Bijlage bij Evaluatie MuziekonderwijsTevredenheidsonderzoek MWA 2024

Tevredenheidsonderzoek 2024 Inleiding In 2021 heeft gemeente Altena een ‘overeenkomst van opdracht’ aan de Bibliotheek CultuurPuntAltena verstrekt voor de ontwikkeling en uitvoering van Muziekwijzer Altena (Muziekwijzer) voor een periode van 3 jaar. Om te zorgen dat het programma goed aansluit op de behoeften van het onderwijs en de leerlingen hebben er meerdere onderzoeken plaatsgevonden. Er is gestart met een nulmeting in het onderwijs, onder leerlingen. Er is een klankbordgroep ingezet om in co-creatie het programma vorm te geven en er hebben evaluaties met muziekaanbieders en leerkrachten plaatsgevonden om kwaliteit van de lessen te monitoren. Na schooljaar 2022-2023 is een evaluatie op basis van prestatieafspraken opgesteld. Dit was met name cijfermatig waardoor de gemeente behoefte had een aanvullend tevredenheidsonderzoek onder scholen te ontvangen. Daarom voerde De Bibliotheek CultuurPuntAltena een tevredenheidsonderzoek uit in januari 2024.

Respons In Gemeente Altena doet 62% van de basisscholen in schooljaar 2023-2024 mee aan Muziekwijzer Altena, dat zijn 18 van de 29 scholen. De vragenlijst over de mate van tevredenheid over Muziekwijzer Altena is door 14 scholen ingevuld, wat betekent dat 78% van de deelnemende scholen hun respons voor dit onderzoek gaven. 9 directeuren en 7 Interne cultuurcoördinatoren (ICC’ers) gaven de antwoorden en in sommige gevallen deden zij dit samen.

Uitkomsten Om de tevredenheid over het programma van Muziekwijzer bij de scholen te toetsen kregen zij een aantal stellingen voorgelegd. Hierin gaven zij op schaal van 1 tot 10 aan in hoeverre zij het ermee eens zijn, waarbij 1 totaal niet eens is, en 10 helemaal mee eens. Deze stellingen komen meermaals terug in de omschrijving van de uitkomsten. Daarnaast zijn een aantal open vragen gesteld. De antwoorden die daarop zijn gegeven worden samenvattend beschreven. Ook zijn een aantal antwoorden uitgelicht als quote. Alle uitkomsten zijn in de bijlage weergegeven.

Waar staat Muziekwijzer Altena voor? We vroegen de scholen om Muziekwijzer Altena in 3 woorden te beschrijven, dit is de woordenwolk van de meest gegevens antwoorden:

Naar mate een woord vaker is genoemd in antwoord op deze vraag, is het in de woordwolk groter weergegeven. De vijf woorden die eruit springen zijn: plezier, enthousiasmeren, kwaliteit, professioneel en verdieping.

Algemene indruk Als algemene indruk beschrijven de scholen dat Muziekwijzer het enthousiasme voor muziek vergroot bij alle betrokkenen; de leerkracht, de vakleerkracht én de leerling. Het aanbod is gevarieerd en sluit goed aan op het onderwijsprogramma. Het programma biedt leerlingen veel plezier en werkt motiverend. Ze krijgen de kans dingen te proberen en nieuwe dingen te ontdekken. Dat verbreedt hun blik. (Zie voor alle antwoorden bijlage 1)

“De kinderen vinden het enorm leuk, het is een aanbod dat ze anders nooit zouden krijgen en dat motiveert en verbreedt de blik. Heel waardevol!”

Waardering voor de opzet van Muziekwijzer Altena In de ontwikkelfase van Muziekwijzer Altena is een nulmeting onder alle scholen uitgevoerd. Hierin werden scholen bevraagd wanneer het gemeentelijk muziekprogramma voor hen waardevol is. Zo kwam de wens voor een schoolbreed programma naar voren wat gebaseerd is op een doorlopende leerlijn in samenwerking met vak experts. Daarnaast moet het programma aanvullend zijn op het huidige muziekonderwijs en iets brengen wat de scholen zelf niet in huis hebben. Deze uitkomsten gaven richting aan de opzet van het programma zoals het nu is. Scholen zijn zelf verantwoordelijk voor een basis in muziekeducatie. Zij zorgen dat er structureel ruimte op het rooster is voor muziekles voor alle klassen, en dat zij een lesmethode hanteren om een doorgaande leerlijn te bewaken. Muziekwijzer Altena zorgt voor een aanvullend programma met muziekaanbieders die zorgen voor lesaanbod wat de leerkracht zelf niet kan bieden.

“We zien het programma als een zeer goede aanvulling op ons muziekonderwijs. Zonder dit programma zou er minder verbreding, verdieping en variatie zijn. Het wakkert het vuur van leerlingen en leerkrachten aan.” Op de stelling hoe positief scholen zijn over de opzet van Muziekwijzer Altena is de score gemiddeld een 9,4. Daarmee kunnen we concluderen dat het goed bij de scholen aansluit. Scholen beschrijven dat de opzet van het programma ervoor zorgt muziek vaker op school wordt aangeboden. Maar ook zijn de muzieklessen meer divers, er zou worden teruggepakt op enkel lessen uit de methode of vooral zingen met de leerlingen.

Omdat niet voor alle scholen een zelfde programmavorm wenselijk bleek, hebben scholen nu de keuze. Scholen die specifieke wens voor hun muziekonderwijs hebben of willen samenwerken met een vaste muziekdocent of bijvoorbeeld de lokale vereniging kan kiezen voor het programma op maat. Dit stellen zij dan zelf samen met ondersteuning van de cultuurcoach.

“Voor de muziek op maat variant hebben we een muziekdocent ingehuurd. Dit was voor zowel leerling als leerkracht verrijkend.” De andere optie is om deel te nemen aan het muziekmenu. Dan is er keuze uit een aantal vooraf vastgestelde lessen die worden aangeboden door muziekaanbieders.

“Het aanbod van MuziekWijzer is een grote toevoeging aan ons onderwijs.”

Tevredenheid over het lesaanbod Bij het muziekmenu ontvangen scholen kant-en-klare muzieklessen die een verrijking bieden op de muzieklessen uit de lesmethodes. De lessen zijn in samenspraak met de cultuurcoaches ontwikkeld door de muziekaanbieders. Binnen het tevredenheidsonderzoek is scholen gevraagd in hoeverre zij het eens zijn met de volgende stelling:

Alle lessen van Muziekwijzer Altena worden jaarlijks met de scholen én de muziekaanbieder geëvalueerd zodat de kwaliteit van de lessen kan worden geborgd.

“Prachtige lessen een mooie aanvulling op ons eigen aanbod” Naast de kwaliteit van de lessen is het opbouwen van de doorgaande leerlijn belangrijk. Zo zorgen we dat leerlingen in het ene jaar een basis opbouwen, waarop een volgend jaar kan worden voortgebouwd. Dit is ook waar het hanteren van een lesmethode voor dient, die zorgt voor een algemene muzikale basiskennis. Binnen Muziekwijzer Altena bewaken we de doorgaande lijn gericht op de kennis en vaardigheid die van leerlingen per leerjaar wordt nagestreefd. Hierdoor kunnen programma’s specifiek gericht zijn op één of meer leerjaren. Dit zorgt er ook voor dat lessen leeftijdsgebonden zijn en kan worden gezorgd dat het goed aansluit op de belevingswereld van de leerlingen. De scholen beoordelen dit als volgt:

Hoe is Muziekwijzer Altena een toevoeging op het eigen muziekonderwijs? De muziekaanbieders die het lesprogramma verzorgen worden daadwerkelijk op hun vakexpertise ingezet. Zij verzorgen dus geen lessen uit een bestaande muziekmethode die de leerkrachten zelf geven. De muziekaanbieder zorgt voor een toevoeging die voor de leerkracht (meestal) niet te realiseren is. Daarmee is het lesaanbod geen vervanging, maar duidelijk aanvullend op het eigen muziekonderwijs van de school. Wanneer wij dit in de vorm van een stelling aan de scholen voorleggen zien we dat dit door de scholen ook sterk zo wordt ervaren.

“Binnen de muziekmethode is er een (te) klein aanbod. Een workshop van een externe professional biedt de juiste verdieping.”

Scholen beschrijven zelf dat zij het lesaanbod divers vinden en dat het zorgt voor verdieping en verrijking (zie voor alle antwoorden bijlage 2). Het enthousiasme en de waarde van de vakdocent worden sterk onderschreven. Eén belangrijk element dat vakdocenten meebrengen is de kennis om met een volledige klas leerlingen te werken met echte instrumenten. Dat maakte ons benieuwd naar de volgende stelling:

Op basis van de uitkomst op de stelling blijkt dat enkele scholen ook zonder het lesaanbod gebruik maken van echte instrumenten. Het is ons bekend dat een aantal scholen instrumenten in bezit hebben om mee te werken, en ook dat er een paar scholen een leerkracht heeft die tevens muzieklessen verzorgt bijvoorbeeld in verenigingsverband. We vermoeden dat op deze scholen vaker instrumenten worden ingezet.

“De enthousiaste docenten en het bespelen van echte instrumenten maakt de lessen veel aantrekkelijker.” We zien in de uitkomst op de stelling dat voor veel scholen Muziekwijzer wel het verschil maakt en alleen dan de leerlingen de kans hebben om op echte instrumenten te spelen. Scholen beschrijven ook dat dit in de reguliere muzieklessen niet gebeurd omdat niet alle leerkrachten zelf muzikaal zijn. De vakdocent werkt inspirerend en stimulerend voor de leerkrachten. Ook worden er binnen muziekwijzer workshops voor leerkrachten aangeboden om hen vaardiger te maken om de muziekles te verzorgen, maar vooral ook hun enthousiasme voor muziek te vergroten.

Wat de cultuurcoaches in gesprek met de scholen vaker hebben gehoord, maar nu ook door één van de scholen wordt beschreven is dat door Muziekwijzer muziek op school prioriteit heeft gekregen; het is geen optie meer om het niet te doen en omdat lessen al gepland zijn worden ze niet uitgesteld. Dit zorgt er ook écht voor dat álle leerlingen muziekeducatie krijgen wat bijdraagt aan de kansengelijkheid en talentontwikkeling.

“Het geeft veel inspiratie, verbreding en spoort leerkrachten aan om muziek anders in te kleden. Met het oog op kansenongelijkheid krijgen leerlingen nu allemaal muzikale educatie”

Effect voor de leerlingen Muziekwijzer Altena wordt aangeboden met als doel zoveel mogelijk kinderen in contact te brengen met muziek. Hen de kans te bieden om de eigen talenten te ontdekken en deze te ontwikkelen. Maar voordat je kunt uitbloeien tot een talent is het zaak om het enthousiasme voor muziek te vergroten. Dit gebeurt binnen Muziekwijzer door muziek in brede zin aan te bieden. In de lessen worden niet alleen vaardigheden aangeleerd voor het bespelen van een instrument. Er komen juist diverse muziekstijlen aan bod en maken kinderen op uiteenlopende manieren kennis met muziek. Zo kunnen zij ieder hun eigen interesses ontdekken en hun enthousiasme voor muziek in de breedte vergroten. We vroegen de scholen in hoeverre zij vinden dat de Muziekwijzer hierin slaagt:

“Het geeft een juiste verdieping en verrijking in het gebruik van muziek in je ontwikkeling als mens.” Talentontwikkeling bij leerlingen Eén van de prestatieafspraken die de gemeente stelde aan het programma was dat er tijdens de muzieklessen talenten werden gesignaleerd. Na schooljaar 2022-2023 stelden wij deze vraag tijdens de evaluatiegesprekken met de muziekaanbieders. Hierin gaven zij aan dat het lastig is dit exact te benoemen. “Wanneer is iemand een talent? En wie ben ik om zo’n stempel te geven?” waren over het geheel genomen de reacties. Daardoor is in de evaluatie van september 2023 geen échte prestatie hierover beschreven. Daarom stelde we in het tevredenheidsonderzoek de vraag aan het onderwijs:

Ook nu is er geen exact aantal te noemen hoeveel talenten zijn gesignaleerd, maar blijkt wel dat scholen ervaren dat Muziekwijzer er aan bijdraagt dat kinderen hun muzikale talenten kunnen ontdekken. Het feit dat hen die kans wordt geboden is belangrijk in het streven naar kansengelijkheid, een belangrijk thema waar gemeente Altena ook op inzet.

“Kinderen die didactisch minder goed zijn kunnen wel uitblinken in een vak als muziek.”

Willen scholen blijven deelnemen aan Muziekwijzer Altena? Momenteel neemt 62% van de scholen (18) deel. We stelden scholen de vraag of zij ook in de toekomst gebruik willen (blijven) maken van Muziekwijzer. De huidige deelnemers gaven vrijwel allemaal aan hun deelname ook in schooljaar 2024-2025 te willen voortzetten.

We zijn ervan op de hoogte dat één school twijfelt, met name omdat zij hun lesmethode willen loslaten. De reden hiervoor is dat de methode niet door alle leerkrachten optimaal wordt gebruikt. En omdat de school een bezuinigingsslag wil maken wordt het stoppen met de methode overwogen. De school is zich er echter bewust van dat in een vereiste is voor deelname aan het programma, wat daardoor ook motivatie is de methode te behouden. Hierover is de cultuurcoach met hen in gesprek. De andere scholen geven aan graag te blijven deelnemen aan het programma, wat ook blijkt uit de antwoorden op de stelling. Naast de huidige deelnemers hebben 3 scholen hun intentie uitgesproken te willen starten. Dat zou betekenen dat we met ingang van volgend schooljaar 72% van de scholen kunnen bereiken.

Wat betekent het voor scholen als Muziekwijzer stopt? Omdat de gemeente in het voorjaar van 2024 gaat beslissen of Muziekwijzer Altena ook na schooljaar 2023-2024 wordt voortgezet, is de scholen gevraagd wat het voor hen betekent wanneer zij niet meer aan het programma kunnen deelnemen. We hebben alle antwoorden overgenomen en enkel gesorteerd op effecten die worden verwacht voor de school, en effecten voor de leerlingen. Effecten op schoolniveau:

-

Dan zal muziek minder aangeboden gaan worden. Leerkrachten die er niet veel affiniteit mee hebben zullen dit sneller laten vallen.

-

Dan zouden we snel weer terugvallen op de lessen zoals we die gewend zijn te geven uit de methode en kiezen we vooral voor zingen.

-

Te weinig verdieping op dit vlak en een verarming van creativiteitsontwikkeling.

-

Dan zouden we toch een stuk extra kwaliteit missen

-

Het niet meer kunnen inzetten van een muziekdocent.

-

Een groot gemis. Wij vinden muzikale educatie zeer belangrijk.

-

Dan zou de periode echt te kort zijn geweest om een structurele verdieping en professionalisering te bewerken.

Effecten op leerling niveau:

-

Dat de kinderen minder kennismaken met voorstellingen of muziekinstrumenten.

-

Minder enthousiaste leerlingen. Minder muzikale kennisoverdracht. Minder echt in aanraking komen met bijvoorbeeld instrumenten. Minder het ontwikkelen van muzikaal talent.

-

Minder verdieping op muziek / cultuurgebied. En dus minder positief effect op verbindingen tussen verschillende gebieden in het brein (aldus Erik Scherder).

-

Kinderen die didactisch minder goed zijn kunnen wel uitblinken in een vak als muziek. Dat zou dus een gemis zijn als we jullie lessen niet meer kunnen afnemen.

-

Gemis aan aanbod, inspiratie, motivatie, plezier voor alle kinderen en gemis in ontwikkeling.

-

We zijn bang dat het vuurtje rondom muziekeducatie dooft bij leerkrachten en leerlingen. Dan vergroot de kansenongelijkheid tussen leerlingen op gebied van muziekeducatie.

Concluderend kunnen we stellen dat scholen enerzijds vrezen dat muziek minder zal worden aangeboden én dat er zal minder prioriteit aan wordt gegeven aan de kwaliteit van de lessen. Anderzijds verwachten ze dat de verdieping van het muziekonderwijs verdwijnt. Zo beschrijven scholen dat zij waarschijnlijk zullen terugvallen op de methode of vooral met de leerlingen zullen gaan zingen. Ze verwachten minder te werken met instrumenten, en leerlingen zullen waarschijnlijk minder in aanraking komen met muziekprofessionals of professionele voorstellingen. Waardoor een verarming van muziekonderwijs plaatsvind wat effect heeft op het enthousiasme en de muzikale kennisoverdracht bij de kinderen.

“Dan zou de periode echt te kort zijn geweest om een structurele verdieping en professionalisering te bewerken.”

Bijlage 1 – Antwoorden algemene indruk over Muziekwijzer Altena Afwisselend aanbod. Kinderen vinden het erg leuk. Voor iedere groep is er passend aanbod. Gevarieerd en goed aansluitend programma op ons onderwijs. Dit biedt kansen eens nieuwe dingen te proberen en te ontdekken met de leerlingen. De kinderen vinden het enorm leuk, het is een aanbod dat ze anders nooit zouden krijgen en dat motiveert en verbreedt de blik. Heel waardevol! We merken dat de kinderen met enorm veel plezier deelnemen aan de workshops die worden aangeboden. De kinderen en leerkrachten zijn enthousiast. De vakleerkracht of vereniging zijn een verrijking op het muziekonderwijs. Kennisoverdracht Communicatie/ planning zou beter kunnen. prachtige lessen een mooie aanvulling op ons eigen aanbod Mooie variatie en afwisseling. Enthousiaste docenten en aanstekelijke lessen We zien het programma als een zeer goede aanvulling op ons muziekonderwijs. Zonder dit programma zou er minder verbreding, verdieping en variatie zijn. Het wakkert het vuur van lln en lk aan. Leuk en leerzaam aanbod voor alle leerlingen We hebben alleen maar meegedaan met muziek op maat.

Bijlage 2 – Op welke manier is Muziekwijzer Altena een toevoeging is op jullie eigen muziekonderwijs? Uitgebreid aanbod. Andere omgeving, voorstellingen. Het geeft een juiste verdieping en verrijking in het gebruik van muziek in je ontwikkeling als mens. Binnen de muziekmethode is er een (te) klein aanbod. Een workshop van een externe professional biedt de juiste verdieping. Aanvulling van ons eigen programma. Als school zijnde moeten wij vaak keuzes maken. Het zou erg jammer zijn wanneer onze leerlingen dingen moeten missen op muzikaal vlak i.v.m. wegbezuinigen. Kennismaken met nieuwe dingen op muzikaal gebied. Instrumenten, andere invalshoek en veel professioneler, want het zijn vakmensen. Er is gespecialiseerde kennis van vakdocenten. De datum staat gepland en wordt niet (zoals helaas sommige muzieklessen en andere lessen op school) verschoven/uitgesteld. Diversiteit van aanbod. Als school beschik je niet over alle instrumenten (lessen middenbouw) Niet alle leerkrachten zijn muzikaal. Muziek wordt ook echt gegeven. Verdiepende muzieklessen. Ontwikkelen van talenten. de kennis en kunde van de vakdocent gaat weer wat verder dan de onze, maar dat werkt wel stimulerend en zet ook aan tot nieuwe ideeën de enthousiaste docenten en het bespelen van echte instrumenten maakt de lessen veel aantrekkelijker.

Het geeft veel inspiratie, verbreding en spoort leerkrachten aan om muziek anders in te kleden. Met het oog op kansenongelijkheid krijgen leerlingen nu allemaal muzikale educatie. Geeft weer nieuwe inzichten voor leerkrachten om de eigen muzieklessen invulling te geven. Voor de muziek op maat variant hebben we een muziekdocent ingehuurd. Dit was voor zowel leerling als leerkracht verrijkend. Het inhuren van een muziekdocent. Voor zowel leerlingen als leerkrachten was dit verrijkend. Meer variatie, meer passie

Bijlage 3 – Uitkomst stellingen