Bijlage Programmakader Havens Werkendam

Programmakader Havens Werkendam

Almkerk, januari 2026

Inhoudsopgave

1.

Inleiding ............................................................................................................................................................. 3

2.

Doel Programmakader Havenontwikkeling ........................................................................................................ 3

3.

Havenontwikkeling, economische versterking ................................................................................................... 4 3.1.

Ruimtegebrek in de havens Werkendam .......................................................................................................... 4

3.2.

Bovenlokaal kader Havenontwikkeling ............................................................................................................. 4

4.

Brede Welvaart .................................................................................................................................................. 5 4.1.

Energietransitie in de maritieme sector ............................................................................................................ 5

4.2.

Innovatief ondernemen ..................................................................................................................................... 6

4.3.

Waterveiligheid en klimaat-adaptieve haven ................................................................................................... 7

4.4.

Natuur en Leefomgeving ................................................................................................................................... 7

5.

Grote behoefte aan schaarse ruimte .................................................................................................................. 8 5.1.

Versterken Maritieme cluster ............................................................................................................................ 8

5.2.

Kade-gebonden bedrijvigheid............................................................................................................................ 8

5.3.

Herstructurering Biesboschhaven ..................................................................................................................... 8

5.4.

Werkplaatsen en Overnachtingsplaatsen ......................................................................................................... 9

6.

Vervolgstappen Havenkaders ............................................................................................................................10

Bijlage A. Het Maritieme Ecosysteem Werkendam ....................................................................................................11 Bijlage B. Participatie Programmakader ....................................................................................................................12 1.

Participatie Programmakader Havens Werkendam ............................................................................................ 12

2.

Participatie Herstructurering Biesboschhaven Zuid ............................................................................................. 13

3.

Vervolg participatie ............................................................................................................................................. 13

Bijlage C. Visie, kader, programma en omgevingsplan ...............................................................................................14

2

1. Inleiding De gemeente Altena wil dat de havens van Werkendam zich verder ontwikkelen tot een toekomstbestendige en duurzame economische motor binnen de regio. De havens, gelegen aan de Boven-Merwede tussen Rotterdam, Antwerpen en Duitsland, vervullen een strategische rol in de binnenvaart en maritieme maakindustrie. Hier is een sterk innovatief cluster gevestigd dat bijdraagt aan verduurzaming van de scheepvaart, de energietransitie en de regionale werkgelegenheid. Werkendam functioneert als een ‘onestop-shop’ voor nieuwbouw, afbouw, ombouw en onderhoud van schepen en daaraan gelieerde bedrijvigheid, het Maritieme Cluster Werkendam (zie ook bijlage A.). Dankzij de successen van het maritieme cluster is er een gebrek aan ruimte voor nieuwe bedrijvigheid. Zonder uitbreiding ontstaat knel: verlies concurrentiepositie, uitwaaiering bedrijven en gemiste lokale groei. Daarnaast is het van belang de economische ontwikkelingen in een breder perspectief te zien. Dit programmakader brengt richting aan in de gewenste ontwikkelrichting van de bestaande havens in Werkendam.

2. Doel Programmakader Havenontwikkeling De Omgevingswet gebruikt drie verschillende detailniveaus omdat beleid stap voor stap duidelijker/concreter moet worden. Eerst is er richting (wat willen we op lange termijn), daarna uitwerking (wat gaan we doen) en tot slot regels (wat mag waar). Zo blijft beleid flexibel, samenhangend en goed uitvoerbaar. De omgevingsvisie en een programmakader, bieden zo een strategische, lange termijnrichting met brede ambities voor de fysieke leefomgeving. Het omgevingsprogramma werkt deze visie uit met meer tactische en gebiedsgerichte doelen en concrete beleidsmaatregelen. Het omgevingsplan bevat de gedetailleerde, juridisch bindende regels over wat er op specifieke locaties kan en onder welke voorwaarden (zie voor toelichting ook bijlage C.). Binnen deze context is er behoefte aan een strategisch beleidskader (programmakader) voor de ontwikkelingen van de bestaande havens, waarin de gemeenteraad richting geeft aan de koers voor de komende jaren. Dit programmakader vormt de beleidsmatige basis voor het omgevingsprogramma, waarin concrete uitvoeringsmaatregelen worden vastgelegd. Dit programmakader sluit aan bij de uitgangspunten van de Omgevingswet en de Omgevingsvisie Altena 2040.

Met dit document wordt een gemeenschappelijk vertrekpunt gecreëerd voor raad, college en partners om te sturen op een duurzame, innovatieve en toekomstgerichte havens van Werkendam. Een haven die bijdraagt aan brede welvaart voor ondernemers, inwoners en de omgeving. Na de vaststelling van dit programmakader door de raad werkt het college binnen deze kaders het omgevingsprogramma voor de havenontwikkeling verder uit tot concrete maatregelen. De maatregelen uit het omgevingsprogramma vormen vervolgens de basis voor regels in het omgevingsplan van Altena. De aanpassingen van het omgevingsplan zijn een raadsbevoegdheid. Hieronder ter verduidelijking een tabel met de rollen en verantwoordelijkheden bij de ontwikkeling van havenbeleid en regels: Omgevingswet instrument

Voorbereid door

Vastgesteld door

Omgevingsvisie

College

Raad

Programmakader

College

Raad

3

Omgevingsprogramma

College

College (na wensen en bedenkingen raad1)

Omgevingsplan

College

Raad

3. Havenontwikkeling

, economische versterking

3.1. Ruimtegebrek in de havens Werkendam De Omgevingsvisie Altena 2040 onderstreept het belang van het versterken van de economische structuur, het benutten van water als verbindend element en het stimuleren van duurzame bedrijvigheid. Binnen deze visie geldt de haven van Werkendam als sleutelgebied waar economie, duurzaamheid en leefkwaliteit samenkomen. Ook in de Visie op Werken 2035 is expliciet aandacht voor sterke sectoren, waaronder het maritieme cluster, aantrekkelijke werklocaties, ruimte voor bedrijven, bereikbaarheid, innovatie en samenwerking. Uit de Bouwstenen Havenvisie Werkendam (Movares, 2024) blijkt dat de havens volledig benut zijn en dat uitbreiding noodzakelijk is om de groei van het maritieme cluster te faciliteren. Zonder extra ruimte dreigen bedrijven te vertrekken, wat negatieve gevolgen heeft voor de lokale economie en de innovatieve kracht van de regio. De Bedrijventerreinagenda Altena 2023–2027 bevestigt deze urgentie: er is sprake van een structureel tekort aan ‘natte kavels’ en kadecapaciteit. De herstructurering van de Biesboschhaven met de aanleg van een insteekhaven en de mogelijke ontwikkeling van een derde haven zijn cruciale projecten om aan deze behoefte te voldoen.

Daarbij is het belangrijk dat de bestaande bedrijventerreinen toekomstbestendig worden ingericht, met aandacht voor duurzaamheid, efficiënt ruimtegebruik en een goede balans tussen economische en ruimtelijke kwaliteit. Kader 1. De gemeente wil meer fysieke ruimte bieden aan het maritieme cluster en innovatieve bedrijven in Werkendam. 3.2. Bovenlokaal kader Havenontwikkeling De Nederlandse maritieme sector als geheel staat voor een omvangrijke transitie richting verduurzaming. De havens van Werkendam zijn hierin een drijvende kracht en van strategisch belang. In dit kader is een Maritiem Masterplan opgesteld, dat samenwerking stimuleert en financiële ondersteuning biedt voor innovatie en de ontwikkeling van klimaat neutrale schepen. Binnen deze transitie heeft de sector zich bovendien verenigd in de Sector Agenda Maritieme Maakindustrie (SAMMI “In actie voor een veilig, duurzaam en welvarend Nederland”), waarin gezamenlijke ambities en afspraken zijn vastgelegd. Daarbij heeft de provincie Noord-Brabant een integrale ruimtevraag waarbij het verplaatsen en versterken van economische clusters kansen biedt voor het Werkendamse maritieme cluster.

1

In de raadsvergadering van 12 december 2023 en 18 juni 2025 hebben we afgesproken de raad voorlopig de gelegenheid te bieden vóór vaststelling wensen en bedenkingen te geven.

4

Ook in de regio wordt het belang van de havens Werkendam onderschreven. Zowel in de programmeringsafspraken bedrijventerreinen Baronie als in de recente samenwerking met Smart Delta Drechtseden. De samenhang tussen al deze ambities, opgaven en initiatieven maakt nauwe samenwerking met de omgeving essentieel. Ze staan ook in directe relatie tot regionale en nationale ecologische ontwikkelingen, zoals de nabijgelegen Natura 2000-gebieden, ecologisch riviersysteemherstel via de Programmatische Aanpak Grote Wateren bij o.a. de Biesbosch, de positie van Altena binnen het Natuurnetwerk Brabant en niet in het minst de geldende stikstofnormen. Ook Ruimte voor de Rivier en de Deltaprogramma’s Rivieren en Rijnmond-Drechtsteden zijn van belang. Elke ingreep aan de rivier, hoe kleinschalig ook, heeft effecten die zich uitstrekken tot de directe omgeving, de overzijde van de Merwede en zelfs stroomopwaarts. Dit onderstreept het belang van een integrale en grensoverschrijdende aanpak. Door samen met partners in de regio kansen en mogelijkheden te verkennen en te benutten, kunnen we de gezamenlijke impact vergroten en zorgen voor een evenwichtige verdeling van risico’s en lasten. Kader 2. De gemeente draagt met het maritieme cluster in Werkendam bij aan lokale, bovenlokale en zelfs landelijke belangen (zoals de concurrentiepositie en het verduurzamen van de Nederlandse binnenvaart).

4. Brede Welvaart Bij de ontwikkeling van het havengebied wordt het principe van Brede Welvaart gehanteerd als integraal afwegingskader. Dit betekent dat bij ruimtelijke keuzes niet uitsluitend economische effecten centraal staan, maar dat ook sociale, ecologische en langetermijneffecten expliciet worden meegenomen. Daarmee wordt gestuurd op een evenwichtige en toekomstbestendige ontwikkeling van het havengebied. Denk hierbij aan werkgelegenheid en onderwijs, goede ruimtelijke inpassing en zorgvuldig ruimtegebruik, bereikbaarheid, waterveiligheid en ruimte voor de rivier, Natura2000, energietransitie of klimaat. Aspecten die in andere kaders nader gespecificeerd worden. Kader 3. De gemeente ziet de economische ontwikkeling van Werkendam in een groter perspectief van Brede Welvaart. 4.1. Energietransitie in de maritieme sector De energietransitie heeft directe impact op de maritieme maakindustrie en de binnenvaart, beide sterk vertegenwoordigd in Werkendam. Het lokale maritieme cluster speelt een belangrijke rol in de verduurzaming van de scheepvaart. Bedrijven in Werkendam bouwen en verbouwen schepen die kunnen varen op elektriciteit, waterstof of biobrandstoffen, en ontwikkelen innovatieve oplossingen voor energiebesparing en emissiereductie. Werkendam speelt een voortrekkersrol in de verduurzaming van de binnenvaart.

Bedrijven ontwikkelen en bouwen elektrische veerponten, LNG-bunkerkranen en waterstofaangedreven schepen (MIRT-onderzoek, 2021).

5

Deze innovaties sluiten aan bij de nationale doelstelling om de binnenvaart uiterlijk in 2050 emissieloos te maken, de nationale Green Deal Zeevaart, Binnenvaart en Havens maar ook het beleidskader van het Ministerie van EZK, en de Europese Fit for 55-doelen. Daarnaast bieden de Sectoragenda Maritieme Maakindustrie en regionale samenwerking met de Drechtsteden, aanknopingspunten om Werkendam nadrukkelijk te positioneren binnen nationale verduurzamingsdoelen en de energietransitie. In de Visie op Werken 2035 wordt duurzaamheid benoemd als randvoorwaarde voor toekomstbestendige bedrijvigheid: bedrijven die investeren in schone technologie, circulaire processen en duurzame werkgelegenheid vormen de basis voor de economie van morgen. Door dit uitgangspunt te vertalen naar het havengebied ontstaat een veerkrachtige economie die bijdraagt aan zowel de lokale leefkwaliteit als de internationale concurrentiekracht van de regio Altena. De gemeente stimuleert deze ontwikkeling door ruimte te bieden voor energie-innovatie en duurzame infrastructuur, zoals energiehubs, walstroomvoorzieningen en slimme netwerken die bijdragen aan emissievrije binnenvaart. Daarnaast wordt onderzocht hoe energieopwekking voor en tussen bedrijven kan worden geïntegreerd binnen het havengebied, zonder afbreuk te doen aan de ruimtelijke kwaliteit of de bedrijfsvoering. Kader 4.

De gemeente stimuleert de rol van het maritieme cluster in de verduurzaming van de binnenvaart. Kader 5. De gemeente wil de havens van Werkendam verduurzamen en zo bijdragen aan een gezonde leefomgeving. 4.2. Innovatief ondernemen Naast gebrek aan ruimte en energie is er ook een gebrek aan goed geschoolde werknemers. Structurele innovatie in de havens vraagt om samenwerking tussen overheid, bedrijfsleven en kennisinstellingen. Binnen het verband van Werkendam Maritime Industries (WMI) werken bedrijven samen aan innovatieprojecten gericht op verduurzaming, digitalisering en scholing. De gemeente faciliteert deze ‘triple helix samenwerking’ door samenwerking met de WMI, het regionaal technisch onderwijs en door samen te werken met BIZbusinessparken Werkendam. Buiten de samenwerking met onderwijsinstellingen kunnen we de aantrekkingskracht van het maritieme cluster in Werkendam op leerlingen, studenten en werknemers ook vergroten door meer bekendheid te realiseren. We zijn terecht trots op het innovatieve cluster en kunnen dit inzetten door het meer bekend te maken. Door een goede samenwerking tussen ondernemers, gemeente en kennisinstellingen versterken we het innovatieve cluster in onze regio. Kader 6. Door dit cluster beter te positioneren en zichtbaar te maken, vergroten we de aantrekkingskracht op talent en arbeidspotentieel.

De gemeente verkent samen met deze partners welke aanpak het meest effectief is en welke rol ieder daarin kan vervullen.

6

4.3. Waterveiligheid en klimaat -adaptieve haven In lijn met de Omgevingsvisie Altena 2040 wordt gewerkt aan een klimaatbestendige delta, waarin economische bedrijvigheid, waterveiligheid en natuurontwikkeling in voor de lange termijn balans zijn. De koppeling met Ruimte voor de Rivier 2.0 versterkt deze ambitie: rivierverruiming, dijkversterking en havenontwikkeling worden in samenhang aangepakt. Daarmee dragen de havens van Werkendam niet alleen bij aan de transitie van de maritieme sector, maar ook aan de bredere klimaatdoelstellingen van de regio. Kader 7. Water- en riviermanagement is een randvoorwaarde voor havenontwikkeling. Hoe dit vorm zal krijgen wordt te zijner tijd duidelijk gemaakt in een omgevingsplan. 4.4. Natuur en Leefomgeving De ligging van de havens nabij de Natura 2000-gebieden Biesbosch en Loevestein–Pompveld–Kornsche Boezem vormt een ecologische balans. De gewenste ontwikkeling van de havens kan deels overlappen met het beschermde N2000-gebied De Biesbosch. De belangrijkste risico’s liggen op het gebied van stikstofdepositie, licht- en geluidsverstoring en ruimtebeslag (MIRT-onderzoek, 2021). Het Omgevingseffectrapport (OER) bij de Omgevingsvisie Altena 2040 (2024) benadrukt dat de ontwikkelingen positieve economische effecten hebben, maar ook risico’s voor natuur en gezondheid van omwonenden.

De relatie tussen bedrijvigheid en omwonenden heeft hierom extra aandacht. Wellicht dat een zachte (fysiek ruimtelijke) overgang tussen natuur, woonfuncties en bedrijvigheid hieraan kan bijdragen. Ook kunnen ontwikkelingen effect hebben op de bereikbaarheid. Bereikbaarheid van de havens en individuele bedrijven is van belang voor het goed functioneren van het havengebied. Enerzijds willen we hiervoor de infrastructuur passend houden anderzijds is ook aandacht nodig voor duurzame en gezonde mobiliteit voor medewerkers in de haven. De gemeente dient bij toekomstige besluitvorming zorgvuldig te balanceren tussen economische groei, ecologische waarden en leefkwaliteit. Kader 8. Voor de havenontwikkelingen zijn Stikstofdepositie en licht- en geluidsverstoring belangrijke randvoorwaarden. Dit is deels wettelijk voorgeschreven maar de gemeente ziet het haar taak hier een goede balans in te vinden (dit wordt uitgewerkt in een omgevingsplan). Kader 9. Bij de havenontwikkeling zijn risico’s voor mens en natuur zorgvuldig in beeld gebracht en afgewogen. De overgang tussen functies heeft hierbij extra aandacht (dit wordt uitgewerkt in een omgevingsplan). Kader 10: Bij de havenontwikkelingen is bereikbaarheid in brede zin zorgvuldig in beeld gebracht en afgewogen (dit wordt uitgewerkt in het omgevingsprogramma).

7

5. Grote behoefte aan schaarse ruimte 5.1. Versterken Maritieme cluster Er wordt veel geïnvesteerd in het maritieme cluster en in de toekomst waarschijnlijk niet minder. Dit zijn omvangrijke ontwikkelingen met impact op omgeving en financiën. Voor het meest economische en duurzame resultaat moeten de schaarse gronden en investeringen hierin ten goede komen aan het versterken van het Maritieme cluster. Wij zien hier het cluster als een ‘ecosysteem’ van verschillende bedrijvigheid in de maritieme industrie, dienstverlening en vergelijkbaar. Kader 11. Nieuw te vestigen bedrijven in de havens moeten bijdragen aan dat cluster, zij moeten Maritiemgebonden zijn (zie de eerste opzet in bijlage A). De definitieve regels en juridische definitie stelt de gemeenteraad later vast in het omgevingsplan. 5.2. Kade -gebonden bedrijvigheid Een speciale plek in de havens en in het cluster is de kade-gebonden bedrijvigheid. Dit zijn bedrijven die direct gebruik maken van kades en hiervoor de schaarse kade-plekken nodig hebben. Aan alle ruimte in de havens is behoefte maar kavels direct aan de kades zijn schaarser dan de overige bedrijfsgronden. Kader 12. In het komende omgevingsprogramma wordt het begrip Kade-gebonden verder uitgewerkt (zie de eerste opzet in bijlage A). De definitieve regels en juridische definitie stelt de gemeenteraad later vast in het omgevingsplan. Kader 13.

De gemeente wil de havens via herstructurering verder ontwikkelen door met bestaande bedrijven die niet binnen de twee definities vallen in gesprek te gaan over eventuele verplaatsingsmogelijkheden. Deze aanpak wordt uitgewerkt in het omgevingsprogramma (Herstructurering Biesboschhaven krijgt een apart omgevingsprogramma, zie hierna). 5.3. Herstructurering Biesboschhaven De Biesboschhaven vormt een belangrijk onderdeel van de havenstrategie en biedt kansen om de beschikbare ruimte doelmatiger in te zetten. De herstructurering richt zich op het verbeteren van de indeling van het gebied en het vergroten van de capaciteit voor maritieme activiteiten en bedrijvigheid. Binnen de herstructurering worden de gronden herverdeeld onder bestaande bedrijven of bedrijven uitgebreid, een nieuwe insteekhaven wordt gerealiseerd met kadekavels en een nieuwe ontsluitingsweg. De insteekhaven is nodig om ruimte te bieden aan de bedrijfsactiviteiten van de scheepbouw in Werkendam. Deze extra ruimte is nodig om de slag naar de bouw van duurzamere schepen te kunnen maken en daarmee de concurrentiepositie te behouden. Doordat deze insteekhaven wordt gerealiseerd dient het huidige bunkerstation te worden verplaatst. Dit is ook onderdeel van de herstructurering.

Daarnaast wordt ingezet op versterking van functies die bijdragen aan het maritieme cluster en daar waar mogelijk zal het aantal bedrijfswoningen worden teruggebracht. Met alle aanpassingen wordt er een toekomstbestendig haventerrein gerealiseerd.

8

De nadere uitwerking van de herstructurering van de Biesboschhaven vindt plaats via een omgevingsprogramma. Dit programma borgt de samenhang tussen ruimtelijke, economische en milieukundige opgaven en gaat in op de geldende wet- en regelgeving. Het programma is ook noodzakelijk om het geldende voorkeursrecht op deze locatie te bestendigen. Hoewel dit programma conform eerdere besluiten al wordt opgesteld, vermelden we het hier voor de volledigheid. Kader 14. De gemeente zet in op de herstructurering van de Biesboschhaven conform eerdere raadsbesluiten. Dit wordt verder uitgewerkt en geconcretiseerd in een omgevingsprogramma. Kader 15. Waar mogelijk verminderen we het aantal bedrijfswoningen. Kader 16. De gemeente start een ruimtelijke procedure voor een omgevingsplan (of een wijziging van het omgevingsplan (WOP) of een Buitenplanse Omgevingsplan Activiteit (BOPA)) om de ontwikkelingen voor de herstructurering van de Biesboschhaven planologisch mogelijk te maken en het voorkeursrecht te bestendigen. 5.4. Werkplaatsen en Overnachtingsplaatsen Er is een structureel tekort aan overnachtingsplaatsen voor binnenvaartschippers, dit vormt een toenemende belemmering in de regio Werkendam–Gorinchem voor deze sector. Volgens het MIRTonderzoek (2021) ontstaat tegen 2030 een tekort van drie tot zes plaatsen, wat kan oplopen als ankerplaatsen op de rivier verdwijnen.

De Goederenvervoercorridor Zuid (GVC-Zuid, 2025) bevestigt dit beeld en benadrukt de noodzaak om te investeren in ligplaatsen, walstroom en bunkervoorzieningen. De GVC-Zuid-aanpak koppelt deze opgaven aan de landelijke ambitie voor een emissieloze binnenvaart. Tussen 2030 en 2035 wordt de grootschalige implementatie van uitbreidings-maatregelen voorzien, met nadruk op verduurzaming, digitalisering en efficiënt gebruik van bestaande infrastructuur (Onderzoek Binnenhavenfaciliteiten GVC-Zuid, 2025). Voor Werkendam biedt dit kansen om als regionaal knooppunt te fungeren binnen de Zuidelijke goederencorridor en vooral om deze transitie te versnellen. De ruimtebeperking in de havens betekent ook een tekort aan werkplaatsen, waar schepen liggen die in onderhoud zijn of die verduurzaamd worden. Dit levert vanuit economisch perspectief meer op dan de ligplaatseninkomsten, en levert meer werkgelegenheid en toegevoegde waarde op. Uit de contacten met de ondernemers blijkt dat de afstemming tussen ligplaatsen en werkplaatsen nu redelijk functioneert. Speciale aandacht gaat uit naar piekmomenten, zoals kerst. Kader 17. De gemeente onderzoekt samen met het maritieme cluster hoe we de verdeling voor ligplaatsen en werkplaatsen kunnen optimaliseren.

9

6. Vervolgstappen Havenkaders Kader

Instrument

Planning

1. Ruimte voor Maritieme cluster

Omgevingsvisie

2024

Programmakader Havens

Q1’26

2. Cluster draagt bij andere belangen

Programmakader Havens

Q1’26

3. In perspectief Brede welvaart

Programmakader Havens

Q1’26

4. Verduurzamen binnenvaart

Programmakader Havens

Q1’26

5. Havens verduurzamen

Omgevingsprogramma Havens

Q3’26

6. Innovatieve samenwerking

Omgevingsprogramma Havens

Q3’26

7. Water en riviermanagement

Omgevingsplan Herstructurering Biesboschhaven Zuid

Q4’27

8. Stikstof en vervuiling

Omgevingsplan Herstructurering Biesboschhaven Zuid

Q4’27

9. Risico’s mens en natuur

Omgevingsplan Herstructurering Biesboschhaven Zuid

Q4’27

10. Bereikbaarheid in brede zin

Omgevingsprogramma Havens

Q3’26

Omgevingsplan Havens

Q4’27

Omgevingsprogramma Havens

Q3’26

Omgevingsplan Havens

Q4’27

Omgevingsprogramma Havens

Q3’26

Omgevingsplan Havens

Q4’27

Omgevingsprogramma Havens

Q3’26

Omgevingsprogramma Herstructurering Biesboschhaven Zuid

Q3’26

Omgevingsplan Herstructurering Biesboschhaven Zuid

Q4’27

11. Maritiem -gebonden

12. Kade-gebonden

13. Herstructurering

14. Uitvoering Herstructurering Omgevingsprogramma Herstructurering Biesboschhaven Zuid Biesboschhaven Zuid Omgevingsplan Herstructurering Biesboschhaven Zuid

Q3’26

15. Minder bedrijfswoningen waar Omgevingsprogramma Herstructurering Biesboschhaven Zuid mogelijk Omgevingsplan Herstructurering Biesboschhaven Zuid

Q3’26

16. Voorkeursrecht Herstructurering Omgevingsprogramma Herstructurering Biesboschhaven Zuid Biesboschhaven Zuid

Q3’26

17. Optimalisering werk- & ligplaatsen

Q3’26

Omgevingsprogramma Havens

Q4’27

Q4’27

10

Bijlage A. Het Maritieme Ecosysteem Werkendam

2

Werkendam is de tweede thuishaven voor de binnenvaart in Nederland. Er is een uniek cluster van bedrijven actief in scheepsbouw, afbouw, onderhoud en waterbouw. Door deze concentratie is Werkendam een ‘onestop-shop’ waar maritieme bedrijven complete projecten kunnen laten uitvoeren. Alles wat zij nodig hebben, vinden zij in Werkendam. De ruim 50 bedrijven in de haven zorgen voor ruim 2.000 directe arbeidsplaatsen en een veelvoud aan indirecte arbeidsplaatsen in de regio. Indirecte banen zijn bijvoorbeeld logistiek, zakelijke dienstverlening en metaal- en machinebouw. Het maritieme cluster genereert ruim 150 miljoen euro aan toegevoegde waarde per jaar. Een groot deel van de ruim 2.000 directe banen is technisch en vakgericht, met een bovengemiddeld aandeel mbo-4 tot hbo-niveau. Het maritieme cluster speelt een belangrijke rol in het behouden van jongeren en vakmensen in de regio Altena door onderwijs en werkgelegenheid. Daarnaast biedt het cluster ook veel werkgelegenheid aan lager geschoolde mensen. In 2020 werd nog 47% van alle nieuwe binnenvaartschepen binnen Nederland afgebouwd in de havens in Werkendam en omgeving en de leden van belangenvereniging Werkendam Maritime Industries waren betrokken bij 96% van alle nieuwbouwschepen in Nederland.

De bedrijventerreinen Biesbosch- en Beatrixhaven omvatten, inclusief het wateroppervlak, 40 hectare, waarvan een deel watergebonden is. Op deze bedrijventerreinen zijn veel bedrijven gevestigd die behoren tot de scheepsbouw- en de maritieme toeleverancierssector. Er zijn momenteel geen uitgeefbare bedrijfsterreinen in de Biesbosch- en Beatrixhaven, een situatie die sinds begin 2008 bestaat. Het Maritieme ecosysteem Werkendam, One-stop-shop voor de binnenvaart: ruim 50 bedrijven waaronder scheepswerven, maritieme toeleveranciers, maritieme dienstverleners en constructie en waterbouwbedrijven.

2

Cijfers uit 2025

11

Bijlage B. Participatie Programmakader 1. Participatie Programmakader Havens Werkendam Voor dit programmakader is ingezet op gerichte en informatiesessies met relevante belanghebbenden. Ten behoeve van participatie zijn 4 momenten geweest: Informatie-bijeenkomst voor ondernemers in en rond de haven Er is een informatie-sessie georganiseerd voor bedrijven die gevestigd zijn in en om de haven van Werkendam. De doelgroep van deze bijeenkomst zijn de leden van WMI, ondernemers aangesloten bij de BIZ en een afvaardiging van Schuttevaer. Op basis van deze inbreng zijn kaders aangepast. Er is in de tekst aangepast dat bestaande ondernemers niet verplicht worden uitgeplaatst, dit was ook niet de bedoeling maar kwam niet goed over in de originele tekst. Er is meer invulling nodig voor het begrip kadegebonden, de beleidswens is begrijpelijk maar moet niet te beklemmend worden ingevuld. We maken nu onderscheid tussen kadegebonden en maritiem-gebonden. Het laatste begrip is om de synergie van het hele cluster te benadrukken in plaats van alleen kadegebonden bedrijvigheid. Aan de andere kant willen we niet dat investeringen in speciale havenruimte gebruikt gaat worden voor bedrijvigheid die hier geen enkele relatie mee heeft. Dit wordt verder uitgewerkt in het omgevingsprogramma. Ook hebben we de tekst over lig- en werkplaatsen aangevuld.

De ondernemers gaven aan dat de afstemming op dit moment redelijk goed functioneert met uitzondering van piekmomenten zoals kerst. Hier en daar vonden de ondernemers dat natuur en milieu een te prominente plek heeft gekregen. Dit is niet aangepast maar mondeling toegelicht dat dit onvermijdelijk is gezien bestaande wet- en regelgeving. Overleg met de dorpsraad Werkendam Er is overleg geweest met de dorpsraad Werkendam om de concept kaders te bespreken. De dorpsraad ziet het havengebied vooral als economisch gebied, zij kunnen zich vinden in het voorliggende kader. Uiteraard blijven ze betrokken bij vervolgstappen. Overleg met het ROB en de havenmeesters Werkendam De concept-kaders zijn besproken met het Regionaal ontwikkelingsbedrijf bedrijventerreinen Land van Heusden en Altena (ROB) en de havenmeesters van Werkendam. Op basis van hun inbreng zijn vooral technische en uitvoerende aspecten verscherpt en aangevuld. Bijvoorbeeld de relatie lig- en werkplaatsen en het project Herstructurering Biesboschhaven. Economische Adviesraad Altena (EAA) De EAA is bijgepraat over de lopende ontwikkelingen in de havens Werkendam. Zij hebben het concept Programmakader Havens Werkendam ter adviseren toegestuurd gekregen. Op basis van het advies van de EAA is het kader Innovatieve haven aangevuld met onderwijs en profilering om het tekort aan personeel aan te pakken.

Ook hebben we bereikbaarheid als onderwerp benadrukt en de optie voor een zachte overgang tussen verschillende functies toegevoegd. Hun advies ten aanzien van huisvesting is terecht maar hoort naar ons idee niet thuis in dit kader voor Havens Werkendam.

12

2. Participatie Herstructurering Biesboschhaven Zuid Ter voorbereiding van de Herstructurering Biesboschhaven Zuid is diverse keren overleg gevoerd met een aantal belanghebbende partijen uit de haven over de impact van de ingreep op het werken in de haven. Daarnaast vindt er overleg plaats met Waterschap Rivierenland over de impact van de ingreep op de waterkering en met Rijkswaterstaat over o.a. de impact op de Beleidslijn Grote Rivieren. Bij de uitwerking van de plannen in het aanstaande Omgevingsprogramma Herstructurering Biesboschhaven Zuid wordt hier waar mogelijk rekening mee gehouden. Hoe dit exact uitpakt is nu nog niet bekend maar zal kenbaar gemaakt worden in dit omgevingsprogramma. De participatie met betrekking tot Herstructurering Biesboschhaven heeft voorlopig vooral een praktisch karakter. Passen en meten voor een klein gebied met grote belangen. Dit traject zal voorlopig nog doorlopen, zie ook de paragraaf hierna. 3. Vervolg participatie Voor het hierop volgende Omgevingsprogramma Havens Werkendam en het Omgevingsprogramma Herstructurering Biesboschhaven Zuid zal het college opnieuw een participatietraject doorlopen. Dit zal verantwoord worden in het betreffende programma. Het programma is een collegebevoegdheid en zal conform afspraak aan de raad worden aangeboden voor wensen en bedenkingen.

Voor het Omgevingsplan Haven Werkendam en het Omgevingsplan Herstructurering Biesboschhaven Zuid (voorheen bestemmingsplan) zullen aparte participatietrajecten doorlopen worden. Dit zal zijn opgenomen in het betreffende omgevingsplan. Vaststelling is een raadsbevoegdheid.

13

Bijlage C. Visie, kader, programma en omgevingsplan 1. Omgevingsvisie (instrument op grond van de Omgevingswet) • • •

• •

Wat het is: Een strategisch beleidsdocument van de gemeente, provincie of het Rijk. Doel: Geeft de lange termijnvisie op de fysieke leefomgeving (bijv. wonen, infrastructuur, natuur, werklocaties). Kenmerken: o Niet juridisch bindend, zelfbindend. o Richt zich op wat de gemeente wil bereiken en welke keuzes er worden gemaakt. o Langetermijnperspectief (vaak 10–20 jaar). Voorbeeld: Een gemeente wil in 2040 CO₂-neutraal zijn en streeft naar 30% meer groen in stedelijke gebieden. Bevoegdheid: gemeenteraad

2. Programmakader (instrument van gemeente Altena) • •

•

• •

Wat het is: Een verfijning of concretisering van een onderdeel van de Omgevingsvisie. Doel: Geeft nadere invulling aan een bepaald onderdeel van de Omgevingsvisie, de lange termijnvisie op de fysieke leefomgeving (bijvoorbeeld een kern, scheiden wonen en zorg of havenontwikkelingen). Kenmerken: o Niet juridisch bindend. o Richt zich op wat de gemeente wil bereiken en welke keuzes er worden gemaakt. o Langetermijnperspectief (vaak 10–20 jaar). Voorbeeld: Een gemeente wil in 2040 CO₂-neutraal zijn en streeft naar 30% meer groen in stedelijke gebieden, maar wil in bepaalde gebieden geen windmolens of zonnevelden. Bevoegdheid: gemeenteraad

3. Omgevingsprogramma (meestal vrijwillig instrument onder de Omgevingswet) • • •

• •

Wat het is: Een middel om de doelen uit de omgevingsvisie (en/of Omgevingskader) concreet te maken. Doel: Richt zich op uitvoering en projecten binnen een bepaald thema of gebied, als uitwerking van de Omgevingsvisie. Kenmerken: o Zelfbindend voor het college o Kan juridisch minder bindend zijn dan het omgevingsplan. o Maakt keuzes uit de visie concreet: welke projecten worden uitgevoerd, welke middelen worden ingezet, wie doet wat. o Tijdgebonden (bijv. 4 jaar). Voorbeeld: Een programma “Duurzame Energie 2030” waarin wordt vastgelegd welke energieprojecten de gemeente wil realiseren. Bevoegdheid: college van B&W

14

4. Omgevingsplan (instrument op grond van de Omgevingswet) • • •

• •

Wat het is: Het juridisch bindende document dat regels stelt voor de fysieke leefomgeving. Doel: Regelt wat wel en niet mag op een specifieke locatie of gebied. Kenmerken: o Juridisch afdwingbaar, bindend voor inwoners en bedrijven. o Vervangt onder de Omgevingswet het oude bestemmingsplan. o Bevat regels over bouwen, slopen, milieu, water, natuur, archeologie etc. o Moet in lijn zijn met de omgevingsvisie. Voorbeeld: Een omgevingsplan waarin staat dat op een bepaald terrein maximaal 3 verdiepingen gebouwd mogen worden en geen industrie toegestaan is. Bevoegdheid: gemeenteraad

15