Bestuurlijke reactie op Rekenkamerrapport Jeugdhulp

Rekenkamer Altena De heer G. Schermers

Geachte heer Schermers, Het college spreekt zijn waardering uit voor het door u verrichte onderzoek en de daarin opgenomen inzichten. Uw onderzoek draagt bij aan het reflecteren op de uitvoering van jeugdhulp en de samenwerking binnen het sociaal domein in de gemeente Altena. We vinden het pijnlijk dat de ouders die meededen aan een interview tegen knelpunten zijn aangelopen en erkennen de impact die dit kan hebben gehad. Jaarlijks krijgen zo’n 1200 jeugdigen en hun ouders en/of verzorgers uit Altena hulp bij opvoeden en opgroeien. Het college hecht er groot belang aan om hen passende ondersteuning en hulp te bieden, en blijft zich daar met volle inzet voor inspannen. We realiseren ons dat de jeugdhulp in Altena, net als in veel andere Nederlandse gemeenten, structurele uitdagingen kent, zoals wachttijden, versnippering in de toegang en de wens om meer en vaker preventieve hulp te kunnen verlenen. Tegelijkertijd is het belangrijk te beseffen dat deze kwesties samenhangen met bredere landelijke en systematische ontwikkelingen binnen de jeugdhulp. Landelijke context en kaders De uitkomsten van het rapport sluiten aan bij conclusies die getrokken worden in landelijke akkoorden, zoals de Hervormingsagenda Jeugd 20232028, het Toekomstscenario Kind- & Gezinsbescherming en de Norm voor opdrachtgeverschap Jeugd van de VNG.

Deze kaders leggen de nadruk op gezamenlijke verantwoordelijkheid van gemeenten, rijksoverheid en zorgaanbieders voor het versterken van de sociale basis, het verkorten van wachttijden en het vergroten van de effectiviteit van jeugdhulp. Altena werkt actief aan deze doelen, met het regionale programma NVO Jeugd, de inkoopstrategie ‘Op maat en dichtbij’ en de overgang naar een Stevig Lokaal Team vanaf 2027. Deze stappen moeten zorgen voor laagdrempelige toegang, meer aandacht voor preventie en signalering, en een integrale aanpak rondom gezinnen. Lopende verbeterplannen Het college erkent dat niet alle geïnterviewde gezinnen zich goed gehoord of geholpen voelden, wat uiteraard teleurstellend is. Tegelijkertijd zien we dat de conclusies en aanbevelingen voor een groot deel overeenkomen met de probleemanalyse waarop de veranderstrategie richting 2027 is gebaseerd. Dat betekent dat veel aanbevelingen al worden opgepakt. Het college werkt onder andere aan:

1/6

Datum verzonden

Uw brief Nota van bevindingen rekenkameronderzoek jeugdhulp voor bestuurlijk wederhoor Ons kenmerk D2025-11-005189 2025-030068 Betreft Bestuurlijke reactie rekenkameronderzoek Jeugdhulp 2024-2025 Bijlage(n) 0 Team Team Samenleving

Gemeentehuis Altena Sportlaan 170 4286 ET Almkerk Postbus 5 4286 ZG Almkerk T (0183) 516100 E info@gemeenteAltena.nl

www.gemeenteAltena.nl

•

•

• •

Het versterken van de sociale basis en preventie, via programma’s als Kansrijke Start en door inzet van verbindingsfunctionarissen in het onderwijs. Deze functionarissen bieden laagdrempelig advies bij zorgen over de ontwikkeling van kinderen op school en kunnen passende jeugdhulp inschakelen. Zo wordt er vroegtijdig ondersteuning geboden. De Proof of Concepts (POC’s) ‘Stevig Lokaal Team Altena 2025 – 2026’, die centraal staan in de lokale transformatie. Hier draait het om één centraal team met vaste aanspreekpunten per gezin, die niet alleen regie voert maar ook direct zelf passende hulp verleent bij opvoed- en opgroeiproblemen. In nauwe samenwerking met onderwijs en huisartsen en extra aandacht voor preventie. Het terugdringen van wachttijden binnen OnS Altena door de taskforce wachttijden jeugd. Intensieve samenwerking binnen jeugdhulpregio WBO. Met de nieuwe gezamenlijke inkoopstrategie voor 2027 wordt gewerkt aan taakgerichte samenwerking en gedeelde verantwoordelijkheid voor kwaliteit, doelmatigheid en innovatie binnen de jeugdhulp.

Het college merkt op dat uw bevindingen zijn gebaseerd op gesprekken met een kleine groep gezinnen en uitvoeringspartners. Hoewel deze signalen waardevol zijn, plaatst het college de conclusies in breder perspectief door ze te combineren met andere bronnen. Zoals bijvoorbeeld de regionale monitor WBO, klanttevredenheidsonderzoeken en actuele ontwikkelingen zoals de POC’s, inkoopstrategie 2027 en de koers sociaal domein 2023. Daarnaast constateert het college dat de lijn van bevindingen naar conclusies naar vervolgens aanbevelingen niet altijd vanzelfsprekend is in uw rapport. Reactie per aanbeveling U geeft acht aanbevelingen mee om de doeltreffendheid en doelmatigheid van het jeugdbeleid te verbeteren, en signalering en preventie van problematiek bij jeugdigen te versterken. Hieronder geven we een reactie per aanbeveling. Aanbeveling 1.1: Los wachttijden bij de gemeentelijke toegang op korte termijn op Het college vindt het belangrijk dat inwoners kunnen vertrouwen op de regels uit de Verordening Sociaal Domein. Daarom is er op 1 juli 2025 een speciale aanpak gestart, aangestuurd door een taskforce. Deze aanpak richt zich vooral op het verkorten van de wachttijden bij OnS Altena. Met jeugdhulpaanbieders hebben we in contracten afgesproken dat zij de actuele wachttijden op hun website te vermelden.

Ook zullen we de aanbevelingen van de Rekenkamer nadrukkelijk onder de aandacht brengen bij de contractmanagers van Regio WBO. Op landelijk niveau wordt gewerkt aan beter inzicht en kansen voor verbetering rondom wachttijden en wachtlijsten bij zorgaanbieders. We hebben hoge verwachtingen van deze landelijke aandacht voor het onderwerp.

Aanbeveling 1.2: Zorg voor een vaste gids per gezin 2/6

www.gemeenteAltena.nl

Het college erkent het belang van een vaste contactpersoon voor elk gezin. In Altena noemen we dit niet een gids maar een contactpersoon of regisseur. Volgens de serviceformules streven we bij ‘dienstverlening op maat’ – zoals die in het sociaal domein – naar één contactpersoon per gezin. Deze serviceformules zijn door het college vastgesteld. De Rekenkamer merkt terecht op dat dit in de praktijk beperkt lukt, door personeelsverloop, ziekteverzuim en de inzet van een flexibele schil met inhuurkrachten. Toch blijft ons doel om gezinnen zoveel mogelijk een vaste regisseur te bieden. Onderdeel van de taken van regisseurs in het sociaal domein is ook om regelmatig contact met jeugdigen, ouders en zorgaanbieders te houden om samen te evalueren hoe het gaat. Dit vinden we belangrijk, maar tegelijk zorgt het er ook voor dat regisseurs minder nieuwe gezinnen kunnen helpen. Bij het terugdringen van wachttijden onderzoeken we daarom of deze ambitie, binnen onze eigen en wettelijke kaders, anders kunnen invullen en daarmee de wachttijden kunnen verkorten. Aanbeveling 2.1: Formuleer beleidsdoelen SMART en stel KPI’s op voor het verbeteren van de dienstverlening Het college vindt het belangrijk dat beleidsdoelen helder en meetbaar zijn. De gemeenteraad heeft het beleidskader vastgesteld ‘Gewoon Opgroeien in Altena – een preventieve aanpak’.

Indicatoren bij de beleidsdoelen worden gemeten via onafhankelijk cliëntonderzoek en door organisaties zoals de GGD. Helaas is de respons op het onafhankelijk clientonderzoek vaak te laag om betrouwbare conclusies te trekken. We kijken daarom of we de eigen klantcontactmonitor kunnen gebruiken om dit te verbeteren. Het is goed om te realiseren dat veel effecten pas op lange termijn zichtbaar zijn, zoals het aantal jongeren met mentale klachten. Indicatoren als maximale wachttijd en het percentage gezinnen met een vaste contactpersoon passen bij beleidsdoelen voor onze dienstverlening in het sociaal domein in brede zin. In Altena is er nog geen integraal beleidskader sociaal domein. De nieuwe Koers Sociaal Domein 2030 die momenteel wordt opstelt, biedt een kans om nieuwe ambities te formuleren. Aanbeveling 2.2: Pas methodiek procesgericht verbeteren toe bij Jeugdzorg In de zomer van 2025 is de methode ‘procesgericht verbeteren’ toegepast op het proces voor het aanvragen van opvoedondersteuning en jeugdhulp. Daarbij is het hele werkproces uitgewerkt en vastgelegd in een werkinstructie die samen met het ‘handboek jeugd’ als leidraad dient. Dit gebeurde intern binnen onze organisatie. Als mogelijke volgende stap kunnen we deze aanpak herhalen, maar dan in samenwerking met ketenpartners door samen een procesverbeterteam te vormen.

We willen echter zorgvuldig omgaan met deze partners, zeker omdat zij vaak samenwerken met meerdere gemeenten om gezinnen te helpen. Daarom geven we deze aanbeveling als eerste mee aan onze contractmanagers binnen regio WBO; zij voeren overleg met alle regionale jeugdhulpaanbieders. Ook zullen we dit onderwerp bespreken tijdens reguliere netwerkoverleggen met partijen uit het onderwijs en de jeugdgezondheidszorg. 3/6

www.gemeenteAltena.nl

Aanbeveling 3.1: Maak de toegang tot preventieve hulp laagdrempeliger en zichtbaarder Het college onderschrijft het belang van een toegankelijke en herkenbare preventieve hulpstructuur. In lijn met deze aanbeveling is op regionaal en lokaal niveau al ingezet op initiatieven die bijdragen aan laagdrempelige ondersteuning en vroegsignalering, zoals Stichting Buurtgezinnen, Kansrijke Start, verbindingsfunctionarissen en de ontwikkeling van het Stevig Lokaal Team (SLT) in de vorm van een Proof of Concept (POC). Binnen de POC’s wordt gewerkt aan één centrale toegang, vaste gezichten per gezin en nauwe samenwerking met onderwijs, huisartsen en andere partners in de sociale basis. Dit vergroot de zichtbaarheid van hulp en versterkt de preventieve functie. Uw aanbeveling sluit aan bij de ontwikkelopdracht van het SLT en de lopende verbeterplannen. In 2026 wordt voor het tweede en laatste jaar geëxperimenteerd met de werkwijze van het SLT. In dit jaar wordt het aanbod beter vindbaar gemaakt en breed gecommuniceerd, onder andere via sociale media. Ook worden bestaande ingangen bij scholen (via de verbindingsfunctionarissen) en huisartsen benut, waarbij jeugdconsulenten kortdurende spreekuren houden. Het beschikbare aanbod wordt gecommuniceerd via verschillende kanalen.

Zo wordt informatie gedeeld via de gemeentelijke website, de gemeentepagina in de krant, de website van LimonadeBrigade Altena, Instagram van Jongerenwerk en via de Sportcoaches. Alle platforms worden actief bijgehouden door de beheerders, zodat informatie actueel en toegankelijk blijft. Ook worden workshops, voorlichtingsbijeenkomsten en vaste ontmoetingsmomenten voor ouders en jongeren georganiseerd door onder andere de LimonadeBrigade, leerplichtambtenaren en jongerenwerkers. De POC in Altena bouwt voort op deze voorzieningen en experimenteert met verbeteringen in communicatie, herkenbaarheid en samenwerking, zodat preventieve hulp voor alle inwoners zichtbaar, toegankelijk en laagdrempelig blijft. Aanbeveling 3.2: Versterk de samenwerking en regie tussen sociale basis, toegang en specialistische hulp Het college hecht groot belang aan een goede samenwerking en regie tussen de sociale basis, toegang en specialistische hulp. Binnen de POC’s ligt nu de regie voor afstemming en warme overdracht bij de jeugdprofessional, waarbij aanvullende expertise tijdelijk wordt betrokken waar nodig. Vanaf 1 januari 2027 zal de regie volledig bij het SLT liggen. Het team is expliciet verantwoordelijk voor gezamenlijke casusbesprekingen en samenwerking met de sociale basis.

Omdat het SLT altijd betrokken blijft en aanvullende expertise tijdelijk wordt betrokken waar nodig, is er bovendien minder overdracht naar andere partijen nodig. In de tussentijd werken we aan betere samenwerking tussen de teams binnen OnS Altena. Dit sluit aan bij de aanpak wachttijden jeugd.

4/6

www.gemeenteAltena.nl

Aanbeveling 3.3: Bereik specifieke doelgroepen beter Het college onderschrijft dat specifieke doelgroepen een specifieke aanpak en ondersteuning vragen. Voor gezinnen die identiteitsgebonden zorg vragen, zoals hulp met een christelijke signatuur, zijn reeds stappen gezet. We werken al langer aan een sterkere verbinding tussen jeugdhulp, onderwijs en kinderopvang. We zijn erg dankbaar voor de inspanning van onder meer onderwijspartner Berséba, die actief meewerkt aan acties die we uitvoeren samen met jeugdhulpregio WBO. Ook wordt gewerkt aan collectieve ondersteuning in het speciaal basisonderwijs, bijvoorbeeld via SBO De Akker. Ook binnen de POC wordt aandacht besteed aan passende communicatie en hulp aan deze groep. Het belang van het bedienen van specifieke doelgroepen en aansluiten bij hun cultuur, is meegenomen in de regionale aanbesteding. Waar mogelijk binnen het aanbestedingsrecht is dit meegenomen in selectiecriteria voor zorgaanbieders. In de dialogen die met kandidaten worden gevoerd, wordt dit nog expliciet benadrukt. Uw signaal dat ook gezinnen met een migratieachtergrond en laaggeletterden extra aandacht vragen, wordt dankbaar ontvangen. We zullen onderzoeken op welke wijze we deze doelgroepen beter kunnen bereiken met onze communicatie.

Overkoepelend aanbeveling: Veranker bovenstaande punten in de ontwikkelopdracht voor het Stevig Lokaal Team Uw conclusies en aanbevelingen sluiten aan bij de probleemanalyse waarop de veranderstrategie voor 2027 is gebaseerd. De aanbevelingen zien we voor een belangrijk deel van ook terug in de inkoopopdracht voor het SLT. Ook in de ontwikkeling na 2027, zullen we hier oog voor blijven houden. Communicatie Tijdens de Altenatafel van 25 november a.s. zal de Rekenkamer haar rapport presenteren. De portefeuillehouder kan daar de reactie van het college toelichten. Vervolg In Altena werken we, samen met onze lokale en regionale partners, aan een nieuwe manier om hulp voor jeugd en gezinnen te organiseren. Vanaf 2027 gelden er afspraken die beter aansluiten bij de Regiovisie WBO Jeugd en het beleidskader ‘Gewoon opgroeien in Altena’, die eerder door onze raad zijn vastgesteld. Tot die tijd blijft het prioriteit om onze inwoners op tijd en op maat ondersteuning te bieden bij opvoeden en opgroeien. De eerste tussentijdse rapportage van de taskforce ‘Aanpak wachttijden jeugd’ zal in december worden aangeboden. Het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Altena, de secretaris,

5/6

de burgemeester,

www.gemeenteAltena.nl

P.J.E. Breukers

6/6

drs. E.B.A. Lichtenberg MCM

www.gemeenteAltena.nl