Bijlage 4 DPO Almkerk - Adviesbureau BRO

Distributieplanologisch onderzoek Almkerk Gemeente Altena Definitief

Distributieplanologisch onderzoek Almkerk

1

colofon

projectnaam Distributieplanologisch onderzoek Almkerk datum 14 februari 2025 projectnummer P07751 opdrachtgever Gemeente Altena BRO projectleider DGo projectteam TOl bron kaft BRO review FSi

Willemsplein 2 5211 AK ’s-Hertogenbosch +31 (0)73 208 91 55 info@bro.nl www.bro.nl

Distributieplanologisch onderzoek Almkerk

2

Inhoudsopgave 1

Inleiding

4

1.1

4

Aanleiding

2

Visie op de opgave en advies

5

3

Conclusies dpo

8

4

Trends en ontwikkelingen

9

5

Vraag- aanbodanalyse

11

5.1 5.2 5.3 5.4

11 11 11 11

6

Inwoners gemeente Altena Inkomen gemeente Altena Plannen en initiatieven Aanbodanalyse dagelijkse sector

Analyse behoefte en effecten

14

6.1 6.2 6.3

14 14 15

Distributief planologisch onderzoek DPO-benadering Effecten op andere omliggende kernen

Bijlage 1 - Begrippen en definities

Distributieplanologisch onderzoek Almkerk

3

1

Inleiding

1.1

Aanleiding

De gemeente Altena overweegt de voorzieningen in het centrum van Almkerk te verplaatsen vanwege de aanzienlijke verkeersdruk en parkeerdruk. Het idee is dat de voorzieningen verplaatsen naar de locatie van het huidige sportcomplex (zie figuren 1 en 2). Het gaat dan primair om de supermarkt en eventueel de andere voorzieningen. Deze locatie ligt feitelijk tussen de kernen Almkerk en Nieuwendijk in en is uitstekend bereikbaar via de provinciale weg. Door de verplaatsing komt het dagelijks aanbod op kortere afstand te liggen van de kern Nieuwendijk. De gemeente Altena verwacht dat de verplaatsing effecten kan hebben op de voorzieningen van Nieuwendijk en eventueel ook op winkels in kernen elders. Om deze effecten in beeld te brengen is door BRO een effectenstudie uitgevoerd (hoofdstuk 3 t/m 6). Daaruit blijkt dat de kans

Figuur 1: Overzichtskaart gemeente Altena met beoogde planlocatie

aannemelijk is bestaat dat Nieuwendijk structureel haar supermarkt verliest, als gevolg van de verplaatsing van Albert Heijn. Het volgende hoofdstuk gaat in op de ruimtelijke keuze die voor ligt. Te weten het centrum van Almkerk wel of niet verplaatsen. De winkeldata is afkomstig van Locatus, peildatum door BRO juli 2024. Ook is specifieke data van het Koopstromen Onderzoek Randstad en Noord-Brabant 2021 opgevraagd.

Figuur 2: Huidige en beoogde planlocatie Albert Heijn Almkerk

Distributieplanologisch onderzoek Almkerk

4

2

Visie op de opgave en advies

Balans in boodschappenstructuur Supermarkten voorzien in de eerste levensbehoeften en zijn relevante trekkers voor voorzieningencentra. Gezonde concurrentie tussen supermarkten is goed voor de marktvernieuwing en innovatie in de sector. Te sterke concurrentie kan echter leiden tot verdringing van supermarkten en tot ruimtelijke effecten op de consumentenverzorging en de voorzieningenstructuur. Daarom is een gedegen ruimtelijk-functionele effectenanalyse en belangenafweging nodig. We hebben dit samengevat in figuur 3. Bij dit schema zijn de drie samenhangende hoofddoelen van de detailhandelsstructuur relevant, weergegeven in de bollen:  De goede consumentenverzorging is leidend. Dat betekent dat de consument in de nabijheid van de eigen woning in de eigen kern de boodschappen kan doen. Dit betekent dat er een zekere spreiding nodig is van supermarkten over de gemeente. Idealiter heeft iedere 

kern een eigen supermarkt. Een vitale voorzieningenstructuur, betekent sterke supermarkten en vitale centra in een samenhangend geheel. Planontwikkelingen kunnen effecten hebben op omliggende centra, maar dat hoeft niet.



Economisch functioneren: supermarkten hebben maatschappelijke waarde, maar zijn geen maatschappelijke voorzieningen. Supermarkten moeten aantrekkelijk zijn en blijven. Voor supermarkten betekent dit dat de omvang en de verkeers- en parkeersituatie optimaal moeten zijn. Anders wijkt de consument uit naar elders of naar online.

Met het schema in het achterhoofd passen we de overwegingen toe op de situatie in Almkerk en Nieuwendijk.

Figuur 3: Balans in de boodschappenstructuur

Distributieplanologisch onderzoek Almkerk

5

Argumenten vóór en tegen verplaatsing Albert Heijn

Ruimtelijke argumenten tegen verplaatsing Albert Heijn:

A27. Daardoor zullen ook inwoners uit andere dorpen ‘van of naar

Onderstaand gaan we in op de ruimtelijke argumenten vóór en tegen de

Het voornaamste argument tegen de verplaatsing van Albert Heijn zijn

werk’ de boodschappen doen.

verplaatsing van Albert Heijn, vanuit de drie hoofddoelen uit figuur 3.

de nadelige effecten op het nabij gelegen centrum van Nieuwendijk. Uit Advies BRO

Ruimtelijke argumenten vóór verplaatsing Albert Heijn

het bureau-onderzoek en gesprekken met marktpartijen, acht BRO de kans groot dat de supermarkt in Nieuwendijk structureel zal verdwij-



Consumentenverzorging: De Albert Heijn heeft in de huidige situa-

nen als het plan van Albert Heijn doorgaat. Met structureel bedoelen we

de voorzieningenstructuur op peil te houden. Idealiter betekent dat een

tie al een bovenlokale verzorgingsfunctie. Bijna de helft van de be-

dat de Coop zal verdwijnen en er ook geen andere supermarktformule

boodschappenvoorziening in iedere kern. Zeker in ‘dunne’ marktgebie-

steding komt van buiten de kern Almkerk. Daarom zal de Albert

terug zal komen. Dit heeft de volgende nadelige effecten:  Consumentenverzorging: iets minder dan de helft van de inwo-

den met weinig besteding zijn zorgvuldige afwegingen nodig. Een ver-

Heijn ook relatief vaak met de auto worden bezocht. Nu ligt de Al-



sterking van het ene centrum, leidt namelijk sneller tot een verzwakking

bert Heijn midden in het dorp. Dat is gunstig voor de mensen te voet

ners van Nieuwendijk is in de huidige situatie georiënteerd op het ei-

van het andere centrum. Daarbij is echter wel relevant dat het voorzie-

of per fiets, maar minder gunstig voor autobezoekers van buiten de

gen winkelaanbod (46%)1. Als zij hun supermarkt verliezen, moeten

ningenaanbod in de kleinste kernen sowieso afneemt, door veranderend

kern (matige parkeer- en verkeerssituatie). De gemeente geeft aan

zij uitwijken naar elders. Door de verplaatsing komt de Albert Heijn

consumentengedrag. Met andere woorden: ook op basis van autonome

dat de huidige parkeer- en laad-lossituatie op zaterdagen niet opti-

wel dichterbij te liggen. Desalniettemin ligt de Albert Heijn voor de

ontwikkelingen wordt een verdere krimp van het aanbod verwacht. Te

maal is. Door de groei van het inwonertal van zowel de kern Alm-

meeste inwoners van Nieuwendijk (net) niet binnen 5 minuten auto-

kleine supermarkten in kleine kernen met te weinig draagvlak verdwijnen

kerk als Nieuwendijk neemt de parkeerdruk op de huidige locatie de

in Nederland. Ruimtelijk detailhandelsbeleid moet inzetten op de meest

komende jaren toe. Verplaatsing lost deze situatie op en borgt dat

reistijd. Vooral voor mensen die mindervalide zijn, kan dat een probleem zijn. Relevante opmerking is wel dat reguliere service-super-

Albert Heijn zijn bovenlokale positie in iedere geval kan vasthouden.

markten zoals Jumbo en Albert Heijn in de kern Nieuwendijk bood-

schermen van winkelcentra, die niet toekomstbestendig zijn, is onwen-

Daarvan profiteren per saldo alle inwoners in Altena die nu de Albert

schappen thuisbezorgen. Een andere nuance is dat circa 19% van

selijk. Dan is er immers helemaal geen vernieuwing meer in de markt.

Heijn bezoeken. Vanuit de voorzieningenstructuur: is relevant dat er een nieuw

alle dagelijkse bestedingen vanuit Nieuwendijk nu ook al naar de Al-

En uiteindelijk heeft dat negatieve invloed op de consumentenverzor-

bert Heijn gaan. Voorzieningenstructuur: de Coop-supermarkt is de belangrijkste

ging en de gehele voorzieningenstructuur.

seerd, dat de gemeente bedient. Ook de andere centrumvoorzienin-

trekker van het centrumgebied van Nieuwendijk. Andere voorzienin-

Een relevante afweging is dus in hoeverre de supermarkt in Nieuwendijk

gen worden verplaatst. Zij blijven profiteren van de aantrekkings-

gen profiteren van de aantrekkingskracht van de supermarkt. Als de

toekomstbestendig is, zowel in algemene zin als in relatie tot het plan

kracht van Albert Heijn. Vanuit het economisch functioneren: is relevant dat de Albert

supermarkt structureel verdwijnt (en er dus geen andere supermarkt

van Albert Heijn. Op basis van de analyse concludeert BRO dat de su-

terugkomt), bestaat de kans dat ook de andere voorzieningen ver-

permarkt in Nieuwendijk een redelijke omzetpotentie heeft en redelijk

Heijn juist vanwege zijn, nu al, bovenlokale positie, een goede loca-

dwijnen. Het centrum kent al relatief veel leegstand. Economisch functioneren: de economische effecten op vooral de

toekomstbestendig is. De kleine supermarkt heeft een eigen consumen-

mijn niet kan verplaatsen wordt het potentieel van deze winkel niet

ondernemers in Nieuwendijk zullen naar verwachting dusdanig zijn,

die in Nederland verdwijnen liggen doorgaans in kernen die een maat

optimaal benut.

dat er ondernemers zullen stoppen. Ook zal er enig effect zijn op de

kleiner zijn en dus minder draagvlak hebben (zie ook hoofdstuk 4). Wel

boodschappenwinkels elders in de gemeente. De Albert Heijn su-

stelt BRO dat er nu al veel koopkracht vanuit Nieuwendijk naar Almkerk

aantrekkelijk en toekomstbestendig centrum kan worden gereali-



In gemeenten met veel kleine kernen zoals Altena is de opgave altijd om

tie krijgt met een goede autobereikbaarheid. Als Albert Heijn op ter-





optimale voorzieningenstructuur en consumentenverzorging. Het be-

tendraagvlak in Nieuwendijk met circa 3.700 inwoners. De supermarkten

permarkt komt gunstig te liggen aan de provinciale weg richting de

1

Dit blijkt uit opgevraagde gegevens van I&O uit het Koopstromen Onderzoek Randstad en Noord-Brabant 2021. Echter, vanwege de kleine respons, zijn deze cijfers indicatief. Een binding van circa 46% lijkt BRO echter reëel.

Distributieplanologisch onderzoek Almkerk

6

stroomt. Na verplaatsing van Albert Heijn zal dat toenemen, wat de omzetpotentie en uitgangssituatie van de supermarkt in Nieuwendijk aantast. Zowel uit het bureauonderzoek als de gevoerde gesprekken acht BRO de kans aannemelijk dat de supermarkt structureel verdwijnt als de omzetpotentie en toekomstbestendigheid verder worden aangetast. In dat geval verliest centrum Nieuwendijk de belangrijkste trekker wat ook de andere ondernemers daar zal raken. Bestuurlijke keuze nodig Met deze gedachten in het achterhoofd is de bestuurlijke en politieke afweging of de ruimtelijke meerwaarde van de nieuwe Albert Heijn per saldo opweegt tegen de kans dat Nieuwendijk zijn supermarkt structureel verliest. Vanuit een goede ruimtelijke ordening en evenwichtige toedeling van functies, is het belangrijk dat keuzes worden gemaakt die per saldo bijdragen aan de meest duurzame structuur. Dat betekent dat alle voorgaande ruimtelijke voor- en nadelen van de ontwikkeling tegen elkaar moeten worden afgezet. Daarbij is het uiteraard ook relevant dat ondernemers continu moeten blijven investeren en innoveren om aantrekkelijk te blijven.

Distributieplanologisch onderzoek Almkerk

7

3

Conclusies dpo

iets meer koopkracht verplaatsen van Coop naar Albert Heijn



Effecten reguliere supermarkten: zijn naar verwachting beperkt.

vloeien. DPO-benadering en effecten Nieuwendijk: een dpo-benadering is

De supermarkten hebben over het algemeen een prima uitgangspo-

Supermarkten voorzien in de eerste levensbehoeften en zijn de belang-

een modelmatige verrekening van besteding en aanbod. We stelden

afstand tot Almkerk.

rijkste trekkers van dorps- en wijkcentra. Supermarktplannen kunnen ef-

een dpo op voor de kern Almkerk en Nieuwendijk. Uit de benadering

fecten hebben op andere supermarkten en op voorzieningencentra. De

voor Nieuwendijk blijkt dat het aanbod nu en in de toekomst ver on-

onderzoeksvraag van deel 1 is of BRO sluiting van andere supermark-

der het Nederlands gemiddelde zal functioneren. Het omzeteffect op

ten verwacht als de Albert Heijn-supermarkt in Almkerk verplaatst naar

Nieuwendijk als gevolg de verplaatsing van Albert Heijn wordt nog

de planlocatie. Hierbij is in eerste instantie gekeken naar de effecten op

wel enigszins gedempt door de groei van het inwonertal (extra be-

de Coop-supermarkt in Nieuwendijk, maar ook zijn omzeteffecten op de

steding). BRO concludeert dat een gemiddeld lage vloerproductivi-

kleine supermarkten (van Spar) in de omliggende kleine kernen onder-

teit vaker voorkomt in landelijke gebieden buiten de Randstad. Dit

zocht. De onderzoeksvraag of er winkels zullen verdwijnen als direct ge-

staat ook niet gelijk aan het wel of niet renderen van winkelaanbod.

volg van het plan, is (helaas) niet eenduidig te beantwoorden. De kans

BRO concludeert dat een kleine supermarkt in Nieuwendijk een re-

op sluiting van winkels is immers een voorspelling en dat is per definitie

delijk toekomstperspectief heeft. De toekomstbestendigheid zal ech-

indicatief en afhankelijk van verschillende variabelen. Ondanks deze nuances trekt BRO wel de conclusie dat sluiting van winkels en vooral het

ter wel fors onder druk komen te staan als de omzetpotentie verder

structureel verdwijnen van de supermarkt in Nieuwendijk te verwachten

gevoerd met de ondernemers van centrum Nieuwendijk (zie kader).

is. We verwachten niet dat er Spar-supermarkten in omliggende kleine

De supermarktondernemer gaf aan dat er een rendabele exploitatie

kernen zullen verdwijnen als direct gevolg van het plan maar zorgt wel

mogelijk is, maar dit sterk onder druk komt te staan als Albert Heijn

voor enige omzeteffecten. Hierbij is het volgende relevant:  Trends en ontwikkelingen: we zien we dat reguliere, grotere su-

verplaatst. Mede o.b.v. het bureauonderzoek acht BRO dit reëel. Effecten kleine supermarkten: in mindere mate kunnen er ook ef-



Conclusie



afneemt. Om de kans op sluiting in te schatten zijn er gesprekken



permarkten volledig up-to-date moeten zijn, om aantrekkelijk te zijn

fecten optreden op de kleine Spar-winkels in de omliggende kernen.

en te blijven. Dit is een belangrijk motief om Albert Heijn te verplaat-

Het gaat dan om de kernen Andel en Giessen-Rijswijk. Inwoners

sen. Tegelijkertijd zien we een afname van kleine supermarkten in

van die kernen zouden wat vaker ‘on the go’ de boodschappen kun-

kleine kernen. De consument in die kernen wijkt vaker uit naar regu-

nen doen bij de nieuwe Albert Heijn die aan de route van en naar de

liere supermarkten elders en naar online. Zo ook in gemeente Al-

A27 komt te liggen. BRO vermoed echter dat dit omzeteffect beperkt

tena en meer specifiek de kern Nieuwendijk. Vraag en aanbodanalyse: voor inwoners van Nieuwendijk is de ei-

is. Toch is ook gekeken naar de uitgangspositie van de Spar-win-

gen Coop de dichtstbijzijnde supermarkt. 46% van de inwoners van

-

kels in beide kernen:

Gesprek ondernemers Nieuwendijk Er is een individueel gesprek gevoerd met de ondernemer van de Coop-supermarkt te Nieuwendijk. Ook is een groepsgesprek gevoerd met de ondernemers van centrum Nieuwendijk. De belangrijkste uitkomsten van de gesprekken zijn:  De belangrijkste reden waarom consumenten voor Coop Nieuwendijk kiezen is nabijheid. De Coop supermarkt functioneert in de huidige situatie matig. Mocht de Albert Heijn verplaatsen, dan neemt die concurrentie toe en verwacht de Coop-ondernemer binnen 5 jaar zijn deuren te sluiten. Hiermee zou de kern Nieuwendijk zijn supermarkt verliezen.  In dat geval verliest het centrumgebiedje van Nieuwendijk zijn belangrijkste trekker, waar al veel leegstand is. Mocht er geen andere supermarkt voor terugkomen dan is dat de doodsteek voor het centrum. Er bestaat overigens wel altijd een kans dat een andere supermarkt start. We zien per saldo de afgelopen jaren een afname van supermarkten in kleine kernen, maar zien juist een toename van zelfstandige concepten.  De ondernemer geeft aan dat Coop de uitgangspositie aanzienlijk kan versterken als de winkel vergroot wordt. Dan kan ook de concurrentie met de Albert Heijn worden aangegaan. Er is echter fysiek geen ruimte voor een grotere winkel in het centrumgebied en ook markttechnisch is dat weinig reel vanwege de hoge huurprijsniveaus.

In het groepsgesprek gaven de ondernemers van Nieuwendijk aan dat de supermarkt essentieel is voor de trekkracht en de bezoekers. Zonder supermarkt zien zij weinig toekomstperspectief. Daarmee zou ook een maatschappelijke functie vervallen in het dorp, omdat de ondernemers actief bijdragen aan het verenigingsleven.

gelet op het eigen consumentendraagvlak.

Nieuwendijk doet de boodschappen in de eigen kern. Echter, de Albert Heijn in Almkerk is in de huidige situatie al een wezenlijk alter-

De Spar in Giessen-Rijswijk heeft een redelijke uitgangspositie

sitie gelet op het eigen consumentendraagvlak en de aanzienlijke

-

De Spar in Andel heeft een mindere uitgangspositie, vanwege

natief. 19% van de inwoners van Nieuwendijk doet nu al de bood-

het kleinere eigen inwonertal. De verplaatsing van Albert Heijn,

schappen in Almkerk. Na de verplaatsing zal er naar verwachting

zal naar verwachting niet leiden tot het verdwijnen van deze winkel, maar draagt ook niet bij aan het perspectief.

Distributieplanologisch onderzoek Almkerk

8

4

Trends en ontwikkelingen

Figuur 4 toont belangrijke landelijke trends en ontwikkelingen met betrekking tot boodschappencentra. Het centrum van Almkerk is een klein dorpscentrum (Locatus). Binnen de context van landelijke trends is in dit soort type centra het volgende relevant. 

Het winkelaanbod in kleine dorpscentra verschuift steeds meer naar boodschappenaanbod. Het zijn vooral de supermarkten die blijven investeren in modernisering en schaalvergroting. Dit draagt positief bij aan de leefbaarheid.



Het boodschappenaanbod dient goed afgestemd te zijn op de behoefte van de consument, ook in kleine dorpen. Gemak, comfort en efficiëntie zijn hierin belangrijke begrippen. Dit betekent grotere supermarkten met meer (en dieper) assortiment, ruimere gangpaden en foodbeleving. Ook ruim parkeren en een goede bereikbaarheid zijn zeker in de context van dorpen belangrijke voorwaarden.



Als de hierboven genoemde randvoorwaarden onvoldoende op orde zijn, neemt de afvloeiing naar andere plaatsen en online alleen maar toe. In kleine dorpen is een structurele trend zichtbaar van meer afvloeiing en een daling van de binding. Het is noodzaak om die besteding op peil te houden.

Kleine supermarkten in kleine dorpen Gemeente Almkerk telt een aantal kleine kernen met circa 2.000 tot 4.500 inwoners. Deze kernen (Andel, Dussen, Giessen-Rijswijk en Genderen) hebben een kleine supermarkt, van de formule Spar. Met kleine supermarkten bedoelen we in dit onderzoek, supermarkten kleiner dan 600 m² wvo. Landelijk neemt in kleine kernen het aantal (kleine) supermarkten de afgelopen jaren af (zie tabel 1). Dit heeft verschillende oorzaken. Zo houden dit soort supermarkten minder besteding uit de eigen kern vast. Inwoners kiezen vaker de grotere reguliere supermarkt in de grotere kernen, of wijken uit naar online. Ook in de gemeente Altena Figuur 4: Belangrijkste trends in boodschappen doen

Distributieplanologisch onderzoek Almkerk

9

zien we dit terug in de koopstromen. De Albert Heijn in Almkerk trekt be-

Tabel 1: Ontwikkeling aantal supermarkten naar kern

stedingen uit heel de gemeente. Tegelijkertijd ligt ook de online bood-

Kernen naar inwonertal

2016

2020

2024

Verschil

000000 <= Inwklasse <001000

41

37

30

-27%

001000 <= Inwklasse <001500

95

82

71

-25%

001500 <= Inwklasse <002000

128

110

95

-26%

002000 <= Inwklasse <002500

122

116

103

-16%

002500 <= Inwklasse <003500

143

145

148

3%

reguliere supermarkten. In de eerste plaats zijn er op dit schaalniveau

003500 <= Inwklasse <005000

236

237

227

-4%

veel minder koopstromendata. Daarnaast verschilt ook de benodigde

Totaal

765

727

674

-12%

schappenbesteding in de gemeente hoger dan het Nederlands gemiddelde2. Het voortbestaan van de kleine supermarkten hangt af van het eigen consumentendraagvlak, de afvloeiing van besteding naar elders en de sterkte van het ondernemerschap. Het economisch functioneren voor kleine supermarkten is met veel minder zekerheid te bepalen dan voor

vloerproductiviteit (€ per m² wvo) met reguliere supermarkten. Kleine supermarkten functioneren doorgaans met een aanzienlijk lagere vloerpro-

Relatie trends in relatie tot Almkerk

ductiviteit dan reguliere supermarkten. Dit komt o.a. door lagere huren,

Supermarkten functioneren over het algemeen het beste als ze modern

minder personeel etc. Uit onderzoek van Marshoek blijkt dat de vloer-

zijn, goed bereikbaar zijn en voldoende (en gratis) parkeerplaatsen faci-

productiviteit in kleine supermarkten aanzienlijk lager ligt dan gemiddeld

literen. Gemak en efficiëntie zijn randvoorwaarden voor goed functione-

bij reguliere supermarkten3.

rende supermarkten en winkelgebieden. Het initiatief speelt hierop in. 

en parkeerfaciliteiten.

De benodigde vloerproductiviteit en omvang van de winkel hangt ook sterk samen met de supermarktformule. Sommige formules hebben min-

De huidige supermarkt in Almkerk kent een beperkte bereikbaarheid



De supermarkt ligt daarnaast midden in de kern en kent daarmee weinig mogelijkheden om deze problemen aan te pakken.

der winkelmeters nodig voor een rendabele exploitatie. Ter verduidelijking: Spar-winkels hebben veelal een omvang van circa 400 m² wvo.



De beoogde locatie ligt aan de N322 en bereikbaar vanuit de regio.

Formule Coop circa 600 m² wvo. Reguliere service-supermarkten zoals



De achter te laten locatie biedt kans voor transformatie naar wonen.

Plus en Albert Heijn hebben meestal minimaal 1.000 m² wvo nodig.



Zoals eerder is vermeld ligt de huidige supermarkt midden in Alm-

Tegen deze achtergrond is uiteraard ook het nieuws relevant dat for-

kerk en kampt met verkeersdruk en parkeerdruk. De verplaatsing

mule Plus, mogelijk 70 kleine overgenomen Coop-winkels niet gaat om-

van de supermarkt kan een positief effect hebben op de leefbaar-

bouwen naar Plus, maar gaat afstoten. Het is BRO niet bekend, wat dit

heid en de verkeersveiligheid van Almkerk.

mogelijk betekent voor de Coop in Nieuwendijk.



Tegelijkertijd zorgt die optimale bereikbaarheid vanuit de regio wel voor extra concurrentie met de omliggende supermarkten. Sommigen daarvan hebben een matige uitgangspositie.

2 3

KSO, Randstad en Noord-Brabant, 2021. Marshoek, Benchmark supermarkten 2023.

Distributieplanologisch onderzoek Almkerk

10

5

Vraag- aanbodanalyse

landelijk gemiddelde (-2%). Hiermee houden we rekening in de dpo-

5.1

Inwoners gemeente Altena

hoofd per jaar.

benadering. We hanteren een bestedingscijfer van € 2.704,- per

De inwoners zorgen voor de bestedingen aan boodschappen. De gemeente Altena telde een inwonertal van 58.277 inwoners op 1 januari 2024. Het aantal inwoners is de afgelopen jaren gestaag toegenomen. Sinds 2019 is het aantal inwoners met 5,3% gegroeid. De gemeente Altena bestaat uit 21 kernen. De meeste relevante kernen voor dit onderzoek zijn de kernen Nieuwendijk en Almkerk. De kern Nieuwendijk telde een inwonertal van 3.736 op 1 januari 2024. De kern Almkerk telde een inwonertal van 3.809 op 1 januari 2024. De verwachting is dat het inwonertal zal toenemen (zie tabel 2)4. Per saldo neemt het inwonertal in Nieuwendijk en Almkerk toe met 455 inwoners in 2030.

5.3

Plannen en initiatieven

De analyse van plannen en initiatieven is gebaseerd op meerdere methoden. Via media en nieuwsartikelen analyseert BRO welke initiatieven zowel binnen als buiten het verzorgingsgebied spelen. Daarnaast is de gemeente gevraagd input te geven over bekende harde en zachte plannen in de dagelijkse sector. Voor zover bij BRO bekend zijn er geen relevante supermarktplannen die wezenlijk van invloed zijn op de verplaatsing van Albert Heijn.

5.4

Aanbodanalyse dagelijkse sector

De figuren rechts tonen het supermarktaanbod in Almkerk, Nieuwendijk Tabel 2: Bevolkingsprognoses Almkerk en Nieuwendijk

en de omgeving. Vanaf de supermarkten in Almkerk en Nieuwendijk is er een reistijd isochroon getekend op basis van 5 minuten autoreistijd

Huishoudens 2024

Prognose 2030

Aantal inwoners 20305

Almkerk

1.575

1.680

3.965

Nieuwendijk

1.590

1.710

4.036

de bevolkingsdichtheid. Over het algemeen kiest de rationele consu-

Totaal

3.165

3.390

8.001

ment bij enigszins vergelijkbaar supermarktaanbod voor de dichtstbij-

Kern

Figuur 5: Reistijden Coop Nieuwendijk en Albert Heijn Almkerk (huidige locatie)

gemeten vanaf beide huidige supermarkten. In de praktijk blijkt dit een realistische reisafstand naar een supermarkt. De rode vierkanten tonen

zijnde7. Reistijdisochronen geven inzicht in het verzorgingsbereik van

5.2 

Inkomen gemeente Altena Het gewogen inkomen in de gemeente Altena bedraagt € 29.900,en ligt hiermee onder het landelijk gemiddelde (-3%). Het bestedingscijfer voor de dagelijkse sector in de gemeente Altena bedraagt hierdoor € 2.691,- per hoofd per jaar6.



In de kernen Almkerk en Nieuwendijk ligt het gewogen inkomen gemiddeld op € 30.400,- en € 30.100,- en ligt dus eveneens onder het

4

5 6 7

supermarkten en zodoende in het ‘eigen’ verzorgingsgebied van supermarkten. Figuur 4 geeft de huidige situatie weer en figuur 5 toont de reistijden vanaf de nieuwe locatie. Uit de figuren blijkt het volgende: 

Voor de inwoners van Almkerk is en blijft de eigen Albert Heijn supermarkt veruit de dichtstbijzijnde supermarkt.

Dit betekent dat kern Almkerk in 2023 de voorspellingen voor 2030 al heeft waargemaakt. Voor het onderzoek wordt er daarom voor Almkerk de prognoses voor 2040 als uitgangspositie gebruik. (prognose gemeente Altena). Uitgaande van de gemiddelde huishoudgrootte in Almkerk en Nieuwendijk (2,36) Uitgaande van een prijselasticiteit van 0,4. Deloitte, Consumentenonderzoek; Supermarkten (verschillende jaargangen).

Distributieplanologisch onderzoek Almkerk

Figuur 6: Reistijden Albert Heijn Almkerk (nieuwe locatie)

11



Voor alle inwoners van Nieuwendijk blijft de Coop-supermarkt het meest nabij. Zij kunnen de Albert Heijn supermarkt net niet in 5 minuten bereiken, maar door de verplaatsing is dat voor een deel van de inwoners wel het geval.



Voor de inwoners van omliggende kernen (Sleeuwijk, Giessen, Andel en Veen) ligt de Albert Heijn nu en in de toekomst aanzienlijk verder weg dan de eigen boodschappenvoorziening. Daarom zijn effecten in beginsel ook beperkter.

Het dagelijks winkelaanbod in de kern Almkerk bedraagt 1.907 m² wvo en is verdeeld over 6 winkels. Het aanbod is volledig gevestigd in het centrum van Almkerk. De Albert Heijn-supermarkt is van moderne maatstaf en kent een ruim oppervlak van 1.537 m² wvo. Het overige dagelijkse aanbod betreft vers-speciaalzaken, zoals een groente/fruit winkel, bakker en een slager. Het dagelijks winkelaanbod in de kern Nieuwendijk bedraagt 770 m² wvo en is verdeeld over 6 winkels. Het aanbod is volledig gevestigd in het centrum. De Coop-supermarkt kent een oppervlakte van 587 m² wvo en is daarmee een kleine supermarkt. Het overige dagelijkse aanbod is vergelijkbaar met dat in Almkerk. Het betreft met name vers-speciaalzaken. Per 1.000 inwoners is er Almkerk 501 m² wvo. In Nieuwendijk is dat 206 m² wvo. Tezamen is dit 355 m² wvo. Het Nederlands gemiddelde voor kernen van deze omvang is 401 m² wvo. Beide kernen tezamen hebben dus niet wezenlijk meer aanbod dan gemiddeld. Koopstromen inwoners Nieuwendijk Tabel 3 toont de koopstromen van de inwoners van kern Nieuwendijk. Hieruit blijkt dat circa 46% van de besteding naar het eigen aanbod stroomt en in de huidige situatie al 19% naar Almkerk en kleinere percentages naar omliggende kernen.

Figuur 7: Leegstand in de kern Nieuwendijk

Distributieplanologisch onderzoek Almkerk

12

Tabel 3: Koopstromen Nieuwendijk voornaamste aankooplocaties Bestemming

%

Nieuwendijk (Nb.)

46%

Almkerk

19%

Woudrichem

9%

Raamsdonksveer

9%

Sleeuwijk

6%

Werkendam

3%

Door het planinitiatief zal de oriëntatie van inwoners van Nieuwendijk op Almkerk toenemen. In de eerste plaats zal een deel van de besteding verschuiven van de winkels in Nieuwendijk naar de nieuwe Albert Heijn. BRO schat in dat dit maximaal 5 a 6% procentpunt is. Dat lijkt misschien weinig maar het betreft wel een daling van ruim 10% t.o.v. de huidige situatie. Een groter percentage lijkt BRO niet reëel. Immers, voor inwoners van Nieuwendijk zal de Albert Heijn wel wat dichterbij komen te liggen, maar het scheelt ook niet heel veel t.o.v. de huidige situatie. Ook wordt besteding vanuit Nieuwendijk naar omliggende kernen (zoals Sleeuwijk of Woudrichem) omgebogen. Leegstand Leegstand is een goede graadmeter voor het functioneren van het winkelaanbod en voorzieningencentra. In de kern Almkerk is momenteel geen leegstand van voorzieningenpanden. Dat is een indicatie dat het centrum goed functioneert. In Nieuwendijk is er wel sprake van leegstand. Een constatering is dat het nog redelijk jong ogende centrum grotendeels leegstaat. Het merendeel van de leegstand is structurele leegstand (> 2 jaar). De kans op herinvulling is klein. Het voorzieningencentrum lijkt te groot opgezet.

Distributieplanologisch onderzoek Almkerk

13

6 6.1

Analyse behoefte en effecten

6.2

DPO-benadering

Distributief planologisch onderzoek

Almkerk en Nieuwendijk.

aan gebonden bestedingen. Na verplaatsing van Albert Heijn zullen

Tabel 4 toont de dpo-benadering. Deze is opgesteld voor de kernen

de koopstromen in Almkerk niet drastisch wijzigen 

Het dagelijks aanbod functioneert in 2024 hoger dan het landelijk gemiddelde, circa 15%. De supermarkt draait goed en heeft een bo-

Toelichting distributieplanologische berekening (DPO) Voor het verzorgingsgebied is een DPO-berekening opgesteld. Dit is

Behoefte in Almkerk

een modelmatige verrekening van vraag en aanbod. Deze methode is



In Almkerk ligt de binding aan het eigen winkelaanbod 89%. Zo blijkt

venlokale functie. 

In 2030 neemt door de bevolkingsgroei de bestedingen en daarmee

ook vastgelegd en toegelicht in de Notitie Omzetkengetallen 2022. BRO

uit specifieke gegevens van het Koopstromenonderzoek. Dit is uit-

de omzetpotentie toe. Deze extra omzet zorgt voor economisch nog

sluit aan op de landelijke standaard en gemaakte afspraken tussen bu-

zonderlijk hoog voor en komt door het sterke aanbod.

beter presterend dagelijks aanbod.



reaus. 



Ook ontstaat hierdoor distributieve uitbreidingsruimte. Het aanbod

De berekening is opgesteld voor de sector dagelijkse artikelen en

schatting 48% van de omzet in de dagelijkse sector in Almkerk komt

functioneert immers boven het landelijk gemiddelde. Deze uitbrei-

kijkt naar de huidige situatie (2024) en de toekomstige verwachte si-

van buiten Almkerk. Ook dit is uitzonderlijk hoog.

dingsruimte is daarentegen wel beperkt. Het kan daarentegen wel

De kern Almkerk kent een inwonertal van 3.809 inwoners. Dit bete-

ingezet worden voor uitbreiding/modernisering van de bestaande

De berekening geeft inzicht in het economisch functioneren van het

kent een bestedingspotentieel van circa. € 10,2 mln. De kern Alm-

supermarkt.

bestaande aanbod. Dit uit zich in de totale omzet en de gemiddelde

kerk kent een binding van 89%, wat neerkomt op circa. € 9,1 mln.



tuatie (2030). 

Het dagelijks aanbod in de kern kent ook zeer veel toevloeiing, naar

vloerproductiviteit. Ook geeft de berekening inzicht in de distributieve uitbreidingsruimte door het economisch functioneren af te zet-

Tabel 4: DPO-benadering Almkerk en Nieuwendijk

ten tegen een ‘norm voor goed functioneren’. De ‘norm’ wisselt sterk

Nieuwendijk 2024

Nieuwendijk 2030

Almkerk 2024

Almkerk 2030

Aantal inwoners

3.736

4.036

3.809

3.965

Winkelomzet per hoofd (5-jaarlijks gemiddelde) (€)

2.704

2.704

2.704

2.704

Ook bestaan er grote verschillen tussen supermarktformules. Een

Bestedingspotentieel (€ mln.)

10,1

10,9

10,3

10,7

afwijking ten opzichte van het landelijke 5-jaarsgemiddelde wil daar-

Koopkrachtbinding

46%

40%

89%

89%

Gebonden bestedingen (€ mln.)

4,6

4,4

9,2

9,5

Koopkrachttoevloeiing

5%

5%

48%

48%

Bestedingen door toevloeiing (€ mln.)

0,2

0,2

8,5

8,8

komstige situatie. Variabelen kunnen zich anders ontwikkelen dan

Totale besteding / omzet (€ mln.)

4,9

4,6

17,6

18,4

vooraf verwacht. Ook de ‘norm’ voor goed functioneren is niet altijd

Huidig winkelaanbod (m² wvo)

770

770

1.907

1.907

eenduidig te bepalen. De berekeningen en de uitkomsten zijn

Omzet per m² wvo (€)

6.375

5.975

9.250

9.625

Norm vloerproductiviteit (5-jaarlijks gemiddelde) (€)

8.025

8.025

8.025

8.025

650

600

2.200

2.300

-

-

300

400

-21%

-26%

+15%

20%

per verzorgingsgebied. In minder stedelijke delen van Nederland (zoals Altena) blijkt dat aanbod op een lager niveau nog steeds goed kan functioneren, met name als gevolg van lagere huurlasten.

door niet altijd zeggen dat het aanbod goed of slecht functioneert. 

In tabel 4 is conform landelijke afspraken het huidig winkelaanbod opgenomen. Hierdoor kan de behoefte bepaald worden.



Het DPO is gericht op algemene kengetallen en voorspelt de toe-

daarom indicatief. De duiding en kwalitatieve nuances die BRO geeft bij de uitkomsten van de modelmatige berekening zijn daardoor minstens zo belangrijk.

Haalbaar winkelaanbod (m² wvo) Distributieve uitbreidingsruimte (m² wvo) Afwijking t.o.v. Nederlands gemiddelde

Distributieplanologisch onderzoek Almkerk

14

Omzetpotentie en effecten Nieuwendijk 

Gesprek supermarktondernemer Nieuwendijk De supermarkt functioneert op het moment niet optimaal, aldus de ondernemer. Dit komt deels door marktaspecten zoals de beperkte omvang en locatie, maar ook door allerlei gestegen bedrijfskosten. Denk aan nieuwe regels voor emballage, duurzame koeling systemen, tabak en personeelskosten. De grotere supermarkten kunnen vanwege schaalvoordelen wat beter omspringen met deze opgaven. Voor kleinere supermarkten, zoals de supermarkt in Nieuwendijk is dat lastiger.

Het dagelijks aanbod in de kern Nieuwendijk functioneert momenteel circa 21% onder het Nederlands gemiddelde. Dit betekent overigens niet per definitie dat het aanbod niet rendeert. Doorgaans kunnen kleinere supermarkten in dorpen buiten de Randstad vaak toch renderen met een vloerproductiviteit die onder het Nederlands gemiddelde ligt. Zo ligt bijvoorbeeld de huurprijs over het algemeen lager en ook de omloopsnelheid van artikelen ligt lager waardoor er

Almkerk. Echter in zo’n geval kan ook niet met enige zekerheid worden uitgesloten dat een omzetdaling van enkele procenten, tot sluiting van een winkel leidt. 

De supermarkten Genderen en Dussen hebben beiden een gemiddeld lage omzet per m², maar BRO verwacht niet dat deze supermarkten omzet zullen inleveren als gevolg van het plan. Deze supers liggen immers niet op dezelfde route van en naar de autosnelweg A27, als het beoogde centrum van Almkerk.

minder personeel benodigd is.  



Richting 2030 neemt door bevolkingsgroei het bestedingspotentieel

6.3

Effecten op andere omliggende kernen

toe (zie rij c.).

In deze paragraaf worden de economische effecten per kern toegelicht

Hierbij gaat het om de kernen Hank, Werkendam, Sleeuwijk, Woudri-

Tegelijkertijd zal de koopkrachtbinding op het eigen winkelaanbod

op het moment de supermarkt in Almkerk verplaatst. Hierbij stellen we

chem, Veen en Wijk en Aalburg. BRO verwacht niet dat het plan zal lei-

afnemen door de verplaatsing van Albert Heijn. Met hoeveel procent

ons de vraag of er na de verplaatsing van Albert Heijn voldoende omzet-

den tot wezenlijke omzeteffecten op andere reguliere supermarkten in

is niet eenduidig te bepalen. Hiervoor ontbreken specifieke gege-

potentie overblijft voor een eigen boodschappenvoorziening. Hierbij kij-

de omliggende dorpen. Hierbij zijn de volgende overwegingen van be-

vens. BRO schat in dat de binding zal dalen met circa 6 procentpunt

ken we naar het inwonertal per kern, het aanwezige winkelaanbod en de

lang:

tot 40%. Dat lijkt misschien nog een kleine daling, maar het betreft

inschatting van de koopkrachtbinding. We gaan eerst bondig in op een



wel een daling van ruim 10%.

kleine supermarkt (vaak Spar). Vervolgens op de omliggende kernen

dat de supermarkten een redelijke tot goede uitgangspositie heb-

In 2030 zal de totale omzet in Nieuwendijk per saldo afnemen. Logi-

met regulier supermarktaanbod.

ben. Er zijn in de omliggende kernen veelal voldoende eigen inwo-

Uitgangspositie kernen met reguliere supermarkt

scherwijs is dat effect groter als de bevolkingsgroei niet wordt gere-



Uit een beknopte vraag- en aanbodanalyse van deze kernen blijkt

ners voor rendabel economisch functioneren. 

aliseerd. De vloerproductiviteit in kern Nieuwendijk zal dalen van -

Uitgangspositie kernen met kleine supermarkt

21% tot -26% onder het Nederlands gemiddelde.

Hierbij gaat het om de kernen Dussen, Giessen-Rijswijk, Andel en Gen-

BRO concludeert op basis van de analyse dat een supermarkt in

deren. Alle vier de kernen hebben een kleine Spar-supermarkt van circa

Nieuwendijk een redelijke omzetpotentie heeft. BRO acht de kans

400 m² wvo. Ook voor deze kernen hebben we indicatief een dpo-model

boodschappen bij de verplaatste Albert Heijn doen, maar BRO ver-

echter wel reëel dat de supermarkt structureel zal verdwijnen als ge-

opgesteld en ook een benchmark-analyse opgesteld:

wacht niet dat dit per kern om wezenlijke aantallen gaat. Daarmee is

volg van een verdere aantasting van de omzetpotentie, als Albert



ook de ‘omzetombuiging’ per omliggende kern beperkt.

Gelet op reistijden en routes van en naar de A27, verwacht BRO

Heijn verplaatst. Dat blijkt in eerste instantie uit de analyse, maar

vooral dat supermarkten van Giessen-Rijswijk en Andel enige omzet

ook uit het gesprek met de ondernemer (zie kader).

kunnen verliezen als gevolg van de ontwikkeling in Almkerk. -

Daarbij worden supermarkten overwegend dicht bij huis, in de eigen kern gedaan.



Er zullen weliswaar mensen zijn die na hun werk ‘on the go’ de

De supermarkt in Giessen-Rijswijk heeft een redelijke uitgangspositie gelet op het aantal inwoners van de eigen kern. BRO verwacht in beginsel niet dat deze zaak zal verdwijnen als gevolg van het plan.

-

De supermarkt van Andel heeft een mindere uitgangspositie. En functioneert naar verwachting onder gemiddeld. BRO verwacht niet dat zo’n zaak zal sluiten als direct gevolg van het plan in

Distributieplanologisch onderzoek Almkerk

15

Bijlage 1 - Begrippen en definities In deze bijlage wordt een overzicht gegeven van de belangrijkste begrippen en definities.

Buurthub, winkelgebied of centrumgebied

Niet-dagelijkse sector

Koopkrachttoevloeiing

Een buurthub, winkelgebied of centrumgebied is een concentratie- c.q.

Winkels die artikelen verkopen met een doorgaans lagere koopfrequen-

Mate waarin inwoners van buiten een bepaald gebied detailhandelsbe-

centrumgebied in een buurt of wijk, waar diverse voorzieningen samen-

tie dan dagelijkse artikelen. In de praktijk gaat hierbij om winkels in huis-

stedingen plaatsen bij winkels die in dat gebied gevestigd zijn (aandeel

komen die primair een functie hebben voor inwoners in de buurt of wijk.

houdelijke artikelen, kleding, mode, schoenen, sport, rijwielen, bruin- en

omzet van buiten).

De term beschrijft bovendien het proces van verkleuring van traditionele

witgoed, rijwielen, doe-het-zelf, wonen, tuinartikelen en dierenartikelen.

pure winkelgebieden naar meer gemengde centrumgebieden op lokaal

Binnen deze sector maken we vaak onderscheid in subsectoren.  Recreatief winkelen: geredeneerd vanuit het bezoekmotief met

niveau met naast één of enkele winkels ook ambachten, diensten, horeca, zorg, maatschappelijk, etc. Op basis van de definitie van Locatus is sprake van een winkelgebied vanaf 5 winkels die min of meer aaneengesloten liggen. BVO/WVO 





Koopstroomgegevens Onderzoeksresultaten uit koopstromenonderzoek. In de basis wordt

winkels op het gebied van mode, luxe en vrije tijd. Doelgericht winkelen: geredeneerd vanuit het bezoekmotief met

hiermee de koopkrachtbinding, -afvloeiing en –toevloeiing bedoeld. Ook

winkels op het gebied van in/om het huis en overige detailhandel.

oordelingen en persoonskenmerken.

kunnen kwalitatieve aspecten worden bedoeld, zoals koopmotieven, be-

Bestedingspotentieel

Leegstand (op basis van Locatus)

Bruto vloeroppervlak: Het bruto vloeroppervlak is de oppervlakte

Totaal aan toonbankbestedingen in winkels die door de inwoners van

Locatus registreert een pand als leegstand indien het redelijkerwijs de

van een ruimte of groep van ruimten, gemeten op vloerniveau langs

een bepaald gebied gedaan kunnen worden. Gebaseerd op inwoner-

verwachting is dat in het (leegstaande) pand een verkooppunt in de de-

de buitenomtrek van de opgaande scheidingsconstructies, die de

aantal en gemiddelde (landelijke) netto omzet per hoofd van de bevol-

tailhandel, horeca of consumentgerichte dienstverlening zal terugko-

desbetreffende ruimte of groep van ruimten omhullen. Meten vindt

king.

men. Het betreft dus leegstand van verkooppunten en niet leegstand

plaats op basis van NEN 2580 Winkelverkoop vloeroppervlak: alleen de voor het publiek toegan-

(Hoofd)detailhandelsstructuur

kelijke ruimten (dus exclusief magazijn, kantoor, etalage, etc.), con-

De concentratiegebieden c.q. (winkel)centra waar beleidsmatig op wordt

Plancapaciteit (hard)

form de definitie van Locatus.

ingezet.

In principe wordt met plancapaciteit de harde plancapaciteit bedoeld,

van uitsluitend winkels.

tenzij expliciet anders vermeld. Harde plancapaciteit zijn de directe vesDetailhandel (als activiteit)

Koopkrachtbinding

tigingsmogelijkheden voor detailhandel die zijn vastgelegd in een juri-

Het bedrijfsmatig te koop aanbieden, waaronder de uitstalling ten ver-

Mate waarin inwoners van een bepaald gebied hun bestedingen verrich-

disch bindend planologisch kader, zoals vastgestelde bestemmingsplan-

koop, verkopen en/of leveren van goederen aan de uiteindelijke gebrui-

ten bij winkels die in dat gebied gevestigd zijn. In DPO onderzoek reke-

nen, uitwerkingsplannen, gebieden zonder bestemmingsplan (witte vlek-

ker of verbruiker.

nen we altijd met toonbankbestedingen, dus daarom is dit koopkracht-

ken) en verleende (kruimel) omgevingsvergunningen.

binding exclusief online. Dagelijkse sector

Vloerproductiviteit

Voedings- en genotmiddelen (vgm) en artikelen op het gebied van per-

Koopkrachtafvloeiing

Gemiddelde omzet in gevestigde winkels per m² winkelvloeroppervlak

soonlijke verzorging. In de praktijk gaat het hierbij om supermarktaan-

Mate waarin inwoners van een bepaald gebied hun detailhandelsbeste-

(wvo).

bod, aanbod in vgm-speciaalzaken, drogisterij- en parfumeriezaken.

dingen plaatsen bij gevestigde winkels buiten dat gebied. In DPO onderzoek rekenen we altijd met toonbankbestedingen, dus daarom is dit afvloeiing exclusief online.

Amsterdam Nachtwachtlaan 20 1058 EA Amsterdam +31 (0)20 506 19 99

‘s-Hertogenbosch Willemsplein 2 5211 AK ’s-Hertogenbosch +31 (0)73 208 91 55

Venlo Industriestraat 94 5931 PK Tegelen +31 (0)77 373 06 01 info@bro.nl www.bro.nl