vervangingsinvesteringen, geldt dat na vaststelling van de Begroting 2026 door de raad het college voor het begrotingsjaar direct over de investeringsbudgetten kan beschikken.

4.1 De raad autoriseert de budgetten ter uitvoering van de grondexploitaties aan het college. Jaarlijks vindt bij de begroting een herziening van de grondexploitaties plaats. Deze herziening is opgenomen in het Meerjaren Perspectief Grondexploitaties (MPG) 2026. In 2026 is sprake van 7 grondexploitatieplannen verspreid over de diverse kernen van de gemeente. In het MPG 2026 is ook de stand van zaken met betrekking tot de vrijkomende schoollocaties opgenomen. Met de vaststelling van het Meerjaren Perspectief Grondexploitaties 2026 autoriseert de raad de budgetten ter uitvoering van de grondexploitaties aan het college. 5.1 De nota Reserves en voorzieningen is aangepast. In de Kadernota 2026 zijn voorstellen ten aanzien van het vrijvallen (en opheffen) van bestemmingsreserves gedaan, die in Begroting 2026 zijn verwerkt. De nota Reserves en voorzieningen is hierop aangepast. Inhoudelijk zijn er geen wijzingen verwerkt. Conform de Financiële verordening stelt de raad de nota Reserves en voorzieningen vast.

2/11

www.gemeenteAltena.nl

6.1 De nota Waarderen en afschrijven is aangepast. In de Kadernota 2026 is aangegeven dat vanaf 2026 de afschrijvingstermijn voor openbare verlichting verlengd kan worden. Daarnaast met ingang van 2026 kan ook de afschrijvingstermijn voor wegen verlengd worden. Beide wijzingen leiden ertoe dat de nota Waarderen en afschrijven op die punten aangepast is. De aanpassing van nota betreft alleen deze termijnen, inhoudelijk hebben er geen wijzigingen plaatsgevonden. Conform de Financiële verordening stelt de raad de nota Waarderen en afschrijven vast. Kanttekeningen 2.1 De afvalstoffenheffing stijgt in 2026 met 4,7%. Op basis van de uitgangspunten in de Kadernota 2026 ten aanzien van de tarieven voor heffingen is in de Begroting 2026 rekening gehouden met een verhoging van de afvalstoffenheffing. De kosten van het product afval stijgen, waardoor de afvalstoffenheffing niet meer kostendekkend is en de tarieven moeten stijgen. Conform het kostendekkingsbeleid voor nietkostendekkende tarieven stijgen de tarieven van de afvalstoffenheffing met 2% plus inflatie. Voor 2026 is de inflatiecorrectie 2,7% (pBBP Meicirculaire 2025). In totaal is de stijging dan 4,7%. 2.2 De rioolheffing stijgt in 2026 met 12,7%. Ook ten aanzien van de rioolheffing is rekening gehouden met de uitgangspunten van de Kadernota 2026.

Tijdens de behandeling van het Water- en Rioleringsplan (WRP) 2025-2028 heeft de raad een voorkeur uitgesproken voor een tariefvariant waarin gedurende de jaren 2025 tot en met 2028 de tariefstijging van de rioolheffing zou worden gemaximeerd op respectievelijk 10%, 10%, 6% en 5% exclusief inflatiecorrectie. Voor 2026 is de inflatiecorrectie 2,7% (pBBP Meirculaire 2025). De tarieven voor 2026 stijgen dus in totaal met 12,7%. 2.3 De begroting is in de jaren 2026 tot en met 2028 niet structureel sluitend. Het college heeft zich actief ingezet om het zogenoemde ‘ravijn’ te dichten. Dit is gelukt met relatief minder ingrijpende maatregelen. Tegelijkertijd teren we, net als in voorgaande jaren, in op onze reserves. Dat blijkt uit het negatieve saldo van incidentele baten en lasten, dat pas in latere jaren afneemt. De accountant heeft hier nadrukkelijk op gewezen: deze trend is niet houdbaar. Voor het volgende college betekent dit dat behoedzaamheid geboden is bij het formuleren van nieuwe ambities op de korte termijn. Op basis van de huidige financiële vooruitzichten ontstaat vanaf 2029 ruimte voor het realiseren van aanvullende (grotere) beleidswensen.

3/11

www.gemeenteAltena.nl

Financiën De Begroting 2026 is de optelsom van een aantal categoriëen financiële mutaties. Ten eerste is de Kadernota 2026 in de Begroting 2026, rekening houdend met de moties die de raad in de vergadering van 1 juli 2025 heeft aangenomen. Daarnaast is de structurele doorwerking van de mutaties in de Tweede Bestuursrapportage 2025 in de Begroting 2026. Tot slot is in de Begroting 2026 sprake van een aantal financieel-technische mutaties. In de Begroting 2026 doen zich ten opzichte van de Kadernota 2026 geen nieuwe beleidsmatige mutaties voor. HIeronder worden deze mutaties op hoofdlijnen toegelicht. Mutaties Kadernota 2026 en aangenomen moties In de Begroting 2026 zijn de knelpunten en ombuigingen zoals opgenomen in de Kadernota 2026 inclusief de structurele doorwerking van de Eerste Bestuursrapportage 2025 en de financiële gevolgen van de aangenomen moties verwerkt. In onderstaand overzicht zijn de moties opgenomen die in de raadsvergadering van 1 juli 2025 over de Kadernota 2026 zijn aangenomen en die een financieel effect op de begroting hebben. Moties (bedragen x € 1.000)

2026

2027

2028

2029

Tijdelijke formatie Sociaal Domein

600 V

600 V

-

-

Dekking reserve tijdelijke formatie SD

600 N

600 N

-

-

Kinderboerderij Floreffehoeve

5N

10 N

15 N

20 N

Scootmobielpool

-

5N

10 N

10 N

Historische graven

20 N

20 N

20 N

20 N

Veertarieven

25 N

25 N

25 N

25 N

Lijkbezorgingsrechten

-

150 N

150 N

150 N

Verblijfsbelasting

40 V

40 V

40 V

40 V

Ontkoppelen afvalstoffenheffing en OZB

211 N

225 N

225 N

225 N

-

1.120 N

1.375 N

1.720 N

221 N

1.515 N

1.780 N

2.130 N

OZB Totaal mutaties als gevolg van moties

Tijdelijke formatie Sociaal Domein. De raad heeft in de motie aangegeven dat tijdelijke inzet van extra capaciteit in het sociaal domein weliswaar gewenst is, maar dat daar geen extra middelen voor ingezet kunnen worden. De extra capaciteit moet opgevangen worden binnen de het bestaande formatiebudget. Aan deze motie is uitvoering gegeven door de extra middelen alsmede de dekking uit de Algemene reserve van € 600.000 niet in de Begroting 2026 te verwerken. De noodzakelijke extra capaciteit zal in de vorm van inhuur ten laste komen van de bestaande begroting.

4/11

www.gemeenteAltena.nl

Kinderboerderij Floreffehoeve. De motie roept het college op in de Begroting 2026-2029 vooralsnog een bedrag van € 20.000 op te nemen als financiële ondersteuning voor kinderboerderij Floreffehoeve. Dit is in de Begroting 2026 financieel verwerkt door de het reeds opgenomen budget te verhogen tot € 20.000. Scootmobielpool. Conform de motie is de voorgestelde ombuigingsmaatregelen met betrekking tot scootmobielpools niet in de Begroting 2026 verwerkt. Op basis van onderzoek achten wij het kansrijk om een pilot te starten in Altena en dat te gaan doen in De Erker in Werkendam en De Klimroos in Sleeuwijk. Op basis van de beraadslaging en de aangenomen motie van de raad van 1 juli 2025 Historische graven. De voorgestelde ombuigingsmaatregel met betrekking tot historische graven ad € 20.000 is niet in de Begroting 2026 opgenomen, daarmee blijven de middelen beschikbaar voor beleid en uitvoering. Veertarieven. In de motie geeft de raad aan dat om het stimuleren van fiesten en wandelen een verhoging van de veertarieven voor langzaam verkeer voorkomen moet worden. Het college wordt opgedragen in overleg met de samenwerkende partijen in de veerverbinding te pleiten voor het niet verhogen van tarieven voor fietsers en voetgangers. In afwachting van dit overleg en de resultaten daarvan is het ombuigingsvoorstel voor verhoging van de veertarieven niet in de Begroting 2026 verwerkt.

Lijkbezorgingsrechten. De motie roept het college op in de Begroting 20262029 de lijkbezorgingsrechten met maximaal de inflatiecorrectie te laten stijgen. Dit is in de Begroting 2026 verwerkt door de extra stijging van de baten met € 150.000 vanaf 2027 terug te draaien. Verblijfsbelasting. De motie draagt het college op bij de Begroting 2026 de verblijfsbelasting vanaf 2026 te laten stijgen tot minimaal het niveau van de tarieven van de direct aanliggende gemeenten. Deze opdracht is vertaald door in de Begroting 2026 de opbrengst van de verblijfsbelasting met nogmaals € 40.000 te verhogen, waardoor de totale stijging van de verblijfsbelasting 22,22% is en het tarief uitkomt op € 1,65. Het tarief van de watertoeristenbelasting is in onze gemeente gelijk aan dat van de verblijfsbelasting.

5/11

www.gemeenteAltena.nl

Ontkoppelen afvalstoffenheffing en OZB. Op basis van de motie om in de Begroting 2026 geen koppeling te presenteren tussen de ontwikkeling van de tarieven van de alvalstoffenheffing en de OZB is in de Begroting 2026 alleen de daling van de afvalstoffenheffing als gevolg van de voorgestelde ombuigingen doorgevoerd. De evenredige stijging van de OZB is niet verwerkt. OZB. Het college wordt op basis van de motie verzocht in de Begroting 2026 en Meerjarenraming 2027-2029 vooralsnog geen extra verhoging van de OZB te nemen. De extra opbrengst van de voorgestelde verhoging van de OZB is daarom niet in de Begroting 2026 verwerkt. Bovenstaande moties zijn financieel in de begroting verwerkt, waarmee deze moties voor het financiële aspect als afgedaan beschouwd kunnen worden. Motie Frictiekosten. Naast bovengenoemde moties is ook een motie inzake de reserve Frictiekosten door de raad aangenomen. Met deze motie wordt het college opgedragen in het raadsvoorstel bij de Begroting een voorstel op te nemen om de reserve frictiekosten op te heffen en de vrijvallende rniddelen toe te voegen aan de Algemene reserve. Op basis van de beraadslaging wordt aan deze motie uitvoering gegeven door een bedrag van € 998.000 uit de reserve Frictiekosten vrij te laten vallen en een bedrag van € 409.545 in de reserve Frictiekosten beschikbaar te houden.

Dit bedrag betreft het raadsbesluit over de verbouwing van het gemeentehuis, waarin voor een bedrag van € 350.000 dekking ten laste van de reserve Frictiekosten is aangegeven. De overige € 59.545 is benodigd voor het afronden van de laatste fricties. Zie ook de aangepaste nota Reserves en voorzieningen en de staat van Reserves en voorzieningen in de Begroting 2026. Op basis van de raadsvergadering van 1 juli 2025 leiden de mutaties in de Kadernota 2026 inclusief de structurele doorwerking van de Eerste Bestuursrapportage 2025 alsmede de financiële effecten van de aangenomen moties per saldo tot het volgende financiële beeld: Omschrijving (bedragen x € 1.000)

2026

2027

2028

2029

Saldo vastgestelde Begroting 2025

6.262 N

6.450 N

6.972 N

6.187 N

Mutaties Eerste Bestuursrapportage 2025

580 V

600 V

582 V

491 V

Mutaties Kadernota 2026

6.071 V

7.621 V

6.879 V

9.594 V

Aangenomen moties

221 N

1.515 N

1.780 N

2.130 N

169 V

256 V

1.291 N

1.768 V

Saldo Kadernota 2026 na raadsvergadering 1 juli 2025

6/11

www.gemeenteAltena.nl

Het saldo betreft het incidentele begrotingsaldo, hierin is nog niet gecorrigeerd voor de incidentele baten en lasten. Dit integenstelling tot het structurele begrotingssaldo, die de provincie beoordeelt in het kader van de toezichteisen. Voor een verdere toelichting op de mutaties wordt verwezen naar de Eerst Bestuursrapportage 2025 en de Kadernota 2026. Mutaties Tweede Bestuursrapportage 2025 De Tweede Bestuursrapportage 2025 bevat mutaties op het begrotingssaldo 2025. De structurele doorwerking van deze mutaties naar 2026 en verdere jaren is verwerkt in de Begroting 2026. Daarnaast is in de Tweede Bestuursrapportage 2026 in een aantal gevallen sprake van financiële ontwikkelingen die in of vanaf 2026 tot mutaties leiden. Deze mutaties worden eveneens in de Begroting 2026 verwerkt. Mutaties Tweede Bestuursrapportage 2025 Omschrijving (bedragen x € 1.000)

2026

2027

2028

2029

Mutaties Tweede Bestuursrapportage 2025

137 V

538 V 1.592 V

1.031 V

Totaal mutaties Tweede Bestuursrapportage 2025

137 V

538 V 1.592 V 1.031 V

De positieve mutatie vloeit met name voort uit de ontwikkeling van de algemene uitkering op basis van de Meicirculaire 2025. Voor een uitgebreide toelichting wordt verwezen naar de Tweede Bestuursrapportage 2025. Mutaties Begroting 2026 Na de opstelling van de Kadernota 2026 doen zich mutaties voor die het begrotingssaldo beïnvloeden. In de zomer zijn ontwikkelingen zichtbaar geworden die per saldo tot hogere lasten leiden. Daarnaast zijn in aanloop naar de opstelling van de Begroting 2025 diverse begrotingsanalyses gemaakt, die tot financieel-technische aanpassingen leiden. Het betreft posten als het actualiseren van rente- en afschrijvingslasten. Tot slot is in de Begroting 2026 sprake van een aantal financieel-technische mutaties. In de Begroting 2026 doen zich ten opzichte van de Kadernota 2026 geen nieuwe beleidsmatige mutaties voor. Mutaties Begroting 2026 Omschrijving (bedragen x € 1.000)

2026

2027

2028

2029

Actualisatie (doorbelasting) salarislasten

58 N

321 N

304 N

392 N

Bijstelling budgetten afval

44 V

47 V

47 V

47 V

Actualisatie stelpost LPO

266 N

302 V

142 N

244 N

Totaal mutaties Begroting 2026

279 N

28 V

399 N

589 N

7/11

www.gemeenteAltena.nl

Actualisatie (doorbelasting) salarislasten. Voor de Begroting 2026 zijn op basis van het actuele personeelsbestand de salarislasten geactualiseerd. Daarnaast is de toerekening van de uren geactualiseerd, waardoor verschuivingen tussen programma’s en de balans hebben plaatsgevonden. Bijstelling budgetten afval. De budgetten afval zijn bij de begroting bijgesteld. Er is sprake van stijgende lasten van afvalinzameling. Daarnaast zijn ombuigingen op zwerfafval en hondenpoepzakken verwerkt. Hiertegenover staat een mutatie op de voorziening, waardoor de bijstelling per saldo budgettair neutraal is (gesloten systeem). Het saldo ontstaat om dat de BTW niet in de budgetten wordt geraamd, maar wel meegenomen mag worden in de mutatie van de voorziening. Actualisatie stelpost LPO. De stelpost Loon- en prijsontwikkeling is op basis van de Meicirculaire 2025 herberekend. Ook is de stelpost geactualiseeerd op basis van de ramingen van de loongevoelige budgetten die in de Begroting 2026 zijn opgenomen. Financieel beeld Begroting 2026 Op basis van de hierboven aangegegven mutaties resulteert voor de Begroting 2026 en de Meerjarenraming 2027-2029 het volgende beeld. Financieel beeld Begroting 2026 Omschrijving (bedragen x € 1.000) Saldo vastgestelde Begroting 2025

2026

2027

2028

2029

6.262 N 6.450 N 6.972 N 6.187 N

Mutaties Eerste Bestuursrapportage 2025

580 V

600 V

582 V

491 V

Mutaties Kadernota 2026

6.071 V

7.621 V 6.879 V 9.594 V

Aangenomen moties

221 N

1.515 N 1.780 N 2.130 N

Saldo Kadernota 2026 na raadsvergadering 1 juli 2025

169 V

256 V 1.291 N

1.768 V

Mutaties Tweede Bestuursrapportage 2025

137 V

538 V

1.592 V

1.031 V

Mutaties Begroting 2026

279 N

28 V

399 N

589 N

Saldo Begroting 2026

27 V

822 V

98 N 2.211 V

Structureel saldo Begroting 2026 De Begroting 2026 wordt ter goedkeuring aan de provincie aangeboden. Om in aanmerking te komen voor repressief (regulier) toezicht eist de provincie een structureel sluitende Begroting 2026. Structureel wil zeggen dat in 2026 structurele lasten gedekt dienen te worden door structurele baten. Mocht dit 8/11

www.gemeenteAltena.nl

niet het geval zijn, dan dient de meerjarenraming voldoende aannemelijk te maken dat dit evenwicht uiterlijk in de laatste jaarschijf i.c. 2029 wordt bereikt. De ramingen moeten tevens volledig, realistisch en haalbaar zijn. Daarnaast geldt als voorwaarde dat de Jaarrekening 2024 vóór 15 juli 2025 en de Begroting 2026 vóór 15 november 2025 bij de provincie is ingediend. De provincie betrekt in haar oordeel over het structurele saldo van de begroting de mutaties in de incidentele baten en lasten. Rekening houdend met deze incidentele mutaties, voornamelijk betaand uit alle dotaties aan en onttrekkingen uit reserves, is voor het toezicht door de provincie het volgende financiële beeld van belang. Structureel saldo Begroting 2026 Omschrijving (bedragen x € 1.000)

2026

2027

2028

2029

Saldo Begroting 2026

27 V

822 V

98 N

2.211 V

Incidentele baten en lasten

3.638 N

2.032 N

1.067 N

378 V

Structureel saldo Begroting 2026

3.610 N

1.210 N

1.165 N

2.589 V

De Begroting 2026 sluit met een negatief structureel saldo. Vanaf 2029 is sprake van sprake van een structureel (meer dan) sluitende begroting. Hiermee voldoen we aan de toezichteisen van de provincie. De Begroting 2026 is de laatste begroting van dit college. Ondanks dat onze ambtelijke formatie en onze inkomsten gemiddeld lager liggen dan bij vergelijkbare gemeenten, zijn veel van de ambities uit het Bestuursakkoord 2022–2026 gerealiseerd. Het college heeft zich actief ingezet om het zogenoemde ‘ravijn’ te dichten. Dit is gelukt met relatief minder ingrijpende maatregelen. Tegelijkertijd teren we, net als in voorgaande jaren, in op onze reserves. Dat blijkt uit het negatieve saldo van incidentele baten en lasten, dat pas in latere jaren afneemt. De accountant heeft hier nadrukkelijk op gewezen: deze trend is niet houdbaar. Voor het volgende college betekent dit dat behoedzaamheid geboden is bij het formuleren van nieuwe ambities op de korte termijn. Op basis van de huidige financiële vooruitzichten ontstaat vanaf 2029 ruimte voor het realiseren van aanvullende (grotere) beleidswensen.

9/11

www.gemeenteAltena.nl

Participatieproces Niet van toepassing. Aanpak De opstelling van de Begroting 2026 heeft plaatsgevonden conform de daarvoor opgestelde planning. Communicatie Persbericht. Gemeentelijke website.

Het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Altena, de secretaris,

de burgemeester,

P.J.E. Breukers

drs. E.B.A. Lichtenberg MCM

Bijlagen - Begroting 2026 - Meerjaren Perspectief Grondexploitaties 2026 - Nota Reserves en voorzieningen 2026 - Nota Waarderen en afschrijven 2026

10/11

www.gemeenteAltena.nl

Raadsbesluit De raad van de gemeente Altena, gelezen het voorstel van het college van burgemeester en wethouders, besluit: 1. De Begroting 2026, inclusief de mutaties in de reserves, vast te stellen en kennis te nemen van de Meerjarenraming 2027-2029. 2. De exploitatiebudgetten voor het jaar 2026 te voteren op het niveau van de programma’s. 3. De B-investeringen voor het begrotingsjaar 2026 te voteren en de bijbehorende investeringsbudgetten beschikbaar te stellen. 4. Het Meerjaren Perspectief Grondexploitaties 2026 vast te stellen. 5. De nota Reserves en voorzieningen 2026 vast te stellen en de reserves die vervallen op te heffen. 6. De nota Waarderen en afschrijven 2026 vast te stellen.

Aldus besloten in de openbare vergadering van de raad van de gemeente Altena van 11 november 2025

de voorzitter,

de raadsgriffier,

drs. E.B.A. Lichtenberg MCM

drs. S.J. Peet

11/11

www.gemeenteAltena.nl