Initiatiefvoorstel Raadsonderzoek Nieuwe Banne

Initiatiefvoorstel Onderwerp Raadsonderzoek Nieuwe Banne Samenvatting Op 22 april 2025 heeft de gemeenteraad van Altena unaniem een motie aangenomen om een onafhankelijk onderzoek onder verantwoordelijkheid van de gemeenteraad uit te voeren naar het dossier Nieuwe Banne in Sleeuwijk, in relatie tot het project Bronkhorst fase 3 in Andel. Met dit initatiefvoorstel wordt een eerste stap gezet om uitvoering te geven aan deze motie, door het vaststellen van een Verordening voor onderzoek door de raad, het instellen van een onderzoekscommissie en de benoeming van de leden.

Datum voorstel 10 juni 2025 Kenmerk

Opgesteld door C. Alderliesten, P. Bouman, A. Duizer, R. Roovers, A. Versluis, J. Bakker, H. Timmermans Telefoonnummer

Team

Voorstel 1. De ‘Verordening regelende onderzoek door de raad van de gemeente Altena 2025’ vast te stellen; 2. Een raadsonderzoek op basis van artikel 84 Gemeentewet te doen naar het dossier grondverkoop van een perceel in Nieuwe Banne in Sleeuwijk, in relatie tot het project Bronkhorst fase 3 in Andel; 3. Vast te stellen dat het doel van het onderzoek luidt: inzicht te krijgen in de rechtmatigheid en doelmatigheid van de besluitvorming op dit dossier zodat gemeenteraad, college en ambtelijke organisatie leer- en ontwikkelpunten aangereikt krijgen, die bijdragen aan het functioneren van de gemeente Altena. En dat de centrale onderzoeksvraag luidt: In hoeverre is het besluitvormingsproces rondom de grondverkoop van een perceel in Nieuwe Banne in Sleeuwijk, in relatie tot de ontwikkeling van het project Bronkhorst fase 3 rechtmatig en doelmatig verlopen en gebaseerd op een zorgvuldige belangenafweging? 4. Een onderzoekscommissie in te stellen en daarin de volgende leden te benoemen: J. Bakker, P. Bouman, A. Duizer, H. Timmermans, R. Roovers, A. Versluis, R. Vos 5. Een bedrag van € 50.000 beschikbaar te stellen voor het onderzoek ten laste van de post onvoorzien. Inleiding In de raadsvergadering van 22 april 2025 heeft de gemeenteraad unaniem de motie ‘Nader onderzoek Nieuwe Banne in relatie tot Bronkhorst’ aangenomen. Het dictum van deze motie is: De raad spreekt uit dat: 1.

Het wenselijk is een onafhankelijk onderzoek onder verantwoordelijkheid van de raad uit te voeren.

1/6

Gemeentehuis Altena Sportlaan 170 4286 ET Almkerk Postbus 5 4286 ZG Almkerk T (0183) 516100 E info@gemeenteAltena.nl

www.gemeenteAltena.nl www.gemeenteAltena.nl

2. Dit met voortvarendheid in voorbereiding genomen wordt door het presidium van de raad. In de door de raad aangenomen motie is als onderwerp vermeld het dossier Nieuwe Banne Sleeuwijk in relatie tot de Bronkhorst Andel. Concreet gaat het om twee woningbouwprojecten die met elkaar in verband staan omdat er een overeenkomst is gesloten waarbij een projectontwikkelaar gecompenseerd wordt. Deze compensatie hangt samen met de realisatie van een woningbouwprogramma in de Bronkhorst. Beoogd resultaat Onderwerp van het raadsonderzoek is de grondverkoop van een perceel in Nieuwe Banne te Sleeuwijk, in relatie tot de ontwikkeling van het project Bronkhorst fase 3 in Andel. Doel van het onderzoek is inzicht te krijgen in de rechtmatigheid en doelmatigheid van de besluitvorming op dit dossier zodat gemeenteraad, college en ambtelijke organisatie leer- en ontwikkelpunten aangereikt krijgen, die bijdragen aan het functioneren van de gemeente Altena. De volgende centrale onderzoeksvraag wordt hierbij geformuleerd: In hoeverre is het besluitvormingsproces rondom de grondverkoop van een perceel in Nieuwe Banne te Sleeuwijk, in relatie tot de ontwikkeling van het project Bronkhorst fase 3 rechtmatig en doelmatig verlopen en gebaseerd op een zorgvuldige belangenafweging? Deze centrale onderzoeksvraag is uitgewerkt in de volgende deelvragen: 1.

In hoeverre zijn de doorlopen besluitvormingsprocessen en deelprocessen alsmede genomen besluiten gemeente- en bestuursrechtelijk rechtmatig? (getoetst aan Gemeentewet en andere relevante wetgeving en algemene beginselen van behoorlijk bestuur) 2. In hoeverre zijn de (interne) advies- en besluitvormingsprocessen doelmatig doorlopen? (deze vraag richt zich op de (interne) organisatie van advies en besluitvorming en het gemeentelijke informatiemanagement en beheer) 3. Welke afwegingen lagen ten grondslag aan de compensatiedeal tussen gemeente en ontwikkelaar inzake Nieuwe Banne en hoe zijn deze afwegingen onderbouwd? 4. Welke leerpunten geven de eerst drie deelvragen voor gemeenteraad, college en ambtelijke organisatie? Voordat toegekomen wordt aan de beantwoording van deze vragen, is het wenselijk een heldere tijdlijn in beeld te brengen (feitelijk) van het gehele besluitvormingsproces vanaf het eerste moment dat sprake was van een eventuele compensatie.

2/6

www.gemeenteAltena.nl

Kader In Altena is niet eerder een raadsonderzoek uitgevoerd. In de praktijk van gemeenteraden herkennen we twee uitvoeringsvormen van het raadsonderzoek, een ‘zware’ en een ‘lichte’ vorm. Bij een ‘zware’ vorm, waarbij alle beschikbare instrumenten worden ingezet, wordt op voorhand uitgegaan van het houden van openbare hoorzittingen. De ‘lichte’ vorm gaat uit van een onderzoek waarbij een extern bureau onderzoek verricht onder verantwoordelijkheid van de commissie. Er worden wel interviews door de onderzoekers gehouden, maar geen openbare verhoren door de commissie. De lichte vorm van onderzoek staat niet expliciet opgenomen in de Gemeentewet, maar is gebaseerd op artikel 84 Gemeentewet, waarbij er de mogelijkheid is om een commissie in te stellen voor een specifiek doel, in dit geval het uitvoeren van een onderzoek. De zware vorm van onderzoek is gebaseerd op het lokale enquêterecht, zoals beschreven in artikel 155a t/m 155f van de Gemeentewet. Het presidium heeft eind april 2025 gesproken over de vorm van onderzoek en daarbij aangegeven een voorkeur te hebben voor een licht onderzoek. Dit is in lijn met het advies zoals geformuleerd in de handreiking decentraal enquêterecht van het Minsterie van BZK uit 2023. Het lokale enquêterecht geeft aan gemeenteraden vergaande bevoegdheden die verzekeren dat alle feitelijke informatie kan worden verkregen (waarheidsvinding).

Door het gebruik van die bevoegdheden bestaat het risico dat inbreuk wordt gemaakt op de persoonlijke levenssfeer van getuigen. Om getuigen te beschermen verwacht de wetgever dat controlebevoegdheden proportioneel worden gebruikt. Dat betekent dat voor het verkrijgen van (dezelfde) informatie eerst gebruik wordt gemaakt van minder vergaande controle-instrumenten, zoals het doen van een gewoon raadsonderzoek, voordat het lokale enquêterecht wordt gebruikt. Daarnaast is het voordeel van een lichte vorm van onderzoek dat het een kortere doorlooptijd heeft, minder tijdsinspanning vraagt van raadsleden en daardoor ook lagere kosten met zich meebrengt. Een nadeel van een lichte vorm van onderzoek is dat (oud-)ambtenaren en (oud-)wethouders kunnen weigeren om mee te werken aan het onderzoek. In de raadsinformatiebrief ‘Nadere toelichting oppervlakte 2118m2 Nieuwe Banne’ van 28 mei 2025 heeft het college echter al aangegeven volledige medewerking te verlenen aan het raadsonderzoek. Een ander nadeel is dat een licht onderzoek meer in de beslotenheid van het gemeentehuis plaatsvindt en minder transparant is naar het publiek. Daarom is het van belang dat de raad bij de afronding van het onderzoek een openbaar debat kan voeren waar de commissie ook publiekelijk verantwoordt over het uitgevoerde onderzoek. 3/6

www.gemeenteAltena.nl

De gemeente Altena heeft geen onderzoeksverordening ten behoeve van raadsonderzoeken, maar met dit voorstel wordt invulling gegeven aan de noodzaak dit te regelen voor een licht raadsonderzoek. In de verordening wordt vastgelegd dat de commissie uit maximaal zeven leden bestaat, waarbij alle fracties de gelegenheid hebben om één lid uit de eigen fractie te laten benoemen. Met het vaststellen van de verordening krijgt de commissie - binnen de door de raad vastgestelde kaders - de eigenstandige verantwoordelijkheid om het onderzoek uit te voeren. Bestuurlijke reactie college van burgemeester en wethouders Ingevolge artikel 147a, lid 4 van de Gemeentewet neemt de raad geen besluit over een initiatiefvoorstel dan nadat het college wensen en bedenkingen heeft kunnen geven. Het college heeft op 24 juni 2025 zijn wensen en bedenkingen gegeven op het initiatiefvoorstel. Naar aanleiding daarvan hebben de indieners besloten de derde onderzoeksvraag met betrekking tot het algemeen belang aan te passen. Ook is het beslispunt over de financiën aangepast naar aanleiding van de reactie van het college. Financiën Er is in dit stadium nog geen concrete raming te maken van de kosten van dit onderzoek. De commissie zal dat na instelling ter hand nemen.

Ervaringen van de rekenkamer voor het uitvoeren van een onderzoek door een extern bureau geeft het beeld dat gerekend moet worden op een maximaal benodigd budget van € 50.000. Omdat in Altena geen vast geraamd budget is voor het uitvoeren van raadsonderzoeken, wordt voorgesteld dit ten laste te brengen van de post onvoorzien. Aanpak De planning voor het onderzoek is om in Q3 een plan van aanpak op te stellen. Het onderzoek wordt uitgevoerd in Q4 2025. Vanuit de griffie zal een raadsadviseur optreden als secretaris van de onderzoekscommissie. Een extern bureau zal ingeschakeld worden voor de uitvoering van het onderzoek. Ingediend op 10 juni 2025 door C. Alderliesten, J. Bakker, P. Bouman, A. Duizer, H. Timmermans R. Roovers, A. Versluis

4/6

www.gemeenteAltena.nl

Raadsbesluit De raad van de gemeente Altena, gelezen het initiatiefvoorstel van C. Alderliesten, J. Bakker, P. Bouman, A. Duizer, R. Roovers, H. Timmermans, A. Versluis, d.d. 10 juni 2025; gelet op artikel 84 Gemeentewet, besluit: 1. De ‘Verordening regelende onderzoek door de raad van de gemeente Altena 2025’ vast te stellen; 2. Een raadsonderzoek op basis van artikel 84 Gemeentewet te doen naar het dossier grondverkoop van een perceel in Nieuwe Banne in Sleeuwijk, in relatie tot het project Bronkhorst fase 3 in Andel; 3. Vast te stellen dat het doel van het onderzoek luidt: inzicht te krijgen in de rechtmatigheid en doelmatigheid van de besluitvorming rond dit dossier zodat gemeenteraad, college en ambtelijke organisatie leer- en ontwikkelpunten aangereikt krijgen, die bijdragen aan het functioneren van de gemeente Altena.

En dat de centrale onderzoeksvraag luidt: In hoeverre is het besluitvormingsproces rondom de grondverkoop van een perceel in De Nieuwe Banne in Sleeuwijk, in relatie tot de ontwikkeling van het project Bronkhorst fase 3 rechtmatig en doelmatig verlopen en gebaseerd op een zorgvuldige belangenafweging? Deze centrale onderzoeksvraag is uitgewerkt in de volgende deelvragen: - In hoeverre zijn de doorlopen besluitvormingsprocessen en deelprocessen alsmede genomen besluiten gemeente- en bestuursrechtelijk rechtmatig? (getoetst aan Gemeentewet en andere relevante wetgeving en algemene beginselen van behoorlijk bestuur) - In hoeverre zijn de (interne) advies- en besluitvormingsprocessen doelmatig doorlopen? (deze vraag richt zich op de (interne) organisatie van advies en besluitvorming en het gemeentelijke informatiemanagement en beheer) - Welke afwegingen lagen ten grondslag aan de compensatiedeal tussen gemeente en ontwikkelaar inzake Nieuwe Banne en hoe zijn deze afwegingen onderbouwd? - Welke leerpunten geven de eerst drie deelvragen voor gemeenteraad, college en ambtelijke organisatie? 4. Een onderzoekscommissie in te stellen en daarin de volgende leden te benoemen: J. Bakker, P. Bouman, A. Duizer, R. Roovers, H. Timmermans, A. Versluis, R. Vos

5/6

www.gemeenteAltena.nl

5. Een bedrag van € 50.000 beschikbaar te stellen voor het onderzoek ten laste van de post onvoorzien.

Aldus besloten in de openbare vergadering van de raad van de gemeente Altena van 1 juli 2025.

de voorzitter,

de raadsgriffier,

drs. E.B.A. Lichtenberg MCM

drs. S.J. Peet

6/6

www.gemeenteAltena.nl

Verordening regelende onderzoek door de raad van de gemeente Altena 2025 gelezen het Initiatiefvoorstel van C. Alderliesten, J. Bakker, P. Bouman, A. Duizer, R. Roovers, H. Timmermans, A. Versluis d.d. 10 juni 2025; gelet op de artikel 84 van de Gemeentewet; BESLUIT: vast te stellen de navolgende Verordening regelende onderzoek door de raad van de gemeente Altena 2025. Artikel 1. Instellen onderzoek De gemeenteraad kan op voorstel van een of meer van zijn leden een onderzoek naar het door het college of de burgemeester gevoerde bestuur instellen. Artikel 2. Commissie 1. De uitvoering van dit besluit wordt opgedragen aan een daartoe voor dit onderzoek in te stellen tijdelijke onderzoekscommissie. 2. De door de raad voor het onderzoek ingestelde commissie bestaat uit tenminste vijf raadsleden, met maximaal 1 raadslid van elke in de raad vertegenwoordigde fractie. 3. De gemeenteraad benoemt bij de instelling van de commissie de leden. 4. De commissie wijst uit haar midden een voorzitter en een plaatsvervangend voorzitter aan. 5. De bevoegdheden en de werkzaamheden van de commissie worden niet geschorst door het aftreden van de gemeenteraad. De nieuw geïnstalleerde gemeenteraad vervult zo spoedig mogelijk de door het aftreden van leden ontstane vacatures in de commissie. 6.

De leden van de commissie ontvangen voor de duur van de activiteiten van die commissie ten laste van de gemeente een toelage als bedoeld in artikel 2, lid 3 van de Verordening Rechtspositie raads-, commissie- en burgerleden Altena 2024. Artikel 3. Beëindiging van het lidmaatschap van de commissie Het lidmaatschap van de commissie eindigt indien: a. de raad besluit tot opheffing van de commissie; b. een lid ophoudt lid te zijn van de raad; c. een lid ontslag neemt; d. de raad daartoe besluit. Artikel 4. De voorzitter 1. De voorzitter van de commissie draagt in ieder geval zorg voor: - het tijdig en periodiek bijeenroepen van de commissie; - het leiden van de vergaderingen; - het bewaken van de uitvoering van het onderzoek; - het verzorgen van de externe communicatie (woordvoerderschap); - het bevorderen van een zorgvuldige besluitvorming - het doen naleven van bij of krachtens deze verordening gestelde regels 2. Hij voert hiertoe regelmatig overleg met de secretaris en de overige leden.

1/3

www.gemeenteAltena.nl www.gemeenteAltena.nl

Artikel 5. Ondersteuning 1. De griffier draagt zorg voor de ambtelijke ondersteuning van de commissie en wijst daartoe een secretaris aan. 2. De secretaris van de commissie ondersteunt en adviseert de commissie bij al haar werkzaamheden. Artikel 6. Werkzaamheden commissie 1. Alle activiteiten van de leden en de aan de commissie toegevoegde medewerkers vallen onder de verantwoordelijkheid van de commissie. 2. De commissie kan slechts beraadslagen en besluiten wanneer meer dan de helft van het aantal zitting hebbende leden aanwezig is. 3. Zo spoedig mogelijk na instelling van de commissie stelt de commissie een plan van aanpak op waarin zij in ieder geval de volgende punten opneemt: - de uitvoering van de onderzoeksopdracht; - de eerste planning van de uit te voeren taken; - een voorlopige raming van de kosten; - de taakverdeling; - informatiebeheer. 4. Indien de commissie besluit de uitvoering van bepaalde delen van het onderzoek neer te leggen bij derden, vindt deze uitvoering plaats onder haar verantwoordelijkheid. 5. Deze derden kunnen alle informatie verzamelen die de commissie in het belang van het onderzoek nodig acht. Zij zijn alleen verantwoording verschuldigd aan de commissie. 6. De commissie beoordeelt of het wenselijk is de raad tussentijds te informeren. 7.

De commissie is bevoegd van alle gemeentelijke bestuursorganen de mondelinge en schriftelijke inlichtingen in te winnen voor zover zij dat ter vervulling van haar taak nodig acht. 8. De commissie vergadert in beslotenheid. Van de vergaderingen wordt een beknopt verslag gemaakt. 9. De commissie stelt betrokkenen in de gelegenheid om binnen een door haar te stellen termijn die ten minste twee weken en ten hoogste vier weken bedraagt, hun zienswijze op het feitenonderzoek aan de commissie kenbaar te maken. 10. De commissie stelt de betrokken bestuursorganen in de gelegenheid om binnen een door haar te stellen termijn die ten minste twee weken en ten hoogste vier weken bedraagt, hun zienswijze op het rapport van bevindingen aan de commissie kenbaar te maken. 11. Na vaststelling door de commissie wordt het rapport van bevindingen zo spoedig mogelijk aan de raad aangeboden. De commissievoorzitter presenteert de belangrijkste conclusies en aanbevelingen. 12. De raad vergadert in openbaarheid over de conclusies en aanbevelingen, tenzij de raad anders besluit. 13. De commissie legt aan de raad verantwoording af over haar uitgaven. Artikel 7. Citeertitel en inwerkingtreding 1. Deze verordening wordt aangehaald als ‘Onderzoeksverordening gemeenteraad Altena 2025’. 2. De verordening treedt in werking op het moment van publicatie.

Aldus vastgesteld in de openbare raadsvergadering van 1 juli 2025,

2/3

www.gemeenteAltena.nl

De voorzitter,

De griffier,

drs E.B.A. Lichtenberg MCM

drs S.J. Peet

3/3

www.gemeenteAltena.nl