Nota Ruimtelijke kwaliteit

Nota ruimtelijke kwaliteit Altena

17 september 2021 1

NOTA RUIMTELIJKE KWALITEIT ALTENA

PROJECT: Nota Ruimtelijke Kwaliteit Altena PROJECTNR: 20210823 PROJECTLEIDING: ing. S. la Grand Murb

Gemeente Altena Sportlaan 170 4286 ET Almkerk tel. 0183 - 51 61 00 Rho adviseurs voor leefruimte Weena 505 (Delftse Poort) Hoofdingang Rho 36e verd. 3013 AL Rotterdam t: 010-2018555 e: info@rho.nl w: www.rho.nl 17 september 2021 2

NOTA RUIMTELIJKE KWALITEIT ALTENA

Inhoud

3

1. Inleiding

4

2. Juridisch kader

5

3. Welstand en monumentenbeleid

6

4. Ruimtelijk kwaliteitsbeleid gemeente Altena

7

5. Ruimtelijke kwaliteitseisen beschermd stadsgezicht Woudrichem

8

6. Reclame en/of naamsduiding beschermd stadsgezicht en monumenten

13

7. Terrassen in het beschermd stadsgezicht Woudrichem

16

8. Verduurzaming en ruimtelijke kwaliteit monumenten en beschermd stadsgezicht

17

9. Excessenregeling beschermd stadsgezicht en monumenten

19

10. Beeldkwaliteitplannen voor ontwikkeling in waardevolle gebieden en grotere ontwikkelingen zoals inbreidings- en ontwikkellocaties

21

Bijlage 1: Bijlage 2: Bijlage 3:

23 30 34

Lijst van Rijksmonumenten Lijst van gemeentelijke monumenten Begripsbepaling

NOTA RUIMTELIJKE KWALITEIT ALTENA

1. Inleiding Door de gemeentelijke fusie op 1 januari 2019 is er momenteel geen eenduidig ruimtelijk kwaliteitsbeleid in de Altena. Op dit moment worden bouwaanvragen getoetst aan de welstandsregels van de drie voormalige gemeenten. De gemeenteraad van Altena heeft daarom besloten om een eenduidig welstandsbeleid op te stellen. Daarbij is er voor gekozen om het welstandstoezicht in de gemeente af te schaffen met uitzondering van het beschermd stadsgezicht Woudrichem, de rijksmonumenten en de gemeentelijke monumenten. Hiermee wordt een stap gezet om te komen tot minder regels en een lagere lastendruk voor de inwoners. Voor u ligt de nieuwe Nota Ruimtelijke Kwaliteit van de gemeente Altena 2021 waarmee alleen de belangrijkste waardevolle cultuurhistorische gebieden en objecten van een specifiek beschermingsregiem worden voorzien met toetsing door de Commissie Ruimtelijke Kwaliteit. Uitgangspunt is compact en toegankelijk welstandsbeleid.

4

NOTA RUIMTELIJKE KWALITEIT ALTENA

Daarnaast is een toetsingskader van een beleidsregel Ruimtelijke Kwaliteit niet de enige manier om te kunnen sturen op de ruimtelijke kwaliteit in Altena. Er wordt van de overheid een nieuwe manier van werken gevraagd die meer gebaseerd is op vertrouwen en minder op harde regelgeving. Ook de invoering van de Omgevingswet is hierbij van belang. De bedoeling van de Omgevingswet is de zorg voor en het bereiken van een goede omgevingskwaliteit. Deze moet aansluiten bij de ambitie en visie van de gemeente Altena. Deze nota Ruimtelijke Kwaliteit van Altena kan ook straks als beleidsregel onder het omgevingsplan worden gehangen.

2. Juridisch kader Op grond van artikel 12 van de Woningwet mag een bestaand bouwwerk of een te bouwen bouwwerk, waarvoor op grond van artikel 2.1, derde lid Wabo een omgevingsvergunning is vereist, niet in ernstige mate in strijd zijn met redelijke eisen van welstand, beoordeeld naar de criteria zoals vastgelegd in het welstandsbeleid. Op grond van artikel 2.10, eerste lid, onder de Wabo moet een omgevingsvergunning voor de activiteit bouwen worden geweigerd indien het uiterlijk of de plaatsing van het bouwwerk, waarop de aanvraag betrekking heeft in strijd is met redelijke eisen van welstand. Op grond van artikel 12, lid 2 Woningwet kan de gemeenteraad besluiten dat, in afwijking van het hiervoor vermelde, voor een daarbij aangewezen gebied of voor één of meer daarbij aan te wijzen categorieën van bestaande en te bouwen bouwwerken geen redelijke eisen van toepassing zijn. Op grond van artikel 12a van de Woningwet stelt de gemeenteraad ruimtelijk kwaliteitsbeleid vast. Hierin worden in ieder geval criteria opgenomen, die het bevoegd gezag

5

NOTA RUIMTELIJKE KWALITEIT ALTENA

toepast bij de toetsing van een verzoek om omgevingsvergunning aan de redelijke eisen van welstand; ook kunnen criteria worden opgenomen die het bevoegd gezag toepast bij de beoordeling of het uiterlijk van een bestaand bouwwerk in ernstige mate in strijd is met redelijke eisen van welstand (excessenregeling). Deze beleidsnota Ruimtelijke Kwaliteit wordt als welstandsbeleid vastgesteld door de gemeenteraad. Ook aanvullingen en wijzigingen van dit ruimtelijk kwaliteitsbeleid worden door de gemeenteraad vastgesteld. Op grond van artikel 12,lid 4 van de Woningwet betrekt de gemeenteraad de ingezetenen van de gemeente en belanghebbenden bij de voorbereiding van de welstandsnota. De uitgebreide voorbereidingsprocedure (Woningwet: artikel 12 lid 4) is van toepassing waarbij het ontwerpbesluit voor inspraak ter inzage wordt gelegd.

Welstand en ander beleid Welstandsbeleid ligt in het verlengde van andere ruimtelijke beleidsstukken zoals het bestemmingsplan. Het bestemmingsplan regelt onder meer de functie en het ruimtebeslag van bouwwerken. Bouwmogelijkheden die het bestemmingsplan geeft, kunnen niet door welstandscriteria worden teniet gedaan. De architectonische vormgeving van bouwwerken valt buiten de reikwijdte van het bestemmingsplan en wordt juist door de Nota Ruimtelijke Kwaliteit geregeld. In een situatie waarin een bouwplan in overeenstemming is met het bestemmingsplan, kan toch een negatief welstandsadvies worden gegeven als de gekozen architectonische oplossing te sterk afbreuk doet aan de ruimtelijke beleving van het betreffende gebied. Uiteraard moet in zo’n geval de nota ruimtelijke kwaliteit hiervoor de basis voor de argumentatie leveren.

3. Welstand en monumentenbeleid Ondanks dat het gebied waarin een monument is gelegen als welstandsvrij is aangewezen, dient bij een aanvraag om omgevingsvergunning voor het bouwen in, op, aan of bij een monument of het wijzigen van een monument (activiteit monument) een advies gevraagd te worden aan de Commissie Ruimtelijke Kwaliteit.

Rijksmonumenten De bescherming van het monument zelf is geregeld in de Erfgoedwet (2016). Deze wet geeft het Rijk de mogelijkheid om cultuurhistorisch waardevolle objecten als rijksmonument aan te wijzen. Rijksmonumenten worden wettelijk beschermd via het vergunningenstelsel en bij restauratie zijn financiële middelen beschikbaar. Rijksmonumenten zijn in het Monumentenregister ingeschreven door de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed. Het hele object, of het nu een gebouw, bouwwerk geen gebouw zijnde of een object in de openbare ruimte betreft, is beschermd. Aanpassingen doen aan rijksmonumenten is niet verboden maar er moet altijd een vergunning aangevraagd te worden. Het is verboden rijksmonumenten te beschadigen of te vernielen. Het is bovendien niet toegestaan een monument zo te herstellen, 6

NOTA RUIMTELIJKE KWALITEIT ALTENA

te gebruiken of laten gebruiken dat het monument in gevaar wordt gebracht of ontsierd wordt. Een vergunning wordt pas verleend na afweging van alle belangen van zowel de belanghebbende(n) als van het object zelf. Deze afweging wordt gemaakt door de (Commissie Ruimtelijke Kwaliteit en in sommige gevallen ook door de Rijksdienst voor Cultureel erfgoed (RCE).

Gemeentelijke monumenten Naast Rijksmonumenten zijn er binnen de gemeente Altena ook gemeentelijke monumenten. De bescherming van het monument zelf is geregeld in de Erfgoedverordening van de gemeente Altena. Net als bij rijksmonumenten dient bij bouwen en verbouwen aan een gemeentelijk monument van een afweging tussen de belangen van de belanghebbende(n) en de bescherming van het object zelf uitgegaan te worden. Bij een omgevingsvergunning voor het bouwen dient verplicht de Commissie Ruimtelijke Kwaliteit om advies gevraagd te worden. Het aspect beeldkwaliteit is onderdeel van dit advies. Het besluit wordt genomen door Burgemeester en Wethouders, dan wel in mandaat namens Burgemeester en Wethouders.

Beschermd stadsgezicht vesting Woudrichem De Monumentenwet (en straks de omgevingswet) biedt de mogelijkheid tot aanwijzing van beschermde stads- en dorpsgezichten. Bouwen in beschermde stads- en dorpsgezichten is aan bepaalde regels gebonden. Deze zijn vervat in een bestemmingsplan en hebben primair betrekking op het respecteren van de lokale karakteristiek. In het bestemmingsplan worden de objectieve criteria opgenomen waaronder bijvoorbeeld gevelbreedten en kapvormen (per gebouw). Daarnaast zijn er in deze Nota Ruimtelijke Kwaliteit specifieke beeldkwaliteitcriteria opgenomen. In de gemeente Altena is de Vesting van Woudrichem een beschermd stadsgezicht. Hiervoor zijn in deze nota gebiedsspecifieke ruimtelijke kwaliteitseisen opgenomen ten aanzien van gebouwen, reclame/naamsduiding en duurzaamheidsingrepen.

4. Ruimtelijk kwaliteitsbeleid De gemeenteraad van Altena heeft er voor gekozen om voor de cultuurhistorisch meest waardevolle gebieden en objecten ruimtelijke kwaliteitseisen te stellen in de Nota Ruimtelijke kwaliteit. Dit betekent dat er voor het beschermd stadsgezicht van Woudrichem en de rijks- en gemeentelijke monumenten eisen worden gesteld bij aanvraag van een omgevingsvergunning. Hiernaast is de grens van het beschermd stadsgezicht aangegeven. De overige gebieden in de gemeente worden welstandvrij verklaard. Voor de hele gemeente is wel een excessenregeling opgenomen zodat zaken achteraf onderworpen kunnen worden aan een beoordeling wanneer er een ernstige mate van negatieve invloed op de omgeving afstraalt.

Begrenzing beschermd stadsgezicht Woudrichem (bron Rijksdienst voor het cultureel erfgoed). 7

NOTA RUIMTELIJKE KWALITEIT ALTENA

5. Ruimtelijke kwaliteitseisen beschermd stadsgezicht Woudrichem Beschermd stadsgezicht Woudrichem behoort tot een van de oudste oeverstadjes van Nederland. Door de ligging van Woudrichem in 1300, bij de samenloop van de Waal en de Maas, verkreeg Woudrichem in 1356 tolvrijheid en een eigen schepenbank. Tevens werd er een tol gevestigd en verkregen de inwoners in 1362 uitgebreide rechten op de visserij. Reeds in 1389 wordt Woudrichem voor het eerst als stad genoemd! De welvaart werd daarna echter snel geremd door de concurrentie van Gorinchem aan de overzijde van de rivier. Het tol werd verplaatst en sindsdien was Woudrichem nog voornamelijk van belang als vesting en als vissersplaats. In 1573 werd de stad platgebrand. In 1574 werd zij voorgoed Staats, waardoor Woudrichem in 1584 op last van Willem van Oranje opnieuw werd versterkt naar de ontwerpen van de vestingbouwkundige Adriaan Anthonisz van Alkmaar. Hoewel de geschiedenis zijn sporen heeft achtergelaten, heeft Woudrichem zijn oorspronkelijke identiteit van markt- en vestingstadje aan de rivier behouden.

8

NOTA RUIMTELIJKE KWALITEIT ALTENA

De Vestingwerken zijn volledig bewaard gebleven, evenals de stadspoort en middeleeuwse kerk en grotendeels historische woonhuizen langs het historische stramien van straten. Daarnaast staan er nog een aantal individueel belangrijke monumenten, zoals het oude Raadhuis, de Water- of Gevangenpoort en het Arsenaal. De oude vestingstad en directe omgeving (het beschermde stadsgezicht) zijn dan ook van bijzonder historisch belang. Zij vertellen iets over de ontwikkelingsgeschiedenis van Woudrichem en van Nederland. Daarnaast vormt het gebied nog steeds het centrum van Woudrichem, met bijbehorende functies zoals horeca en (kleinschalige) detailhandel. Door de aanwezige historische waarden, onder andere langs de Kerstraat is de vesting een toeristische attractie. De oude vesting is dichtbebouwd in een rechthoekig stratenpatroon, waardoor duidelijke bouwblokken herkenbaar zijn. De blokken hebben gesloten straatwanden, waarbij slechts op enkele plekken bijgebouwen aan het openbaar gebied grenzen.

De historische bebouwing is divers. Elk pand is individueel ontwikkeld en grenst direct aan het naastgelegen pand. In de straatwanden is deze gegroeide structuur behouden gebleven waardoor de afzonderlijke panden nog steeds zeer goed herkenbaar zijn. Deze opbouw zorgt ook voor een bijzonder gevarieerd daklandschap van pannendaken met verschillende kapvormen, haaks en evenwijdig aan de straten. De panden verschillen onderling naast de massa en de kapvorm ook door divers kleur en materiaalgebruik. Baksteen in verschillende tinten komt het meest voor, naast hier en daar pleisterwerk in lichte kleurstellingen, veelal wit. De architectuur is zorgvuldig en gedetailleerd uitgewerkt met siermetselwerk, het gebruik van spek- en rollagen, gevelornamenten, gedetailleerde daklijsten en raampartijen met roedeverdeling. De openbare ruimte is vaak niet meer dan de straat, met op enkele plaatsen trottoirs of een privé voorruimte zoals (verhoogde) stoep, bordes of herkenbaar door andere bestrating. Deze privé ruimten maken vaak in ruimtelijke zin deel uit van het openbaar domein.

Op enkele plekken staan subtiele hekken (vaak haaks op het pand) om grenzen en overgangen te duiden. De omgeving van de vesting heeft juist een heel open karakter. Daarom worden enkele delen daarbuiten aansluitend op de vestingwerken beschermd om te voorkomen dat een ongewenste ontwikkeling direct buiten de vesting de karakteristiek van deze vesting zal aantasten. Aan de westzijde is een ruimte betrokken omdat Woudrichem zich vanaf deze zijde bijzonder fraai presenteert. Het uitgangspunt is dat hier zo min mogelijk permanente bebouwing wordt opgericht. Aan de zuidzijde zijn de voormalige batterij van de Postweide en de inundatiesluis als belangrijke onderdelen binnen het beschermd stadsgezicht opgenomen. De bescherming heeft nadrukkelijk niet als doel om de bestaande situatie geheel te bevriezen. Veranderingen in de stad blijven mogelijk. In het beschermd stadsgezicht is de samenhang tussen de structuur van de bebouwing en de openbare ruimte beschermd,

9

NOTA RUIMTELIJKE KWALITEIT ALTENA

niet de individuele panden (met uitzondering van monumenten). De kernkwaliteiten van het historische vestingstad zijn: • stratenpatroon en gesloten straatwanden • gevarieerd pannendaklandschap • herkenbaar individuele panden • historische/traditionele gevelindelingen en detaillering en materiaalgebruik

Kwaliteitseisen Gebouwen Bebouwingsstructuur • Behoud de bebouwingsstructuur met gesloten straatwanden; • Behoud de individuele pandenstructuur: verschillen in uiterlijk, materiaal, kleur, (dak) vorm, etc. Massa en vorm • De hoogte verschilt per gebouw, deze is meestal twee of drie bouwlagen hoog. De eerste bouwlaag is bij voorname panden soms iets hoger dan de huidige standaard; • Zorg voor verscheidenheid in kapvormen:

• •

zowel schuine met dakpannen bedekte daken komen voor als platte daken. Ondanks de verschillen in hoogte, breedte en uitstraling, vormt de bebouwing als ruimtevormende en begeleidende wand een geheel langs het openbaar gebied; Verspringende gootlijn; Eventuele vervangende nieuwbouw dient te passen in het oorspronkelijke stratenpatroon.

Oriëntatie en rooilijn •

Hoofdgebouwen staan direct aan de stoep of zelfs de straat en vormen een

privé ruimten maken in ruimtelijke zin vaak deel uit van het openbaar domein.

aaneengesloten rooilijn, met soms enkele kleine verspringingen. Op sommige plaatsen ontbreekt een trottoir. Sommige panden hebben een prive-stoep, in de vorm van een ander bestratingsmateriaal, een opstapje of een bordes.

•

Compositie massaonderdelen • •

•

•

Hoofdgebouwen bepalen het straatbeeld; Aan- en bijgebouwen staan op de achtererven en zijn doorgaans alleen zichtbaar vanaf achterstraten en stegen; Soms grenzen bijgebouwen aan een straat of pleinachtige ruimte. Daarbij is een duidelijk verschil tussen het hoofdgebouw en de aan- of bijgebouwen. Bijvoorbeeld door een afwijkende ondergeschikte bouwhoogte en massa, materiaal of soberder detaillering etc; De aanwezige dakkapellen worden in vormgeving (maat en esthetiek) afgestemd op het individuele pand.

Gevelindeling/kapvorm •

•

10

Eventuele vervangende nieuwbouw in architectuur die nauwe aansluiting zoekt op de historische bebouwing; Het uiterlijk van de gevels is grotendeels

NOTA RUIMTELIJKE KWALITEIT ALTENA

• •

traditioneel met trapgevels, klokgevels, staande ramen, deurlijsten etc; Bij winkels, horeca en dergelijke wordt de relatie tussen begane grond en bovengelegen verdieping in de gevels gehandhaafd zodat het verschil per pand niet of nauwelijks vervaagd door een aaneenschakeling van winkelpuien op de begane grond. Vormgeving en materialisering zorgen voor een duidelijke relatie tussen begane grond en bovengelegen verdiepingen. Reclames, winkelpuien en entrees zijn afgestemd op de architectuur van het betreffende individuele pand; De overgang van gevel naar dak wordt gemarkeerd door een daklijst en/of dakgoot; Het merendeel van de gebouwen is voorzien van een kap, waarbij de kapvorm per pand verschilt. De kapvormen zijn traditioneel: zadeldak (haaks of parallel op de straat), schilddak, afgeknot piramidedak, mansardekap, samengestelde kappen, etc.

Materiaal en kleur hoofdmassa (vormgeving gevelelementen) •

•

•

De oorspronkelijke bebouwing is traditioneel, later gerealiseerde bebouwing kan zeer divers van karakter en uiterlijk zijn; De gebouwen worden doorgaans opgetrokken in baksteen dit zorgt voor samenhang in de straatwanden; De dakbedekking bestaat uit (donker of licht) rode of grijze matte dakpannen.

Gesloten straatwand met individuele panden en diverse dak- en goothoogten en kapvormen

Detaillering, kleur- en materiaal •

•

De oudere bebouwing heeft een traditionele vormgeving met een zorgvuldig, ambachtelijk materiaalgebruik en detaillering. Behoud oorspronkelijke details zoals trasramen, raam- en deurlijsten, diepe neggen, roeden, ornamenten, gootlijsten, speklagen, siermetselwerk en bijzonder voegwerk, etc; Het kleur- en materiaalgebruik van kozijnen, draaiende delen van ramen, deuren en dergelijke is traditioneel en ingetogen. Ramen zijn veelal voorzien van bovenramen en roeden. De kozijnen zijn van hout en wit geschilderd. Deuren zijn van hout en worden in oorspronkelijke kleuren geschilderd zoals standgroen en monumentenblauw.

Erfscheidingen Erfscheidingen aan de voorzijde mogen geen (wezenlijke) aantasting van de waardevolle monumentale karakteristieken tot gevolg hebben. Deze waarden verschillen per pand en situatie, daarom is er altijd sprake van maatwerk.

11

NOTA RUIMTELIJKE KWALITEIT ALTENA

Erfafscheidingen aan de voorzijde • Vormen een versterking van het monumentale (straat)beeld; • Materialisering en kleur zijn afgestemd op het karakter van de omgeving en de betreffende kavel; • Erfscheidingen worden open vormgegeven (bijv. spijlen hekwerk) en al dan niet in combinatie met een (lage) haag; • Het voorgaande is ook van toepassing voor terrasafscheidingen. Erfscheidingen aan achter- en zijkanten • Toepassen van haagplanten zoals liguster, buxus of haagbeuken e.d; • Gemetselde tuinmuren zijn mogelijk mits goed afgestemd op de aanliggende bebouwing en verzorgd en professioneel gebouwd.

Subtiele erfscheidingen aan de voorzijde met bijvoorbeeld stenen paatjes, een ketting of open metalen hekwerk

Details van ramen en deuren. Ramen hebben een historische uitstraling door middel van roede-indelingen. Deuren zijn van hout en worden in oorspronkelijke kleuren geschilderd.

De architectuur kent een hoge mate van detail door middel van speklagen met natuursteen en siermetselwerk

12

NOTA RUIMTELIJKE KWALITEIT ALTENA

6. Reclame en/of naamsduiding beschermd stadsgezicht en monumenten Algemeen

Vormgeving

Hoewel altijd wordt gestreefd naar een zo gaaf mogelijk stadsgezicht, is zichtbaarheid voor de (lokale) ondernemer en hiermee zijn reclameuiting van economisch belang en dragen bij aan de levendigheid in het straatbeeld. Reclame uitingen dan wel naamsduidingen binnen het beschermde stadsgezicht van Woudrichem zijn dan ook toegestaan mist wordt voldaan aan de volgende uitgangspunten:

Reclame heeft een hoogwaardige en terughoudende uitstraling, passend bij de bebouwingskarakteristiek van het pand en de directe omgeving; Reclame wordt tegen de gevel geplaatst in losse belettering; Bescheiden uithangbord haaks op de gevel toegestaan, bij voorkeur in een traditionele vormgeving met verfijnde detaillering; Verlichting in losse letters of bescheiden aanlichting van het geheel; Geen lichtbakken; Geen bewegende elementen of onderdelen; Geen vlaggen en (opgespannen) banieren.

Niet op/aan woonpanden; Reclame is ondergeschikt aan het pand en komt bescheiden over in het straatbeeld; Reclame-uitingen sluiten aan bij de gevelkarakteristiek en monumentale en architectuurhistorische waarden van individuele panden en/of beschermd stadsgezicht; Reclame is in principe naamsaanduiding. Met product reclame wordt zeer terughoudend omgegaan.

Plaatsing Tegen de gevel van de begane grond, boven of nabij de winkelentree en/of de winkelpui; Reclame op zonwering of luifels is toegestaan.

13

NOTA RUIMTELIJKE KWALITEIT ALTENA

Maatvoering Op luifel: de maatvoering maximaal 1,5 x 0,5 meter is, waarbij de lengte en de breedte niet meer dan 70% van de luifel mag beslaan; Haaks op de gevel: maximaal 0,50 x 0,50 x 0,05 meter.

Losse reclame objecten Geen losse reclame in openbare ruimte zoals vlaggen, staande banieren, borden en rekken etc.

Reclame heeft een terughoudende uitstraling en maximaal 2 uitingen per pand

Reclame wordt tegen de gevel geplaatst in losse belettering

14

NOTA RUIMTELIJKE KWALITEIT ALTENA

Bescheiden uithangbord haaks op de gevel toegestaan, bij voorkeur in een traditionele vormgeving passend bij het pand

De luifel als onderdeel van een bescheiden reclame element

Reclame is ondergeschikt aan het pand en komt bescheiden over in het straatbeeld.

Reclame voorbeelden

15

NOTA RUIMTELIJKE KWALITEIT ALTENA

7. Terrassen binnen het beschermd stadsgezicht Algemeen In de vesting zijn meerdere horeca-gelegenheden die een buitenterras hebben. Terrassen bepalen voor een deel het beeld vanuit de openbare ruimte. Ze dragen bij aan de levendigheid en zijn van economisch belang. Om de uitstraling van de terrassen aan te laten sluiten op het beeld van de vesting worden de volgende uitgangspunten meegegeven:

Plaatsing Terrassen staan in principe aan het horecapand waar deze toe behoren.

Vormgeving Het uiterlijk van de objecten op het terras (zoals meubilair, zonwering, terrasschotten, verlichting , aankleding en menukaarten, menuborden, stoffering) is op elkaar afgestemd en afgestemd op het bestaande karakteristieke straatbeeld. Het terrasmeubilair dient van duurzame en onderhoudsvriendelijke materialen met een kwalitatief hoogwaardige uitstraling te zijn. Het meubilair mag geen tekenen vertonen van achterstallig onderhoud. Dus geen goedkoop ogend materiaal zoals plastic meubilair.

16

NOTA RUIMTELIJKE KWALITEIT ALTENA

Per terras dienen de stoelen en tafels van hetzelfde type en in dezelfde gedekte kleurstelling te zijn uitgevoerd. Het meubilair bestaat uit tafels en stoelen (niet uit banken, statafels etc)

Parasols Parasols zijn bescheiden van maat (maximaal 4 m breed) en hebben een terughoudende kleurstelling.

Terrasschotten Er wordt zeer terughoudend omgaan met terrasschotten en bij toepassing worden deze zo transparant mogelijk uitgevoerd: geen hoge plantenbakken, tonnen, houten schotten etc.

Vrijstaande borden Er is één vrijstaand menubord per horeca-inrichting toegestaan. De maximale hoogte bedraagt 1,3 meter en de maximale breedte bedraagt 0,8 meter.

8. Verduurzaming en ruimtelijke kwaliteit beschermd stadsgezicht en monumenten Zonne-energie en warmtepompen Plaatsing op het erf Zorg dat de installatie geen gevolgen heeft voor belangrijke uitzichten op, vanuit of binnen het perceel; Zorg dat door de installatie geen cultuurhistorische of historische ruimtelijke waarden verloren gaan voor het gebouw of voor het perceel of gebied in zijn geheel; Zorg dat het aanzicht en de ruimtelijke samenhang van het perceel en het gebouw niet lijden onder de installatie. Voorkom zichtbare reflectie; Zorg dat de installatie blijft zo veel mogelijk uit het zicht van de openbare ruimte blijft en op de minst waardevolle of kwetsbare delen van het perceel staat. Voer ingrepen zo uit dat ze later eenvoudiger terug te draaien zijn, zonder blijvende schade aan historische materialen en constructies op het perceel.

17

NOTA RUIMTELIJKE KWALITEIT ALTENA

Plaatsing op of aan een gebouw Zorg dat door de installatie gaan geen cultuurhistorische of historisch-ruimtelijke waarden verloren voor het gebouw in zijn totaliteit, of voor het beschermd stadsgezicht in zijn geheel; Zorg dat de plaatsing van het systeem weinig visuele gevolgen heeft voor de gekozen locatie en niet leidt tot verlies van cultuurhistorische en architectonische waarden; Zorg dat de installatie – inclusief alle bijbehorende onderdelen –niet zichtbaar is vanuit belangrijke gezichtspunten op het gebouw en blijf uit het zicht vanuit de openbare ruimte; zorg dat binnen beschermde stadsen dorpsgezichten de installatie ook geen belangrijke uitzichten op, vanuit of binnen het beschermde gezicht verstoort; Voorkom zichtbare reflectie. Zorg dat het uiterlijk van de installatie – waaronder grootte, vorm, kleur en reflectie – leidt niet af van het karakter van het gebouw en de omgeving;

Zorg dat plaatsing van de installatie niet leidt tot fysieke schade aan of verlies van belangrijke historische materialen en constructies; Breng kabels, leidingen en alle bijbehorende apparatuur binnen in het gebouw onder, zonder schade aan of verlies van belangrijke historische materialen en constructies; Zorg dat de installatie – inclusief alle kabels, leidingen en regelapparatuur –in de toekomst zonder blijvende schade aan het gebouw is te verwijderen, zodra deze niet meer functioneert of overbodig is.

Beschrijving Straatbeeld met mensen te Woudrichem. Circa 1910

Mini windturbines op monumenten en beschermd stadsgezicht Mini windturbines zijn op monumenten en in het beschermd stadsgezicht niet toegestaan.

Isolatie Bij isolatie van historische bebouwing mag geen verlies van de cultuurhistorische en architectonische waarde optreden. Denk hierbij aan aantasting van (delen van) historische kozijnen, gevels of daken die het beeld oorspronkelijke beeld ontsieren.

18

NOTA RUIMTELIJKE KWALITEIT ALTENA

9. Excessenregeling Bouwwerken kunnen achteraf onderworpen worden aan een beoordeling. Het moet dan gaan om bouwwerken waarvan de negatieve invloed op de omgeving breed gedragen wordt. De excessenregeling is dus bedoeld voor uitzonderlijke situaties. De excessenregeling voorziet in het achteraf ongedaan maken of laten herstellen van de schadelijke gevolgen van het betreffende bouwwerk. Blijkens de jurisprudentie volgt daaruit dat toepassing van de excessenregeling een bijzondere behandeling vergt. Altijd zal precies gemotiveerd moeten worden waarom een specifiek geval inderdaad beschouwd wordt als een zodanig ingrijpend exces, dat handhavend optreden geëigend is. De naar hun aard globale excessencriteria zullen op de specifieke situatie expliciet geïnterpreteerd moeten worden. Burgemeester en wethouders kunnen de eigenaar aanschrijven. Een dergelijke aanschrijving houdt niet in het weer afbreken van het gerealiseerde bouwwerk, maar slechts het opheffen van de ernstige strijd met redelijke eisen van welstand daarvan (bijvoorbeeld door

19

NOTA RUIMTELIJKE KWALITEIT ALTENA

aanpassing, verplaatsing of kleurverandering).

Beschrijving Gezicht op Woudrichem, schilderij uit 1851 van S.L. Verveer (1813-1876). Tussen de boomgroep rechts en de Hoftoren is de ingang van de waterpoort te zien. Hierdoor kwam men vanaf het water de stad binnen. 1851

Ook alleen wijziging van het uiterlijk van een bouwwerk door het wijzigen van de kleurstelling of toevoegen van reclame, kan betekenen dat het uiterlijk van dat bouwwerk op zichzelf, of in verband met de omgeving, in ernstige mate in strijd is met redelijke eisen van welstand. Daarom zijn hierna criteria opgenomen waarbij sprake kan zijn van ernstige strijd met redelijke eisen van welstand ook wanneer er geen sprake is van bouwen.

Van ernstige strijd met redelijke eisen van welstand kan in elk geval sprake zijn bij: Fysieke of visuele afsluiting van een bouwwerk voor zijn omgeving, he aanliggende landschap, een perceel of ander bouwwerk; Ontkenning of vernietiging van architectonische en/of cultuurhistorische bijzonderheden bij aanpassing of uitbreiding van een bouwwerk; bijvoorbeeld door het op onevenwichtige wijze aantasten van een aanwezige architectonische monumentaliteit of (spiegel) symmetrie, plaatsen van reclame voor ramen of bijzondere

details of het (deels) wegbreken van siermetselwerk en lijsten bij kozijnwijzigingen; Armoedig materiaalgebruik, waaronder ook materialen waarvan bekend is dat die onevenredig ‘’lelijk’’ verouderen en/of die een groot contrast vormen met de kwalitatief betere materialen van de bestaande bebouwing, zoals bijvoorbeeld vlakke kunststof kozijnen, spiegelglas of standaard plaatwerk; Toepassing van felle of sterk contrasterende kleuren of kleuren, waar vanuit cultuurhistorisch perspectief daar geen redelijke aanleiding voor is; Een inbreuk op wat in de omgeving gebruikelijk is; Elke ingreep waardoor een wijziging van een gevelbeeld het uiterlijk van een bouwwerk zodanig beïnvloedt dat dit als gevolg daarvan in ernstige mate in strijd is met redelijke eisen van welstand; Gedeeltelijke afbraak of instorting van een bouwwerk; Geheel of gedeeltelijke in ernstige mate beschadiging van de buitenzijde van een bouwwerk;

20

NOTA RUIMTELIJKE KWALITEIT ALTENA

In ernstige mate verstoring van de detaillering van gevels door (onderdelen van) installaties of andere toevoegingen; Extreme verwaarlozing van een bouwwerk: aanwijzingen hiervoor zijn onder andere kapotte ruiten, dichtgetimmerde ramen, in ernstige mate afgebladderde verflagen, rottende kozijnen en andere houten delen en ontbrekende dakpannen. Om een exces en handhaving achteraf te voorkomen kan een initiatiefnemer een (bouw) plan vrijwillig laten toetsen.

10. Beeldkwaliteitsplannen voor ontwikkeling in waardevolle gebieden en grotere ontwikkelingen zoals inbreidings en ontwikkellocaties Deze Nota Ruimtelijke Kwaliteit biedt een toetsingskader voor de vesting in het beschermd stadsgezicht en alle monumenten (gebieden en objecten met een hoge architectonische en cultuurhistorische waarde). De aandacht is vooral gericht op behoud van de bestaande kwaliteiten. Voor inbreidingslocaties en andere grotere ontwikkelgebieden zoals nieuwe dorpsuitbreidingen en voor ontwikkelingen in waardevol gebied zoals de Nieuwe Hollandse Waterlinie kan een stedenbouwkundig kader of beeldkwaliteitsplan worden vereist. Dit geldt zowel voor locaties die in gebieden liggen waar welstandsbeleid geldt als voor welstandsvrije gebieden. Op deze manier kan bij nieuwe ontwikkelingen die een ingrijpende wijziging van de ruimtelijke structuur tot gevolg hebben, worden gestuurd op de gewenste toekomstige kwaliteit van bebouwing, openbare ruimte en groen. Een beeldkwaliteitsplan is dan leidend ten opzichte van de welstandsnota en is gemaakt voor een nieuwe ontwikkeling en bevat criteria die er op zijn gericht bij de nieuwbouw trouw te

21

NOTA RUIMTELIJKE KWALITEIT ALTENA

blijven aan het stedenbouwkundige ontwerp (de beoogde ruimtelijke opzet) en de inrichting van de openbare ruimte. Deze criteria zijn vaak te specifiek voor een Nota Ruimtelijke Kwaliteit. Beeldkwaliteitsplannen worden door de gemeenteraad vastgesteld. De omgevingsvergunning-aanvraag en daarmee ook de beeldkwaliteitsaspecten worden ambtelijk getoetst (bijvoorbeeld door de secretaris van de Commissie Ruimtelijke Kwaliteit). Bij twijfel of in het geval van complexere projecten kan de ambtenaar beslissen de aanvraag alsnog door de Commissie Ruimtelijke Kwaliteit te laten toetsen. Wanneer de nieuwe ontwikkeling is gerealiseerd vervalt het beeldkwaliteitsplan voor wat betreft de welstandsbeoordeling en gelden de oorspronkelijke bepalingen in de Nota Ruimtelijke Kwaliteit. Met uitzondering van de gebieden waarvoor in deze nota geen welstandsbeleid is opgenomen, daar geldt vanaf dan het welstandsvrije regiem.

Beschrijving Foto van een tekening “De stadt Woudrichem aan de Merwe”. Getekend vanuit Loevestein.

Welstandsnota Woudrichem

22

NOTA RUIMTELIJKE KWALITEIT ALTENA

Bijlage 1 Lijst van rijksmonumenten Almkerk Almkerk Almkerk Almkerk Almkerk Almkerk Almkerk Almkerk Almkerk Almkerk Almkerk Almkerk Almkerk Almkerk Almkerk Almkerk Almkerk Almkerk Almkerk Almkerk Almkerk Almkerk Almkerk Almkerk Almkerk Almkerk Andel Andel Andel Andel Andel Andel Andel Andel Andel Andel 23

Almweg 7, 4286 LG Almweg 9, 4286 LG Altena's Laantje 3, 4286 BD De Altena Hoeve De Oude School 1, 4286 AL Kerkstraat 28, 4286 BB Kruisstraat 17, 4286 AM Oude Doorn Provincialeweg Noord 1, 4286 EA Provincialeweg Noord 18, 4286 EA Provincialeweg Noord 19, 4286 EA Provincialeweg Noord 22, 4286 EA Provincialeweg Zuid 15, 4286 LJ Provincialeweg Zuid 36, 4286 LL Provincialeweg Zuid 51, 4286 LJ Provincialeweg Zuid 60, 4286 LM Provincialeweg Zuid 65, 4286 LK Provincialeweg-Noord Uppelse Hoek 15, 4286 EM Uppelse Hoek 17, 4286 EM Uppelse Hoek 26, 4286 EM Voorstraat 20, 4286 AL Voorstraat 24, 4286 AL Voorstraat 4, 4286 AL Woudrichemseweg 38, 4286 LB Zandwijk 6, 4286 LD Banpalen Hoge Maasdijk Burgemeester van der Schansstraat 19, 4281 LG Burgemeester van der Schansstraat 21, 4281 LG Burgemeester van der Schansstraat 40, 4281 LJ Burgemeester van der Schansstraat 80, 4281 LK Burgemeester van der Schansstraat 9, 4281 LG Hoefweg tegenover 14, 4281 NK Hoge Maasdijk 51, 4281 NE Hoge Maasdijk 6, 4281 NG Hoge Maasdijk 62, 4281 NH

NOTA RUIMTELIJKE KWALITEIT ALTENA

334638 39592 39593 529171 521371 39594 39595 39608 521376 39597 39598 39599 39600 521377 39601 39602 39596 39607 39603 521380 521379 521372 39604 521381 39605 39606 39619 334652 334657 334662 39611 419454 334691 39618 39617 334677

Schoolcomplex

Schoolgebouw

Molen Woonhuis

Boerderij(M1)

Molen

Schoolcomplex

Boerderij(M1) Boerderij(M1) Onderwijzerswoning Woonhuis

Andel Andel Andel Andel Andel Andel Andel Andel Andel Andel Babyloniënbroek Babyloniënbroek Babyloniënbroek Babyloniënbroek Babyloniënbroek Babyloniënbroek Babyloniënbroek Drongelen Dussen Dussen Dussen Dussen Dussen Dussen Dussen Dussen Dussen Dussen Dussen Dussen Dussen Dussen Dussen Eethen Eethen Eethen 24

Hoge Maasdijk 8, 4281 NG Hoofdgraaf 1, 4281 NM Hoofdgraaf 1, 4281 NM Hoofdgraaf 6, 4281 NP Hoofdgraaf 7, 4281 NM Julianastraat 1 A, Locatie: Julianastraat, 4281 NR Julianastraat 1, 4281 NR Julianastraat 14, 4281 NR Kammetweg 2, 4281 KK Wilhelminasluis bij 3, 4281 TW Broeksestraat 13, 4269 VB Broeksestraat 75, 4269 VE Broeksestraat 77, 4269 VE Hillsestraat 2, 4269 VG Hillsestraat 4, 4269 VG Hillsestraat 46, 4269 VH Hillsestraat 6, 4269 VG Eindsestraat 12, 4267 GX Binnen 1, 4271 BV Binnen 3 A, 4271 BV Binnen 31, 4271 BV Dussen Dijk 29, 4271 XL Hoek 47, 4271 BH Korn 12, 4271 BP Korn 26, 4271 BP Korn 39, 4271 BN Korn 42, 4271 BR Korn 50, 4271 BR Korn 60, 4271 BR Korn Boezemweg 4, 4271 LR Muilkerk 24, 4271 BL Muilkerk 28, 4271 BL Binnen 5, 4271 BV C.Branderhorststraat 5, 4266 EK Kleibergsestraat 26, 4266 GC Raadhuisstraat 21, 4266 EA

NOTA RUIMTELIJKE KWALITEIT ALTENA

334668 521359 521360 39622 39620 521363 521362 39621 334682 521382 6809 10596 6810 6811 6812 6814 6813 6816 14202 14203 14204 14205 14206 520437 14208 14207 14209 14210 14211 14215 14213 14214 520436 6815 521009 521011

In den Doorn In den Doorn

Woonhuis Schuur (G) Kerk

Villa/koetshuis Villa/koetshuis

Schuur (G) Woonhuis

Het Fort

Sluis Uithof

Eben-Haezer De Assem Kasteel-Raadhuis

Boerderij(M1)

Het Noordeveld

Molen

Villa Anna Maria

Woonhuis Kerk Gemeentehuis Boerderij(M1)

Genderen Bergsche Maas Genderen Kerkstraat bij 29, 4265 JD Genderen Meerhoek 22, 4265 HC Genderen Meerhoek 25, 4265 HB Giessen Fort Giessen Giessen Fort Giessen Giessen Fort Giessen Giessen Fort Giessen Giessen Fort Giessen Giessen Fort Giessen Giessen Kerkstraat 2, 4283 JC Giessen Maasdijk 27, 4283 GB Hank Hellegatsweg 4, 4273 GN Hank Het Middelste Jannezand (Biesbosch) Hank Jachtlaan 44, 4273 LE Hank Visserskade 44, 4273 GL Hank Voogdwerfschesteeg 2, 4273 LG Hank Kerkstraat 52, 4273 CC Woudrichem Kerkstraat 7, 4285 BA Meeuwen Meeuwen, Hoek 2, 4268 GN Meeuwen Meeuwen, Kasteellaan 3, 4268 GM Meeuwen Meeuwen, Kleibergsestraat 52, 4268 GC Nieuwendijk Betonnen werken bij het werk aan de Bakkerskil Nieuwendijk Betonnen werken bij het werk aan de Bakkerskil Nieuwendijk Betonnen werken bij het werk aan de Bakkerskil, Nieuwendam Nieuwendijk Kildijk 143, 4255 TH Nieuwendijk Rijksweg 69, 4255 GG Nieuwendijk Werk aan de Bakkerskil Poederoijensehoek BY Van Heemstraweg Rijswijk Maasdijk 23, 4284 VA Rijswijk Maasdijk 51, 4284 VC Rijswijk Rijswijksesteeg 8, 4284 JA Sleeuwijk Hoekeinde 37, 4254 LN Sleeuwijk Kerkeinde 31, 4254 LD Sleeuwijk t Zand 25, 4254 XP Sleeuwijk Uppelse Steeg 3 25

NOTA RUIMTELIJKE KWALITEIT ALTENA

521012 6817 521473 6818 531942 531943 531944 531945 531946 531947 39609 39610 14220 520430 14216 14218 14219 14217 39572 6819 521013 6820 531991 531992 532022 531985 520432 531984 523384 39614 334696 39615 506262 510294 520435 38670

Molen Kerk Boerderij(M1)

Kerk Zuid Hollandsche Molen

De Witte Molen

Molen Landarbeiderswoning

Boerderij(M1) Molen

Onderwijzerswoning Gedenkteken(D6)

Het Slotje Kerk Bollenschuur Molen

Sleeuwijk Uitwijk Uitwijk Uitwijk Uitwijk Uitwijk Veen Veen Veen Veen Veen Veen Veen Werkendam e.o. Werkendam e.o. Werkendam e.o. Werkendam e.o. Werkendam Werkendam Werkendam Werkendam Werkendam Werkendam Werkendam Werkendam Werkendam Werkendam Werkendam Werkendam Werkendam Werkendam Werkendam Werkendam Werkendam Werkendam Werkendam 26

Sleeuwijk e.o. Eng 2, 4288 JT Eng bij 2, 4288 JT Eng bij 2, 4288 JT Kerkplein 2, 4288 JE Langstraat 15, 4288 JK Grotestraat 2, 4264 RL Grotestraat 21, 4264 RH Grotestraat 40, 4264 RM Maasdijk 343, 4264 AN Maasdijk 369, 4264 AP Maasdijk 381, 4264 AR Witboomstraat 28, 4264 RW Fort aan de Uppelse Dijk NHW-Tussenstelling Werkendam,Woudrichem, Sleeuwijk NHW-Tussenstelling Woudrichem, Werkendam NHW-Tussenstelling Woudrichem, Werkendam Betonnen werken bij het werk aan de Bakkerskil Betonnen werken bij het werk aan de Bakkerskil Betonnen werken bij het werk aan de Bakkerskil Betonnen werken bij het werk aan de Bakkerskil Deeneplaatweg 6 BY, 4251 MS Fort aan de Uppelse Dijk Fort aan de Uppelse Dijk Fort aan de Uppelse Dijk Fort aan de Uppelse Dijk Fort aan de Uppelse Dijk Fort aan de Uppelse Dijk Fort aan de Uppelse Dijk Fort bij het Steurgat Fort bij het Steurgat Fort bij het Steurgat Fort bij het Steurgat Hoogstraat 49, 4251 CJ Kruisstraat 10, 4251 CW Kruisstraat 12, 4251 CW

NOTA RUIMTELIJKE KWALITEIT ALTENA

531969 526684 526687 526686 39623 334707 6821 6822 526409 9338 526413 6823 6824 531952 531968 531971 531972 531990 531993 531994 532023 520428 531953 531954 531955 531956 531957 531958 531959 531978 531979 531977 531980 506250 520425 520426

Kerk

Kerk

De Hoop

Molen

Landarbeiderswoning Waarnemingspost(B11) Kazerne

Complex Kruisstraat

Woonhuis Dienstwoning(K4)

Werkendam Werkendam Werkendam Werkendam Werkendam Werkendam Wijk en Aalburg Babyloniënbroek Wijk en Aalburg Wijk en Aalburg Wijk en Aalburg Wijk en Aalburg Wijk en Aalburg Wijk en Aalburg Wijk en Aalburg Wijk en Aalburg Wijk en Aalburg Wijk en Aalburg Wijk en Aalburg Wijk en Aalburg Wijk en Aalburg Wijk en Aalburg Wijk en Aalburg Wijk en Aalburg Wijk en Aalburg Wijk en Aalburg Wijk en Aalburg Wijk en Aalburg Woudrichem Woudrichem Woudrichem Woudrichem Woudrichem Woudrichem Woudrichem Woudrichem 27

Kruisstraat 14, 4251 CW Nr. 5/Kerkstraat Nr. 5/Kerkstraat Schans 22 A, 4251 PV Schans 41 C, 4251 PW Zuidoosten kern/De Kooi Berenhoeksestraat 8, 4261 KB Broeksestraat 7, 4269 VA De Kroon 14, 4261 TX Grote Kerkstraat 10, 4261 BD Grote Kerkstraat 12, 4261 BD Grote Kerkstraat 30, 4261 BE Grote Kerkstraat 69, 4261 BC Grote Kerkstraat bij 69, 4261 BC Grote Kerkstraat bij 69, 4261 BC Maasdijk 217, 4261 AJ Maasdijk 28, 4261 AE Maasdijk 45, 4261 AD Maasdijk 57, 4261 AD Maasdijk 65, 4261 AD Oude Kerkstraat 12, 4261 BL Polstraat 52, 4261 BV Polstraat 52, 4261 BV Polstraat 52, 4261 BV Polstraat 52, 4261 BV Polstraat 52, 4261 BV Veldstraat 15, 4261 TA Veldstraat 36, 4261 TC

Arsenaal 2, 4285 BD Arsenaal 4, 4285 BD Burg van de Lelystraat Hoogstraat 1, 4285 AE Hoogstraat 10, 4285 AH Hoogstraat 14, 4285 AH

NOTA RUIMTELIJKE KWALITEIT ALTENA

525727 Complex Kruisstraat 520422 520423 Complex Kerkstraat 38669 515773 Het Landeke 520427 6800 6808 6807 6801 6802 6803 521003 Boerderijcomplex 525834 Boerderijcomplex 521004 Boerderijcomplex 521010 6804 De Twee Gebroeders 526411 6805 6806 526461 521006 Complex Polstraat 521007 Complex Polstraat 521008 Complex Polstraat 525835 Complex Polstraat 525840 Complex Polstraat 526426 526447 39590Oostelijk segment vesting Woudrichem 39591Westelijk segment vesting Woudrichem 521369 Kazematten 521368 Kazematten 521373 39548 39562 39563

Dienstwoning(K4) Grafmonument Grafmonument Molen Begraafplaats Kerk

Kerk Boerderij(M1) Varkenshok Kookhuisje Boerderij(M1) Molen Kerk Boerderij(M1) Boerderij(M1) Bakhuis Veestal Schuur(M) Toiletgebouw

Munitiedepot Munitiedepot Baarhuisje

Woudrichem Woudrichem Woudrichem Woudrichem Woudrichem Woudrichem Woudrichem Woudrichem Woudrichem Woudrichem Woudrichem Woudrichem Woudrichem Woudrichem Woudrichem Woudrichem Woudrichem Woudrichem Woudrichem Woudrichem Woudrichem Woudrichem Woudrichem Woudrichem Woudrichem Woudrichem Woudrichem Woudrichem Woudrichem Woudrichem Woudrichem Woudrichem Woudrichem Woudrichem Woudrichem Woudrichem 28

Hoogstraat 18, 4285 AH Hoogstraat 2, 4285 AH Hoogstraat 20, 4285 AH Hoogstraat 27, 4285 AG Hoogstraat 27, 4285 AG Hoogstraat 31, 4285 AG Hoogstraat 36, 4285 AH Hoogstraat 38, 4285 AJ Hoogstraat 4, 4285 AH Hoogstraat 44, 4285 AJ Hoogstraat 46, 4285 AJ Hoogstraat 47, 4285 AG Hoogstraat 49, 4285 AG Hoogstraat 5, 4285 AE Hoogstraat 51, 4285 AG Hoogstraat 53, 4285 AG Hoogstraat 55, 4285 AG Hoogstraat 6, 4285 AH Hoogstraat 7, 4285 AE Hoogstraat 9, 4285 AE Kerkstraat 25, 4285 BA Kerkstraat 26, 4285 BB Kerkstraat 28, 4285 BB Kerkstraat 30, 4285 BB Kerkstraat 35, 4285 BA Kerkstraat 41, 4285 BA Kerkstraat 7, 4285 BA Kerkstraat 9, 4285 BA Kerkstraat, Water- of gevangenpoort Landpoortstraat 18, 4285 AS Molenstraat 10, 4285 AB Molenstraat 2, 4285 AB Molenstraat 35, 4285 AA Oudendijk 64, 4285 WL Oudendijk 64, 4285 WL Pomp Hoogstraat

NOTA RUIMTELIJKE KWALITEIT ALTENA

39564 39559 39565 39552 39553 39554 39566 39567 39560 39568 39569 39570 39555 39549 39556 39557 39558 39561 39551 39550 39575 39578 39580 39581 39576 39577 39573 39574 39582 39583 521374 39584 521375 521365 521366 39571

Kerk

OHW Postkantoor

Schoolcomplex Schoolcomplex

Woonhuis Schoolgebouw Onderwijzerswoning

Woudrichem Woudrichem Woudrichem Woudrichem Woudrichem

Rijkswal 44, 4285 AD Vissersdijk 15, 4285 AM Vissersdijk 35, 4285 AM Vissersdijk 6, 4285 AN Vissersdijk 8, 4285 AN

521378 39587 39588 39585 39586

Woonhuis Kerk Koetshuis (G)

Aanvullende informatie is in te zien via https://www.cultureelerfgoed.nl/onderwerpen/rijksmonumentenregister/monumentendatabank

29

NOTA RUIMTELIJKE KWALITEIT ALTENA

Bijlage 2 Lijst van Gemeentelijke monumenten Gemeente Altena: gemeentelijke monumenten en cultuurhistorisch waardevolle objecten

Versie: 22-9-2020 Adres Brugdam Het Leen Kerkstraat Kruisstraat Provincialeweg Noord Provincialeweg Noord Uppelse Hoek Voorstraat Burgemeester van der Schansstraat Burgemeester van der Schansstraat Burgemeester van der Schansstraat Hoge Maasdijk Hoge Maasdijk Hoge Maasdijk Hoofdgraaf Julianastraat Julianastraat Julianastraat Julianastraat Mr S. Naaijenstraat Mr S. Naaijenstraat Mr S. Naaijenstraat Binnen Diebracht Dorpsstraat Dorpsstraat Dorpsstraat Dussen Dijk Dussen Dijk Hoek Hoek Korn Korn Molenkade Muilkerk Vrijheidsplein Burgstraat Burgstraat Maasdijk 30

NOTA RUIMTELIJKE KWALITEIT ALTENA

Huisnummer Huisletter 15 2 14 15 96 115 28 14 2 16 59 30 46 60 17 12 17 28 30 12 28 32 34 1 10 73 7 18 12 10 21 55 3 36 1 2 3 17

Kern Almkerk Almkerk Almkerk Almkerk Almkerk Almkerk Almkerk Almkerk Andel Andel Andel Andel Andel Andel Andel Andel Andel Andel Andel Andel Andel Andel Dussen Dussen Dussen Dussen Dussen Dussen Dussen Dussen Dussen Dussen Dussen Dussen Dussen Dussen Giessen Giessen Giessen

Evt. toelichting Status Woonhuis Gemeentemonument Woonhuis Gemeentemonument Kerk Gemeentemonument Woonhuis Gemeentemonument Bedrijf Gemeentemonument Woonhuis (nr 115 en 117) Gemeentemonument Boerderij Gemeentemonument Pastorie Gemeentemonument Woonhuis Gemeentemonument Woonhuis Gemeentemonument Woonhuis Gemeentemonument Woonhuis Gemeentemonument Woonhuis Gemeentemonument Boerderij/Woonhuis Gemeentemonument Woonhuis Gemeentemonument Woonhuis Gemeentemonument Woonhuis Gemeentemonument Winkel/Woonhuis Gemeentemonument Woonhuis Gemeentemonument Boerderij Gemeentemonument Woonhuis/Boerderij (nr 28 en 30) Gemeentemonument Woonhuis/Boerderij Gemeentemonument Woonhuis/voorm. Notaris- en dokterswoning met praktijkruimGemeentemonument TBS schuif (thv nr. 4)/sluis Gemeentemonument Woonhuis/kantoor/voormalige herberg "De Zwaan" Gemeentemonument Smederij Gemeentemonument Dijkvilla Gemeentemonument Woonhuis/langgevelboerderij Gemeentemonument Boerderij Gemeentemonument Woonhuis met boomgaard Gemeentemonument Appelschuur Gemeentemonument Woonboerderij Gemeentemonument Voorm. koetshuis/woonhuis Gemeentemonument Schuur Het Zuideveld/machinegebouw Gemeentemonument Woonboerderij Gemeentemonument RK Kerk Gemeentemonument Bedrijfspand/voorm. Pastorie Gemeentemonument Woonhuis Gemeentemonument Woonhuis Gemeentemonument Pagina 1 van 4

Adres Maasdijk Maasdijk Boerenverdrietweg Boerenverdrietweg Boerenverdrietweg Buitendijk Buitendijk Buitendijk Buitendijk Buitendijk Buitendijk Buitendijk Buitendijk Buitenkade Buitenkade Buitenkade Buitenkade Buitenkade Jachtlaan Jeppegatweg Kerkstraat Kerkstraat Kloosterhof Oostkilweg Steen van Kloosteroord Bakkerskilweg Dijkje Kildijk Kildijk Rijksweg Rijksweg Rijksweg Rijksweg Rijksweg Rijksweg Rijksweg Dorpsstraat Maasdijk Maasdijk Maasdijk

31

NOTA RUIMTELIJKE KWALITEIT ALTENA

Huisnummer Huisletter Kern 19 Giessen 21 Giessen Giessen 1 Hank 3 Hank 4 Hank 54 Hank 71 Hank 86 Hank 137 Hank 54 Hank 131 en 133 Hank 137 en 140 Hank 140 Hank 1 Hank 3 Hank 5 Hank 7 Hank 33 Hank 15 Hank 7 Hank 11 a en 11b Hank 13 en 15 Hank 8 Hank Hank 1 Hank Nieuwendijk 3 Nieuwendijk 98 Nieuwendijk 102 Nieuwendijk 73 Nieuwendijk 77 Nieuwendijk 105 Nieuwendijk 108 Nieuwendijk 110 Nieuwendijk 112 Nieuwendijk 1 Nieuwendijk 46 Rijswijk 13 Rijswijk 14 Rijswijk 27 Rijswijk

Evt. toelichting Status Boerderij Gemeentemonument Woonhuis Gemeentemonument Kerkepaadje (thv schoolstraat 8, ongeveer tussen Maasdijk eGemeentemonument Boerderij Gemeentemonument Boerderij Gemeentemonument Woonhuis/koetshuis Gemeentemonument Woning Gemeentemonument Schoolhuis/woning (nr 71 en 71a) Gemeentemonument Schoolmeesterswoning/woonhuis Gemeentemonument Kortgevelboerderij/woonboerderij Gemeentemonument Brandspuithuisje (bij nr. 54) Gemeentemonument Hillegatsche sluis thv nr. 131-133 Gemeentemonument Vierbansche sluis thv nr. 137-140 Gemeentemonument Voormalig pompstation (bij nr. 140) Gemeentemonument Woonhuis/directiekantoor Gemeentemonument Woonhuis/directiekantoor Gemeentemonument Hoofdstation bemaling Bleek-Oostkil/opslagplaatst Gemeentemonument Voormalige dienstwoning (nr 7 en 9) Gemeentemonument Langgevelboerderij Gemeentemonument Noorse woning Gemeentemonument Keet Jeppegatweg/rattenkeet Gemeentemonument Voormalige pastorie/kantoor-woonhuis (nr 11a en 11b) Gemeentemonument Kerk (nr 13 en 15) Gemeentemonument Voorm. klooster (nr.

8a t/m 8h) Gemeentemonument Ophaalbrug over de Oostkil Gemeentemonument Keet Steen van Kloosteroord Gemeentemonument Keet Bakkerskil (thv Hooge Polderwerweg 3, WKDOOQ113) Gemeentemonument Boerderij/woonhuis (nr 3, 3a en 3b) Gemeentemonument Woonhuis Gemeentemonument Langgevelboerderij Gemeentemonument Villa Gemeentemonument Winkel/Woonhuis Gemeentemonument Winkel/woonhuis Gemeentemonument Sluiswachterswoning Gemeentemonument Woning Gemeentemonument Woning Gemeentemonument Hek (bij nr. 1) Gemeentemonument Woonboerderij Gemeentemonument Woonhuis Gemeentemonument Boerderij Gemeentemonument Kerk Gemeentemonument Pagina 2 van 4

Adres Slagboomstraat Slagboomstraat Kerkeinde Kerkeinde Rijksstraatweg Rijksstraatweg Heulstraat Langstraat Pompstraat Poortweg Uitwijksdijkje Uitwijksestraat Bruine Kilweg Deeneplaatweg Dertienmorgen Draepkilweg Gedempte Haven Hooge Polderweg Hoogstraat Hoogstraat Hoogstraat Hoogstraat Hoogstraat Hoogstraat Hoogstraat Hoogstraat Hoogstraat Hoogstraat Kruisstraat Kruisstraat Kruisstraat Kruisstraat Kruisstraat Lijnbaan Lijnoorden Oudsas Oudsas Plein Sasdijk Schans Schans

32

NOTA RUIMTELIJKE KWALITEIT ALTENA

Huisnummer Huisletter 4 2 30 41 35 46 5 12 8 1 7 1

1 3 25 27 31 32 33 35 37 46 53 89 4 11 en 13 15 46 57 42 4 9 13 9 20 24

Kern Rijswijk Rijswijk Sleeuwijk Sleeuwijk Sleeuwijk Sleeuwijk Uitwijk Uitwijk Uitwijk Uitwijk Uitwijk Uitwijk Werkendam Werkendam Werkendam Werkendam Werkendam Werkendam Werkendam Werkendam Werkendam Werkendam Werkendam Werkendam Werkendam Werkendam Werkendam Werkendam Werkendam Werkendam Werkendam Werkendam Werkendam Werkendam Werkendam Werkendam Werkendam Werkendam Werkendam Werkendam Werkendam

Evt. toelichting Status Voormalig schoolgebouw Gemeentemonument Woonhuis Gemeentemonument Dijkhuis/woning Gemeentemonument Woning Gemeentemonument Burgemeesterswoning/villa Gemeentemonument Woning (nr 44 en 46) Gemeentemonument Woonhuis Gemeentemonument Boerderij Gemeentemonument Woonhuis Gemeentemonument Aquaduct Gemeentemonument Woonboerderij Gemeentemonument Boerderij Gemeentemonument Keet Pauluszand/landarbeiderskeet (bij nr 1) Gemeentemonument Keet de Brabander/recreatiewoning (bij nr. 3a) Gemeentemonument Keet Dertienmorgen (bij nr. 1a) Gemeentemonument Keet Zesmorgen/landarbeiderskeer (1 km ten zuiden van De Gemeentemonument Gemeentemonument Boerderij Gemeentemonument Voorm. Notariswoning 19e eeuw/voorm. postkantoor 20e ee Gemeentemonument Woning Gemeentemonument Slagerij/woonhuis Gemeentemonument Nutsdepartement kantoor/horeca Gemeentemonument Gemeentemonument Voormalig gemeentehuis/winkel/praktijkruimte Gemeentemonument Woning/voorm. Koetshuis Gemeentemonument Gemeentemonument Burgemeesterswoning/dokterswoning/woning Gemeentemonument Woning/winkelpand Gemeentemonument Voorm. smederij/woonhuis Gemeentemonument Woonhuis (incl Lijnbaan 42) Gemeentemonument Woonhuis/winkel Dijkwoning/winkel Gemeentemonument Dijkwoning Gemeentemonument Woonhuis (incl Kruisstraat 11) Gemeentemonument Keet van Lijnoorden/recreatiewoning Gemeentemonument Voorm.

werkplaats/woonhuis Gemeentemonument Voorm. sluiswachterswoning/woonhuis Gemeentemonument Groene Kruisgebouw/woning Gemeentemonument Dijkhuis Gemeentemonument Woonboerderij Gemeentemonument Langgevelboerderij/woning Gemeentemonument Pagina 3 van 4

Adres Slikstraat Slikstraat van Tienhoven van de Boogaardstraat Vissersdijk Vissersdijk Landpoortstraat Rijkswal Rijkswal Rijkswal Sluis Spieringstraat

33

NOTA RUIMTELIJKE KWALITEIT ALTENA

Huisnummer Huisletter 3 15 1 14 66 20 1 3 5 2 4

Kern Evt. toelichting Werkendam Woning Werkendam Werkendam kerk Werkendam Winkel/woonhuis en vergaderzaal/zondagsschool Werkendam Dijkwoning/woning en praktijk Woudrichem Woonhuis Woudrichem Woonhuis Woudrichem Woonhuis Woudrichem Woonhuis Woudrichem Woonhuis Woudrichem Woonhuis

Pagina 4 van 4

Status Gemeentemonument Gemeentemonument Gemeentemonument Gemeentemonument Gemeentemonument Gemeentemonument Gemeentemonument Gemeentemonument Gemeentemonument Gemeentemonument Gemeentemonument

Bijlage 3 Begripsbepaling 1. Aanbouw: Een gebouw dat als afzonderlijke ruimte is gebouwd aan een hoofdgebouw waarmee het in directe verbinding staat, welkgebouw onderscheiden kan worden van, maar een functioneleeenheid vormt met het hoofdgebouw en dat in architectonisch opzicht ondergeschikt is aan het hoofdgebouw. 2. Achterkant: de achtergevel, het achtererf en het dakvlak aan de achterzijde van een gebouw; de zijgevel, het zijerf en het dakvlak aan de zijkant van een gebouw voor zover die zijde niet direct grenst aan de weg of openbaar groen. 3. Afgestemd op zijn omgeving: als in voldoende mate rekening is gehouden met de vorm, de kleur en het materiaalgebruik van de omliggende gebouwen. Dit kan zowel verwant, identiek als afwijkend zijn. Evenwicht met de bestaande omgeving geldt als uitgangspunt. 4. Authentiek: de mate waarin een gebouw oorspronkelijk of uniek is vormgegeven, verbouwd of gewijzigd is. Dit kan zowel op een verwante, identieke als afwijkende wijze. 5. Baksteen: een uit klei gebakken kunstmatige steen; 6. Bestemmingsplan: een plan als bedoeld in artikel 3.1 van de Wet ruimtelijke ordening. 7. Bijgebouw: gebouw dat bij een hoofdgebouw hoort en los van het hoofdgebouw op het erf of kavel staat; meestal bedoeld als schuur, berging, tuinhuis of garage. 8. Borstwering: lage dichte (gevel)muur tot borsthoogte.

34

NOTA RUIMTELIJKE KWALITEIT ALTENA

9. Boeiboord: opstaande kant van een dakgoot of dakrand, meestal uitgevoerd in hout of plaatmateriaal. 10. Bouwblok: een aan alle zijden door straten, wegen of groen begrensde groep gebouwen, die een stedenbouwkundige eenheid vormt. 11. Bouwlaag: een boven peil gelegen en doorlopend gedeelte van een gebouw, dat door op gelijke of bij benadering gelijke hoogte liggende vloeren of balklagen is begrensd, zulks met inbegrip van de begane grond en met uitsluiting van onderbouw en kap. 12. Bouwstijl: Architectonische vormgeving van een gebouw. 13. Bouwwerk: Elke constructie van enige omvang van hout, steen, metaal of ander materiaal, welke hetzij direct of indirect met de grond verbonden is, hetzij direct of indirect steun vindt in of op de grond. 14. Carport: afdak om de auto onder te stallen, meestal bij een woning. 15. Contrasteren: Een tegenstelling vormen; 16. Dak: afdekking van een gebouw, vlak of hellend, waarop dakbedekking is aangebracht. 17. Dakhelling: de hoek van het dak. 18. Dakkapel: uitbouw op een hellend dak. 19. Dakopbouw: een toevoeging aan de bouwmassa door het verhogen van de nok van het dak, die het silhouet van het oorspronkelijke dak verandert.

20. Dakraam: raam in een hellend dak. 21. Dakvoet: laagste punt van een hellend dak. 22. Detail: ontmoeting van verschillende bouwdelen zoals gevel en dak of gevel en raam. 23. Erf: onbebouwd stuk grond behorende bij een woning. 24. Erfafscheiding: Visuele afscheiding tussen twee erven of erf en openbaar gebied; 25. Erker: kleine toevoeging van meestal een bouwlaag aan de gevel van een gebouw. 26. Exces: In deze nota een bouwkundige buitensporigheid; 27. Gebouw: Elk bouwwerk, dat een voor mensen toegankelijke, overdekte, geheel of gedeeltelijk met wanden omsloten ruimte vormt; 28. Geleding: verticale of horizontale indeling van bijvoorbeeld de gevel door middel van inspringingen of verschillend materiaalgebruik. 29. Gevel: buitenmuur van een gebouw. 30. Gevelindelin: Compositie van de gevel. De indeling van bijvoorbeeld raamopeningen over de gevel; 31. Geornamenteerd: van ornamenten voorzien, versierd. 32. Hoekkeper: dakrib die de uitspringende hoeken van een dak vormt. 33. Individueel gebouw: zelfstandig, op zichzelf staand gebouw. 34. In zijn omgeving passend: de mate waarin rekening is gehouden met de maat, schaal en massaopbouw van gebouwen in de omgeving van het nieuwe bouwwerk, dit kan zowel verwant ais contrasterend zijn. 35. Kap: Een gedeelte bovenop een bouwvolume dat bestaat uit meerdere schuine vlakken, dus geen plat dak 36.

Luifel: een plat uitgebouwd afdak, vaak boven een deur of bij een winkelgevel.

35

NOTA RUIMTELIJKE KWALITEIT ALTENA

37. Lijst: Een meestal versierde en geprofileerde rand als bekroning van de bovenzijde van een gevel, ook wel kroonlijst genoemd; 38. Maaiveld: bovenzijde van het terrein dat een bouwwerk omgeeft, de grens tussen grond en lucht. 39. Massa: volume van een gebouw of bouwdeel. 40. Negge: terugspringende kant van een muur bij de kozijnen. 41. Nok: horizontale snijlijn van twee dakvlakken, de hoogste lijn van het dak. 42. Ondergeschikt: voert niet de boventoon. 43. Ontsluiting: de toegang tot een terrein of een gebouw. 44. Oorspronkelij: Orgineel, aanvankelijke vorm, authentiek; 45. Oriëntatie: de richting van een gebouw. 46. Overkapping: carport of luifel. 47. Overstek: bouwdeel dat vooruitsteekt ten opzichte van het eronder gelegen deel. 48. Peil: de bovenkant van de afgewerkte begane grond vloer. 49. Plat dak: dakvorm bestaande uit één horizontaal vlak. 50. Rollaag: een rij van op hun kant gemetselde stenen die functioneert als gemetselde latei voor de relatief kleine overspanning van ramen en deuren. 51. Rooilijn: lijn die de grens aangeeft waarbinnen gebouwd is. 52. Situering: de plaats van een bouwwerk in zijn omgeving. 53. Standaard: door de CRK goedgekeurd bouwwerk of het oorspronkelijke bouwwerk in het betreffende bouwblok. 54.

Trasraam: Een trasraam of cementraam is het onderste gedeelte van een gemetselde muur onder en boven het maaiveld, uitgevoerd in harde steen en harde specie tegen het optrekken van vocht vanuit debodem rondom een gebouw. Bij veel gebouwen te herkennen aan

de afwijkende kleur ten opzichte van de rest van het metselwerk. 55. Uitbouw: aan het gebouw vastzittend bouwwerk dat rechtstreeks vanuit het gebouw toegankelijk is. 56. Visuele onderbrekingen: bijvoorbeeld door verschil in hoogte, afwisselende geledingen, toepassing van verschillende materialen of penanten 57. Voorgevel: de gevel aan de voorzijde van een gebouw, gericht op de belangrijkste openbare ruimte, de straat. Vaak de meest gedecoreerde gevel en de gevel waar de hoofdentree zich bevind. 58. Voorgevellijn: denkbeeldige lijn die strak loopt langs de voorgevel van een bouwwerk. 59. Voorgevelrooilijn: de voorgevelrooilijn als bedoeld in het ter plaatse geldende bestemmingsplan. 60. Voorkant: de voorgevel, het voorerf en het dakvlak aan de voorzijde van een gebouw; de zijgevel, het zijerf en het dakvlak aan de zijkant van een gebouw voorzover die zijde direct grenst aan de weg of openbaar groen. 61. Zadeldak: een dak dat aan twee zijden schuin is met een symmetrisch profiel. 62. Zijgevellijn: denkbeeldige lijn die strak loopt langs de zijgevel van een bouwwerk. 63. Zijkant: de zijgevel, het zijerf en het dakvlak aan de zijkant van een gebouw.

36

NOTA RUIMTELIJKE KWALITEIT ALTENA

Beschrijving Foto van tekening. Waterpoort/Gevangenpoort in de richting van de Kerk. Rechts o.m. de Hoftoren met links op de achtergrond de toren.Tekening van J. van Lexmond. Origineel bij Boymans Rotterdam. Plaatsnaam Woudrichem Uiterlijke vorm Foto Datering circa 1799 Vervaardiger Onbekend Straatnaam Kerkstraat Auteursrecht Geen rechthebbenden achterhaald Eigendomsrecht Streekarchief Langstraat Heusden Altena

37

NOTA RUIMTELIJKE KWALITEIT ALTENA

Beschrijving Gezicht op Woudrichem, schilderij uit 1851 van S.L. Verveer (18131876). Tussen de boomgroep rechts en de hoftoren is de ingang van de waterpoort te zien. Hierdoor kwam men vanaf het water de stad binnen. Plaatsnaam Woudrichem Uiterlijke vorm Foto Datering 1851 Vervaardiger Onbekend Auteursrecht Geen rechthebbenden achterhaald

38

NOTA RUIMTELIJKE KWALITEIT ALTENA

Beschrijving Straatbeeld met mensen te Woudrichem. Plaatsnaam Woudrichem Uiterlijke vorm Foto Datering Circa 1910 Vervaardiger Onbekend Eigendomsrecht Streekarchief Langstraat Heusden Altena

39

NOTA RUIMTELIJKE KWALITEIT ALTENA

Beschrijving Foto van een tekening “De stadt Woudrichem aan de Merwe”. Getekend vanuit Loevestein. Plaatsnaam Woudrichem Uiterlijke vorm Foto Datering 10-08-1750 Vervaardiger Onbekend Auteursrecht Geen rechthebbenden achterhaald Eigendomsrecht Streekarchief Langstraat Heusden Altena

40

NOTA RUIMTELIJKE KWALITEIT ALTENA

41

NOTA RUIMTELIJKE KWALITEIT ALTENA