Bijlage Maatschappelijke Agenda Sociaal Domein Altena 2023 bij RV Maatschappelijke agenda

De toekomst van gemeente Altena is belangrijk. Een toekomst waarin inwoners dezelfde kansen krijgen, mee kunnen doen, waar we om elkaar geven en waar iedereen erbij hoort. De gemeenteraad en het college vragen aan inwoners en professionals om hierover mee te denken. Zo bepalen we samen welke onderwerpen in de ‘Maatschappelijke Agenda’ komen. Deze agenda is onze gezamenlijke routekaart naar 2030 voor een Altena waarin we graag samenleven. In de laatste drie maanden van 2022 hebben wethouder Van Ooijen en wethouder Van Hunnik gesprekken gevoerd met inwoners, dorpsraden, adviesraden, kerken, culturele verenigingen en professionals. Op zoek naar de onderwerpen die inwoners het belangrijkst vinden. Zodat iedereen mee kan doen, gezond kan zijn en zich thuis voelt in Altena. Ook willen de wethouders graag weten wat inwoners belangrijk vinden in de samenwerking. Met veel enthousiasme en inzet werd door iedereen meegedacht. Over waarom het belangrijk is dat mensen voor elkaar klaar staan, om elkaar geven en aan elkaar hulp durven te vragen. Zodat we van elkaar weten waarop we moeten letten om in de toekomst nog steeds die gemeenschap te zijn waar we elkaar kennen en waar iedereen meedoet. Trots ben ik op het gevoel van samen en het gevoel dat ieders inbreng belangrijk is. Dat geeft energie. Samen zijn we sterker dan alleen en dit geeft vertrouwen.#wedoenhetsamen.

Anneloes van Hunnik Coördinerend wethouder Maatschappelijke Agenda Sociaal Domein

Maatschappelijke Agenda Sociaal Domein Altena 2023

2

De ‘Maatschappelijke Agenda’ is belangrijk voor de gemeenteraad en het college. De raad heeft in 2021 het college de opdracht gegeven om samen met de inwoners een ‘Maatschappelijke Agenda’ op te stellen. Een gezamenlijke agenda waarin staat wat nodig is aan , werk, opgroeien en ontwikkelen. Dat doet de gemeente samen met ondernemers, inwoners, verenigingen, vrijwilligers en professionals in het onderwijs, de zorg, bij de bibliotheek, woningcorporaties en welzijn. Een agenda die antwoord geeft op de vragen: wat willen wij voor de toekomst van Altena? Waar inwoners meedoen, gezond zijn, elkaar kennen, om elkaar geven en zich thuis voelen. Welke doelen moeten we behalen om tot een beter Altena te komen? Kerngericht waar het kan en gemeente- of regio-breed waar dat logischer is. Zo zorgen we er met elkaar voor dat iedereen erbij hoort en meedoet. Dat lukt ons alleen als we samen nadenken, samen leren en samen werken. En iedereen binnen gemeente Altena zijn bijdrage doet. Of je nu inwoner, professional, ondernemer of maatschappelijke partner bent. Voor u ligt de ‘Maatschappelijke Agenda Sociaal Domein Altena 2023’ die in 2022 met de inwoners en maatschappelijke partners is gemaakt. In het Bestuursakkoord 2022-2026 wordt deze op pagina 13, de concept Sociaal Altena Code genoemd.

De ‘Maatschappelijke Agenda Sociaal Domein’ is in 2020 gestart met een door de gemeenteraad georganiseerde digitale bijeenkomst. Deze bijeenkomst was een groot succes. Veel inwoners en professionals dachten mee over wat belangrijk is om prettig met elkaar te kunnen samenleven in Altena. De behoefte van de inwoners en professionals om actief mee te blijven denken sluit goed aan bij de visie van de gemeente van uitnodigend bestuur en gelijkwaardige samenwerking. De ‘Maatschappelijke Agenda Sociaal Domein 2023’ past ook in de ontwikkeling die in 2017 door de gemeenten Werkendam, Woudrichem en Wijk en Aalburg is gestart om tot een gedeelde toekomstdroom voor Altena te komen. Wat besproken is in de bijeenkomsten is verwerkt in verschillende onderwerpen zodat de ‘Maatschappelijke Agenda Sociaal Domein Altena 2023’ een werkbaar document is. Inwoners kunnen als vervolg op de bijeenkomsten met de onderwerpen van de agenda in 20231 en 2024 aan de slag. Hoe? Voor de zomer van 2023 krijgen de inwoners hierover bericht van de gemeente. De raad heeft hiervoor geld gereserveerd voor 2023 en 2024.

1

Vanaf medio 2023.

Maatschappelijke Agenda Sociaal Domein Altena 2023

3

In de ‘Maatschappelijke Agenda Sociaal Domein Altena 2023’ staan de onderwerpen die door de inwoners en professionalsuitgebreid zijn besproken. De onderwerpen zijn gerangschikt naar hoe vaak ze door de deelnemers als belangrijk zijn genoemd. Dit betekent niet dat onderwerp 1 belangrijker is dan onderwerp 7. Zo hebben minder professionals meegedaan dan inwoners en dat heeft invloed op de rangorde van de onderwerpen. Wel vertelt het iets over hoe belangrijk inwoners en professionals een onderwerp vinden. Een goede samenwerking met de gemeente vinden inwoners, maatschappelijke partners en organisaties erg belangrijk. Om iedereen mee te laten doen zijn voldoende bussen, winkels, scholen en sportmogelijkheden in de gemeente en betaalbare en passende woningen nodig. De agenda is van de inwoners en maatschappelijke partners en is door hen opgesteld.

Ouderen en jongeren voelen zich te vaak alleen. Het lukt jongeren en ouderen onvoldoende om zelf een vriendenkring te vinden of vriendschappen te maken. Jongeren ervaren stress om perfect te zijn door ‘sociale media’. Ze vinden het eng om de eerste keer bij een vereniging naar binnen te stappen en mee te doen aan activiteiten. Ouderen durven steeds minder goed zelf contact te maken met anderen en zijn soms ook minder gemotiveerd om naar groepsbijeenkomsten te gaan door de corona-periode. In deze periode zijn ouderen gewend geraakt aan digitale contactmomenten zoals digitale kerkdiensten. Het voordeel is dat meer ouderen digitale kennis hebben. Het nadeel is dat er minder persoonlijke contactmomenten met ouderen zijn waardoor we hulpvragen soms te laat door hebben.

De jeugd is de toekomst. Zij zijn belangrijk voor een vitale gemeenschap en samenleving. Er moet genoeg te doen zijn voor jongeren. Alleen dan kunnen jongeren in Altena blijven wonen, leren, aan vrije tijdsbesteding doen en werken. Er zijn voldoende activiteiten voor jongeren vanaf 10 jaar. Het gaat om activiteiten zoals dans, muziek, kunst en theater, sport en bewegen, elkaar ontmoeten en andere vormen van vrijetijdsbesteding. Inwoners willen graag middelbaar beroepsonderwijs (mbo) in de gemeente Altena.

De samenleving heeft vrijwilligers en mantelzorgers nodig. Vrijwilligers zijn actief bij de vele verenigingen in Altena. Zonder hen zouden al deze sportverenigingen, culturele stichtingen, dorpsraden, buurt- en dorpsverenigingen en niet te vergeten de Oranjeverenigingen en kerken niet kunnen functioneren. De verenigingen en stichtingen hebben moeite om de vrijwilligers vast te houden en nieuwe vrijwilligers te vinden. Vooral voor bestuursfuncties is dat moeilijk. De verenigingen willen graag dat jongeren zich aanmelden als vrijwilliger.

Maatschappelijke Agenda Sociaal Domein Altena 2023

4

Vrijwilligerswerk zorgt ervoor dat veel inwoners in Altena ervaren dat inwoners om elkaar geven en er voor elkaar zijn. Daarom zijn vrijwilligers en mantelzorgers zo belangrijk, omdat zij ons laten zien wat samenleven is. Altena kent veel nieuwe inwoners die van buiten Altena komen en vrijwilligerswerk is een belangrijke manier om ervoor te zorgen dat nieuwe inwoners zich in Altena thuis voelen. Vrijwilligerswerk zorgt ervoor dat nieuwe en oorspronkelijke inwoners op een actieve manier met elkaar in contact komen. Mantelzorg wordt steeds belangrijker door het langer thuis blijven wonen van ouderen. Hierbij is naast de zogenoemde sandwichgeneratie ook aandacht voor jonge en oude mantelzorgers belangrijk. Inwoners geven aan dat er een grens zit aan hetgeen vrijwilligers en mantelzorgers kunnen opvangen. Mantelzorgers moeten steeds meer doen door het personeel tekort in de zorg.

Het woord armoede wordt door inwoners niet vaak genoemd. Men maakt zich zorgen over stijgende prijzen van energie en levensmiddelen. Ook vraagt men zich af of het huidige inkomen voldoende is om de vaste lasten zoals huur, hypotheek en energie in de toekomst te kunnen betalen. Mensen willen graag naast de vaste lasten geld overhouden om nog iets leuks met de kinderen te kunnen doen. Men snapt niet dat werken minder oplevert dan niet werken en een uitkering ontvangen. Dit voelt als niet eerlijk en men wil niet in een situatie komen dat het salaris te weinig is om het gezin te kunnen onderhouden. Professionals maken zich zorgen dat door de stijgende prijzen meer inwoners ondersteuning nodig hebben en dit niet durven te vragen.

Iedereen hoort erbij en doet mee in Altena. Inwoners vinden het belangrijk dat mensen ondersteuning in de buurt kunnen vragen. Deze hulp kan van de buurman of buurvrouw zijn of door een professional. Bij professionele hulp vindt men het belangrijk dat de professional degene die hulp vraagt met vertrouwen benadert en aandacht voor de relatie heeft. De inwoner en zijn unieke situatie en behoefte is belangrijker dan regels en dit is helemaal van belang in een noodsituatie. We moeten vooral kijken naar wat iemand wel kan en niet naar de beperking. Bij het ontwikkelen en opknappen van woningen kunnen we meer rekening houden met de woonwensen van ouderen. Zonder een lift in een appartementencomplex doen ouderen minder actief mee met activiteiten omdat traplopen teveel inspanning vraagt. Inwoners en professionals vinden het belangrijk dat er altijd aandacht is voor wat mensen met een licht verstandelijke beperking, geestelijke gezondheidsproblemen2, daklozen, ouderen en inwoners die geen werk hebben, nodig hebben. Voor hen moeten we activiteiten organiseren en ook steun geven zodat ze zich op een positieve manier kunnen ontwikkelen. Deze steunen activiteiten gaan over het elkaar ontmoeten, wonen, (samen) bewegen, gezond leven, leren, zinvolle vrijetijdsbesteding, begeleid werken3 en begeleid wonen.

2

Zowel jongeren (18-) als volwassenen (18+).

3

Ook vrijwilligerswerk.

Maatschappelijke Agenda Sociaal Domein Altena 2023

5

Mensen worden graag als een ‘normaal’ mens gezien en willen meedoen in de samenleving. Inwoners en professionals geven aan dat een gezamenlijke aanpak van maatschappelijke partners en organisaties nodig is om de juiste hulp en activiteiten in de gemeente te organiseren. Daarnaast is het belangrijk om gebruik te maken van de kennis en ervaring van de gebruikers van de activiteiten in welzijn en zorg. Ook is het belangrijk om vluchtelingen mee te laten denken bij het ontwikkelen van de activiteiten.

Mensen vertellen niet graag dat ze formele brieven, websites en handleidingen van producten niet goed begrijpen. Dit onderwerp wordt door professionals en het seniorenplatform nadrukkelijk benoemd. Moeite hebben met het begrijpen van de brieven van instanties en angst dat alles steeds meer via websites, smartphone en DIGID moet. Men is soms bang om brieven open te maken van instanties zoals de belastingdienst, woningcorporatie en de gemeente.

Over het alcohol en drugsgebruik bij jongeren maakt men zich zorgen. Het is gemakkelijk om aan drugs te komen en het drugsgebruik onder jongeren is te hoog. In een aantal bijeenkomsten werd dit onderwerp nadrukkelijk genoemd. Door voldoende activiteiten voor jongeren te organiseren verwacht men het middelengebruik bij jongeren te voorkomen en te beïnvloeden.

Maatschappelijke Agenda Sociaal Domein Altena 2023

6

De inwoners, ondernemers, maatschappelijke partners en organisaties hebben zowel positieve als negatieve ervaringen in de samenwerking met de gemeente. Het vertrek van ambtenaren, veel nieuwe ambtenaren en de verandering van functies bij ambtenaren wordt veel genoemd. Daar heeft men veel last van in de samenwerkingsrelatie. Inwoners en professionals geven aan dat hierdoor ontwikkelingen te langzaam gaan en men in de uitvoering te weinig terug ziet waarover men heeft meegedacht. Ook wordt vaak verteld dat het erg afhankelijk is van de individuele ambtenaar of er snel wordt gereageerd bij vragen. Men geeft aan dat men graag wil dat alle ambtenaren op dezelfde manier reageren bij vragen. Hierbij gaat het zowel om de tijd waarbinnen je een antwoord mag verwachten als een positieve houding bij de ambtenaar. In het contact met de inwoner, maatschappelijke partner en professional. Verder wordt door professionals in de uitvoering vertrouwen en ruimte aan de professional genoemd. Men wenst minder regels in de uitvoering. Maatschappelijke partners en organisaties vragen hulp aan de gemeente bij de onderlinge samenwerking. Ze geven aan dat de gemeente hierin een positieve en stimulerende rol kan vervullen. Gebiedsregisseurs worden erg gewaardeerd en zijn makkelijk te vinden en te spreken. Inwoners vinden dat er meer gebiedsregisseurs werkzaam mogen zijn binnen gemeente Altena.

Inwoners willen graag de resultaten van onderwerpen horen waarover ze hebben meegedacht. Het meedenken en invloed hebben op ontwikkelingen vindt men belangrijk.

In Altena zijn er veel verenigingen waar veel inwoners actief zijn. Actief als lid en als vrijwilliger in de sport, cultuur, kerken, buurten en kernen. Culturele activiteiten dragen bij aan een gevoel van erbij horen en onderdeel zijn van een levendige gemeenschap met een eigen geschiedenis en identiteit. Door de inwoners wordt de “ons kent ons” houding binnen de verenigingen genoemd. Dit zorgt er onbedoeld voor dat nieuwkomers en andersdenkenden zich niet snel welkom voelen. Het is belangrijk dat men bewust is van deze houding zodat men dit kan veranderen en meer open staat voor nieuwkomers en andersdenkenden. Door een uitnodigende houding ontstaat er een situatie waarin sneller nieuwe relaties ontstaan. Dit maakt ook de onderlinge samenwerking tussen de verenigingen makkelijker. Onderlinge samenwerking wordt gezien als een kans om van elkaar te leren en samen meer te bereiken. Men verwacht dat een uitnodigende houding zorgt voor nieuwe vrijwilligers en het ontwikkelen van nieuwe activiteiten.

Maatschappelijke Agenda Sociaal Domein Altena 2023

7

Naast de onderwerpen van de Maatschappelijke Agenda hebben drie andere onderwerpen invloed op het ‘wel of niet mee kunnen doen’ in Altena. We weten dat de gemeente deze onderwerpen niet helemaal zelf kan regelen of bepalen. Het gaat om: openbaar vervoer, winkels, scholen en sport zijn goed verspreid in de gemeente, voldoende betaalbare en passende woningen voor jong, oud en mensen die zorg nodig hebben. De dienstregeling van het openbaar vervoer is van invloed op de zelfstandigheid, mobiliteit en het sociale leven en veiligheid van jongeren en ouderen. Ook heeft dit gevolgen voor de arbeidsmogelijkheden voor inwoners waaronder na langere periode van werkloosheid weer onder begeleiding werken. Betaalbare en passende woningen voor jongeren, mensen met een lichamelijke, verstandelijke en geestelijke beperkingen ouderen. Jongeren blijven zo in Altena wonen, werken en aan vrije tijdsbesteding doen. Ouderen en mensen met een beperking kunnen zo langdurig zelf of met steun van hun buren, vrienden en familie of met hulp van professionals actief mee (blijven) doen in de samenleving. Wachtlijsten in de zorg zoals bijvoorbeeld bij verpleeghuizen en het personeelstekort zijn onderwerpen die mindergenoemd zijn. Dit zijn zorgpunten bij professionals, cliënten en hun familie. Men vraagt zich af wat dit gaat betekenen voor de kwaliteit van de zorg in de toekomst.

Met de Maatschappelijke Agenda kijken we naar waar we wel invloed op hebben. Wat kunnen we als inwoners, maatschappelijke partners en gemeente zelf doen?

Maatschappelijke Agenda Sociaal Domein Altena 2023

8

Hieronder vindt u de reacties van de BASDA, KunstinAltena, de gemeenteraad en het college op de Maatschappelijke Agenda Sociaal Domein 2023.

De BASDA heeft ingesproken op de Altenatafel op 28 maart 2023. Zij zien in de Maatschappelijke Agenda geen nieuwe onbekende opgaven, maar accenten gelegd door inwoners en instellingen. De BASDA vraagt expliciet aandacht voor de realisatie in de uitvoering van de beleidsplannen van de gemeente waaronder ook de Maatschappelijke Agenda Sociaal Domein 2023. Het kom er nu aan op aan om de mooie en goede ideeën in actie en maatregelen om te zetten. Deze Maatschappelijke Agenda kan daar een goed hulpmiddel bij zijn. Het is immers geen gemeentelijk document maar een document van de gemeenschap inclusief maatschappelijke partners. Meer samen met hen optrekken moet het uitgangspunt zijn en aan de gemeenteraad de taak om hoofdkeuzes te maken en kaderstellend te zijn. Durf te kiezen.

KunstinAltena heeft per mail op 27 maart 2023 laten weten dat zij ‘kunst’ mist in de agenda, terwijl kunst uitgebreid aan de orde is geweest op de bijeenkomst van 31 oktober 2022. Zij zien wel vaker dat in stukken van de gemeente dat kunst gelijk gesteld wordt met cultuur. KunstinAltena geeft aan dat kunst cultuur is, maar niet alle cultuur kunst en stelt dat het gepast is om in de “Maatschappelijke Agenda 2023” kunst te benoemen in de vorm van kunst/cultuur. Dit advies is overgenomen. “Beoefening van kunst en cultuur, en kijken naar, geeft mensen wortels en draagt bij aan persoonlijke ontwikkeling. Daarmee is ook een groot sociaal en economisch belang gediend: het versterkt de maatschappelijke betrokkenheid, de ontwikkeling van buurten en het leerklimaat op scholen”.

De raad is verheugd om vast te stellen dat inwoners en maatschappelijke partners dezelfde onderwerpen als de raad belangrijk vinden in het sociale domein. In de Altenatafel van 4 april 2023 geeft de raad aan dat zij de Maatschappelijke Agenda Sociaal Domein 2023 als een paraplu ziet boven de programma’s en beleidsnota’s van de gemeente. Hierbij wordt nadrukkelijk gewezen op de relatie tussen het programma Vitaal Altena en de Maatschappelijke Agenda Sociaal Domein 2023. Het enthousiasme en betrokkenheid van inwoners moeten in het vervolg op het participatietraject worden vastgehouden. Ook ziet men voor de BASDA een nadrukkelijke rol. Uitnodigend bestuur en samenwerking met inwoners en maatschappelijke partners in de concrete vertaalslag van de agenda is een belangrijk uitgangspunt. Tevens ziet men het document als een instrument om de resultaten binnen het sociale domein te monitoren en te evalueren.

Het college is blij met de opbrengst van de gesprekken die gevoerd zijn met inwoners, maatschappelijke partners en professionals in het sociale domein. Het is goed om te zien dat inwoners en de gemeente dezelfde thema’s belangrijk vinden voor een toekomstig sociaal en verbonden Altena. Dat de bijdragen uit de samenleving aansluiten bij de thema’s en actiepunten uit het bestuursakkoord. Ook heeft het participatietraject ons de gewenste informatie gegeven over de urgentie die inwoners bij bepaalde onderwerpen voelen. De manier van werken bij de maatschappelijke agenda past bij de norm die we met uitnodigend bestuur voor ogen hebben. Dit betekent een andere samenwerkingsrelatie en invulling van rollen tussen inwoners, maatschappelijke partners en college, raad en ambtenaren. Het college neemt wensen en advies van de BASDA mee ten aanzien van de realisatie van het beleid in de uitvoering van het sociaal domein. De wensen en bedenkingen van de raad worden meegenomen in de verdere uitwerking van het vervolgtraject. Maatschappelijke Agenda Sociaal Domein Altena 2023

9

De volgende thema’s vindt het college ook van belang voor een gezond, sociaal en verbonden Altena in 2030. Dit zijn de thema’s Jeugdzorg en een evenwichtige arbeidsmarkt. Bij jeugdzorg richten we op een sterke regionale samenwerking waardoor er genoeg maatschappelijke opvangplekken zijn voor de jeugd. De beschikbaarheid en verbetering van zorgfuncties staat hierbij voorop. Bij een evenwichtige arbeidsmarkt gaat het om een sterke economie en een sterk vestigingsklimaat. Zo sturen we op voldoende arbeidsmogelijkheden (kwaliteit) en arbeidsplekken (kwantiteit) voor onze inwoners. Hierin werken werkgevers, werknemers en onderwijs samen om de aansluiting tussen vraag en aanbod te verbeteren1. Ook voor inwoners met ‘meer afstand tot de arbeidsmarkt’ zetten we ons in, zodat we hun talenten beter benutten. We ondersteunen deze inwoners om hen via re-integratie een duurzame plek te laten vinden op de arbeidsmarkt. We werken hierbij samen met het werkgeversservicepunt, leerwerkbedrijf MidZuid maar ook met andere (lokale) partijen. We zien het hebben van werk als een belangrijke voorwaarde om armoede en eenzaamheid te voorkomen. Om te voorkomen dat inwoners gebruik moeten maken van een uitkering in het kader van de Participatiewet of voorzieningen vanuit de WMO werken we integraal vanuit het programma Armoede, programma Vitaal Altena en het welzijns-, jeugd- en jongerenwerk.

Daarnaast werken we ook bij meervoudige problemen oplossingsgericht en kijken we naar het hele gezin.

1

Visie op Werken gemeente Altena, een sterke economie in een bloeiende plattelandsgemeente, 27 januari 2022 Maatschappelijke Agenda Sociaal Domein Altena 2023

10