Bijlage Mobiliteitsvisie Altena Eerste delen Analyse

MOBILITEITSVISIE ALTENA 2040

| DE EERSTE DELEN ANALYSE

Januari 2021 in samenwerking met

INHOUD

2

INLEIDING: ALTENA SAMEN VOORUIT

PAG 05

ANALYSE

PAG 04

TRENDS IN MOBILITEIT

PAG 06

ALTENAREN GEVEN HUN MENING

PAG 08

FEITEN & CIJFERS

PAG 10

CONCLUSIES

PAG 12

MOBILITEITSVISIE ALTENA 2040

01 INLEIDING

3

MOBILITEITSVISIE ALTENA 2040

ALTENA SAMEN VOORUIT WAAROM EEN MOBILITEITSVISIE? Altena is een krachtige plattelandsgemeenten met uitgestrekt groen, rust, openheid en een rijke cultuurhistorie als kwaliteiten. Het is een prettige omgeving om in te vertoeven om te wonen, werken of recreëren. Onze gemeente is centraal gelegen te midden van grote stedelijke gebieden en bestaat uit 21 kernen met elk hun eigen unieke karakter. Deze 21 kernen, maar ook onze bedrijven, scholen en toeristische trekpleisters zijn dagelijks in beweging. We verplaatsen ons van onze woning, naar de school van de kinderen, langs de bakker, naar ons werk en op de weg terug naar huis nog even langs de winkel. We moeten de vrijheid hebben om zich op elk gewenst moment, binnen een bepaalde tijdsduur te verplaatsen van en naar elk gewenst reisdoel. Al deze verplaatsingen moeten op een veilige en goede manier kunnen plaatsvinden. Altena staat niet stil. De omgevingsvisie Altena geeft handvatten voor ambities rond extra woon- en werkgelegenheid, en een groei in recreatie. De klimaatagenda Altena stelt als doel: Altena CO2 neutraal in 2040. Mobiliteit speelt een belangrijke rol om deze ambities te kunnen gaan waarmaken. Maar ook de wereld staat niet stil. In 2040 zal mobiliteit er anders uitzien dan vandaag. Verschillende trends en ontwikkelingen zullen op de korte of de lange termijn een effect hebben op ons mobiliteitsbeleid.

Altena wil klaar zijn voor de toekomst. Om de kwaliteiten van Altena behouden én te versterken, ambities uit de omgevingsvisie waar te maken en klaar te zijn voor de toekomst, werkt de gemeente aan een gezamenlijke mobiliteitsvisie 2040. Daarin maakt Altena als nieuwe gemeente integrale keuzes op het gebied van mobiliteit voor de komende 20 jaar, rekening houdend met de karakteristieken van de eigen omgeving en de regio.

ALTENA HEEFT BELANGRIJKE POSITIE IN DE REGIO Mobiliteit stopt niet bij gemeente- of regiogrenzen. Altena is de grootste gemeente van de provincie Noord-Brabant qua oppervlakte, heeft acht buurgemeenten en grenst aan de Provincies Zuid-Holland en Gelderland. Voor haar mobiliteit is Altena mede afhankelijk van (de infrastructuur van) deze partners en vice versa. De gemeente Altena wil haar mobiliteitsvraagstukken daarom in samenwerking oppakken. Hiertoe zoekt de gemeente haar partners actief op en is ze aangehaakt bij belangrijke ontwikkelingen in de regio zoals MIRT A27 HoutenHooipolder. KOERS VOOR DE MOBILITEITSVISIE De koers is tot stand gekomen door te onderzoeken waar de gemeente vandaag staat op het gebied van mobiliteit, waar we naartoe gaan en wat er op ons afkomt. Inwoners van de gemeente zijn gevraagd een enquête in te vullen over mobiliteit in de gemeente. 607 mensen hebben deze enquête ingevuld. Daarnaast is met verschillende doelgroepen (jongeren, ouderen, ondernemers, verschillende kernen van Altena) in gesprek gegaan over specifieke thema’s op het gebied van mobiliteit die zij belangrijk vinden. Op dinsdag 17 november zijn de uitkomsten en conclusies vanuit de enquête, feiten & cijfers en trends & ontwikkelingen op het gebied van mobiliteit aan de gemeenteraad gepresenteerd. HOE VERDER? Deze koers voor de mobiliteitsvisie legt de basis voor het vervolg.

Het geeft de ambitie van Altena weer, maar is nog geen beleidskader. Dat is de Mobiliteitsvisie Altena die de komende maanden wordt samen met de omgeving wordt uitgewerkt.

Zo gaan we samen vooruit! 2020

2020 2040

4

< WAAR STAAN WE NU? >

2020 2040

< WAAR GAAN WEALTENA NAARTOE? > MOBILITEITSVISIE 2040

2040

< WAT IS ONZE KOERS? >

Om de kwaliteiten van Altena behouden én te versterken, ambities waar te maken en klaar te zijn voor de toekomst, werkt de gemeente aan een gezamenlijke mobiliteitsvisie 2040.

02 ANALYSE

5

MOBILITEITSVISIE ALTENA 2040

TRENDS IN MOBILITEIT Er zijn een hele reeks (mobiliteits) trends op het gebied van mobiliteit onderzocht. De trends hier beschreven zijn gedefinieerd als het meest relevant voor de gemeente Altena.

OPMARS VAN DE ELEKTRISCHE FIETS De elektrische fiets maakt de afgelopen jaren een ongekende opmars door. In 2020 zijn er voor het eerst meer fietsen mét dan zonder accu verkocht. Door Covid-19 heeft de verkoop zelfs een boost gegeven: er worden records verbroken. Het is de verwachting dat we na Covid-19 vaker de fiets of e-fiets nemen en meer gaan lopen.

aantrekkelijker gemaakt. Het inzetten op gestrekte en snelle, hoogfrequente lijnen heeft bezuinigingen op meer ontsluitende lijnen als gevolg. Met de Brabantliner tussen Breda en Utrecht loopt er zo’n snelle, frequente lijn door de gemeente en hier wordt dan ook door de hogere overheden op ingezet om deze uit te breiden tot een HOV verbinding, met snelweghubs bij Hank, Nieuwendijk en Sleeuwijk.

Daarnaast beïnvloedt de elektrische fiets ons reisgedrag. Het bereik van een fietser vergroot van circa 7,5 km met een gewone fiets naar 15 km met een elektrische fiets. Een plaats als Sliedrecht komt daarmee binnen fietsafstand van Werkendam te liggen en Waalwijk binnen fietsafstand van Wijk en Aalburg.

Hoe deze hubs te bereiken is een belangrijk onderwerp. Dit voor- en natransport kan bijvoorbeeld plaatsvinden met een (deel)fiets, (deel) auto of vraaggestuurd OV. Daarmee wordt combi-mobiliteit en ketenverplaatsingen steeds belangrijker in ons mobiliteitssysteem.

Snelfietsroutes krijgen daarnaast de laatste jaren al volop de aandacht. De route Werkendam - Sleeuwijk - Gorinchem staat zo op de provinciale agenda als te onderzoeken.

OV MEER GESTREKT EN MINDER ONTSLUITEND Om het openbaar vervoer aantrekkelijk te houden en laten concurreren met andere manieren van reizen, willen vervoerders reizigers sneller naar hun bestemming kunnen brengen. Om voldoende snelheid te maken, zoeken ze naar een optimale balans tussen het aantal haltes en reistijd. Verbindende lijnen worden zoveel mogelijk ‘rechtgetrokken‘: direct en met minder ‘ommetjes‘ door de woonkernen. Hiermee wordt het OV voor grotere afstanden

6

AUTOVERKEER BLIJFT GROEIEN Door een groeiend aantal inwoners en toenemende welvaart groeit de behoefte aan mobiliteit en blijft, zo blijkt, ook het autobezit nog steeds groeien in Nederland. Niet alleen neemt het aantal voertuigen op de weg toe, maar ook het aantal afgelegde kilometers. Eén van de gevolgen van Covid-19 vandaag de dag is dat we iets minder geneigd zijn het OV te nemen. Daar staat tegenover dat, naast dat we verwachten vaker de fiets of e-fiets te nemen, we ook iets vaker verwachten de auto te nemen. Daarnaast speelt ook de vergrijzing een rol. Onze bevolking blijft langer actief en verplaatst zich. Ook dit is merkbaar in het autobezit en gebruik.

MOBILITEITSVISIE ALTENA 2040

VERVOER WORDT STEEDS SLIMMER EN SCHONER Auto’s worden met steeds meer van technische snufjes zoals slimme rijhulpsystemen voorzien. Het Europees Parlement heeft bijvoorbeeld besloten dat vanaf 2022 alle nieuwe auto’s verplicht met een intelligente snelheidsbegrenzer (ISA) uitgerust moeten worden. De laatste jaren vinden er ook meer en meer pilots plaats rond zelfrijdend vervoer (o.a. in Drimmelen). De focus verschuift daarbij van leren naar het daadwerkelijk aanbieden van vervoer. Daarnaast kiezen we steeds vaker voor schoner vervoer. Het gebruik van elektrische auto’s groeit fors de laatste jaren, evenals dat er steeds meer elektrische bussen de weg op gaan. Het is zaak om onze infrastructuur klaar te gaan maken voor slimme voertuigen, zelfrijdende voertuigen en schone voertuigen.

TOENEMENDE AANDACHT VOOR BELEVING De factor ‘mens’ wordt belangrijker. Er is meer aandacht voor de aantrekkelijkheid van een omgeving. Zo komt bijvoorbeeld uit een fietsbelevingsonderzoek naar voren dat aantrekkelijke en prettige routes als korter ervaren worden door gebruikers, terwijl zij dit qua tijd en afstand in werkelijkheid niet altijd zijn.

TOERISME NEEMT TOE, MET FOCUS OP BINNENLAND Voor Covid-19 was er in heel Nederland sprake van een structurele groei van toerisme en recreatie. In vijf jaar tijd (2015 t/m 2019) steeg het aantal gasten in Nederlandse logiesaccomodaties van 37 naar 45 miljoen gasten. Op provinciaal niveau vond de grootste stijging naast Noord-Holland in Noord-Brabant plaats. Zo kende Brabant in 2019 bijna 10% meer gasten dan een jaar eerder in 2018. Het toerisme heeft door Covid-19 een flinke klap te verduren gekregen, maar het heeft er ook voor gezorgd dat steeds meer Nederlanders op vakantie gaan in eigen land. Het is dan ook de verwachting dat het binnenlandse toerisme sneller zal herstellen en weer toenemen dan het buitenlandse toerisme.

THUISWERKEN EN THUISWINKELEN NEEMT TOE Werken staat steeds vaker los van plaats en tijd en dit brengt veranderingen van mobiliteitspatronen met zich mee. Dit was al zo voor Covid-19, maar de pandemie heeft nu voor een extra boost gezorgd: de helft van de werkenden is meer gaan thuiswerken. Eveneens wordt er al jaren meer en meer thuis gewinkeld (met vanwege Covid-19 een extreme uitschieter in 2020) en dit zorgt voor steeds meer bestelbusjes in de straat. De opmars van het thuiswinkelen zorgt voor complexere logistieke stromen, waar oplossingen voor verzonnen moeten worden: denk aan logistieke hubs aan de randen van grote woonkernen, maar ook bijvoorbeeld aan het ophalen van je pakketjes bij mobiliteitshubs.

7

MOBILITEITSVISIE ALTENA 2040

ALTENAREN GEVEN HUN MENING 607 Altenaren vulden de enquête over mobiliteit in Altena in.

ENQUÊTE MOBILITEIT Van 7 oktober tot 2 november 2020 kregen inwoners en bezoekers van de gemeente Altena de mogelijkheid om een enquête over mobiliteits- en bereikbaarheidsaspecten digitaal in te vullen. In totaal hebben 607 mensen deze enquête ingevuld. Respondenten werden gevraagd om verschillende aspecten te beoordelen op huidige kwaliteit en aan te geven hoe belangrijk zij die onderwerpen vinden.De scores die de respondenten geven aan de verschillende aspecten in de huidige situatie zijn in de figuur op de volgende pagina weergegeven met het grijze vlak. Hoe belangrijk respondenten deze aspecten vinden, is weergeven met het paarse vlak. HUIDIGE KWALITEIT Wat hoog scoort in kwaliteit en als goed wordt ervaren zijn de bereikbaarheid van parkeerplaatsen, de fiets- en autoverbindingen binnen de gemeente en de veerdiensten. Wat laag scoort in kwaliteit zijn openbaar vervoer, aanbieden nieuwe innovatieve vormen van mobiliteit, overlast van verkeer in de leefomgeving en toegankelijkheid voor mensen met een beperking.

CONCRETE LOCATIES OP DE KAART Ook kregen respondenten de mogelijkheid locaties aan te keven op de kaart: wat wordt als positief ervaren en waar liggen aandachtspunten? Wat betreft positieve punten, zijn respondenten op een aantal plekken voornamelijk blij met verbeterde situaties op het gebied van verkeersveiligheid en doorstroming, zoals door nieuwe rotondes. De aandachtspunten gaan voornamelijk over overlast van verkeer bijvoorbeeld in Giessen, Hank en Nieuwendijk, vertragingen zoals bij Wijk en Aalburg en verkeersveiligheid. Er wordt op meerdere plekken aangegeven dat er te hard gereden wordt, dat het te druk is en er doorstromingsproblemen optreden. Daarnaast geven respondenten aan dat er op meerdere plaatsen in de gemeente onoverzichtelijke (kruispunt)situaties zijn en er enkele wegen zijn waar het gevaarlijk is om als fietser en voetganger over te steken.

BELANGRIJKE ONDERWERPEN Belangrijk vinden respondenten onder andere de onderwerpen verkeersveiligheid, overlast van verkeer in de leefomgeving, openbaar vervoer, verkeersdoorstroming naar buiten de gemeente en kwaliteit van fiets- en voetvangersvoorzieningen. Deze onderwerpen zijn belangrijk om terug te laten komen in de mobiliteitsvisie. Minder belangrijk vindt men nieuwe en innovatieve vormen van mobiliteit, mogelijkheden tot overstappen van vervoersmiddel en veerverbindingen. CONCLUSIE: AANDACHTSPUNTEN Belangrijkste aandachtspunten zijn de kwaliteit van het openbaar vervoer binnen en naar buiten de gemeente, overlast van verkeer, verkeersveiligheid, toegankelijkheid voor mensen met een beperking, de autoverbindingen naar buiten de gemeente en de kwaliteit van voetgangers- en fietsvoorzieningen.

8

MOBILITEITSVISIE ALTENA 2040

Aandachtspunten mobiliteit opgehaald uit enquête.

Belangrijkste aandachtspunten zijn de kwaliteit van het openbaar vervoer binnen en naar buiten de gemeente, overlast van verkeer, verkeersveiligheid, toegankelijkheid voor mensen met een beperking, de autoverbindingen naar buiten de gemeente en de kwaliteit van voetgangers- en fietsvoorzieningen.

8.0 7.8 5.8

6.3

6.7

8.3

7.7 4.8

6.2

5.2 8.5

6.6

5.7

607

5.2

4.4 7.6

8.0 4.3 6.0 7.3 8.1

5.7 5.8 8.0

9

7.6

7.0

7.0

MOBILITEITSVISIE ALTENA 2040

FEITEN & CIJFERS Bereikbaarheid met de auto is goed, maar wel kwetsbaar. OVbereikbaarheid is beperkt.

ALTENA KENT EEN CENTRALE LIGGING Altena heeft een bijzondere centrale ligging. De gemeente ligt te midden van grote stedelijke gebieden. Binnen een half uur is het mogelijk om vanuit bijna elke plek in Altena met de auto de steden Breda, Tilburg en Den Bosch te bereiken. Binnen 45 minuten zijn Dordrecht, Utrecht en Rotterdam binnen bereik met de auto.

AANTAL KWETSBARE PLEKKEN IN AUTOBEREIKBAARHEID Omdat Altena omgeven is door water, zijn er niet zoveel plekken waar je ‘het eiland’ op of af kan (tenzij met één van de veren). De bereikbaarheid van Altena is daarom sterk afhankelijk van de A27 (Keizersveerbrug en Merwedebrug) en de N267 (Heusende Brug). Laat dit nu net vandaag de kwetsbare plekken zijn.

GROOTSTE DEEL VERPLAATSINGEN MET DE AUTO Van alle verplaatsingen gebeurt 57% vandaag met de auto (als bestuurder of als passagier. Het aandeel auto in Altena ligt daarmee duidelijk hoger dan Nederlands gemiddelde, het aandeel fiets en openbaar vervoer ligt lager. Deze cijfers zijn wel in lijn met vergelijkbare plattelandsgemeenten in NoordBrabant.

Wanneer de A27 vastloopt, heeft dit gevolgen voor de bereikbaarheid van de gemeente en zorgt dit voor extra negatieve effecten zoals sluipverkeer, onveilige situaties en aantasting leefbaarheid. Er zal de komende jaren flink worden geïnvesteerd in de doorstroming van de A27. Het goed functioneren van de A27 heeft een direct effect op de druk op onze N-wegen en een deel van de gebiedsontsluitingswegen. Randvoorwaarde daarbij is dat ook de aansluitingen met de snelweg goed functioneren. Alle aansluitingen met de A27 zijn kwetsbaar, maar vooral aansluiting 23 Werkendam met knooppunt Tol en de toegang tot Werkendam (Dijkgraaf den Dekkerweg) vraagt aandacht.

De meest sterke autostromen vanuit de gemeente zijn vooral zuidelijk en oostelijk gericht en op kortere afstanden, naar de aangrenzende gemeenten: Gorinchem, Zaltbommel, Heusden, Waalwijk en Geertruidenberg. 43% van de autoverplaatsingen zijn interne ritten binnen de gemeente. Bijna de helft daarvan heeft als bestemming Werkendam (o.a. de maritieme cluster).

Naast de aansluitingen met de A27 is ook een afwikkelingsknelpunt op de N267 bij de Kromme Nol en Heusdense Brug. Dit zorgt in de spitsen voor een verminderde bereikbaarheid van de oostelijke kant van de gemeente. Vervoerwijzekeuze verplaatsingen gemeente Altena, %. bron: CBS-OViN - bewerking KiM, 2017

File bij de Heusdense Brug

10

© het Kontakt Altena

MOBILITEITSVISIE ALTENA 2040

BEREIKBAARHEID MET HET OV IS BEPERKT Hoewel Altena centraal gelegen is, zijn er maar weinig bestemmingen binnen 45 minuten reistijd met het openbaar vervoer te bereiken. Vooral scholieren en studenten maken vandaag gebruik van het openbaar vervoer. Ritten vanuit Altena zijn vooral gericht op lange afstanden en op grote steden: Den Bosch, Utrecht, Breda, Tilburg, Eindhoven en Rotterdam. Altena heeft geen treinstation en de dichtstbijzijnde stations liggen ver weg, wat de trein als verplaatsingsmodus minder aantrekkelijk maakt. In noord-zuidelijke richting is de OV-bereikbaarheid in Altena beter dan in oost-westelijke richting. Dat heeft te maken met de hoogfrequente en snelle verbinding tussen Breda en Utrecht over de A27, met knooppunten in Hank, Nieuwendijk en De Tol. Aandachtspunt is dat op dit moment deze brabantliner op de vluchtstrook rijdt bij file. Na de verbreding van de A27 is dit echter niet langer het geval. Als er zich op dat moment vertraging voordoet op de snelweg, staat de bus mee stil. Naast de brabantliner rijdt er in Altena een bus tussen Den Bosch en Gorinchem (1x/u) en zijn er talrijke laagfrequente buurtbussen, gereden met vrijwilligers die de dorpen ontsluiten. POTENTIE VOOR DE ELEKTRISCHE FIETS Fietsen gebeurt vandaag vooral intern binnen de gemeente, op korte afstanden.

De e-fiets heeft, vanwege de grote afstanden ook binnen de gemeente zelf potentie: om van kern naar kern te gaan of bijvoorbeeld als voortransport naar een openbaar vervoer knooppunt. Steden als Dordrecht en Den Bosch liggen buiten het bereik van de elektrische fiets, maar middelgrote kernen, waar vandaag veel autoritten naartoe gaan, liggen wel op e-fiets afstand: Gorinchem, Zaltbommel, Heusden, Waalwijk, Geertruidenberg en Oosterhout. (e-)Fietsbereik vanuit Werkendam en Wijk en Aalburg

bron: e-bikeproof.nl

VERKEERSVEILIGHEID KAN BETER Op het vlak van verkeersveiligheid scoort Altena een onvoldoende. De gemeente scoort ook onder het Brabantse gemiddelde. De meeste ongevallen en onveilige kruispunten en trajecten bevinden zich langs de A27 en aansluitingen met de snelweg. Daarnaast zijn er enkele kernen waar meerdere ernstige ongevallen lijken te gebeuren en waar onveilige kruispunten en trajecten zicht concentreren. Het gaat om Werkendam, Veen, Wijk en Aalburg, Almkerk en Giessen. VEERDIENSTEN SPELEN EEN ROL IN ONZE BEREIKBAARHEID Altena is ‘omsingeld’ door water en talrijke veerverbindingen. Deze veren spelen een rol in onze bereikbaarheid. Het zijn schakels vanuit de gemeente naar werkgebieden en scholen in de regio (zoals naar Gorinchem of Waalwijk). Ze zijn niet alleen van belang voor de eigen inwoners, maar ook van bezoekers van buiten de gemeente, voor mensen die in Altena komen werken, naar school gaan of willen recreëren. Daarnaast vormen de veerdiensten een alternatiever route voor de vaste oeververbindingen bij calamiteiten. DUURZAAMHEIDSSCORES ONDER HET GEMIDDELDE De duurzaamheidsscores van de gemeente Altena zijn laag, maar ze zijn wel grotendeels vergelijkbaar met gelijkaardige plattelandsgemeenten.

• Deelauto’s, laadpunten en P&R/Carpool scoren slecht • Vervoerwijze en verkeersveiligheid scoren onvoldoende • Schone bussen, klimaat en geluidsbelasting scoren voldoende • Luchtkwaliteit scoort goed Aantal deelauto’s per 100.000 inwoners bron: CROW 2018-2019

6,2

Altena

11,8 NL

Aantal elektrische personenauto’s per 100.000 inwoners bron: RDW - Klimaatmonitor, 2019

11

MOBILITEITSVISIE ALTENA 2040

Duurzaamheidsscores ondergemiddeld. Er is potentie voor elektrische fiets.

CONLUSIES De resultaten van de enquête, trends en ontwikkelingen en feiten en cijfers leiden tot acht conclusies op het gebied van mobiliteit voor de gemeente Altena. Deze conclusies vormen de basis voor de hoofdlijnen voor de Mobiliteitsvisie Altena 2040.

12

MOBILITEITSVISIE ALTENA 2040

13 © bertknot

MOBILITEITSVISIE ALTENA 2040