Bijlage 1 Agenda Armoedeprev bij RV Agenda Armoedepreventie- en bestrijding 2022-2025

November 2022

In het bestuursakkoord 2022-2026 “Samen wonen, leven en werken in een Vitaal Altena” is het ondersteunen van bestaanszekerheid voor al onze inwoners een belangrijk thema. Het gaat om mensen, die rond moeten komen met een klein inkomen en kosten van levensonderhoud, die snel boven de inkomsten uitstijgen. Hoe snel dit kan gaan hebben vele gezinnen gemerkt op het moment dat de energieprijs fors steeg en dat daar alle andere zaken, zoals levensmiddelen in mee gingen. Des te belangrijker dat we binnen onze armoedebestrijding een accent leggen op het voorkomen van kinderarmoede, het belang van vroeg signalering en een ruimhartig sociaal vangnet. Armoede gaat vaak over van generatie op generatie en vraagt een langlopende aanpak. Om deze reden zullen we in 2023 een programmatische lange termijn aanpak Armoedebestrijding ontwikkelen. In het afgelopen jaar hebben we voluit ingezet om zoveel mogelijk inwoners, die daarvoor in aanmerking komen gebruik te laten maken van de energietoeslag. Vanzelfsprekend zijn we inwoners met een minimuminkomen met de bestaande voorzieningen blijven ondersteunen. Tegelijkertijd hebben we in de Agenda voorstellen opgenomen om zowel de doelgroep van armoedepreventie als ook de inhoud – waar mogelijk- van de maatregelen te verbreden. Als gemeente willen we het niet alleen doen, maar samen.

Samen met welzijnsorganisaties, woningbouwcoöperaties, kerken en vrijwilligersorganisaties. Begin 2020 hebben we daartoe het Armoedepact opgericht. We hebben veel respect en waardering voor alle vrijwilligers, die zich op verschillende manieren belangeloos voor hun medemens inzetten. Bekendheid geven aan ondersteuning van inwoners met een minimuminkomen is belangrijk. Daar hebben we al het nodige aan gedaan, maar toch vraagt dit blijvende inzet. In een gesprek met leden van de BASDA kwam dit opnieuw nadrukkelijk naar voren. Deel de informatie, schrijf eenvoudige teksten en ga bij voorkeur in gesprek met mensen. “Oprechte aandacht” en werkelijk luisteren is het begin van het samen aanpakken van bijvoorbeeld een schuldensituatie of het benutten van het Kindpakket. We vinden we het belangrijk om onze praktijkervaring, de inbreng van de leden van het Armoedepact en de ontwikkelingen in collega-gemeenten te gebruiken om de lijnen in het Armoedebeleid voor de komende jaren uit te zetten. Dit doen we in de vorm van een Agenda, zodat de uitvoering van het beleid gemakkelijk kan aansluiten bij het te ontwikkelen programma, de huidige sociaaleconomische ontwikkelingen en de regionale en landelijke ontwikkelingen. De minister van Armoede heeft in haar Kamerbrief “Aanpak geldzorgen, armoede en schulden” onlangs elf maatregelen gepresenteerd.

De aanpak van de minister en de Agenda sluiten op veel punten goed op elkaar aan.

2

De Agenda geeft bondige informatie over wat armoedepreventie en bestrijding betekent voor de aanpak op andere beleidsterreinen. Een beknopt aantal cijfermatige gegevens vindt u ook in de Agenda. Kort schetsen we wat we weten van de algemene ontwikkelingen tot 2030, die van invloed zijn op de bestaanszekerheid van mensen. Vervolgens gaan we in op een zestal thema’s, die het meest relevant zijn voor het uitwerken en uitvoeren van het Armoedebeleid. Een jaarlijks activiteitenplan maakt elk jaar inzichtelijk welke activiteiten worden opgepakt. Namens het college van burgemeester en wethouders,

Anneloes van Hunnik Wethouder Portefeuillehouder Bestaanszekerheid.

3

Inleiding .................................................................................................................................. 2 1. Armoede is… ........................................................................................................................ 5 2. Armoede in cijfers ................................................................................................................. 6 3. Armoede in 2030 ................................................................................................................... 9 4. Integrale armoedepreventie en -bestrijding .......................................................................... 11 5. Agenda Armoedepreventie en - bestrijding 2022-2025............................................................ 14 A. Samenhang binnen het gemeentelijk beleid, samenwerking met maatschappelijke partners. ....... 14 B. Begeleiding naar betaald werk ....................................................................................................... 15 C. Voorkomen van en hulp bij betalingsachterstanden en schulden.................................................... 16 D. (Aanvullende) inkomensondersteuning .......................................................................................... 17 E.

Ondersteuning bij Leefstijlontwikkeling en sociale participatie ...................................................... 18 F. Monitoren, onderzoeken en evalueren ........................................................................................... 19 6. Financiën ........................................................................................................................... 20

4

De Verenigde Naties omschrijven armoede als “het niet kunnen voorzien in de eerste levensbehoeften”. In Nederland maken we onderscheid in absolute armoede, waarin mensen niet kunnen voorzien in de eerste levensbehoeften; we kennen ook sociale armoede, waarbij mensen veel minder kunnen deelnemen aan maatschappelijke activiteiten dan anderen door hun beperkte inkomen. Relatieve armoede heeft vooral betrekking op de inkomenspositie van een inwoner ten opzichte van andere inwoners in de directe omgeving. We kennen de diverse vormen van armoede in Altena en het voorgestelde beleid in deze Agenda voorziet in de verschillen in aanpak, die dit vraagt. Altena sluit aan bij de Global Goals ontwikkeling van de VN, waarin duurzame ontwikkeling en daarmee ook armoedebestrijding centraal staat. Simone: ‘Ik ging leven bij de dag. Het overlijden van mijn vriend, de financiële kosten die volgden vanwege de begrafenis en het wegvallen van mijn thuis, zorgden ervoor dat problematiek van vroeger weer werd getriggerd. Ik voelde me minderwaardig, was erg onzeker over de situatie en bang voor de toekomst.’

Armoede kent soms een tijdelijk karakter, doordat mensen hun inkomen met behulp van betaald werk of beter verdienend werk weten te verbeteren. Belangrijke voorwaarde daarbij is dat de noodzakelijke uitgaven hiermee in de pas blijven lopen. Langdurige armoede is ingrijpender en moeilijker voor mensen om te boven te komen. Dit gaat vaak over van generatie op generatie. Het niet kunnen voorzien in de eerste levensbehoeften heeft betrekking op alle levensterreinen. Het beperkt zich niet tot het maandelijks inkomen, maar heeft invloed op je huis, je vervoer, je gezondheid, je werk en onderwijs en je vrije tijd. Een tekort aan geld en schulden leidt tot stress, vereenzaming en tast de psychische gezondheid aan. Armoede doet iets met een mens Geld te kort komen of net uitkomen of niet weten hoe je financiële situatie de volgende maand is betekent zorgen. Zorgen over de eerste levensbehoeften, de schoolspullen voor je kinderen of het voorkomen van schulden. We weten op basis van onderzoek dat geldproblemen mensen stress geeft en stress leidt tot blikvernauwing. Je hebt minder overzicht over je financiën en de gevolgen daarvan. Het worden steeds meer korte termijn beslissingen, soms met vervelende problemen later. Langdurige stress leidt ook tot gezondheidsklachten met name chronische ziekten die kunnen leiden tot een vroeger overlijden van mensen met een laag inkomen.

Een minder gezonde levensstijl in de vorm van overgewicht, roken en minder bewegen bijvoorbeeld komt meer voor onder bevolkingsgroepen met een minimuminkomen.

5

Eind 2021 heeft het Centraal Plan Bureau (CBS) het Risico op Armoede en Sociale uitsluiting in kaart gebracht. Vanaf 2014 is het risico op armoede onder de Nederlandse bevolking afgenomen. Naast huishoudens in z’n algemeenheid geldt het ook in het bijzonder voor kinderen en werkenden. Voor huishoudens die vier jaar of langer in armoede leven, bleef het armoederisico in deze periode vrijwel gelijk. (Nieuwe) groepen huishoudens, die een groter risico op armoede lopen zijn alleenstaande ouderen met hoge zorgkosten, zelfstandig ondernemers met een laag inkomen en arbeidsmigranten en vluchtelingen. Het CBS maakt in het voornoemd rapport inzichtelijk dat het risico op armoede sterk samenhangt met o.a. gezondheid, mate van geletterdheid, sociale participatie, ervaren (on)veiligheid en (0n) tevredenheid met het leven. Eerder uitgevoerd onderzoek van het Sociaal Plan Bureau (SCP) in 2019 ondersteunt bovenstaand beeld. Tussen 2013 en 2017 daalde het aandeel armen (toereikend budget volgens het NIBUD) in de Nederlandse bevolking met bijna 2% ( 2013: 7.6%; 2017: 5.7%). Uit dit onderzoek komt naar voren dat vooral gezinnen met kinderen in de leeftijd tussen 12 en 18 jaar, alleenstaanden en alleenstaande ouders relatief gezien een groot aandeel in het aantal minimahuishoudens hebben. Een derde deel van arme huishoudens bestaat uit werkenden.

Het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) brengt de situatie van mensen met een minimuminkomen in beeld met behulp van de Armoedescan. De laatste versie van de scan gaat over de jaren 2016-2020. Samenvattend laat dit het volgende beeld zien van de gemeente Altena ten opzichte van het gemiddelde in Nederland. Aandeel huishoudens in %

Nederland

Altena

Aantal huishoudens in Altena

120 % sociaal minimum

8%

5%

1.125

110 % sociaal minimum

5-6%

3%

675

100 % sociaal minimum

3%

1%

225

Gemiddeld in Nederland – en in Altena- zijn de meeste inwoners met een minimuminkomen: Een eenpersoonshuishouden; Tussen de 45-65 jaar oud, gevolgd door de leeftijdscategorie 25-45 jaar oud; Voor hun inkomen afhankelijk van een bijstandsuitkering; Net iets vaker vrouw dan man; Het aantal kinderen dat in een gezin met een minimuminkomen leeft is – in deze periode - gelijk aan het landelijk gemiddeld van 9-11%, waarvan 3% leeft in een gezin met een bijstandsuitkering.1

1

Gemiddelde gezinsgrootte Altena 2,6; landelijk 2.1.

6

Anders dan gemiddeld zijn in Altena De 65-plussers met een pensioen ruim vertegenwoordigd onder de inwoners met een minimuminkomen ( 2020 tot 120% bijstandsnorm 62% Altena, 46% Nederland). De Armoedescan geeft geen informatie over de mogelijke oorzaken daarvan. Voorstelbaar is dat onder ouderen veel alleenwonenden zijn, door verlies van de partner, waardoor een deel van de vaste lasten gelijk blijven, bij een lager AOW-uitkering. Hierdoor komen zij minder goed uit met hun budget. Een klein kwart van de Nederlandse huishoudens (24 procent) is ‘financieel toereikend’, 25 procent ‘kwetsbaar’ en 24 procent ‘financieel ongezond’, zo blijkt uit het onderzoek. Een ongezond huishouden heeft bijvoorbeeld geen buffer om onverwachte rekeningen op te vangen, kan niet rondkomen en spaart nauwelijks. Ook gaat er meestal meer geld uit dan er binnenkomt. Mensen die zich in een financieel kwetsbare situatie bevinden, kunnen meestal nog net de eindjes aan elkaar knopen, maar hebben daar vaak wel moeite mee. We weten op basis van onderzoek dat geldproblemen mensen stress geeft en stress leidt tot blikvernauwing. Je hebt minder overzicht over je financiën en de gevolgen daarvan. Het worden steeds meer korte termijn beslissingen, soms met vervelende problemen later.

Langdurige stress leidt ook tot gezondheidsklachten met name chronische ziekten die kunnen leiden tot een vroeger overlijden van mensen met een laag inkomen. Een minder gezonde levensstijl in de vorm van overgewicht, roken en minder bewegen bijvoorbeeld komt meer voor onder bevolkingsgroepen met een minimuminkomen.

7

Het gebruik van de bestaande minimavoorzieningen die onze gemeente biedt, zien er in de periode 2019-20222 als volgt uit: Voorzieningen

2019

2020

2021

2022 tot 1-10

495 (stand per 31-12-2021)

500 (actuele stand per 25-102022)

1077

274

0

P-wet-uitkering3 Inclusief ioaw/z en zelfstandige regeling

483

Tozo regeling

526

Bijzondere bijstand

416

389

349

328

Activiteitenfonds

444

400

400

380

Schuldhulpverlening

85

78

93

51

Kindpakket

739

903

845

775

Collectieve zorgverzekering

628

597

573

562

Individuele inkomens toeslag/studietoeslag

276

253

269

202

Maaltijdvoorziening voor 41 ouderen

43

50

50

168

148

Toeleiding arbeidsmarkt

Naast gemeentelijke minimavoorzieningen zijn er een aantal particuliere initiatieven, zoals een zomer- of kerstbijdrage van diaconieën, kerstpakketten, tweede handswinkels etc. in Altena aanwezig. De Voedselbank Altena voorziet – na indicatie- een aantal inwoners van voedselpakketten. Met betrekking tot hulp bij betalingsachterstanden en schulden zijn de Kredietbank Nederland en Trema Welzijn dienstverlenende partners. 2

Over het jaar 2022 hebben we een voorlopig beeld. Het gebruik van deze voorzieningen lijkt in Altena – tot nu toevrij stabiel te blijven. 3 Kindpakket en Toeleiding arbeidsmarkt betreffen individuen; de andere aantallen betreffen huishoudens.

8

De invloed van de Coronacrisis op de economische situatie in Nederland op langere termijn is nog moeilijk te duiden. Nu is de werkloosheid laag, webwinkels en supermarkten hebben goed verdiend, tegelijkertijd is het midden- en kleinbedrijf in de Retail, horeca, lichaamsverzorging, cultuur, reis en evenementensector hard getroffen. De compensatieregelingen van het Rijk voorzien deels in de financiële tekorten; deels worden er toekomstige schulden opgebouwd bij o.a. de belastingdienst, kredietverleners en particulieren. De Sociaal Economische Raad vraagt nadrukkelijk verbetering van de positie van werkende armen. In het beleid van de rijksoverheid is een soort vertraging opgetreden, waardoor andere belangrijke vraagstukken, zoals klimaatverandering, de woningmarkt, onderwijsachterstanden, schade voor burgers door overheidshandelen, diversiteit en in- en uitsluiting in gedachten, opvattingen en gesprekken tussen (groepen) burgers onderling minder aandacht krijgen. Na de Kindertoeslagaffaire lijkt het erop dat op meer terreinen mensen in langdurige financiële problemen zijn gekomen (en nog steeds komen) door de strakke wetgeving en de consequente uitvoering daarvan door landelijke overheidsdiensten. De stijging van de grondstofprijzen, gas en elektriciteit, de vervoerskosten van producten over de hele wereld laten zijn nu groot en naar verwachting blijft dat de komende jaren zo.

De inflatie is zodanig hoog in ons ( september 2022 14,5%) en de omringende landen dat er een uitgebreid compensatiepakket is samengesteld voor het jaar 2023.Deels gericht op het vergroten van het maandelijks inkomen, deels gericht op het aftoppen van energiekosten en voor een ander deel gericht op het betalen van toelagen. De Nederlandse Bank en het Centraal Plan Bureau voorspelden in 2021 dat Nederland (in Europees verband) de investeringen, die nodig zijn om maatschappelijke vraagstukken aan te pakken op macroniveau kunnen betalen. Dat ziet er nu heel anders uit; de compensatie voor huishoudens en bedrijven zijn zodanig dat de landelijke overheid rekening houdt met een tekort op de begroting 2023 e.v. Daarnaast waarschuwt de directeur van de Nederlandse Bank voor het prijsopdrijvend effect van de compensatiemaatregelen van de regering in het komend jaar. Het is onduidelijk en onzeker hoe de kosten voor levensonderhoud en het rijksbeleid om te zorgen dat huishoudens met een minimum- en lager middeninkomen voor armoede behoed worden. Er zijn veel maatschappelijke terreinen, waarvan we de financiële gevolgen voor burgers, patiënten, cliënten en inwoners niet kunnen voorspellen, behalve dat alles duurder wordt.

De zorgverzekering gaat meer kosten, maar hoeveel meer de komende jaren; er wordt een plafond ingesteld voor huurprijzen van sociale woningbouw en wat doet de particuliere verhuur hiermee? Blijft de inflatie zo hoog als in 2022 of neemt deze in de loop van 2023 en 24 af? Het zijn ontwikkelingen, die grote invloed hebben op de bestedingsruimte van huishoudens met een laag inkomen. Bekend is dat mensen met schulden ten gevolge van de Coronacrisis – en nu ook de energiecrisis- dit eerst zelf proberen op te lossen; degenen die dit niet lukt komen vaak pas na een aantal jaren bij de schuldhulpverlening terecht met hun ondersteuningsvraag. Dat maakt dat huidige cijfers (51 aanvragen schuldhulpverlening tot 1-10 2022) weinig zegt over de opbouw van schulden in Altena.

9

Het is de vraag of in 2030 de omvang en de omstandigheden van mensen, die in armoede leven wezenlijk anders zullen zijn. Gezinnen die generatiearmoede kennen laten decennialang al een stabiel beeld zien. Ouderen, die alleen AOW (zonder of met een klein pensioen) hebben, kunnen al langer moeilijk rondkomen. In 2023 wordt het vangnet van de bijstand en de AOW, meegaand met 10% verhoging minimumloon versterkt. Daarnaast heeft de minister van Armoede aangekondigd de hulp bij betalingsachterstanden en schuldhulpverlening gerichter op te pakken en opnieuw in te zetten op meer ruimte voor inkomsten uit werk en giften voor inwoners, die afhankelijk zijn van de Participatiewet.

10

Armoedepreventie en -bestrijding staat niet los van andere gemeentelijke beleidsterreinen en de ontwikkeling daarvan. Binnen elk nieuw te ontwikkelen gemeentelijk beleid behoort de vraag beantwoord te worden: wat betekent de ontwikkeling van dit beleid voor onze inwoners met een minimuminkomen? Om dit op een doordachte en innovatieve wijze invulling te geven ontwikkelen we het Programma Armoedebestrijding in 2023. Echter ondertussen blijft “de winkel gewoon open” en dat betekent dat er voldoende reden is om de Agenda vast te stellen en de uitvoering ter hand te nemen. Helder is dat de Agenda op enig moment geïntegreerd in het Programma wordt opgenomen. De basis voor de Agenda was het vorige Bestuursakkoord, echter dit betreft thema’s die opnieuw in het huidige Bestuursakkoord 2022- 2026 zijn terug te vinden. Dat betreft vier aanknopingspunten voor het Armoedebeleid in de nabije jaren: Meedoen in de samenleving en waar dat niet lukt, hulp en ondersteuning daarbij; Een gezonde leefstijl, die bijdraagt aan voldoende veerkracht om met veranderende omstandigheden om te gaan; Actieve aandacht voor (sociale) ontmoetingsmogelijkheden voor ouderen, De inzet voor betaalbaar en bereikbaar vervoer, woningen, cultuur- en sportvoorzieningen; In de Woonvisie is vooral het voornemen om meer betaalbare sociale woningbouw te realiseren van belang.

De uitbreiding met huurwoningen voor één- en tweepersoonshuishoudens is een belangrijk voornemen om voor inwoners met een kleine portemonnee betaalbare woonruimte te realiseren. In het najaar 2021 is “werken in Altena” uitgebreid verkend en laat een positieve economische ontwikkeling zien met veel werkgelegenheid. Dat biedt kansen aan inwoners, die een (andere) baan zoeken met voldoende inkomen om zelfredzaam te leven. Tegelijkertijd vraagt dit vaak begeleiding op gebieden, zoals scholing, arbeidsritme en andere competenties. In Altena zijn diverse sectoren, waarin een laag salaris wordt betaald, waardoor werknemers maar net het hoofd boven water kunnen houden. Werkende armen zijn een serieuze groep binnen inwoners met een minimuminkomen. In de praktijk bereiken we de werkende armen het minst en maken ze veel minder gebruik van regelingen, die armoede bestrijden. Op het terrein van Onderwijs werken we een aanpak van preventie en bestrijding van Laaggeletterdheid uit. De Lokale Educatieve Agenda biedt een leidraad voor onze aanpak van Onderwijsachterstanden. Een belangrijk onderdeel daarvan is de Voor- en Vroegschoolse Educatie. Armoede en hulp vragen Het is moeilijk om over armoede te praten. Het is niet iets waar je trots op bent en vaak schamen mensen zich voor hun financiële problemen. Dan vraag je niet om hulp.

Soms is ook niet duidelijk waar inwoners hulp kunnen vragen en of die hulp voldoende is. Dat ondanks alle inzet van bijvoorbeeld het maatschappelijk werk of Leergeld WBO. Voor mensen in de nabije omgeving (familie, buren e.a.) is de armoede ook niet altijd direct zichtbaar. Hulp aanbieden als je het wel ziet bij een ander, is vaak niet zo gemakkelijk. Hoe praat je met iemand over “gebrek”, dat je ziet dat er geldproblemen zijn”.

11

Zo ook onze visie op het belang van de Jeugdconsulent in school, aansluitend bij Passend onderwijs. Het Nationaal Programma Onderwijs, versie Altena brengt samenhang aan in de begeleiding en ondersteuning van kwetsbare kinderen en jongeren. Onze gemeentelijke verantwoordelijkheid voor inwoners met een lichamelijke, verstandelijke en psychiatrische beperking neemt toe. Leven met een beperking betekent ook vaak een leven met een kleine portemonnee en soms gebrek aan financieel overzicht. Hulp bij geldzaken is geboden; extra voorzieningen voor deelname in de samenleving ook. Onze beleidsnotitie Beschermd Wonen maakt inzichtelijk wat nodig is voor mensen met een psychiatrische beperking die in Altena wonen. De gemeente Altena zet de komende decennia sterk in op een duurzame samenleving, economie en in het bijzonder circulaire voedselsystemen. Een belangrijke bijdrage aan een gezond leven, juist voor inwoners, die aangewezen zijn op voorzieningen in hun directe leefomgeving. De betaalbaarheid voor inwoners met een minimuminkomen zal extra aandacht vragen. In ons binnenkort vast te stellen beleidskaders Volksgezondheid- en Sport zetten we in op een brede ondersteuning en samenwerking om onze inwoners – in het bijzonder onze kwetsbare inwoners- een goede gezondheid te laten behouden. Een breed aanbod aan beweging-, sport en spel sluit daarbij aan.

In de beleidsuitgangspunten Sociaal Domein zien we de kernwaarden van de gemeente Altena in de combinatie van Zelfredzaamheid, Samenredzaamheid en Duurzame ondersteuning en zorg uitgewerkt in vijf thema’s. Met name de thema’s I en V sluiten aan bij het beleid gericht op preventie- en armoedebestrijding: I. Werk en participatie “Iedereen werkt, als betaald werken niet lukt doen inwoners naar vermogen mee.” De gemeente Altena vindt het belangrijk dat inwoners met een uitkering worden geholpen bij het vinden van betaald werk als zij kunnen werken. De hulpmiddelen die worden ingezet heten voorzieningen. Deze voorzieningen moeten op een goede manier worden verdeeld over verschillende doelgroepen. Inwoners die (al dan niet tijdelijk) een grotere afstand tot de arbeidsmarkt hebben, ondersteunen we door inzet van loonkostensubsidie. Dit thema gaat verder over de wederkerigheid die wordt gevraagd, de maatschappelijke waarde van deze wederkerigheid en over meedoen aan activiteiten in de samenleving voor inwoners met een beperking. Het is belangrijk dat deze inwoners ook volwaardig kunnen meedoen en dat hun positie in de samenleving verbetert. Kernwaarden: De inwoner is zelf verantwoordelijk, de gemeente helpt als dat nodig is. De eigen mogelijkheden en het sociale netwerk van de inwoner gaan voor. Betaald werk gaat voor onbetaald werk en inkomensondersteuning van de gemeente.

De gemeente helpt bij het oplossen van de hulpvraag van de inwoner. Iedereen doet mee aan de samenleving. De gemeente maakt de aansluiting tussen uitkering en werk gemakkelijker.

12

V. Inkomen en schulden “Inwoners worden versterkt in hun financiële zelfredzaamheid en hebben voldoende middelen om in hun eigen levensonderhoud te voorzien.” Voor inwoners die de dagelijkse kosten niet kunnen betalen heeft de gemeente een financieel vangnet: een maandelijkse bijstandsuitkering. Om deze inwoners en andere inwoners met een laag inkomen extra te ondersteunen kunnen zij bij de gemeente een aantal aanvullende uitkeringen en toeslagen aanvragen. Ook biedt de gemeentehulp bij het voorkomen en oplossen van schuldenproblematiek. Kernwaarden: De eigen mogelijkheden en het sociale netwerk van de inwoner gaan voor. Voorkomen is beter dan genezen (vroeg eropaf). De gemeente helpt bij het oplossen van de hulpvraag van de inwoner. De gemeente versterkt de zelfredzaamheid van de inwoner. Iedereen doet mee aan de samenleving.

Aansluitend bij de herinrichting van de teams Sociaal Domein, de ontwikkeling van een nieuw subsidiebeleid is een nieuwe verordening Sociaal Domein vastgesteld. In aansluiting daarop wordt de regeling minimabeleid weer vernieuwd. Blijvende bestuurlijke en ambtelijke aandacht voor het armoedebeleid heeft ervoor gezorgd dat de uitvoering van de schuldhulpverlening en het minimabeleid tijdens de Coronacrisis gewoon is doorgegaan. Dat geldt ook voor het Armoedepact, dat na een pauze ten gevolge van de Coronamaatregelen weer een aantal keren bij elkaar gekomen is. Belangrijke leidraad bij de beleidsontwikkeling en -uitvoering is dat we ons steeds verdiepen in nieuwe ontwikkelingen in andere gemeenten en deze benutten voor de vernieuwing en verbetering van ons minimabeleid. Waar mogelijk zoeken we regionale samenwerking. Een voorbeeld daarvan is Leergeld WBO.

13

Ondersteuning bij het verwerven van en behouden van Zelfredzaamheid, Samenredzaamheid en Maatschappelijke Participatie zal het komend decennium steeds een belangrijke leidraad blijven voor de Agenda Armoedepreventie- en bestrijding. De gevolgen van de Coronacrisis, de veranderingen in de Wereldhandel en de te treffen Duurzaamheidsmaatregelen voor de inwoners met een minimuminkomen vragen een flexibele aanpak. Dat maakt dat we een Agenda op hoofdlijnen voorstellen, zodat we met behulp van het Activiteitenplan steeds passende maatregelen kunnen treffen. Het Activiteitenplan 20222023 geeft een overzicht van welke activiteiten vooral bijdragen aan het continueren, versterken en vernieuwen van het Armoedebeleid. Bij de uitwerking van de Agenda in het jaarlijks Activiteitenplan zullen we ons steeds afvragen in hoeverre een beleidsvoornemen en uitvoering daarvan bijdraagt aan drie criteria: voldoende financiële stabiliteit, emotioneel welzijn en sociale contacten van de inwoners met een minimum inkomen. A. SAMENHANG BINNEN HET GEMEENTELIJK BELEID, SAMENWERKING MET MAATSCHAPPELIJKE PARTNERS. Vier jaar geleden zijn we gestart met het Armoedepact, bestaande uit vertegenwoordigers van professionele en vrijwilligersorganisaties in Altena. Op deze wijze willen we met behulp van een fijnmazig netwerk de signalering en het bespreekbaar maken van armoede vergroten.

Daarnaast verwachten we dat met behulp van het Armoedepact organisaties (vrijwillig en professioneel) elkaar weten te vinden in de aanpak van armoede en dat we ook signalen en vragen krijgen, die de uitvoering van de Agenda Armoedepreventie- en bestrijding actueel houden. In het bijzonder is naast woningbouwcoöperaties de bibliotheek een continue en belangrijke partner in de vorm van het informatiepunt documentatie overheid (IDO), ondersteuning bij Laaggeletterdheid en service bij de indiening van de belastingaangifte. Voor de beleidsmatige advisering richten we ons tot de BASDA. Diaconieën oriënteren zich steeds meer op hoe zij concreet kunnen bijdragen aan armoedebestrijding. Waar nodig en mogelijk zullen we binnen de samenwerking team Samenleving en teams Sociaal Domein de uitvoering van de Agenda als vast agendapunt opvoeren. Een deel van de uitvoering van de regelingen minimabeleid wordt door onze eigen teams Sociaal Domein uitgevoerd; een ander deel van de regelingen door vrijwillige en professionele organisaties. We zullen bespreken op welke wijze in de vorm van netwerkversterking de afstemming en samenwerking in de uitvoering verbeterd kan worden. Daarbij past het voornemen om de effectiviteit van de armoedebestrijding gericht op ondernemers en zzp’ers waar mogelijk te versterken.

Zo ook zullen we het belang van inwoners met een minimuminkomen en duurzaamheid in Altena niet uit het oog verliezen.

14

Armoede komt niet alleen Als je als kind in armoede opgroeit of niet beter weet dat je niet werkt, maar dat je met een uitkering de rekeningen betaalt dan vraagt het extra inzet om een betaalde baan te vinden met voldoende inkomen. Daarnaast is de samenleving in de laatste decennia steeds complexer geworden. Veel regels, ingewikkelde schrijftaal, alleen maar digitale dienstverlening en verleidelijke reclame maken het leven voor een deel van onze bevolking heel ingewikkeld. Als je laaggeletterd bent of minder lang voortgezet onderwijs hebt gevolgd, vraagt het veel inspanning om zaken als verzekeringen, leningen of belastingen te overzien. Dan kan het zomaar mis gaan en schulden zijn dan dichtbij. Het aantal mensen, die geen gebruik maken van regelingen, waar mee ze hun inkomen kunnen aanvullen; mensen die schulden hebben en mensen, die aangeven dat de overheid voor hen onbereikbaar is of zo wordt ervaren is in de afgelopen decennia langzaam maar gestaag toegenomen.

Beleidsvoornemens: Continueren: Het Armoedepact als fijnmazig netwerk blijven ondersteunen in de ontwikkeling naar onderlinge uitwisseling en samenwerking tussen de deelnemers van het pact. Versterken: Afstemming beleid en uitvoering tussen team Samenleving en teams Toegang en Regie regelmatig afstemmen, evalueren en bijstellen. Afstemming informatie, advies en begeleiding van inwoners met een minima-inkomen met dienst- en hulpverlenende organisaties uitbreiden. Dat betreft zowel vrijwilligers als professionele organisaties. Communicatiemiddelen (opnieuw) beter afstemmen op de doelgroep, rekening houdend met taalgebruik, meer beeld, minder tekst en soort informatiedragers. O.a. in de vorm van de uitwerking van dienstverlening aan kwetsbare (groepen) inwoners. Vernieuwen: Integraal beleid en samenwerking rond thema’s duurzaamheid, in het bijzonder energie, ondernemersklimaat en arbeidsmarkttoeleiding, werkende armen en gezondheid vormgeven. B. BEGELEIDING NAAR BETAALD WERK Het versterken van de zelfredzaamheid van inwoners staat voorop en het hebben van een eigen inkomen met behulp van een onderneming of een betaalde baan draagt daar het meest aan bij. Naast een inkomen draagt werk bij aan sociale contacten, zelfrespect en eigen ontwikkeling. Zaken die kunnen bijdragen aan een emotioneel welzijn.

Het omvangrijke beroep op de Tozo-regeling laat zien dat er in Altena veel zelfstandig ondernemers zijn, die met behulp van inkomenssteun hun weg gevonden hebben. Een deel van hen zal meer hulp nodig hebben bij het vinden van betaald werk of herstart van hun onderneming. De gemeente heeft vanuit de Participatiewet de taak om inwoners, die afhankelijk zijn van de P-wet uitkering naar betaald werk (m.b.v. werkervaring) te begeleiden. MidZuid is onze belangrijkste partner in de uitvoering. Daarnaast lopen er een aantal lokale projecten.

15

Beleidsvoornemens: Versterken: Samenwerking met Mid Zuid gericht op oriëntatie, scholing en re-integratie van inwoners met een grote afstand tot de arbeidsmarkt. Vernieuwen: We zijn gestart met de evaluatie van ons aanbod aan begeleiding in werkervaring, bijpassende scholing en begeleiding naar betaald werk. Op basis van deze evaluatie zullen we een samenhangend meer lang termijnbeleid gericht op Werk en werkervaring in 2023 opstellen. In het bijzonder een Nazorgtraject uit te werken, zodat cliënten zo goed mogelijk de armoedeval kunnen vermijden niet terugvallen in de uitkering. Onderzoeken op welke wijze werkende armen bereikt kunnen worden. C. VOORKOMEN VAN EN HULP BIJ BETALINGSACHTERSTANDEN EN SCHULDEN Passend bij zelfredzaamheid hoort dat iedereen haar of zijn financiële huishouding op orde houdt. Schulden, te beginnen met betalingsachterstanden doen hier afbreuk aan. Vanuit samenredzaamheid is het belangrijk er” snel bij te zijn” als er betalingsachterstanden ontstaan en dit niet op te laten lopen. Enerzijds is er een zakelijk financiële dienstverlening nodig om schulden te saneren en een schone lei te bereiken. Daar schakelen we de Kredietbank Nederland voor in. Anderzijds is voorkomen beter dan genezen: Vroeg erop Af! Betekent mensen attenderen en contact zoeken om hulp te bieden bij betalingsachterstanden voordat de schuld ontstaat is beter.

Inwoners krijgen niet zomaar schulden. Er zijn verschillende oorzaken variërend van niet zelfstandig financiën kunnen beheren tot gezondheidsproblemen, die maken dat er geen aandacht voor is. Afsluiten van (te) dure contracten. Schulden leidt vaak tot blikvernauwing en korte termijn beslissingen. Dan is duurzame hulp en ondersteuning geboden. Dat biedt nu het algemeen maatschappelijk werk naast cliëntenondersteuners van het team P-wet. Waar dat helpend kan zijn zullen we de ondersteuning bij het sluiten van voordeliger contracten ( met specialistische behulp bijvoorbeeld) onderzoeken. Mensen in armoede voelen zich door anderen vaak niet begrepen in de keuzes die zij maken. Waarom laat je de post een jaar lang ongeopend liggen? Waarom heb je wel huisdieren als er geen geld is voor eten? Waarom koop je wel een nieuwe fiets voor je kind als daardoor de energierekeningen blijven liggen?

Beleidsvoornemens: Versterken: De pilot Vroeg erop af, gericht op betalingsachterstanden uitvoeren, samenwerking zoeken met partners die energiezuinig wonen ondersteunen daarbij, evalueren, eventueel aanpassen en continueren.

16

Vernieuwen: Onderzoeken op welke wijze het initiatief tot de inzet van Schuldhulpmaatjes kan worden gesteund. De inzet van vrijwilligers en ervaringsdeskundigen maakt hier onderdeel vanuit. Op basis van de evaluatie Vroeg erop Af! - gesprekken met de Kredietbank en de eerste ervaring met de opgave maatschappelijk werk in de subsidietender zullen we onderzoeken op welke wijze we het Schuldhulpverleningsbeleid kunnen versterken. In 2023 stellen we een aanvullend beleidskader Schuldhulpverlening op. Onderzoeken op welke wijze we als gemeente in samenwerking met andere organisaties ervaringsdeskundigen kunnen inzetten ten behoeve van laagdrempelige begeleiding schuldhulpverlening. D. (AANVULLENDE) INKOMENSONDERSTEUNING Voor wie geen enkel inkomen heeft verleend de gemeente een bijstandsuitkering volgens de Participatiewet. Voor zelfstandige ondernemers en arbeidsongeschikten 50-plussers bestaat er aparte regelgeving die bij de P-wet aansluit. Uit onderzoek blijkt dat veel mensen, die afhankelijk zijn van een bijstandsuitkering niet uitkomen. Een uitgebreid pakket van aanvullende regelingen voorziet (deels) in dat tekort. Dat varieert van een inkomensondersteuning tot een vergoeding voor maaltijden voor ouderen. Financiële ondersteuning van de Voedselbank maakt dit pakket compleet. Beleidsvoornemens: Continueren: De bestaande inkomensondersteunende maatregelen voortzetten.

Aangevuld met de dienst- en hulpverlening door onder andere algemeen maatschappelijk werk, Voedselbank en Leergeld WBO. Maatwerk in de verlening van inkomensondersteunende maatregelen, maar ook bij toeleiding naar werk is belangrijk. De nieuwe verordening Sociaal Domein biedt daarvoor een basis, die in de wijze van indicatiestelling en verstrekking van voorzieningen merkbaar moet worden. De rijksregeling eenmalige energietoeslag 2022 verlengen naar het jaar 2023 en uitvoeren. Vernieuwen: Onderzoek naar de mogelijkheden inwoners met een minimuminkomen in 2023 een Altenabon te verstrekken. Het aandeel ouderen met een minimuminkomen is in Altena relatief groot. We zullen voor om in 2024 verder te onderzoeken op welke wijze de bestaande regelingen vallend onder het Activiteitenfonds voldoende bekend zijn bij ouderen en of deze voldoende bij hun behoeften aansluiten. Op basis van de bevindingen het beleid al dan niet aan te passen. Werkende armen bereiken we als gemeente mondjesmaat. Een aanpak ontwikkelen in 2024 om het bereik onder deze inwonersgroep te vergroten om zo het gebruik van inkomensondersteunende maatregelen te stimuleren.

17

In het kader van het Energieloket en de ondersteuning van het energiezuinig wonen zullen we een project inrichten, waarbij wij inzetten op in op de vervanging van oude, onzuinige elektrische apparatuur en andere energiebesparende maatregelen. Onderdeel van de inrichting van dit project is de nadere bepaling van de doelgroep, de wijze van aansluiting bij bestaande minimaregelingen en de vorming van een fonds. E. ONDERSTEUNING BIJ LEEFSTIJLONTWIKKELING EN SOCIALE PARTICIPATIE Als je weinig geld hebt dan heb je weinig mogelijkheden om aan betaalde activiteiten mee te doen. En zelfs al zou het wel mogelijk zijn, maken zorgen dat veel mensen daar geen zin in hebben en er niet toe komen. Zelfs in een situatie van financiële stabiliteit is er vaak onvoldoende ruimte in het hoofd om aan te sluiten bij sociale activiteiten of met de eigen gezondheid aan de slag te gaan. Vanuit Altena stimuleren we het meedoen van kinderen en jongeren met behulp van het Kindpakket en Kinderkledingpakket. Gezien het stijgend aantal kinderen dat daar gebruik van maakt voorziet dit in een behoefte. Daarnaast kennen we het Activiteitenfonds, waar volwassen bijstandsuitkeringsgerechtigden gebruik van kunnen maken voor de bekostiging van hun eigen activiteiten, die gericht zijn op sociale participatie.

Het vrijwilligerssteunpunt bemiddelt vrijwilligers naar vrijwilligerswerk en organisaties, die behoefte hebben aan vrijwilligers naar mogelijke kandidaten. Het steunpunt bemiddelt ook mensen die afhankelijk zijn van de bijstand naar vrijwilligerswerk.

Beleidsvoornemens: Continueren: De huidige minimaregelingen worden gelijktijdig met de verordening Sociaal Domein gemoderniseerd. De evaluatie van de huidige regelingen is beperkt en waar mogelijk zullen we bij het onderdeel monitoren daar in de toekomst opnieuw aandacht aan besteden. Versterken: Met behulp van de reguliere communicatiemiddelen de gemoderniseerde regelingen bekendheid te blijven geven aan de doelgroepen en inwoners in het algemeen. In het kader van de Coronacrisismaatregelen hebben we in het najaar 2021 geïnventariseerd hoe het gaat met de afdelingen Zonnebloem, ouderenbonden etc. In een vervolg daarop kunnen we in 2024 bekijken hoe we meer informatie kunnen verzamelen over de ouderen met een minimuminkomen en wat we daarvoor als gemeente in overleg met de ouderenorganisaties en sociaal werk meer kunnen betekenen.

Versterken: Ontmoetingsplekken in het kader van het ‘Oog voor Elkaar’ georganiseerd door Trema in het kader van de subsidietender 2022-2025 bieden de mogelijkheid om inwoners met een minimuminkomen elkaar te laten ontmoeten. Dit draagt bij aan sociale participatie, maar kan ook hulp op basis van ervaringsdeskundigheid in combinatie met laagdrempelige professionele dienstverlening dichtbij brengen. Een belangrijke randvoorwaarde is wel dat de bekostiging van deze Ontmoetingsplekken op voldoende niveau wordt gebracht.

18

Vernieuwen: In 2023 of 2024 samen met Leergeld West Brabant Oost (en de regiogemeenten) een onderzoek naar de ervaringen met het Kindpakket en het Kinderkledingpakket te doen. In 2024 de ervaringen van cliënten met het Activiteitenfonds, de Regeling Bijzondere kosten en de Collectieve zorgverzekering te onderzoeken. Deze resultaten te benutten voor een nieuwe Agenda Armoedepreventie en – bestrijding na 2025. Financiële middelen voor individuele leefstijlontwikkeling zijn beschikbaar. Toekenningen uit het Activiteitenfonds kunnen ook besteed worden aan sport, begeleide fysiotherapie, een kookcursus of een andere gezondheid bevorderende activiteit. In het kader van het beleidskader gezondheid en sport specifieke aandacht besteden aan inwoners met een minimuminkomen en een gezondheidsrisico. We zoeken aansluiting en samenwerking met de projecten van de GGD West Brabant en de regio agenda volksgezondheid, waarin o.a. in het overleg gemeenten -zorgverzekeraars West-Brabant aan gewerkt wordt. Initiatieven van kerken, diaconieën of andere vrijwilligersorganisaties om activiteiten te ontwikkelen om meer mensen, die met financiële knelpunten te maken hebben zullen worden ondersteund. We denken daarbij aan o.a. Schuldhulpmaatje, info bezoekvrijwilligers e.a. F.

MONITOREN, ONDERZOEKEN EN EVALUEREN In overleg met de data-analist Sociaal Domein kunnen we de cijfers van de mensen die gebruik maken van de gemeentelijke regelingen systematischer en eenvoudiger? In beeld brengen en de ontwikkeling daarin duiden. Rapportages in het kader van de subsidietender Welzijn en Leergeld WBO ontvangen we jaarlijks. Voorstellen voor meer kwalitatief onderzoek hebben we geformuleerd bij de paragraaf Leefstijlontwikkeling en Sociale participatie. Onderzoek uitgevoerd door bijvoorbeeld de GGD West Brabant voegen we daaraantoe. Centrale vraag bij deze kwantitatieve en kwalitatieve gegevens zal gericht zijn op in hoeverre de Agenda Armoedepreventie en bestrijding bijdraagt aan * financiële stabiliteit, emotioneel welzijn en voldoende sociale contacten4.

Beleidsvoornemens: Vernieuwen: Eén keer per jaar alle cijfers op een rij zetten, gegevens van de GGD West Brabant toevoegen, te verbinden met de rapportages vanuit de opgaven van de subsidietender en waar nodig andere stakeholders zoals de woningcoöperatie, Vluchtelingenwerk en de Voedselbank.

4

Armoede, chronische stress en gezondheid in de gemeente Den Haag RIVM 2019

19

In de begroting 2023 hebben we aangegeven dat we het belangrijk vinden dat om minima bij financiële problemen. We verwachten door de ontwikkeling van sterke kernen, waarbij ruimte is voor ontmoeting en waar mensen naar elkaar omzien veel problemen kunnen worden voorkomen. De versterking van de dienstverlening aan kwetsbare groepen sluit daarop aan. Onderstaande middelen zijn beschikbaar om deze onderdelen van het Activiteitenplan 2023 uit te voeren. Activiteit

2023

2024

2025

2026

Dienstverlening kwetsbare groepen

€ 99.000

€194.000

€199.000

€217.000

Vroeg erop af

€100.000

€100.000

€100.000

€100.000

Ontmoetingsplekken in kernen

€ 50.000

€100.000

€150.000

€150.000

Daarnaast zullen we op basis van de raadsbesluiten in de vergadering van 8 november jl. onderzoek doen naar de inzet van schuldmaatjes, ervaringsdeskundigen en een Altenabon voor minima. Op basis van deze onderzoeken zullen we aanvullende financiële voorstellen voorleggen. Dat geldt ook de ontwikkeling van het project en fonds gericht op de verstrekking van energiezuinige huishoudelijke apparaten aan minimahuishoudens. Activiteiten waarvoor geen middelen beschikbaar zijn in de begroting 2023, zullen onderdeel zijn van de integrale afweging bij reguliere P&C documenten.

20