Bijlage 1 Toelichting Context Baroniesamenwerking

Gemeenteraad Fleur Groenenberg 23 juni 2025 Toelichting Context Baroniesamenwerking

De Baronie is een krachtige regio die door samenwerking aantrekkelijk en relevant wil zijn en blijven. Eind vorig jaar (10 december 2024) hebben de colleges besloten de samenwerking in De Baronie formeel te starten. In 2025 willen we de samenwerking verder formaliseren tot een samenwerking tussen gemeenten. Dit krijgt vorm door middel van een gemeenschappelijke regeling. Deze regeling wordt ingevuld aan de hand van een kernagenda. U heeft als gemeenteraad de gelegenheid om op zowel de gemeenschappelijke regeling als de kernagenda een zienswijze uit te brengen. Dit voorstel richt zich op de governancestructuur van de Baroniesamenwerking; het ontwerp van de gemeenschappelijke regeling.

De gemeenten Alphen-Chaam, Altena, Baarle-Nassau, Breda, Drimmelen, Etten-Leur, Geertruidenberg, Moerdijk, Oosterhout en Zundert zijn samen als ‘de Baronie’ een uniek mozaïek en een krachtige regio die door samenwerking aantrekkelijk en relevant wil zijn en blijven. Samen vormen deze gemeenten een Daily Urban System (DUS). Dit wil zeggen dat de Baronie een netwerk van steden en dorpen is waarbinnen de belangrijkste bewegingen van haar inwoners plaatsvinden. Het is het gebied waar men woont, werkt, recreëert en voorzieningen benut. Iedere gemeente heeft hierin zijn eigen unieke kwaliteit. De Baronie vormt een krachtige regio, die fungeert als een goed verbonden netwerk van steden en dorpen. Om die kracht ook optimaal weten te bundelen en te benutten, is het nodig de samenwerking verder te versterken. De werkgroep van de Baronie licht dit als volgt toe: ‘Zo halen we het beste uit onze regio. Of het nu gaat om wonen, bereikbaarheid, duurzaamheid of veiligheid: we moeten elkaars sterke punten benutten en regionale opgaven gezamenlijk aanpakken. Samen kunnen we ervoor zorgen dat onze inwoners met plezier (kunnen blijven) wonen, werken en recreëren, dat onze economie duurzaam kan groeien en dat bezoekers hier graag komen. Door daarin bewuster samen te werken, kunnen we beter inspelen op de dagelijkse behoeften, wensen en onzekerheden van onze inwoners.

Bijvoorbeeld als het gaat om (ov-)bereikbaarheid, werkgelegenheid, zorg en voorzieningen.’

1

Maatschappelijke opgaven worden steeds complexer en grensoverschrijdender. Daarmee groeit de dringende noodzaak voor samenwerking tussen gemeenten. Dat heeft deels te maken met de schaalvoordelen die samenwerking in organisatorisch opzicht biedt, maar het komt ook omdat deze uitdagingen zich niet beperken tot één gemeente of een klein deel van de regio. Denk daarbij bijvoorbeeld aan de huisvesting van Oekraïense ontheemden of van andere doelgroepen, die we al in regionaal verband oppakken en in onderlinge afstemming doen. Door samen te werken, kunnen de gemeenten hun uitvoeringskracht vergroten en beter inspelen op de behoeften van de inwoners, ondernemers en bezoekers.

Een andere belangrijke ontwikkeling is dat maatschappelijke partners zichzelf ook steeds meer op regionale schaal gaan organiseren en over gemeentegrenzen heen met elkaar gaan samenwerken. Ook zij zijn zich ervan bewust dat de grote maatschappelijke opgaven zich niet houden aan de grenzen die in bestuurlijk Nederland zijn getrokken. De aanpak van deze opgaven vraagt ook steeds meer om samenwerking, op regionaal niveau, tussen gemeenten en andere partijen (maatschappelijke partners, bedrijven, instellingen voor zorg, welzijn en onderwijs). Regionale en bovenregionale samenwerking biedt gemeenten de kans een sterkere positie in te nemen in het gesprek met de provincie en het rijk. Dit samenwerkingsverband kan meer invloed uitoefenen op de besluitvorming die voor gemeenten relevant is, zowel op provinciaal als landelijk niveau.

De Stedelijke Regio Breda – Tilburg (SRBT) is een samenwerkingsverband van de negentien gemeenten van De Baronie en Hart van Brabant, vier waterschappen, de provincie Noord-Brabant en het Rijk. Regio De Baronie en regio Hart van Brabant werken daarin samen omdat de regio’s elkaar nodig hebben en elkaar kunnen versterken. Door vanuit de eigen kwaliteiten, expertise en karakter samen op te trekken, kunnen genoemde thema’s beter, zorgvuldig en in samenhang worden opgepakt. Het doel hiervan is de ontwikkeling van de stedelijke regio, met een goede balans tussen groei van economie, wonen en mobiliteit, het versterken van de leefkwaliteit en het groenblauwe karakter van de regio. Hierbij komen thema’s aan de orde die veelal de gemeentegrenzen overstijgen: woningbouw, werklocaties, wateropgave, natuurontwikkeling, verduurzaming, de mobiliteitstransitie, het landelijk gebied.

Regio West-Brabant (verder: RWB) is met het vaststellen van de Strategische Agenda 2024-2028 inhoudelijk een nieuwe koers ingeslagen. Daarnaast is het samenwerkingslandschap met de vorming van de Baroniesamenwerking en de stedelijke regio’s Stedelijke Regio West-Brabant en Stedelijke Regio Breda-Tilburg veranderd. Deze ontwikkelingen zijn van invloed op het takenpakket van RWB. De samenwerking rondom de thema's Mobiliteit en Ruimte is grotendeels beëindigd, omdat de stedelijke regio’s daarvoor de meest aangewezen overlegtafels zijn geworden. Over enkele resterende onderwerpen lopen gesprekken. Een bestuurlijke begeleidingsgroep buigt zich al enige tijd over de gewenste governancestructuur van ‘RWB-nieuwe stijl’. Daartoe onderzoekt de RWB de gewenste rolopvatting, inrichting, financiering en rechtsvorm van de verschillende RWBonderdelen. Dit onderzoek verloopt via afstemming met de stedelijke regio's (inclusief De Baronie), REWIN en betrokkenen bij de verschillende uitvoeringsactiviteiten voor de regio. De verwachting is dat besluitvorming hierover na de zomer plaatsvindt in het algemeen bestuur van de RWB. De financiële gevolgen hiervan zijn nog niet bekend en daarom ook niet opgenomen in de begroting voor 2026 van de RWB. 2

De Baronie zet zich in voor een leefbare en veerkrachtige regio voor iedereen. Dit alles draagt bij aan een relevante en aantrekkelijke regio. Zowel regionaal als bovenregionaal zijn betere en efficiëntere vergaderstructuren het streven, net als meer en betere betrokkenheid van de gemeenteraden. Het is belangrijk dat de raden van de tien gemeenten zich betrokken gaan voelen bij deze samenwerking en de mogelijkheden hebben om invloed uit te oefenen. De manier waarop dat vorm krijgt, is vastgelegd in de gemeenschappelijke regeling. Daarnaast hebben de gemeenteraden meer mogelijkheden, bijvoorbeeld door te gaan werken met een regionale raadsadviescommissie. Het is aan de raden zelf om daartoe een besluit te nemen.

De ontwerpregeling betreft een collegeregeling waarin geen bevoegdheden worden overgedragen. Eerder is gesproken over een ‘lichte’ gemeenschappelijke regeling. Deze term kan op twee manieren worden uitgelegd: het kan gaan om een ‘lichte’ regeling in juridische zin, of in inhoudelijke zin. Een regeling met openbaar lichaam is in principe de zwaarste vorm van een gemeenschappelijke regeling, omdat de regeling daarmee rechtspersoonlijkheid verkrijgt. De voorgestelde gemeenschappelijke regeling voor de Baronie heeft een openbaar lichaam, zodat men personeel kan aanstellen. Dit kan de continuïteit van de samenwerking waarborgen. Een tweede belangrijk kenmerk van de regeling is dat de raden geen bevoegdheden overdragen aan de gemeenschappelijke regeling op grond van wet- en regelgeving. Daarom is er ook geen aanleiding om de raden de gemeenschappelijke regeling mede te laten treffen. De gemeenschappelijke regeling regelt slechts het toekennen van een overleg- en adviesfunctie, met name aan de diverse portefeuillehoudersoverleggen. In die zin is er daarom sprake van een gemeenschappelijke regeling met een openbaar lichaam in een zo licht mogelijke vorm. Het gevolg hiervan is dat besluiten die in Baronieverband genomen worden, altijd door de afzonderlijke colleges van de deelnemende gemeenten moeten worden genomen.

Verder is de ontwerpregeling tot stand gekomen met de volgende gedachten: de Baronie is van ons allemaal. Daarom gaat de betrokkenheid van gemeenteraden verder dan enkel informeren en krijgt de gemeenteraad een actieve rol op het proces om te komen tot een kernagenda. Financieel gezien dient de bijdrage per inwoner benut te worden om de samenwerking in stand te houden. Hiervan wordt bijvoorbeeld het Baroniebureau betaald en worden regiodagen georganiseerd. De programma’s en activiteiten van de verschillende coalities dienen zelf middelen te regelen.

3