Memo Blok resultaten onderzoek publieke waarde van burgerinitiatieven
Tekst van het document
Aan:
Onderwerp:
n.v.t.
Datum:
1 november 2021
Van:
Steven Blok (blok@essb.eur.nl)
Status:
Openbaar
Onderzoeksresultaten publieke waarde van burgerinitiatieven
Publieke waarde van burgerinitiatieven
Wat is de waarde van burgerinitiatieven? Burgerinitiatieven worden steeds belangrijker voor de samenleving. Lokale overheden moeten zich steeds meer en steeds vaker verhouden tot inwoners die het initiatief nemen. Inmiddels wordt al veel gedaan om de verhouding tussen lokale overheden en burgerinitiatieven handen en voeten te geven: denk aan initiatievenloketten, -fondsen, het uitdaagrecht. We hebben het al snel over de vraag hoe we burgerinitiatieven kunnen stimuleren, maar vergeten vaak de meer fundamentele vragen zoals waarom vinden we burgerinitiatieven waardevol? Waaromvragen zijn vaak lastig te beantwoorden, zeker als ze door meerdere actoren beantwoord moeten worden. Hoe komen gemeente en gemeenschap samen tot overeenkomstige beelden, ideeën en opvattingen? Met de Q methodologie hebben we groepen actoren (ambtenaren, raadsleden en maatschappelijke partijen) onderzocht aan de hand van een set stellingen over wat de waarde van burgerinitiatieven is. Wat hebben we gevonden? Vier verschillende visies op de waarde van burgerinitiatieven. We hebben elke visie een werktitel gegeven en een samenvatting van waar hun visie wél voor staat (a) en waar hun visie niet voor staat (b). 1. Het gemeenschapszinperspectief: a. Burgerinitiatieven zijn waardevol omdat ze staan voor betrokkenheid, leefbaarheid en gemeenschapszin. b.
En ze moeten niet gezien worden als instrumenten om tot materiele output te komen. 2. Het niet-lullen-maar-poetsen-perspectief: a. Burgerinitiatieven als stok achter deur/format om samen iets te doen…. b. …maar maak het niet te hoogdravend. 3. Het bonding/ingroup-perspectief: a. Burgerinitiatieven zinvolle/leuke manier om aan belangrijk thema’s te werken… b. maar ze zijn wel op zichzelf en hebben een kleine/specifieke scope. 4. Het democratisch ontwikkelperspectief: a. Burgerinitiatieven als democratische boost… b. … maar wel in positieve en constructieve zin.
Openbaar
1
Enkele analyses over de visies en hoe ze zicht tot elkaar verhouden. • •
Visies 1 en 4 kunnen best aardig met elkaar overweg, visie 3 botst het meest met de rest en visie 2 heeft relatief neutrale verhoudingen ten opzichte van 1 en 4. Ambtenaren zijn met name sterk verbonden met visie 1, politici met visie 1 en 2. Maatschappelijke zijn met name sterk verbonden met visie 3 en 4.
Tot slot hebben we nog een aantal stellingen gevonden waar veel consensus of waar juist veel meningsverschillen zijn: Consensus (onderscheiding naar eens, oneens en meer neutrale eindresultaten): (Zeer) eens
(Zeer) oneens
Neutraal
Burgerinitiatieven lossen problemen op die ze zelf belangrijk vinden
Burgerinitiatieven dragen bij aan altruïstisch/onbaatzuchtig gedrag
Burgerinitiatieven dragen bij aan beleidsuitvoering
Burgerinitiatieven zorgen ervoor dat de maatschappij – naast overheden en markt – meer invloed heeft op de publieke ruimte
Burgerinitiatieven zorgen voor veiligheid in de buurt
Burgerinitiatieven zorgen voor (meer) innovatie
Burgerinitiatieven dragen bij aan een betere relatie tussen de overheid en inwoners
Burgerinitiatieven dragen bij aan de economie
Burgerinitiatieven dragen bij aan meer verantwoordelijkheidsgevoel van de participanten Burgerinitiatieven dragen bij aan betrokkenheid in de buurt
Meningsverschillen (op volgorde: het meeste meningsverschil als eerste): 1. Burgerinitiatieven versterken de democratie. 2. Burgerinitiatieven zijn waardevol in zichzelf. 3. Burgerinitiatieven dragen bij aan zingeving van de participanten. 4. Burgerinitiatieven zorgen voor protest over wat mis is. 5. Burgerinitiatieven zorgen voor meer onderlinge relaties van de participanten. 6. Burgerinitiatieven creëren maatschappelijke waarde voor de hele samenleving. 7. Burgerinitiatieven dragen bij aan verduurzaming. 8. Burgerinitiatieven dragen bij aan de kwaliteit van beleidsbesluiten. 9. Burgerinitiatieven zorgen voor ecologische waarde en de natuur. 10. Burgerinitiatieven dragen bij aan het vermogen om samen te werken En nu? Het is duidelijk dat er binnen Altena verschillende perspectieven zijn die een eigen antwoord hebben op de vraag ‘waarom zijn burgerinitiatieven waardevol?’ Ondanks dat die verschillende perspectieven en antwoorden er zijn, is er ook sprake van eensgezindheid in opvattingen:
Openbaar
2
•
•
De nadruk van wat waardevol is, ligt op wat burgerinitiatieven zelf belangrijk vinden en doen. Immateriële waarden zoals betrokkenheid, leefbaarheid, een betere relatie tussen overheid en inwoners, en meer invloed voor de samenleving voeren de boventoon. Waar het men het gedeeld oneens is, helpt ook bij een scherper beeld over hoe Altena naar burgerinitiatieven kijkt: burgerinitiatieven zijn geen training voor altruïstisch gedrag, en zijn ook geen instrumenten om iets te produceren. Ze dragen niet bij aan economische waarde, beleidsuitvoering, veiligheid en ze zorgen vaak niet voor besparingen.
De verschillende visies zijn niet verschillend op de bovengenoemde aspecten. Het zijn juist onderwerpen waar relatief veel consensus over is, en daarom ook onderwerpen die zich goed lenen voor een vervolggesprek over wat de gemeente Altena wil met burgerinitiatieven of waar mogelijk (meer) ondersteuning voor moet komen. Opvattingen waar veel meningsverschillen over zijn, lenen zich minder goed voor een gesprek over wat er nu moet gebeuren in termen van visie, beleid, instrumenten of gedragsverandering binnen de overheid: •
Opvatting die gaan over de manier waarop burgerinitiatieven dingen doen, of de meer indirecte effecten liggen minder in lijn met de visies in Altena. Burgerinitiatieven als versterking van de democratie, als intrinsiek waardevol of als protestfunctie zijn allemaal onderdeel van sterke meningsverschillen in Altena.
Openbaar
3