Bijlage d - Herijkte visie Toerisme & Recreatie
Tekst van het document
CONCEPT
Herijkte visie Toerisme & Recreatie Gemeente Altena 2021 - 2025
CONCEPT
Herijkte visie Toerisme & Recreatie Gemeente Altena 2021 - 2025
Uitgave oktober 2021
Inhoudsopgave
2
Samenvatting omslagposter
1
Inhoudsopgave
3
1. Inleiding
5
2. Evaluatie
7
3. Beleidskaders en krachtenvelden
12
4. Trends en ontwikkelingen
17
5. Analyse van de regio
21
6. Sterkten - Zwakten - Kansen - Bedreigingen
26
7. Conclusies en aanbevelingen
28
8. Uitvoeringsprogramma en financiën
32
Herijkte visie toerisme en recreatie Gemeente Altena
3
Inleiding De voormalige gemeenten Aalburg, Werkendam en Woudrichem hebben in 2016 een gezamenlijke visie vastgesteld op toerisme en recreatie in Altena. Onder de naam: vinden, verbinden en verrassen. Deze kijk op toerisme is een doorkijk voor Altena naar 2025 als gevolg van de harmonisaties en gelet op het speelveld anno 2021.
De Biesbosch Linie
4
We hebben veel bereikt sinds de herijkte visie van 2016. De Biesbosch Linie is een stoere regio met een veelzijdig, karakteristiek aanbod. Toeristen en recreanten worden gastvrij ontvangen en voelen zich welkom. We schitteren met onze parels van oost naar west en trekken veel gasten naar Nationaal Park de Biesbosch, vestingstad Woudrichem en het meest zuidelijke deel van de Nieuwe Hollandse Waterlinie. De toeristisch-recreatieve sector vertoonde landelijk een structurele groei, met 2019 als absoluut recordjaar.
het hoofd boven water te houden en veel investeringen werden uitgesteld. Dit kan invloed hebben op de toekomstige kwaliteit en vitaliteit van de toeristisch-recreatieve sector en hiermee op de leefbaarheid en de sociale cohesie binnen de gemeente. De coronacrisis heeft bij bepaalde trends en ontwikkelingen echter ook als een katalysator gewerkt, onder andere:
Het coronavirus keerde het economische tij en vooral de toeristisch-recreatieve sector (sport, cultuur, recreatie en toerisme) werd hard getroffen. Bedrijven in de sector sloten verplicht hun deuren, festiviteiten en evenementen werden afgelast of verboden, het sport- en verenigingsleven viel grotendeels stil en men werd beperkt in de vrijetijdsbesteding. Ondernemers en instellingen proberen
• we trekken er (nog) meer op uit om te wandelen, fietsen en hardlopen;
• door het thuiswerken hechten we meer waarde aan onze directe leefomgeving en de openbare publieke ruimte;
• vitaliteit, gezond leven, lokaal consumeren en duurzaamheid zijn nog belangrijker geworden; • een herwaardering voor Nederland (binnenlandse toerisme) als bestemming voor een dagje uit of vakantie.
Herijkte visie toerisme en recreatie Gemeente Altena
5
Evaluatie De visie op Toerisme en Recreatie Vinden, Verbinden, Verrassen, gezamenlijk opgesteld door de voormalige gemeenten (2016) bood een doorkijk tot 2020.
Ook in onze eigen gemeente was het aantal bezoekers in 2020 groter dan ooit, ondanks de overheidsmaatregelen en verplichte sluitingen binnen de sector. De toegenomen groei, de trends en ontwikkelingen en het imago van het gebied benadrukken het belang van aandacht voor de sector. De kansen voor de Biesbosch Linie zijn namelijk omvangrijk, gezien haar centrale ligging, het aantrekkelijke buitengebied en trekpleisters als de vesting, de Biesbosch en de Nieuwe Hollandse Waterlinie. We zien ruimte voor actieve vormen van recreatie en de beleving van historie en landschap. Het verhaal van Altena is een belangrijk ingrediënt voor de doorontwikkeling van recreatie en toerisme. De algemene ambitie is om te focussen op duurzaamheid en kwaliteit. We willen op een duurzame manier onze gastvrijheid en de
6
kwaliteit van het aanbod borgen. We werken aan de duurzame ontwikkeling van bestemming Biesbosch Linie. We moeten een goede balans vinden tussen het economisch voordeel enerzijds en de draagkracht van de leefomgeving en het draagvlak onder bewoners anderzijds. Op deze manier kan toerisme bijdragen aan de kwaliteit van de leefomgeving voor zowel bewoners, als bezoekers en ondernemers. We richten ons niet op massatoerisme, maar op duurzaam kwaliteitstoerisme. We werken, opgavegericht, samen met onze stakeholders aan initiatieven die aansluiten bij de ambities en doelstellingen uit de hernieuwde visie. Met VVV Biesbosch Linie werken we aan nieuwe mogelijkheden voor gebiedsmarketing en promotie ten behoeve van toerisme en recreatie. We hebben aandacht voor monitoring en een goede spreiding van bezoekers in tijd en locaties.
Wat wilden we bereiken?
Doelstellingen
In de visie waren de volgende ambities en doelstellingen opgenomen:
Ambities
1. Het zoveel mogelijk (uniform) uitdragen van de vastgestelde identiteit en het bewerkstelligen van het gewenste imago door meer, betere en efficiëntere promotie.
Vinden De Biesbosch Linie is zichtbaar, makkelijk vindbaar en positioneert zich op eensluidende wijze.
2. Het realiseren en continueren van een groei van recreatie en toerisme met gemiddeld 1.5 % per jaar.
Verbinden Alle parels passen binnen de identiteit van de Biesbosch Linie, stralen het gewenste imago uit en worden aan elkaar verbonden. Producten worden indien nodig geoptimaliseerd. Logische verbindingen in ondernemerschap, samenwerking en promoties worden gezocht (groter product, meerdaags verblijf).
3. Het creëren van heldere en stimulerende voorwaarden waarbinnen de recreatie, het toeristische bedrijfsleven en ondernemende burgers de kansen kunnen benutten.
Verrassen Iedere gast, toerist en recreant is welkom in de Biesbosch Linie en ervaart een gevoel van thuiskomen, maar wordt tevens verrast door de diversiteit van het aanbod en het verhaal achter de parels.
4. Het initiëren van een sterkere organisatiestructuur, betere taakafbakening en samenwerking tussen de gemeenten en de toeristische sector. 5. Het uitvoeren van het uitvoeringsprogramma.
Herijkte visie toerisme en recreatie Gemeente Altena
7
Welke ambities en doelstellingen hebben we bereikt? VVV Biesbosch Linie heeft op uniforme wijze het gewenste imago gepromoot. De website is geoptimaliseerd qua vindbaarheid, routing en inhoudelijke informatie. Folders, themaroutes en andere promotiemiddelen zijn uitgebreid en geactualiseerd. Met de verbeterde online vindbaarheid van de website en de ingezette socials heeft de online profilering een vlucht genomen. Er is een groei gerealiseerd. Dat zien we in de toename van overnachtingen, horecagebruik, fiets- en bootverhuur. Aantal vaarbewegingen. Dit weten we van de ondernemers en de VVV. Dit is niet gekwantificeerd door een monitor. Dit is in lijn met de landelijke groei, aangetoond in het NRIT Trendrapport 2020.
8
Met de accountmanagers zijn veel ondernemers gefaciliteerd. Dit is niet direct het gevolg van heldere en stimulerende voorwaarden maar samenwerking tussen ondernemers en de gemeente. Met de partners in de Biesbosch is een sterkere organisatiestructuur ontstaan. Betere taakafbakening en samenwerking tussen de gemeenten onderling en omgeving zijn het doel. Met de partijen in de Biesbosch, in de Vestingdriehoek en meer is uitvoer*ing gegeven aan de themajaren: • • • •
75 jaar bevrijd Herdenkingsjaar Elisabethvloed Hugo de Grootjaar Ode aan het Landschap
Herijkte visie toerisme en recreatie Gemeente Altena
9
Welke ambities en doelstellingen hebben we bereikt? In het onderstaande uitvoeringsprogramma is te zien wat tussen 2016 en 2021 is bereikt. Daarnaast werkten we buiten de visie aan tal van toeristisch-recreatieve opgaven.
Vinden (zichtbaar)
Verbinden (kwaliteit)
Gezamenlijke (huis)stijl voor positionering en profilering
Routestructuren verbeteren, verwijderen, aanvullen, juiste formatie
Gastvrijheidscursussen
Een huisstijlboek voor de positionering en profilering
Uitsluitend routes binnen thema’s aanbieden
Mystery guest bezoeken
Zichtbaarheid VVV: uitgebreid en breed beschikbaar aanbod aan informatie (folders, brochures, plattegronden, thematische producten, etc.)
Actualiseren fiets- en wandelknooppuntenstructuren
Gastheerschap, denk aan: voldoende informatie over openingstijden, doorverwijzing naar andere ondernemers en bestemmingen zijn boekbaar
Eenduidige en uitgebreide bewegwijzering
Realisatie ruiterroutes
Toegankelijkheid; heldere communicatie openingstijden
Mobiele VVV die op alle mogelijke locaties en evenementen aanwezig is door middel van ambassadeurs
Realisatie nieuwe kanoroutes, actualisatie bestaande
Samenwerking met andere VVV’s in de regio
Samenwerking met andere VVV’s in de regio
Reviews
Benutten van mogelijkheden van Visit Brabant (door VVV)
Overzicht alle ondernemers
Openbaar vervoer
Digitale VVV
Platform uitbreiden Subsidieregeling opstellen Evenementen
10
Verrassen (gastvrij)
Onderzoek wensen en behoeften stakeholders toeristisch product In 2020 is door een student van BUas in opdracht van gemeente Altena onderzoek uitgevoerd om inzicht te verkrijgen in de wensen en behoeften van de stakeholders ten aanzien van het toeristisch product. Het onderzoek is voortgekomen uit de vraag of het huidige beleid voor marketing, educatie en informatie nog voldeed aan de wensen en behoeften van onze stakeholders.
Het onderzoek heeft uitgewezen dat er meer aandacht moet zijn voor om- en bijscholing van ondernemers en vrijwilligers. Ondernemers met de juiste kennis kunnen gaan fungeren als ambassadeurs. Evenals opgeleide gidsen, die na bijscholing over andere onderwerpen op meerdere locaties actief zouden kunnen zijn. Belangrijkste aanbevelingen
Het onderzoek wees uit dat zowel de ondernemers als de consumenten de marketing en informatievoorziening meer online willen laten plaatsvinden. Verbeterpunten zijn de online vindbaarheid van de informatie en het aanbieden van informatie in andere talen. De website van de Biesbosch Linie is inmiddels goed vindbaar. De informatie over het gebied en de regio kan voor bezoekers meer eenduidig en minder versnipperd. De kleine ondernemers zijn content met de ondersteuning vanuit de VVV en ondernemers zijn bereidwillig om samenwerkingen met elkaar aan te gaan. De wens is niet zozeer het trekken van grote aantallen naar de regio, maar eerder om de mensen die komen, te binden voor een langer verblijf. Consumenten zijn positief gestemd na een recreatief bezoek aan de gemeente Altena.
• Het creëren van een online platform, dat voor zowel marketing, informatievoorziening als educatie en samenwerkingsdoeleinden ingezet kan worden. Het beheren van het platform kan een passende taak voor de VVV zijn, die tevens past bij de huidige rol van de VVV als verbinder van de ondernemers. • Samenwerking met scholen en het koppelen van lesprogramma’s. Door jongeren meer over het gebied bij te brengen is de kans groter dat ze aan het gebied gebonden worden. • Doorlopend monitoren en ophalen van ervaringen, waarderingen en suggesties voor verdere verbetering van het toeristisch product.
Herijkte visie toerisme en recreatie Gemeente Altena
11
Beleidskaders en krachtenvelden Rijksoverheid Het visiedocument ‘’Perspectief 2030’’ is de breed gedragen visie op de toekomstige ontwikkeling van de bestemming Nederland. Geschreven door de sector en door de staatssecretaris van Economische Zaken en Klimaat verheven tot rijksbeleid. Perspectief 2030 biedt een kader voor alle betrokken partijen om, individueel en gezamenlijk, te werken aan een recreatief-toeristische sector die bijdraagt aan welzijn en een duurzame leefomgeving. Proactief beleid is noodzakelijk om richting te geven aan het groeiende toerisme en recreatie. De focus ligt op bestemmingsmanagement om de groei in goede banen te leiden. Zodat welzijn en economie zich in balans ontwikkelen en er voldoende draagvlak voor toerisme en recreatie blijft. Richting 2030 moet toerisme en recreatie een positieve bijdrage leveren aan de brede welvaart door meer uit te gaan van het gedeelde belang van bewoners, bezoekers en bedrijven.
12
Vijf strategische pijlers: 1. Lusten en lasten in balans Actief inzetten op het vergroten van de lusten voor toerisme voor iedereen en de lasten die ermee gepaard gaan inzichtelijk krijgen en tot een minimum beperken. 2. Nederland overal aantrekkelijk Bestemmings- en bezoekersmanagement door het ontwikkelen van kwalitatief en aantrekkelijk aanbod. 3. Toegankelijk en bereikbaar Duurzame mobiliteitsoplossingen moeten leiden tot optimale bereikbaarheid. 4. Verduurzamen moet Verantwoordelijkheid van de sector om te verduurzamen, vervuiling en verspilling te voorkomen en uitstoot van CO2 te minimaliseren. 5. Een gastvrije sector Investeren in imago, professionaliteit en aantrekkelijkheid van de sector.
Drie randvoorwaarden van Perspectief 2030: 1. Toerisme als beleidsprioriteit De toenemende omvang en het toenemende belang van de sector en de complexiteit van de opgaven vragen om beleidsmatige aandacht, intensieve afstemming en kennisdeling. 2. Gezamenlijke actie- en investeringsagenda Versterkt en versneld inzetten op bestemmingsmanagement, ontwikkeling, innovatie, samenwerking en integraal beleid. 3. Landelijke data alliantie Meten is weten en goede betrouwbare data is noodzakelijk om te kunnen sturen. Er wordt gewerkt aan een onafhankelijke data-alliantie voor toerisme. Provincies en het ministerie hebben het perspectief 2030 geconcretiseerd in een aanzet voor een Actieagenda, ondersteund door het Nederlands Bureau voor Toerisme & Congressen (NBTC). Kennis, data, regie en goede samenwerking zijn cruciaal bij de nieuwe kijk en aanpak op de vrijetijdseconomie in Nederland.
Herijkte visie toerisme en recreatie Gemeente Altena
13
Landelijke initiatieven 1. Landelijke Data Alliantie ‘meten is weten’ 2. HollandCity Strategie ‘Spreiding en merkontwikkeling’ 3. Actieagenda vakantieparken ‘Verduurzamen moet’ 4. Mobiliteit: the seamless journey ‘Mobiliteit’ 5. Nationale Parken Nieuwe Stijl ‘Spreiding’ 6. Nationale omgevingsvisie ‘Leefbaarheid’ 7. Sportevenementen ‘Spreiding’ 8. ErfgoedTelt ‘Leefbaarheid’ 9. Betere samenwerking/ afstemming/ regie
Provincie Noord-Brabant Het doel van het provinciale beleid is het versterken en behouden van de kwaliteiten van de provincie om de leefbaarheid en levendigheid van Brabant te verbeteren. De inzet op cultuur, sport en vrije tijd draagt bij aan de volgende opgaven: 1. Het versterken van de leefbaarheid, met thema’s als inclusie, participatie, identiteit en trots op Brabant. 2. Een duurzame en concurrerende economie, door het profiel van Brabant te versterken als top kennis- en innovatieregio. En door het vergroten van de internationale aantrekkingskracht voor bedrijven, talenten en bezoekers van binnen en buiten onze provincie. Omdat de coronacrisis invloed kan hebben op de toekomstige kwaliteit en vitaliteit van de sectoren cultuur, sport, recreatie en toerisme vindt de provincie het juist nu belangrijk om op deze sectoren in te blijven zetten. De coronacrisis onderstreept het belang van sport, cultuur en toerisme en recreatie voor de levendigheid, leefbaarheid en aantrekkelijkheid van Brabant. De sectoren zorgen voor sociale cohesie, geven ruimte aan de ontwikkeling van talent en identiteit, versterken het vestigingsklimaat en zorgen voor innovatie en creativiteit.
Beleidskeuze en rolneming 1. Structurele activiteiten, structureel financieren 2. Aansluiten bij maatschappelijke opgaven en scherper kijken naar de provinciale rolneming. De Provinciale rolneming is gericht op: richting geven, beweging stimuleren en mogelijk maken.
Doelen 1. Een onderscheidend, divers en inclusief Brabants cultuur-, sport- en vrijetijdsaanbod. 2. Meer bekendheid van het Brabants cultuur-, sport- en vrijetijdsaanbod. 3. Ontwikkelen van toptalenten in Brabant. 4. Versterken van het innovatief vermogen en het ondernemerschap in deze sectoren.
‘Levendig Brabant is een plek waar je kunt genieten van het leven; in onze prachtige natuurgebieden, van de vele culturele activiteiten en ons prachtig cultureel erfgoed, en via de vele sportverenigingen en evenementen. Ook bieden onze steden en dorpen voldoende bourgondische levendigheid. Het voedt onze trots op Brabant en versterkt de kwaliteit van leven. We ondersteunen het levendige Brabant en stimuleren dat elke Brabander kan meedoen.’
14
Herijkte visie toerisme en recreatie Gemeente Altena
15
Trends en ontwikkelingen
(NRIT, 2020)
Landelijk gezien zijn de volgende trends en ontwikkelen relevant voor ontwikkelingen op het gebied van toerisme en recreatie.
Regio West-Brabant In de regio werken de gemeenten en partners samen voor een duurzame en innovatieve vrijetijdsector. De regio zet, middels het actieprogramma 2019-2023, in op: 1. Het toekomstbestendig maken van de traditioneel sterke sector door het bieden van ruimte aan vernieuwend ondernemerschap. 2. Samenwerking in sterke ketens en netwerken 3. Kruisbestuiving tussen sectoren met toegepaste innovaties, verslimming, verduurzaming en ondernemerschap. Dit doet de regio via drie strategische lijnen die elkaar versterken: verbinden, verslimmen en verduurzamen. Dit geldt ook voor de vrijetijdseconomie. Het creëren van de juiste randvoorwaarden zal zorgen voor een sterker economisch vestigingsklimaat in West-Brabant. De opgaves uit het actieprogramma waarop de regio zich focust (met betrekking tot vrijetijdseconomie): • Het verkennen van de strategische positie en inzet voor het versterken van de vrijetijdssector als belangrijke voorwaarde voor het vestigingsklimaat. Vrije tijd en toerisme zijn randvoorwaarden voor een fijn woon-, werken verblijfsklimaat in West-Brabant.
16
• Internationale bereikbaarheid is gezien de ligging van West-Brabant essentieel. De economie profiteert van de uitwisseling van mensen en goederen met aangrenzende regio’s. • Het bundelen van de expertise en samenwerking ten aanzien van ruimtelijke ontwikkelingen in de sector agrofood/biobased, vrijkomende agrarische bebouwing, energie en recreatie. • Het regionaal faciliteren op het invullen van ontbrekende schakels in de bestaande netwerken zoals die bij de provincie in het kader van ‘het Bod natuurwerken’ in WestBrabant zijn ingediend. Natuur en recreatie zijn van belang voor ons vestigingsklimaat en dit is een lokale en subregionale opgave. Vanaf 2022 wordt middels het stimuleringsprogramma ‘Beleven in West-Brabant’ gewerkt aan een krachtige, bloeiende en duurzame vrijetijdssector. Het is namelijk een sector die ertoe doet en West-Brabant zou wel eens de hotspot voor vrijetijdseconomie kunnen worden. De ambitie van de regio is dat het handelingsperspectief op vrijetijdseconomie van ondernemers, voor ondernemers wordt. Waarbij overheid en onderwijs faciliterend zijn, om te zorgen voor de meest ideale randvoorwaarden.
Demografische trends en ontwikkelingen • Bevolkingsgroei en groei van het aantal huishoudens • Vergrijzing • Demografie en vakantie - Drie generatie vakanties in opkomst - Millenials gaan vooral op vakantie naar het buitenland - Voor Generatie Z is reizen het belangrijkst Economische trends en ontwikkelingen • Toenemend belang en economische waarde van toerisme (pré corona). De sectoren cultuur, toerisme en recreatie, waaronder de horeca- en evenementenbranche zijn onevenredig hard getroffen door de coronacrisis. Maar de (lange termijn) gevolgen zijn nog ongewis. Ondernemers proberen het hoofd boven water te houden en investeringen staan ‘’on hold’’. Dit kan invloed hebben op de toekomstige vitaliteit en kwaliteit van deze sectoren en daarmee de levendigheid en leefbaarheid binnen de gemeente. Sociaal-culturele trends • Nederlanders zijn tevreden • Ontspannen en uitrusten van belang • Toename mediagebruik
Technologische trends • Internetgebruik • Online winkelen • Sociale media • Megatrends: beveiliging en privacy, 5G, hyperautomatisering, multi-experience, Near Field Communication (NFC), virtual customer experience, voice, chatbots, Internet of Things, herkenningstechnologie, robots, big data, drones. Ecologische trends • Stikstofproblematiek • Circulaire economie • Zorgen landschapskwaliteit • Verduurzamen: duurzaamheid wordt steeds belangrijker onder de bevolking Politiek-Juridische trends • Klimaatakkoord • Toerisme als beleidsprioriteit • Toerisme als middel om bij te dragen aan het oplossen van grotere maatschappelijke vraagstukken die invloed hebben op onze welvaart en welzijn. • Nederland als geliefde, waardevolle en leefbare bestemming • Landelijke Data Alliantie: meten is weten • Nederland overal aantrekkelijk: bezoekersspreiding
Herijkte visie toerisme en recreatie Gemeente Altena
17
Algemene trends Algemene trends op het gebied van vrijetijdseconomie (Goof Lukken, BUas) zijn kwaliteit, onderdompeling, beleving en blurring. De top 10 toeristische trends: 1. (Sinds) Corona - Nederland als bestemming - Meer autovakanties en staycations - Campings en vakantieparken populair - Minder inkomende (buitenlandse) toeristen, degene die komen zijn afkomstig uit de buurlanden. - Tijdelijke accommodaties - Hoogste verkoop van boten, campers en elektrische fietsen ooit - Stijgende vraag naar tweede woningen - (steun) Lokaal ondernemerschap 2. Lifestyle thinking Nieuwe doelgroepen op basis van levensstijl en -behoeften
3. Innovatie 4. Veiligheid 5. Bezoekersmanagement 6. Betekenisvolle vrijetijdsbestedingen 7. Live Het face-to-face iemand ontmoeten, evenals livemuziek hebben, mede door corona, meer waarde gekregen. 8. Retailtainment en brandexperiences 9. Natuur 10. Storytelling Een trend waar we zeker in Brabant en de gemeente Altena iets mee kunnen. Ons DNA en verhaal zijn authentiek.
Trends op het gebied van reizen en toerisme (VisitBrabant) • • • • • • • • •
18
Individuele vakanties in plaats van groepsreizen Meer vakanties in de natuur Extra aandacht voor vitaliteit en gezondheid E-bike, fiets- en wandelvakanties binnenland Behoefte aan ontspanning en weer opladen Vraag naar reizen in familieverband Bezoek en verblijf dichter bij huis Voorkeur voor kleinschaligheid en kwaliteit Niet gedreven door kortingen
Herijkte visie toerisme en recreatie Gemeente Altena
19
Analyse van de regio De regio in cijfers De sector Toerisme en recreatie is samengesteld uit branches uit diverse sectoren. De definitie en afbakening die wordt gehanteerd is afkomstig van het Interprovinciaal Overleg. In Altena bestaat de werkgelegenheid in de sector voor 29% uit horeca, 27% uit vervoer gelieerd aan vrije tijd (bijv. touringcars).
De sector Toerisme en recreatie is gegroeid in de periode 2015 - 2019. Het aantal bedrijven in de sector nam in Altena toe met 22,4% tussen 2015 en 2019. Deze groei is ongeveer gelijk aan landelijk (22,3%) en Noord-Brabant (21,6%). De werkgelegenheid nam in dezelfde periode toe met 10%. Ook dit is nagenoeg gelijk aan de landelijke cijfers.
Belangrijkste ontwikkelingen 2009 - 2016 (in miljoenen euro’s)
De sterkste groei was er binnen de branches sport (41,5%) en vervoer (38,4%). Ook cultuur, recreatie en amusement en logiesverstrekking lieten een mooie groei zien. Het aantal banen nam af in de horeca en de detailhandel/groothandel die gelieerd is aan de sector Toerisme & recreatie.
Bron: Vestigingenregister West-Brabant, 2019, bewerking Gemeente Altena
Productiestructuur toerisme en recreatie, 2019
Cultuur, recreatie en amusement 10%
Sport 13%
Overig 6%
De economische impact van de coronacrisis is groot, maar de gevolgen zijn nog ongewis. We adviseren een nieuwe monitor voor Altena op te laten stellen om analyse van de regio te laten uitvoeren voor meer actuele gegevens. En een nulmeting voor de toekomst.
Detailhandel/ groothandel 7%
Logiesverstrekking 8%
Toeristische bestedingen Ontwikkeling vestigingen toerisme en recreatie, 2015 - 2019 Vervoer 27%
Nederland
Horeca 29%
Brabant
125 Ontwikkeling banen toerisme en recreatie, 2015 - 2019
Altena
122,4 122,3 121,6
120
10,0%
Totaal
115
16,8%
Cultuur, recreatie en amusement
114
113,9
110,0 110,2
106
100
102
-13,4% 95 -20%
20
116
104
-3,5%
Detailhandel/groothandel
Altena
108
105
2,6%
Overig
Horeca
110
10,5%
Logiesverstrekking
Brabant
110
38,4%
Vervoer
Nederland
112
41,5%
Sport
Ontwikkeling banen toerisme en recreatie, 2015 - 2019
-10%
0%
10%
20%
30%
40%
50%
100 2015
2016
2017
2018
2019
2015
2016
2017
2018
2019
Herijkte visie toerisme en recreatie Gemeente Altena
21
Stakeholderanalyse De stakeholders zijn verdeeld in twee groepen; primaire en secundaire stakeholders. De primaire stakeholders hebben een coördinerende en uitvoerende rol ten aanzien van de thema’s marketing, informatie- en educatievoorzieningen. Deze stakeholders hebben over het algemeen een groot belang en veel invloed. De secundaire stakeholders zijn met name de afnemers van de thema’s marketing, informatie- en educatievoorzieningen.
22
Primaire stakeholders
Secundaire stakeholders
Overheidsinstanties
Grote ondernemers
Organiserende partijen
Kleine ondernemers
Consumenten
(Vrijwilligers-) Verenigingen
Belangenverenigingen
Scholen
Overheidsinstanties - Sleutelfiguren Onder deze groep stakeholders vallen zowel de gemeente Altena, als de provincie NoordBrabant. Zij zijn beiden regelgevend in het te voeren beleid binnen de gemeente. De provincie Noord-Brabant voert het landelijke en eigen beleid. De gemeente Altena voert het landelijke, het provinciale en het eigen beleid. Het belang voor de overheidsorganisaties zit in het stimuleren van het gebied binnen de gezette regels en doelen, op de lange termijn. De gemeente heeft grote financiële
belangen als financierende partij. Maar ook op het maatschappelijk en sociale vlak heeft de gemeente er belang bij om de leefbaarheid voor de inwoners te verbeteren. Partijen als Staatsbosbeheer, Brabants Landschap en Rijkswaterstaat hebben ook belangen in het gebied. Ze bezitten grond en zijn actief op gebied van beheer en handhaving. Organiserende partijen - Sleutelfiguren Er zijn twee organiserende en uitvoerende partijen binnen de gemeente Altena te onderscheiden.
De VVV Biesbosch Linie en Brabants Landschap (BL). Deze partijen halen hun bestaansrecht volledig, of gedeeltelijk uit subsidies en hebben dan ook belang bij de ontwikkeling van het gebied. De VVV wordt volledig door de gemeente gesubsidieerd, waarbij de financiering gekoppeld is aan de inhoudelijke opdracht. Het inhoudelijke en financiële belang lopen parallel. Veel energie van de VVV gaat zitten in het ondersteunen van de lokale ondernemers om een goed toeristisch product in het gebied te organiseren. Het Brabants Landschap is slechts zeer gedeeltelijk afhankelijk van subsidiering door de gemeente Altena. Hierdoor zijn het inhoudelijke en financiële belang minder verweven. HBL zet zich hard in om de natuur en het cultureel erfgoed begaanbaar te houden en om in het gebied een prettige leefomgeving voor de bewoners te behouden. Grote ondernemers - Sleutelfiguren Altena kent relatief weinig grote recreatieve ondernemers. Voor grotere ondernemers lijkt het inhoudelijke belang van ondersteuning op de thema’s marketing, informatiebehoefte en educatie minder groot, omdat zij autonoom draaien. Zij hebben hier zelf de kennis en middelen voor. Zij ervaren wel de gevolgen van politieke beslissingen die voor het gehele gebied genomen worden. Kleine ondernemers - Geïnteresseerden De kleine ondernemers zijn goed vertegenwoordigd in Altena.
Deze groep bestaat uit ondernemers die voltijds werkzaam en broodafhankelijk zijn van de toeristische sector en uit ondernemers die parttime werkzaam zijn in de toeristische sector, of die de recreatieve sector gebruikt als extra verdienste naast een baan of pensioen. De kleine ondernemers hebben over het algemeen een groter belang bij ondersteuning op het gebied van marketing, informatie- en educatievoorzieningen. Dit belang is voornamelijk fi-
nancieel en economisch, zij verankeren hiermee hun bestaansrecht. Tevens is het voor hen van sociaal belang (acceptatie door de omgeving en leefbaarheid) dat de juiste recreanten/bezoekers naar het gebied worden getrokken. (Vrijwilligers-)Verenigingen - Beïnvloeders Altena heeft een rijk (vrijwilligers-)verenigingsleven. Deze verenigingen bekommeren zich om de natuur en historie van het gebied. Zij hebben veel kennis in huis en een groot lokaal netwerk. Deze netwerken bestaan vaak uit personen die veel teweeg kunnen brengen, zoals oud-bestuurders en journalisten. Financieel of economisch hebben ze nauwelijks/geen drijfveer. Op het inhoudelijke en sociale vlak hebben ze een groot belang, dat is voor veel vrijwilligers de motivatie om tijd en moeite in de vereniging te steken. Belangenverenigingen - Toeschouwers Belangenverenigingen zoals onder andere de ZLTO, HiswaRecron en Koninklijke Horeca Nederland behartigen de belangen van hun leden bij beleidsmakers. Consumenten - Toeschouwers Onder consumenten worden alle mensen verstaan die voor korte of langere tijd recreëren in de gemeente Altena. De consument heeft belang bij een goede informatievoorziening en marketing. Daarnaast hebben zij een indirect belang bij educatie van de recreatieve ondernemers en vrijwilligers. Hoe beter zij zijn opgeleid, hoe aantrekkelijker het gebied wordt.
Scholen - Toeschouwers Scholen maken gebruik van het toeristisch product en hebben een direct inhoudelijk en sociaal belang bij het toeristisch product, indien dit aansluit bij het lesprogramma (educatief aspect van het toeristisch product).
Herijkte visie toerisme en recreatie Gemeente Altena
23
Doelgroep-analyse Biesbosch Linie De voor de Biesboschlinie gedefinieerde doelgroepen zijn gebaseerd op het leefstijlprofiel van de inwoner en de gemeente. Inzicht in de leefstijlvoorkeuren kan helpen om met beheer, inrichting, voorzieningen en communicatie beter aan te sluiten op de behoeften van recreanten. Bij doelgroepanalyses op basis van levensstijlen en behoeften, ook wel ’lifestyle thinking’ genoemd, zijn persoonskenmerken zoals geslacht, leeftijd, levensfase en burgerlijke stand ondergeschikt. We zetten hiermee in op een brede doelgroep.
het liefst zoveel mogelijk van tevoren en houden niet van verrassingen of drukte. Juist rust en privacy zijn voor hen van belang. Kernwoorden en waarden: kalm, rustig, serieus, rust en regelmaat, vertrouwde omgeving, zijn op zichzelf. Favoriete activiteiten: wandelen, fietsen (natuur), met rust gelaten worden, uitrusten en bijkomen. Vakantie en vrije tijd staan voor: uitrusten en bijkomen, wandelen en fietsen, ontzorgd worden, van tevoren zoveel mogelijk regelen, komen graag terug.
De primaire doelgroepen van de Biesboschlinie Inzichtzoeker Inzichtzoekers willen dingen leren en ervaren, in de natuur en met culturele activiteiten. Vrije tijd besteden zij bewust. Zij verblijven graag op plaatsen waar de praktische voorzieningen goed geregeld zijn en zij zijn bereid hier ook best iets meer voor te betalen. Kernwoorden en waarden: bedachtzaam, evenwichtig, serieus, intelligent, rust, ruimte, cultuur en natuur, op zoek naar betekenis en verdieping. Favoriete activiteiten: wandelen, fietsen (natuur), cultuur, museum, erfgoed Vakantie en vrije tijd staan voor: zelfontwikkeling, bewust zijn en doen en laten wat je wilt, nuttige dingen doen, leren, het trekken van een eigen plan (natuur), het vermijden van drukte. Rust, stilte en kwaliteit staan voorop. Rustzoeker Rustzoekers houden recreatie graag letterlijk en figuurlijk dicht bij huis. Ze zijn dan ook het liefst in de eigen, vertrouwde omgeving. Ze regelen
24
Verbindingzoeker Verbindingzoekers zetten zich graag in voor anderen. Ze genieten van natuur en een knusse sfeer. Ze genieten graag van de natuur, zowel wandelend als op de fiets. Ook culturele activiteiten vinden ze leuk. Net als rondtrekken en verblijven op locaties met goede faciliteiten. Ze delen hun ervaring met anderen en komen graag terug naar plekken die hen bevallen. Kernwoorden en waarden: geïnteresseerd in anderen, behulpzaam, evenwichtig, hartelijk gastvrij, verbonden, er zijn voor elkaar, doe maar gewoon, empty nesters. Favoriete activiteiten: wandelen, fietsen (natuur), cultuur, theater-, museumbezoek. Vakantie en vrije tijd staan voor: tijd voor partner, familie/vrienden, nieuwe dingen beleven, genieten en ontspanning, kleinschalig verblijf, lokaal leven proeven, rust en stille natuur, op het laatste moment dingen regelen, komen graag terug (promotors). Deze primaire doelgroepen sluiten aan bij onze ambitie om te focussen op duurzaam kwaliteitstoerisme.
Herijkte visie toerisme en recreatie Gemeente Altena
25
Sterkten, zwakten, kansen, bedreigingen
Kansen • • • •
Sterkten • Veel parels (Nieuw Hollandse Waterlinie, Biesbosch, Biesbosch Museum Eiland, Loevestein, Dijken) • Centrale ligging van de regio • Ligging binnen de Vestingdriehoek en Nieuwe Hollandse Waterlinie: Unesco Werelderfgoed • Dekkende en functionerende VVV (digitale) • Infrastructuur • Diverse goede samenwerkingsverbanden • Dag- en fietstochten populair onder bezoekers en dit is wezenlijk deel van ons aanbod • Fotogenieke regio • Diversiteit aan accommodaties • Diverse lokale en bovenregionale evenementen • Aanwezigheid van Natuurpoorten en TOP’s • Rijk cultureel erfgoed: NHW, Visserij (erfgoed) etc. • Scheepvaart • Waterrecreatie & Waterverbindingen • Rust & Ruimte • Diversiteit en uniciteit van het aanbod aan overnachtingslocaties. Het voorzieningenniveau bestaat voor een groot deel uit inwoners die iets ‘extra’s’ doen, met bijvoorbeeld een B&B aan huis.
26
• • •
Zwakten • Veel samenwerkingsverbanden zoals Beleef de Biesbosch werken aan hetzelfde, daardoor versnipperde imago, profilering, naamduiding • De regelgeving met betrekking tot bestemmingsplannen en vergunningen zit (soms) in de weg • Kwalitatieve voorzieningen ten behoeve van oeverrecreatie • Beperkte detailhandel • Organisatiegraad (toeristisch) bedrijfsleven • Beperkt openbaar vervoer netwerk • Uitwisseling diverse vrijwilligersgroepen • Aparte marketing Biesbosch Museum, Biesbosch Linie, Forten, Beleef de Biesbosch, NL Delta • Beperkte doelgroep • Aansluiting van de plaatselijke horeca op themajaren, concepten en producten vindt nauwelijks plaats
• • • • • • •
• • • • • • • •
Stimuleringsbeleid EU, Rijk, provincie Eventmarketing Digitale informatievoorziening Super food - Health - Gezondheid Duurzaamheid & Milieu (denk o.a. aan opkomst elektrische fietsen) Koppeling producten tot compleet aanbod Geïntegreerde marketing aanpak Verbinding Nieuwe Hollandse Waterlinie - Biesbosch Social media (reviews) Verlaging regeldruk ondernemers rijksoverheid Promotie NBTC Holland spreiding toerisme Investering rijksoverheid in ‘natuurtoerisme’ Aansluiting promotionele ontsluiting via Visit Brabant Cultureel erfgoed is een economische drager voor toerisme Belevingstoerisme gebaseerd op lokale verhalen (gevolg is thematisering) Lokalisering Groei van het plattelandstoerisme Authenticiteit scoort Betekenisvol genieten (quality time, leerzaam edutainment ‘Uit-staan’ (rust en stilte) Groei binnenlands toerisme (versneld door corona) Vergrijzing Internationaal toerisme (Duitsland, België) Lifestyle thinking (verbreding doelgroep door doelgroep-analyse op basis van lifestyle thinking)
Bedreigingen • Stakeholders niet verenigd via een georganiseerd overleg • Stakeholders zijn regelmatig eenmanszaken. Het toeristisch aanbod wordt gedragen door niet -ondernemers (veel vrijwilligers). Beperkte daadkracht en investeringsmogelijkheden • Toenemende vergrijzing • Samenwerkingsbereidheid niet bij alle partijen even groot • Coronacrisis • Drukte (Natuurbescherming) • Stikstof regelgeving
Herijkte visie toerisme en recreatie Gemeente Altena
27
Conclusies en aanbevelingen Ambities De in 2016 opgestelde Visie voor toerisme en recreatie Vinden, verbinden en verrassen past op hoofdlijnen nog steeds bij onze mooie gemeente, samenleving en het toeristisch-recreatief aanbod. Zowel de evaluatie van de vorige visie, het uitvoeringsprogramma en de acties van de VVV Biesbosch Linie en het stakeholderonderzoek wijzen uit dat uitvoering is gegeven aan de ambities vinden, verbinden en verrassen. Ze zijn echter nog niet afgerond. Landelijk beleid, maatschappelijk en technologische ontwikkelingen maar ook trends op dit gebied gaan snel en vragen om continue aandacht. Vinden, verbinden en verrassen blijven dan ook ambities voor de toekomst. De uitvoering in de nieuwe beleidsperiode vraagt om aanpassingvermogen, een andere kijk en continue verbetering. In 2020 kregen we te maken met een onverwachte en zeer omvangrijke ontwikkeling: de coronacrisis. De coronacrisis heeft de vrijetijdssector zwaar getroffen, de economische schade is enorm en de (lange termijn) gevolgen zijn nog ongewis. Maar de coronacrisis onderstreept ook juist het belang van sport, cultuur, toerisme en recreatie voor de leefbaarheid en aantrekkelijkheid van onze gemeente. Met participatie, een online enquête en een wandeling bij Fort Giessen, zijn de ambities en dillema’s getoetst.
De gekozen lijn op het gebied van vinden, verbinden, verrassen en verruimen zijn hier bevestigd.
28
De algemene ambitie is om te focussen op duurzaamheid en kwaliteit. We willen op een duurzame manier onze gastvrijheid en de kwaliteit van het aanbod borgen. We werken aan de duurzame ontwikkeling van bestemming Altena. We moeten een goede balans vinden tussen het economisch voordeel enerzijds en de draagkracht van de leefomgeving en het draagvlak onder bewoners anderzijds. Op deze manier kan toerisme bijdragen aan de kwaliteit van de leefomgeving voor zowel bewoners, als bezoekers en ondernemers. Vinden De Biesbosch Linie is zichtbaar, makkelijk vindbaar en positioneert zich op eensluidende wijze. • (Online) Vindbaarheid van informatie verbeteren. • Online platform creëren en de digitale informatievoorziening optimaliseren. Het platform biedt bezoekers alle informatie over Altena op één duidelijke plek. De customer journey wordt volledig online beschikbaar gemaakt. Hiermee kunnen we inspelen op bezoekersmanagement en -spreiding. • Van VVV, naar gebiedsmarketing en promotie. Verbinden Alle parels passen binnen de identiteit van de Biesbosch Linie, stralen het gewenste imago uit en worden aan elkaar verbonden. Producten worden indien nodig geoptimaliseerd. Logische verbindingen in ondernemerschap, samenwerking en promoties worden gezocht (groter product, meerdaags verblijf). • Online platform creëren.
Het platform kan door ondernemers ingezet worden als informatie bron en dienen voor marketingdoeleinden. Voor de VVV en andere partijen kan het platform dienen als een centraal punt om samenwerking te stimuleren en om vragen van derden te beantwoorden.
Herijkte visie toerisme en recreatie Gemeente Altena
29
Verrassen Iedere gast, toerist en recreant is welkom in de Biesbosch Linie en ervaart een gevoel van thuiskomen, maar wordt tevens verrast door de diversiteit van het aanbod en het verhaal achter de parels. • Opgeleide gastheren en gastvrouwen dragen hun brede kennis en passie over als echte ambassadeurs. Verruimen (nieuw) In de Biesbosch Linie staat verruiming centraal. Het verruimen van kennis en inzicht voor zowel gasten, toeristen en recreanten als de verzorgers van het aanbod. • Van kennis - opleidingsmogelijkheden voor gidsen en gastheren en -vrouwen. - inspelen op de trend edutainment en de samenwerking met scholen verruimen. Denk hierbij aan schoollessen in en overhet gebied om kinderen en jongeren aan het gebied te binden. informatievoorziening bij het culturele erfgoed verbeteren en hiermee beleefbaar maken. • Van aanbod - Verruimen en verbeteren van de ruimtelijke kwaliteit en de mogelijkheden voor actieve vormen van recreatie (wandelroutes, vaarroutes, ruiter-/menroutes, fiets/ mountainbikeroutes) - Verbetering van openbare ruimte: camperplaatsen, bankjes, prullenbakken, verlichting, fietsoplaadpunten ed. • Van blikveld - We moeten verder kijken dan de eigen gemeentegrenzen. Met het oog op binnenlands-, buitenlands- en verblijfstoerisme. In het kader van duurzaamheid en circulariteit richten we ons op regionaal toerisme.
Bijvoorbeeld met de nadruk op bezoekers afkomstig van binnen een straal van 500 km.
Randvoorwaarden voor het aan de slag gaan met deze ambities zijn: opgavegericht werken en een goede afstemming met onze samenwerkingsverbanden Opgavegericht - vraaggericht We werken actief mee aan initiatieven die aansluiten bij de hoofdlijnen en ambities van onze toeristische visie. We ondersteunen en begeleiden bedrijven, organisaties en inwoners: • de maatschappelijke opgave leidend • We betrekken alle partijen met een belang • samenwerking is organisatie overstijgend. Integrale afstemming samenwerkingsverbanden De gemeente Altena is betrokken in diverse samenwerkingsverbanden. We streven op hoofdlijnen dezelfde doelen en ambities na en door het bundelen van onze krachten en expertises werken we (kosten-)efficiënter en effectiever. Niet alleen binnen, maar ook buiten deze samenwerkingsverbanden. Denk bijvoorbeeld aan de ontwikkeling van een nieuwe website inclusief database met Beleef de Biesbosch. Ook VVV Biesbosch Linie en de Biesboschsamenwerking profiteren van deze website en database. Samen staan we sterk; 1 + 1 = 3. De gemeente Altena is betrokken in diverse samenwerkingsverbanden, zoals: • NP de Biesbosch (Beleef de Biesbosch) • NHW Pact van Loevestein • Vestingdriehoek • Oude Hollandse Waterlinie
• Van inzicht - Met monitoring (het ophalen van data en monitoren van reviews en bezoekers). Data is van belang voor het ontwikkelen en uitvoeren van beleid en bezoekersmanagement/-spreiding. - Er is een ruim en divers aanbod aan verblijfsaccommodaties en routestructuren. Onduidelijk is voor nu of deze voldoende zijn. Oftewel voldoet het aanbod aan de vraag? Dit geldt tevens voor groei van buitenlands toerisme. Hoeveel toeristen trekt ons gebied en waar komen ze vandaan? Is het nodig om onze informatievoorziening meertalig aan te bieden? Meer inzicht is nodig en hier kan een monitor ook voor gebruikt worden. Dit geeft dan tevens richtlijnen voor ruimtelijkbeleid en toetsing van initiatieven. - onderzoek naar mogelijkheden bezoekerscentrum Biesbosch Linie, Nieuwe Hollandse Waterlinie en voor het verhaal van oorlog, vrede (wellicht i.c.m. Loeff of Visserijmuseum). Altena kent bijzondere verhalen over WO2 (Biesboschcrossings) maar ook rondom WO1 (WO mobilisatie en linie/Fort Giessen). Hier ligt ook een mooie link naar het Loevestein van Hugo de Groot (grondlegger van het recht over oorlog en vrede.
30
Herijkte visie toerisme en recreatie Gemeente Altena
31
Uitvoeringsprogramma
toerisme en recreatie
Duurzaamheid & kwaliteit Opgavegericht werken
Vinden
Verbinden
Verrassen
Integrale afstemming samenwerkingen
Verruimen
(Online) Vindbaarheid van informatie verbeteren
Uniforme huisstijl
Eigentijdse informatievoorziening
Monitoring
Creëren online platform
Samenwerkingsplatform
Opgeleide vrijwilligers (ambassadeurs)
Bezoekersmanagement
Het verhaal van Altena
Samenwerking met scholen
Van VVV naar gebiedsmarketing en promotie
Toeristische bebording en uitbreiding met QR-codes
Kwaliteit (ruimte en aanbod) en vormen van recreatie
(grensoverstijgend) verblijfstoerisme
32
Herijkte visie toerisme en recreatie Gemeente Altena
33
Financiën Financiële verdeling ziet momenteel als volgt uit: Budget recreatieve projecten
Budget recreatieve projecten Budget 2022
€ 184.869,00
Onderhoudsbudget (routes ed) jaarlijks
€
20.000,00
Vestingdriehoek jaarlijkse bijdrage
€
10.000,00
Vriendenbijdrage Noordbrabants Landschap
€
1.500,00
Streekfonds Biesbosch jaarlijkse bijdrage
€
5.000,00
Beleef de Biesbosch jaarlijkse bijdrage
€
7.500,00
Pontje Steur
€
18.355,00
Bijdrage Voetveer Woudrichem
€
3.630,00
Biesbosch samenwerking jaarlijkse bijdrage
€
55.000,00
Diverse projecten (natuurpoorten, incidentele subsidies)
€
4.380,00
Totaal
€
125.365,-
Restant/variabel in te zetten
€
59.504,-
Subsidie VVV Biesbosch Linie
€
130.000,00
Totaal
€
130.000,00
Restant/variabel in te zetten
€
0,00
Budget recreatief beleid
34
Herijkte visie toerisme en recreatie Gemeente Altena
35
36
Colofon Gemeente Altena Sportlaan 170, 4286 ET Almkerk Postbus 5, 4286 ZG Almkerk 0183 - 51 61 00 info@gemeentealtena.nl www.gemeentealtena.nl