Bijlage 1 Altena in evenwicht - toekomstbeelden bij RV Toekomstbeelden Altena in Evenwicht en inzicht in ombuigingen
Tekst van het document
Inmiddels bestaat Altena zes jaar. Deze mijlpaal biedt ons een moment om terug te kijken én om vooruit te kijken. In de afgelopen jaren hebben we een periode meegemaakt waarin realisatiekracht in onze gemeente tot bloei kwam. Bij het samenvoegen van de drie voormalige gemeenten ontstond dynamiek en deden zich kansen voor om projecten en initiatieven die waren blijven liggen alsnog tot uitvoering te brengen. De visie op de nieuwe gemeente Altena als vitale plattelandsgemeente was daarbij leidend. Later is deze ambitie verwerkt in onze Omgevingsvisie. De Omgevingsvisie Altena 2040 beschrijft de waarden die belangrijk zijn voor Altena en formuleert vier ambities voor de middellange termijn: Groenblauwe oase Leefbare woonomgeving Klimaatbestendig, CO2-neutraal en circulair Sterk in duurzaam ondernemen De vorming van Altena heeft ons mooie resultaten gebracht en heeft bijgedragen aan een sterke, aantrekkelijke gemeente en krachtige gemeenschappen. Nu is het tijd om een nieuw evenwicht te creëren. We staan voor de onvermijdelijke opdracht om onze financiële middelen, het voorzieningenniveau, onze ambities, de ambtelijke capaciteit en de lastendruk voor onze inwoners opnieuw met elkaar in evenwicht te brengen. Dat doen we op een manier die recht doet aan de eigenheid van onze gemeente, de gemeenschappen en een die aansluit bij het karakter van het gebied.
In de Omgevingsvisie beschreven we dat als het DNA van ons gebied: geen dorp is hetzelfde, maar er zijn wel grote overeenkomsten. Wij zijn ons ervan bewust dat onze verantwoordelijkheid niet alleen ligt bij de korte termijn, maar juist bij het welzijn en de stabiliteit van Altena op de lange termijn. Om die vorm te geven, ontkomen we niet aan ombuigingen die op sommige terreinen ingrijpend kunnen zijn. Alleen zo kunnen we onze begroting sluitend maken en houden. Maar eventueel ook ruimte scheppen voor nieuwe investeringen in onze gemeente en gemeenschappen. Om recht te doen aan de lange termijn en om een nieuw evenwicht te bereiken, hebben we op verzoek van het Presidium vier toekomstbeelden ontwikkeld die als leidraad kunnen dienen bij het maken van politieke keuzes voor de komende jaren. De vier ambities uit de Omgevingsvisie en de visie op de (toen nog aanstaande) gemeente Altena, hebben we als inspiratie gebruikt. Elk toekomstbeeld biedt een eigen visie op hoe de samenleving, de economie, de leefomgeving en de rol van de overheid in Altena zich zouden kunnen ontwikkelen. Let wel: het is niet de bedoeling om een toekomstbeeld te kiezen dat we de komende jaren gaan realiseren.
De beelden zijn slechts een hulpmiddel bij het formuleren van wat raadsfracties belangrijk vinden voor de toekomst van onze gemeente en daaruit volgend waar we accenten zouden kunnen leggen nu we moeten bezuinigen. Daarom zullen we bij de Kadernota alle ombuigingsvoorstellen ‘scoren’ op de verschillende toekomstbeelden; we duiden de ombuigingen als het ware in de context van de toekomstbeelden. Wij denken dat de beelden op die manier fracties kunnen helpen kiezen welke ombuigingen passen binnen hun toekomstvisie en welke niet of in mindere mate. Met deze beelden en de ombuigingen werken we toe naar een evenwichtig Altena, waarin ambities en mogelijkheden hand in hand gaan. Ons doel is om de gemeente verder te ontwikkelen zonder
haar financiële en maatschappelijke ankers uit het oog te verliezen. Over vier jaar, bij het tienjarig bestaan van Altena, willen we een gemeente zien die stevig in haar schoenen staat, waar ambities en draagkracht in evenwicht zijn. Een plek waar inwoners zich thuis voelen en waar een gezonde basis is gelegd voor de generaties na ons. Onder het motto ‘Altena in evenwicht’ zetten we koers naar een toekomst waarin de gemeente Altena krachtig, stabiel en in balans is.
Het college van burgemeester en wethouders December 2024
In ‘Altena gemeenschapsgericht en zelfredzaam’ ligt de nadruk op zelfstandige en lokaal georganiseerde gemeenschappen waarin inwoners zelf verantwoordelijkheid nemen voor hun leefomgeving. Altena bouwt met haar gemeenschapszin in dit toekomstbeeld verder aan een samenleving waarin bewoners, verenigingen, kerken en woningcorporaties actief betrokken zijn bij hun woon- en leefomgeving. Zij onderhouden gezamenlijk de openbare ruimte, organiseren buurtactiviteiten en hebben zeggenschap over lokale voorzieningen. Ook zorg en ondersteuning vinden inwoners veelal in de buurt of in hun sociale netwerk. De gemeente biedt kaders en ondersteuning, maar treedt zelf naar de achtergrond. De focus ligt op eigen initiatief waardoor bewoners zelf de regie houden over hun directe woon- en leefomgeving. De ambities van Altena zullen in dit scenario niet zozeer door de gemeente, maar door inwoners gerealiseerd moeten worden. Het beeld sluit aan bij de ambitie ‘Leefbare woonomgeving’ uit de Omgevingsvisie.
Economisch gezien stimuleert dit scenario een lokaal verankerde economie. De nadruk ligt op kleinschalige bedrijven, zelfvoorzienende initiatieven en coöperaties die bijdragen aan het welzijn van de gemeenschap. Lokale productie met korte ketens en ambachtelijke producten spelen een belangrijke rol, evenals energiecoöperaties waarbij inwoners samen duurzame energie opwekken. Altena streeft naar een sterke verbinding tussen lokale ondernemers en bewoners om zo de economie te versterken.
De leefomgeving wordt beheerd door de gemeenschap zelf, met als resultaat een betrokken, saamhorige sfeer en een openbare ruimte die een onderhoudsniveau kent dat past bij de wensen en de inzet van de inwoners van een kern of dorp. Denk aan buurtinitiatieven als groenzones, speeltuinen, en energieprojecten waarbij inwoners collectief verantwoordelijk zijn voor onderhoud en beheer. Gemeenschapstuinen en deelvoorzieningen, zoals gedeelde werkplaatsen, zijn hier gebruikelijk en versterken de onderlinge band.
De gemeenschap zorgt in dit scenario in eerste aanleg zelf voor hun leden; inwoners helpen elkaar met zorg, welzijn of inkomen. De gemeente vormt een laatste vangnet voor inwoners die onze hulp echt nodig hebben bij Jeugdzorg, Wmo-voorzieningen of ondersteuning vanuit de Participatiewet. We zorgen dat de sterkste schouders de zwaarste lasten dragen bij collectieve en algemene voorzieningen. We sturen en leunen op de sociale basis in de kernen en we accepteren dat tegenslagen bij het leven horen (‘normalisering’).
In dit toekomstbeeld is de rol van de overheid beperkt tot het stellen van kaders en het faciliteren van bewonersinitiatieven en/of zelforganisatie. De gemeente biedt waar nodig middelen of ondersteuning, maar bewoners hebben zelf de regie. Deze aanpak vereist een bewuste keuze voor minder centrale sturing, waardoor inwoners de vrijheid en verantwoordelijkheid krijgen om hun eigen leefomgeving vorm te geven. Hierdoor ontstaat een zelfredzame samenleving met een sterk gemeenschapsgericht karakter, met gedeelde verantwoordelijkheid voor een leefbare en zorgzame omgeving.
Rol van de overheid
Duurzaamheid
Zorg en Welzijn Economie
Leefomgeving
Het toekomstbeeld ‘Duurzaam leefbaar Altena’ stelt duurzaamheid en leefbaarheid centraal. De ambities ‘Groenblauwe oase’, ‘Leefbare woonomgeving’ en ‘Klimaatbestendig, CO2-neutraal en circulair’ uit de Omgevingsvisie zijn leidend. De gemeenschap zet zich in om een gezonde, leefbare wereld na te laten aan toekomstige generaties. De samenleving is actief betrokken bij het verduurzamen van de omgeving, zoals het verminderen van afval, energie besparen en het omarmen van circulaire initiatieven. Het behoud van de jeugd voor onze gemeente staat hoog op de agenda: door Altena aantrekkelijk te maken voor jongeren met kansen op werk, scholing en persoonlijke ontwikkeling, wordt getracht jongeren te behouden of terug te laten keren en hen de mogelijkheid te bieden hun talenten te ontwikkelen.
De economie richt zich op duurzaamheid en circulariteit, met een sterke focus op hernieuwbare energie, circulaire productieprocessen en het stimuleren van een lokale eiwittransitie. Lokale bedrijven ontwikkelen zich binnen deze thema’s en dragen bij aan een robuuste, duurzame economie. De Altenase jeugd nodigen we uit om actief mee te doen en zo een bijdrage te leveren aan innovatie, duurzaamheid en een leefbare wereld voor de generatie die na hen komt. Door in te zetten op de ontwikkeling van milieuvriendelijke sectoren, zoals natuurbeheer, energieproductie en circulaire landbouw, wordt een toekomstbestendig economisch klimaat gecreëerd.
De leefomgeving in dit beeld is groen en duurzaam ingericht met klimaatadaptieve maatregelen en energie-efficiënte woningen. Biodiversiteit is belangrijk. Groene zones en natuurgebieden worden behouden en uitgebreid, zodat inwoners kunnen genieten van een gezonde omgeving. Alternatieven voor autovervoer, zoals fiets- en wandelpaden, worden gestimuleerd en we investeren in goede openbaarvervoerverbindingen voor iedereen.
Omdat de jeugd bijzondere aandacht heeft in dit scenario, zorgen we dat het voorveld goed is ontwikkeld om vroegtijdig bij te kunnen springen als een gezin of een kind onze hulp nodig heeft. Minder draagkrachtigen helpen we met verduurzamen door minimaregelingen te richten op energiebesparing en verduurzaming. We zorgen ervoor dat onze steun terecht komt bij de minst draagkrachtigen in de Jeugdzorg, de Wmo en de Participatiewet.
De overheid speelt in dit scenario een sturende rol. De gemeente zet ambitieuze duurzaamheidsdoelen en werkt samen met inwoners, bedrijven en organisaties om Altena leefbaar en veerkrachtig te maken. De overheid geeft richting aan de transitie en neemt verantwoordelijkheid voor het realiseren van een groene, toekomstgerichte gemeenschap.
Zorg en Welzijn
Economie
Leefomgeving Duurzaamheid
Rol van de overheid
In ‘Veelzijdig en dynamisch Altena’ ligt de focus op groei, innovatie en diversiteit. Altena ontwikkelt zich tot een dynamisch gebied waar creativiteit, innovatie en economische diversiteit samengaan. De kernambitie is ‘Sterk in duurzaam ondernemen’. De gemeente bestaat uit 21 kernen, elk met hun eigen identiteit, die gekoesterd en versterkt wordt. Dit scenario erkent de kracht van de verscheidenheid van de kernen en ondersteunt hen om hun specifieke kwaliteiten te behouden en uit te bouwen zodat Altena een gemeente blijft waar iedereen zich thuis voelt.
Economisch gezien biedt dit scenario ruimte aan start-ups, kleine en middelgrote bedrijven (MKB) en de creatieve industrie. Het MKB is van groot belang voor de economie van Altena en krijgt dan ook steun om zich te ontwikkelen. De gemeente creëert een vestigingsklimaat dat aantrekkelijk is voor ondernemingen die bijdragen aan innovatie en werkgelegenheid. We zijn een sterke speler in de regionale economie en benutten de kansen die onze omgeving biedt.
Daartoe stimuleren we netwerken en samenwerkingen, zoals partnerschappen tussen bedrijven, onderwijs en maatschappelijke organisaties. Het woningaanbod wordt afgestemd op de behoeften van de verschillende kernen en hun inwoners, zodat er voldoende woningen zijn voor zowel jonge gezinnen als senioren en starters.
De leefomgeving wordt vormgegeven om deze veelzijdigheid en dynamiek te ondersteunen. Moderne woonwijken, culturele hubs, en recreatieve voorzieningen zorgen ervoor dat elke kern aantrekkelijk blijft. Goede verbindingen, zowel digitaal als via het openbaar vervoer, versterken de samenhang en maken Altena toegankelijk voor bezoekers en bewoners.
De dynamiek die dit scenario voorstaat, verdraagt zich slechts matig met een zorgende overheid. Wij helpen mensen als dat nodig is om een tegenslag te overwinnen, maar wij verwachten dat inwoners zelf verantwoordelijkheid nemen voor hun leven, hun zorg en hun inkomen. Onze minimaregelingen gaan er eveneens vanuit dat mensen zorgen voor zichzelf en voor elkaar. We zetten daarom geen ‘plus’ op hetgeen de wet voorschrijft.
De overheid speelt een actieve rol door samenwerking te bevorderen tussen bedrijfsleven, onderwijs en andere partners. De gemeente biedt ondersteuning en werkt flexibel om in te spelen op nieuwe kansen en ontwikkelingen. Hierdoor ontstaat een dynamisch, inspirerend Altena dat volop ruimte biedt aan innovatie.
Duurzaamheid Rol van de overheid Leefomgeving
Economie
Zorg en Welzijn
‘Altena voor elkaar’ legt de nadruk op een zorgzame, inclusieve samenleving waarin sociale verbinding en ondersteuning centraal staan. Dit toekomstbeeld gaat uit van een Altena waar solidariteit en zorg voor elkaar de basis vormen. Hier ligt de nadruk op inclusie en gelijke kansen, zodat iedereen zich welkom voelt en een volwaardige plek heeft in de samenleving. In dit beeld zijn er uitgebreide sociale voorzieningen en wordt er extra aandacht besteed aan kwetsbare groepen. Inwoners zien elkaar en de gemeenschap als een vangnet; zorg en welzijn worden collectief gedragen en hebben prioriteit. De ambities ‘Groenblauwe oase’ en ‘Leefbare woonomgeving’ voeren de boventoon.
De economie van ‘Altena voor elkaar’ is gericht op sociale impact en samenwerking. Bedrijven en organisaties dragen bij aan maatschappelijke doelen, zoals het creëren van werkgelegenheid voor mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt en het stimuleren van vrijwilligerswerk. Er is een netwerk van sociale ondernemingen en organisaties die werken aan het vergroten van inclusie en gelijke kansen voor alle inwoners. Financiële winst is in deze economie niet het enige doel; er wordt waarde gehecht aan maatschappelijke betrokkenheid en samenwerking.
De leefomgeving is ontworpen met het oog op toegankelijkheid en inclusie. Gemeenschappelijke voorzieningen zoals buurthuizen, speeltuinen en parken zijn breed toegankelijk en ondersteunen ontmoeting en sociale cohesie. Elke kern heeft bijvoorbeeld voorzieningen waar buurtbewoners elkaar kunnen ontmoeten, met speciale aandacht voor laagdrempelige toegang tot zorg- en welzijnsvoorzieningen. Buurtinitiatieven, zoals wekelijkse ontmoetingen of culturele activiteiten, bevorderen het sociale netwerk en versterken de verbondenheid in de gemeenschap.
In dit beeld neemt de overheid een actieve, zorgende rol op zich. De gemeente fungeert als een partner die zorgt voor voldoende voorzieningen en ondersteuning, vooral gericht op welzijn en zorg. Zij biedt hulp, waar nodig met individuele maatwerkvoorzieningen, en zorgt ervoor dat niemand buiten de boot valt, zeker niet om financiële redenen. De kosten die daaruit voortvloeien accepteren we, ook als dat leidt tot hogere lokale lasten.
In tegenstelling tot het zelfredzaamheidsbeeld (toekomstbeeld 1), waar bewoners de regie over hun omgeving nemen, werkt de gemeente hier samen met maatschappelijke organisaties en vrijwilligers om sociale initiatieven en voorzieningen te faciliteren en te ondersteunen. Altena ontwikkelt zich in dit beeld verder tot een warme, solidaire gemeenschap waarin sociale gelijkheid en zorg voor elkaar centraal staan.
Duurzaamheid Leefomgeving Rol van de overheid
Zorg en Welzijn
Economie
Scenario 1: Altena gemeenschapsgericht en zelfredzaam Rol van de overheid
Duurzaamheid
Zorg en Welzijn Economie
Leefomgeving
Scenario 2: Duurzaam leefbaar Altena Zorg en Welzijn Leefomgeving Duurzaamheid
Rol van de overheid
Economie
Scenario 3: Veelzijdig en dynamisch Altena Duurzaamheid
Zorg en Welzijn
Rol van de overheid Leefomgeving
Economie
Scenario 4: Altena voor Elkaar Duurzaamheid Leefomgeving Rol van de overheid
Zorg en Welzijn
Economie