Raadsvoorstel Aanvullende financiering veerverbinding Boven Merwede

Raadsvoorstel Onderwerp Aanvullende financiering veerverbinding Boven Merwede Samenvatting De veerverbindingen op de Boven Merwede vormen een belangrijke en door reizigers gewaardeerde vorm van vervoer. De veren worden gebruikt om op een milieuvriendelijke wijze (namelijk te voet of met de fiets) te verplaatsen voor woon/werk , school of recreatie . Hiermee vormen de veren een goed alternatief voor het reizen via de A27 .De afgelopen jaren is vanuit duurzaamheid en ook vanuit financieel perspectief, ingezet om de veren te elektrificeren. Naast een financieel voordeel, wordt hiermee een belangrijke stap gezet op het gebied van duurzaamheid. De aanbesteding voor de aanschaf van de twee elektrische veerboten is echter hoger uitgevallen dan geraamd; maar ondanks dit dalen de jaarlijkse operationele lasten voor de gemeente Altena nog steeds.

Datum voorstel 18 mei 2021 Kenmerk D2021-04-009202 / 2021006003 Opgesteld door Jos Bleijlevens/Wil van Leijsen Telefoonnummer 0183-516789 Team Team Ruimtelijk Beheer Portefeuillehouder J.P. Tanis

Aanvullend vraagstuk betreft de manier waarop de beschikbaarstelling van het krediet voor de aanschaf van de veerboten moet plaatsvinden. Om een oplossing te vinden voor de aanvullende financiering hebben de oevergemeenten een onderzoek laten uitvoeren, dat inmiddels is afgerond. Kern van het advies is dat de samenwerkingsovereenkomst ten behoeve van deze investering wordt geactualiseerd; de gemeenten Altena en Gorinchem financieren de aanschaf van elektrische veerboten gezamenlijk. Daarmee zetten de oevergemeenten samen de stap naar verduurzaming van de veerdiensten. De gemeente Altena zal dit doen middels het beschikbaar stellen van een krediet van € 4.3 miljoen voor een bijdrage aan activa van derden. Dit wordt in een separate overeenkomst met de gemeente Gorinchem geregeld . Voorstel 1. De gewijzigde uitgangspunten ter actualisatie en aanscherping van de samenwerkingsovereenkomst vast te stellen; 2. De incidenteel hogere lasten ten gevolge van de latere gunning in 2022 van € 120.000 en structureel hogere lasten van € 36.000 ten gevolge van de hogere aanbesteding, vanaf 2023 op te nemen in de Kadernota 2022; 3. Een krediet van € 4.3 miljoen beschikbaar te stellen ten behoeve van een bijdrage aan activa in eigendom van derden, en hierbij de gelijke afschrijvingstermijn te hanteren als de gemeente Gorinchem; 4.

Het college van de gemeente Altena de separate overeenkomst tussen de gemeenten Altena en Gorinchem aan te laten gaan, waarin

1/8

Gemeentehuis Altena Sportlaan 170 4286 ET Almkerk Postbus 5 4286 ZG Almkerk T (0183) 516100 E info@gemeenteAltena.nl

www.gemeenteAltena.nl www.gemeenteAltena.nl

de bijdrage van de gemeente Altena “aan een activa in eigendom van derden” en de daaraan verbonden voorwaarden worden geregeld.

Inleiding Gemeenten Altena, Gorinchem en Hardinxveld-Giessendam zijn buurgemeenten in een waterrijk gebied. De gemeenten Altena, Gorinchem en Hardinxveld-Giessendam werken samen in de twee veerlijnen, die deze gemeenten verbinden. Deze samenwerking gaat terug naar 2010 en kent diverse periodes (staan beschreven in het rapport in hoofdstuk 2). In 2020 hebben de oevergemeenten de samenwerking versterkt en nieuwe afspraken gemaakt om de veerdiensten te verduurzamen door te gaan varen met elektrisch veerboten (zie raadsvoorstel : https://bit.ly/2PNc6jX). Hiermee werd de aanzet gegeven om een forse verduurzamingsstap te maken en tevens de exploitatielasten te verlagen. In maart 2020 heeft uw raad het besluit genomen om in deze ontwikkeling mee te gaan. Het nu voorliggende voorstel betreft de uitwerking daarvan. De verduurzamingsstap is een wezenlijke om de veerverbindingen op de Boven Merwede in stand te houden en daarmee het woon/werk verkeer , de schoolgaande jeugd en het recreatieve fietsverkeer een belangrijk milieuvriendelijk alternatief te bieden voor het reizen via de A27 . Na de aanbesteding, blijkt de benodigde investering aanzienlijk hoger uit te vallen. In plaats van de geprognosticeerde € 4,6 miljoen blijkt de inschrijving uit te komen op ruim € 9,3 miljoen. Op dit moment is er voldoende zekerheid over het aanbestedingsresultaat en de te verwachten exploitatie.

De financiële impact hiervan is relatief beperkt. Het totale jaarlijkse exploitatievoordeel van elektrisch varen neemt af van circa € 267.000 naar circa € 187.000. Van dit voordeel komt circa € 84.000 ten gunste van de gemeente Altena. Het belangrijkste obstakel om de afspraken van 3 maart 2020 uit te voeren vormt de benodigde hogere financiering. Nu het exploitatievoordeel minder is dan (in 2019) voorzien, zijn de gemeenten met elkaar in overleg gegaan. De gemeente Gorinchem heeft niet het benodigde investeringsbudget. De oevergemeenten hebben besloten tot een onafhankelijk onderzoek naar de mogelijke additionele financiering voor elektrificeren van de veerboten. Beleidskader De meerwaarde van de veerdiensten staat niet ter discussie. Er is sprake van een verkeerskundig, economisch en maatschappelijk belang. Tussen de 350.000 en 400.000 passagiers maken normaal gebruik van deze veerdiensten. 2/8

www.gemeenteAltena.nl

In eerdere plannen en in de nog vast te stellen mobiliteitsvisie is aangeven dat het verduurzamen van het vervoer over water (elektrificering van de veren) belangrijk is, en dat het regionaal (e-)fietsgebruik, (in dit geval met het instandhouden van deze fietsveerverbindingen) moet worden gefaciliteerd en gestimuleerd. Beoogd resultaat 1 Het in standhouden van de twee veerlijnen. 2 Het verduurzamen door electrificeren van de veerboten. 3 Het realiseren van lagere exploitatielasten dan met de huidige door dieselmotoren aangedreven boten . 4 Een geactualiseerde samenwerkingsovereenkomst tussen de oevergemeenten. 5 Een krediet van € 4,3 miljoen door de gemeente Altena voor een bijdrage aan activa in eigendom van derden, welke wordt vastgelegd in een separate overeenkomst met de gemeente Gorinchem. Argumenten 1 De meerwaarde van de veerdiensten staat niet ter discussie; dit is ook bekrachtigd door het aangaan van de samenwerkingsovereenkomst in maart 2020. In deze samenwerking wordt de gemeente Altena gezien als volwaardig partner van Riveer. Een verdere ontwikkeling van deze samenwerking (zoals bijvoorbeeld bij de Minder Hinder Aanpak A27) is hier zeker aan de orde. Deze samenwerking geeft vertrouwen voor de toekomst 1.1 Er is sprake van een verkeerskundig, economisch en maatschappelijk belang.

De veren dragen bewezen bij aan bereikbaarheid, leefbaarheid, milieu, maatschappelijk belang en economisch belang voor de regio, waar per jaar zo’n 350.000 tot 400.000 passagiers gebruik van maken. 1.2 Beleidsmatig passen de veerdiensten goed in het mobiliteitsbeleid, vanwege het stimuleren van (gezond) fietsgebruik, ontlasting van het wegennet, duurzaamheid en het recreatieve gebruik. 1.3 De komende verbouwing van rijksweg A27 (o.a. de Merwedebrug) in de periode 2022-2030 versterkt het belang van de veerdiensten in de komende jaren en op dit moment onderzoekt Rijkswaterstaat of die dienstverlening gedurende de verbouwing kan worden uitgebreid. 2 2.1

3/8

Verduurzaming is één van de vastgestelde hoofdlijnen in de mobilteitsvisie. Elektrische aangedreven veerboten worden (ook internationaal) steeds meer toegepast om een duurzaamheidsbijdrage te realiseren. Door met de veerboten op de Boven Merwede elektrische te gaan varen wordt invulling gegeven aan de wens om het (openbaar) vervoer te verduurzamen. Er wordt een besparing gerealiseerd van circa 1000 ton

www.gemeenteAltena.nl

2.2

3

3.1

4

4.1

4.2

4.3

4.4

4/8

CO2 en circa 10 ton stikstof, respectievelijk 62 % en 66% van de huidige uitstoot met diesel. Dat elektrische of hybride veerboten zich niet meer in een experimenteel stadium bevinden, maar steeds meer worden ingezet is een feit. Getuige onder andere de berichten van Holland Shipyards die steeds meer elektrische (en hybride) veerboten bouwen en leveren (onder andere in Amsterdam-NL- , Brevik -N-, Tangen -N-, Kiel -D-). Maar ook Damen Shipyards die vijf volledig elektrische veerboten heeft geleverd aan Arriva in Kopenhagen. Om het wegvallen van de provinciale subsidies in de exploitaties op te vangen is gezocht naar mogelijkheden om de explotatielasten te verlagen. Met de huidige businesscase leidt de aanschaf van de elektrische veerboten tot een totaal jaarlijks exploitatievoordeel van € 187.000 per jaar ten opzichte van het ‘doorvaren met dieselboten’. Hiervan komt circa € 84.000 ten goede van de gemeente Altena. De samenwerkingsovereenkomst wordt geactualiseerd en verder aangescherpt om recht te doen aan de grotere ( financiele) belangen van de samenwerkende oevergemeenten. Een stevigere positie voor de stuurgroep als orgaan waar oordeels- en besluitvorming betreffende de begroting, tussenrapportages en deelbegroting plaatsvindt. En tevens goedkeuring bij wijziging in kostenallocatie van Riveer, betreffende de exploitatie van de twee verdiensten.

Het opnemen van informatierecht en strategische evaluatiemomenten, waarbij er nadrukkelijk een marktverkenning wordt meegenomen. De looptijd van de samenwerkingsovereenkomst wordt verlengd naar 15 jaar, met een algemene op zegtermijn van 24 maanden, in plaats van nu alleen onder bijzondere omstandigheden. En een verruiming van de mogelijkheid voor stilzwijgende verlenging (nu is maar 1 x verlengen mogelijk ) Ten aanzien van de frictiekosten (en mogelijk opbrengsten) heeft de gemeente Altena bedongen in afwijking van het advies, dat die beperkt blijven tot de kapitaallasten. Hierbij geldt het volgende: o Bij gezamenlijke beëindiging de frictiekosten of -opbrengsten conform afgesproken verdeelsleutels onderling verdelen. o Bij éénzijdige beëindiging een eventueel boekwaardeverlies laten compenseren door de ‘scheidende gemeente’ met een maximum van 2 x de jaarbijdrage. o Bij éénzijdige beëindiging en een eventueel boekwaardewinst komt dit toe aan de achterblijvende gemeenten.

www.gemeenteAltena.nl

o

5.

5.1

5.2 5.3

5.4

Het verschil tussen boekwaarde en marktwaarde is o.b.v. een taxatie. Daarmee is het mogelijk om de ‘scheiding’ binnen een afzienbare termijn af te wikkelen (en niet te wachten op een verkoopmoment).

De voorgestelde oplossing voor het financieringsvraagstuk maakt het mogelijk om de aanbesteding te gunnen. De gunning is goed voor de regionale economie, omdat een regionaal bedrijf de schepen gaat bouwen De gemeenten Altena en Gorinchem financieren ieder een deel van de opdrachtsom. Gorinchem stelt het beschikbare krediet beschikbaar (ca € 4,6 miljoen), de gemeente Altena de aanvullend noodzakelijke middelen (€ 4,3 miljoen). De kapitaallasten zijn onderdeel van de exploitatielasten van de veerdiensten. Middels een “bijdrage aan activa in eigendom van derden” is het mogelijk dat de gemeente Altena participeert in deze investering. Het binnen de gemeente Altena aangevraagde krediet wordt ingezet voor de aanschaf van de schepen door de gemeente Gorinchem. Dit moet worden vastgelegd in een overeenkomst, waarin de wederzijdse voorwaarden worden vastgelegd. Belangrijke voorwaarde is dat bij beëindiging van de samenwerking verrekening plaatsvindt met de andere deelnemers. Het krediet wordt ingezet als een zogenaamde “bijdrage aan activa in eigendom van derden” (zie paragraaf 4.5 van het rapport). De gemeente Altena activeert dit bedrag als immaterieel vast actief. In de Nota Waarderen en afschrijven Altena 2019 is vastgelegd dat we in beginsel geen bijdragen aan activa in eigendom van derden activeren, tenzij er gegronde redenen voor zijn.

Wij achten in dit geval die gegronde reden aanwezig en stellen voor de afschrijvingstermijn gelijk te trekken met de afschrijvingstermijn die de gemeente Gorinchem hanteert voor de schepen, namelijk 50 jaar. Om vanuit aanbestedingsrechtelijk perspectief voldoende investeringsbudget te realiseren voor de bouw van 2 elektrische veerboten, kan met artikel 61 van het besluit Begroting en Verantwoording (BVV) medefinanciering door de gemeente Altena mogelijk worden gemaakt. Hiervoor gelden wel een aantal voorwaarden welke vastgelegd worden in een overeenkomst.

Kanttekeningen 1 Uit onderzoek blijkt dat de gebruikers de veerdiensten goed waarderen. Aandachtspunt zijn de aan- en afvaarttijden zodat de veerdiensten een nog betere rol kunnen vervullen in het mobiliteitsnetwerk. 2

5/8

Indien wordt besloten om door te blijven varen met de huidige dieselboten in plaats van elektrisch aangedreven boten, wordt een verduurzamingsbijdrage met een reductie van 1000 ton CO2 en 10 ton stikstof uitstoot niet gerealiseerd.

www.gemeenteAltena.nl

3 3.1

3.2

4 4.1

4.2

4.3

5

5.1

5.2

Het exploitatieresultaat van de veerdiensten is geen vast gegeven en wordt bepaald door: Het aantal passagiers van de veerlijnen. Dit lag de afgelopen jaren tussen 350.000 en 400.000 passagiers per jaar . Maar in het jaar 2020 is dit ten gevolge van Corona gezakt tot circa 260.000 passagiers . Wanneer dit weer op het oude niveau terug is, is moeilijk in te schatten. Door eventuele subsidies. Alhoewel er nog steeds gesprekken zijn voor een provinciale bijdrage ( Noord Brabant en Zuid Holland) voor deze veerdiensten, lijkt de kans hierop erg klein, met uitzondering van een bijdrage voor de steigers in en door de provincie Zuid Holland Wat als een oevergemeente niet akkoord gaat, met de voorgestelde aanpassing van het contract? Als een van de drie oevergemeenten besluit om niet akkoord te gaan dan betekent dit dat de aanbesteding (wederom) is mislukt. Het nog een keer verlengen van de gunningstermijn is niet aan de orde. Als de aanbesteding niet leidt tot gunning, dan blijft de huidige samenwerkingsovereenkomst minimaal nog 2 jaar van kracht. Deze gaat echter uit van een overstap naar elektrisch varen met een beoogde kostenreductie. Die kostenreductie wordt niet behaald, net zo min als de CO2-reductie en de verminderde uitstoot van stikstof.

Vervolgens dient de vraag zich aan in hoeverre de oevergemeenten, ieder voor zich afzonderlijk, bereid zijn om tegen deze hogere kosten te blijven varen. Het is niet ondenkbaar dat de dienstverlening, of deel van de dienstverlening ( lees: lijnvoering) onder druk komt te staan. Concreet : de continuïteit van één of meerdere veerverbindingen kan in gevaar komen. Voor een oplossing van het financieringsvraagstuk zijn diverse mogelijkheden verkend , waarbij rekening is gehouden met de randvoorwaarden van de aanbesteding : de gemeente Gorinchem is de aanbestedende dienst, heeft geen kredietruimte en er moet voor 1 juli 2021 worden gegund. Er is bekeken of er externe subsidie en/of financieringsmogelijkheden zijn (bijvoorbeeld provincies , BOM, Europees ). Deze bleken niet voorhanden voor dit financieringsvraagstuk. De voorwaarden voor het aantrekken van financiële middelen via een marktpartij zijn minder gunstig dan indien de gemeente Altena via de Bank Nederlandse Gemeenten deze financiering zou regelen.

Financiën Als gevolg van: o de hoger uitgevallen inschrijving op de aanbesteding van 2 elektrische veerboten zal het totale jaarlijkse exploitatievoordeel voor Riveer 6/8

www.gemeenteAltena.nl

o

afnemen van circa € 267.000 naar circa € 187.000. Het exploitatievoordeel voor de gemeente Altena blijft dan ca € 84.000 ten opzichte van het blijven varen met de huidige dieselboten. de opgelopen vertraging in de gunningprocedure betekent een latere oplevering van de veerboten zodat deze pas in 2023 volledig operationeel zullen zijn.Daarmee wordt het verwachte voordeel voor 2022 te niet gedaan en zullen de exploitatiekosten op het niveau van 2021 uitkomen ( onder voorbehoud van Corona effecten ).

Participatieproces In 2020 is er een nieuwe samenwerkingsovereenkomst gemaakt tussen de oevergemeenten Altena, Gorinchem en Hardinxveld Giessendam. Hiermee werd het gezamenlijke belang van deze veerdiensten bekrachtigd. De vraagstelling en uitwerking inzake de financiering voor elektrische veerboten is dan ook in nauwe samenwerking, zowel bestuurlijk als ambtelijk, tot stand gekomen. Aanpak Na goedkeuring van alle drie de gemeentenraden van de oevergemeenten, zal Gorinchem voor 1 juli 2021 overgaan tot gunning voor de bouw van 2 elektrische veerboten. De gemeenten Altena en Gorinchem zullen de overeenkomst “bijdrage aan activa in eigendom van derden” uitwerken en ondertekenen. En tot slot zal ook de samenwerkingsovereenkomst worden geactualiseerd en ondertekend worden door de drie oevergemeenten. Communicatie De inwoners worden via de media op de hoogte gebracht van het besluit.

Het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Altena, de secretaris,

de burgemeester,

drs. A.J.E. van der Werf-Bramer

drs. E.B.A. Lichtenberg MCM

Bijlage Rapport veerverbindingen over de Boven Merwede van IPR Normag 20 april 2021

7/8

www.gemeenteAltena.nl

Raadsbesluit De raad van de gemeente Altena, gelezen het voorstel van het college van burgemeester en wethouders, gelet op -

Het rapport “onderzoek veerverbindingen over de Boven Merwede” en het uitgebrachte advies Het belang van het verduurzamen van de veerlijnen over de Boven Merwede en dat daarmee een CO2- en stikstofreductie wordt gerealiseerd Het verkeerskundig, economisch en maatschappelijk belang om deze veerverbindingen in stand te houden Het verlagen van de jaarlijkse exploitatielasten ten opzichte van het doorvaren op diesel

besluit: 1. de gewijzigde uitgangspunten ter actualisatie en aanscherping van de samenwerkingsovereenkomst vast te stellen; 2. de incidenteel hogere lasten ten gevolge van de latere gunning in 2022 van € 120.000 en structureel hogere lasten van € 36.000 ten gevolge van de hogere aanbesteding, vanaf 2023 op te nemen in de Kadernota 2022; 3. een krediet van € 4.3 miljoen beschikbaar te stellen ten behoeve van een bijdrage aan activa in eigendom van derden, en hierbij de gelijke afschrijvingstermijn te hanteren als de gemeente Gorinchem ; 4. het college van de gemeente Altena de separate overeenkomst tussen de gemeenten Altena en Gorinchem aan te laten gaan, waarin de bijdrage van de gemeente Altena “aan een activa in eigendom van derden” en de daaraan verbonden voorwaarden worden geregeld.

Aldus besloten in de openbare vergadering van de raad van de gemeente Altena van 22 juni 2021 de voorzitter,

de raadsgriffier,

drs. E.B.A. Lichtenberg MCM

drs. S.J. Peet

8/8

www.gemeenteAltena.nl