2025-02-13 Raadsinformatiebrief Bereikbaarheidsarmoede

Raadsinformatiebrief Brief van het college aan de raad onderwerp Bereikbaarheidsarmoede Publiekstoelichting Altena heeft onderzoek laten uitvoeren naar bereikbaarheidsarmoede binnen onze gemeente. Dit gaat over inwoners die onvoldoende toegang hebben tot, of onvoldoende gebruik kunnen maken van vervoer en zich daarom moeizaam kunnen verplaatsen. Voorbeelden van oorzaken zijn het complexe (openbaar vervoer)systeem, de betaalbaarheid en de beschikbaarheid van vervoer. Voorbeelden om bereikbaarheidsarmoede tegen te gaan, zijn de start van Bravoflex, het inzetten van Mobiliteitsconsulenten en de invoering van Automaatje. Portefeuillehouder Hans Tanis

Datum verzonden 13-02-2025 Ons kenmerk D2024-07-011789.2 2023-013479 Behandeld door Bram van de Vrande - Vos Team Programma Mobiliteit Telefoonnummer 0183-516397 E-mail b.vandevrande @gemeentealtena.nl Bijlage(n) 1. Onderzoek tegengaan bereikbaarheidsarmoede Altena 10 juni 2024

Van de raad gevraagde actie Kennisnemen van de stappen die wij zetten om bereikbaarheidsarmoede in onze gemeente tegen te gaan. Geachte leden van de raad, Aanleiding Het onderwerp bereikbaarheidsarmoede is de afgelopen periode een terugkerend onderwerp in uw raad. Met deze raadsinformatiebrief informeren wij u over de voortgang van de aanpak van bereikbaarheidsarmoede. Inleiding Er zijn veel manieren waarop mensen beperkt kunnen worden in hun mobiliteit. Hoe dit wordt ervaren, verschilt per persoon. Niet alleen reistijd en reiskosten kunnen het lastig maken om te reizen, maar ook zaken als angst voor druk verkeer. Bovendien hebben deze barrières niet alleen te maken met infrastructuur en vervoer, maar ook met andere zaken zoals sociale en economische factoren. Als iemand door een combinatie van slecht vervoer, persoonlijke omstandigheden of de plek waar hij of zij woont moeite heeft om belangrijke plaatsen te bereiken, zoals werk, zorg of sociale contacten, spreken we van bereikbaarheidsarmoede. Dit kan ervoor zorgen dat iemand minder kan deelnemen aan de samenleving en dat de kwaliteit van leven afneemt. Met alleen mobiliteitsbeleid ontstaat geen bereikbaarheid voor

1/7

www.gemeenteAltena.nl

iedereen. Het oplossen van bereikbaarheidsarmoede vraagt ook om integraal beleid. Onderzoek Vanwege de complexe problematiek rondom bereikbaarheidsarmoede hebben wij een verkenning laten doen naar bereikbaarheidsarmoede in onze gemeente. Hierbij hebben wij gebruik gemaakt van de Integrale Kijk Op Bereikbaarheid (IKOB) methode. In de bijlage bij deze brief treft u het uitgevoerde onderzoek aan. Uit dit onderzoek volgt dat er vijf obstakels kunnen worden ervaren in het kader van bereikbaarheidsarmoede: • Bruikbaarheid. Wat zijn de randvoorwaarden om een vervoersvorm te gebruiken? Hierbij valt bijvoorbeeld te denken aan rijbewijs, toegankelijkheid voor mensen met een beperking en mensen met een kinderwagen. • Begrijpelijkheid. Is het systeem begrijpelijk in het gebruik? Zijn alle mogelijkheden bekend? Is bijvoorbeeld het online kopen van een ov-kaartje of uitstippelen van de reis gebruiksvriendelijk of vereist het veel (voor)kennis? • Beleving. Hoe voelt het? Wordt de vervoersvorm als veilig, betrouwbaar en toegankelijk beschouwd? • Betaalbaarheid. Kan iedereen zich de vervoersvorm veroorloven? • Beschikbaarheid. Is de vervoersvorm beschikbaar wanneer en waar dat nodig is? Het begrijpen van deze obstakels zorgt ervoor dat we gepaste maatregelen kunnen bedenken voor de obstakels die ervaren worden.

Hieronder gaan we per onderdeel in op de maatregelen die we getroffen hebben op dat onderdeel. 1. Bruikbaarheid

•

•

•

2. Begrijpelijkheid

2/7

•

Nagenoeg alle haltevoorzieningen van de Brabantliner en de Bravolijnen zijn de afgelopen jaren door de gemeente(n) aangepast voor mensen met een beperking. Bij de (grotere) haltevoorzieningen zoals de drie op/uitstaphaltes langs de A27 en Kromme Nol werken we aan de realisatie van onder andere voldoende en veilige fietsparkeerplaatsen maar ook prettigere wachtvoorzieningen. Buurtbushaltes zijn niet altijd toegankelijk voor alle gebruikers. Dit komt enerzijds doordat de buurtbussen een relatief hoge instap hebben. Anderzijds doordat de buurtbus feitelijk overal langs de route stopt. Ook daar waar geen (aangepaste) haltes liggen. Surplus Welzijn heeft sinds een jaar twee Mobiliteitsconsultenten ingezet. Deze consulenten helpen onze inwoners letterlijk op weg door informatie, training en hulp te geven hoe mensen gebruik kunnen maken van onder andere het OV.

www.gemeenteAltena.nl

•

•

3. Beleving

•

•

4. Betaalbaarheid

•

5. Beschikbaarheid

•

•

1

We werken aan een fysieke en digitale mobiliteitskaart en mobiliteitskrant waarin we met woord en beeld aan onze inwoners uitleggen welke mogelijkheden er zijn. In het voorjaar van 2025 wordt deze uitgebracht. We bereiden ‘informatiekaarten’ voor waarmee iemand die Nederlands niet machtig (genoeg) is, kan communiceren met buurtbuschauffeurs. Via oa de Mobiliteitsconsulent en het Informatiepunt Digitale Overheid zal deze informatie over het openbaar vervoer worden verstrekt. We werken mogelijkheden uit om de HUBs bij Hank, Nieuwendijk, de Tol en de Kromme Nol en de buurtbus HUB in Almkerk gefaseerd te voorzien van fietskluizen zodat ook relatief duurdere (elektrische) fietsen veilig kunnen worden gestald. Daarnaast werken we aan comfortabele(re) wachtvoorzieningen en pakketkluizen. Jaarlijks vindt overleg plaats met de buurtbusverenigingen waarbij wordt bezien of aanpassingen van haltevoorzieningen, routes en de inrichting van de route gewenst is. Samen met betrokkenen binnen onder andere het sociaal domein wordt nagedacht over wenselijkheid om tot een kortingsregeling voor doelgroepen te komen. Als basis voor deze gedachte denken wij aan de ‘Meedoen pas1’ van de gemeente Het Hogeland in de provincie Groningen. Dit past in de eerder genoemde suggestie van de Altenapas.

Automaatje is 2 jaar geleden in Altena gestart en is een organisatie waar vrijwilligers met hun eigen auto hun vrije tijd inzetten om dorpsgenoten naar de gewenste plaats van bestemming te krijgen. BIZ Businessparken Werkendam onderzoekt momenteel de bereikbaarheid van de industrieterreinen. Daarbij wordt gekeken naar de behoeften van gebruikers, de bundelingsmogelijkheden en mogelijke oplossingen. Met BIZ Businessparken bespreken wij de uitkomsten en de mogelijke scenario’s en kijken wij of we in gezamenlijkheid kunnen optrekken. Inmiddels zijn de resultaten van een uitgevoerde enquête besproken en worden oplossingsrichtingen uitgewerk. Naar verwachting bestaat daar in het eerste kwartaal van 2025 meer inzicht in.

https://altena.raadsinformatie.nl/modules/1/Ingekomen%20stukken/977653

3/7

www.gemeenteAltena.nl

•

•

Naast de belangrijke noord-zuidlijnen 400-401 en 402 en lijn 121 (station Den Bosch – station Gorinchem via de Tol) zijn voedende (oost-west) lijnen in de vorm van buurtbussen van belang. Het realiseren van extra op- en overstaphaltes bij de door de provincie Noord-Brabant te lanceren extra vervoerservice in West-Brabant BravoFlex ,waardoor begin 2025 alle 21 kernen in Altena een (Bravoflex opstap) bushalte hebben.

Stand van zaken: contacten met de provincie Noord-Brabant De afgelopen tijd hebben we veelvuldig contact gehad met de provincie Noord-Brabant om de problematiek rondom bereikbaarheidsarmoede onder de aandacht te brengen. Hieronder gaan we op een aantal van die contacten nader in. Brief aan formateur en Provinciale Staten Na de Provinciale Statenverkiezingen hebben wij een brief aan de formateur en de leden van de Provinciale Staten van Noord-Brabant gestuurd met daarin aandachtspunten en prioriteiten vanuit de gemeente Altena voor de komende bestuursperiode. In deze brief hebben wij aangegeven dat onze gemeente het gesprek met de provincie als concessiehouder blijft aangaan over wat nodig is voor het bereikbaar houden van onze 21 kernen. Zeker wanneer bestaande verbindingen onder druk komen te staan. De zoektocht naar alternatieven voor het bereikbaar houden van het platteland, zou wat ons betreft een gezamenlijke opdracht moeten zijn. Bestuursakkoord Samen werken we aan Brabant We zien dat onze zorgen en oplossingsrichtingen daarvoor zijn opgenomen in het bestuursakkoord 2023-2027 ‘Samen maken we Brabant! In dat bestuursakkoord wordt op pagina 21 over Openbaar Vervoer onder andere aangegeven: • Het openbaar vervoer vormt een belangrijke verbinding tussen onze steden, dorpen en het landelijk gebied. Wij vinden de bereikbaarheid en leefbaarheid van kernen belangrijk.

[..] De verbinding tussen onze steden, dorpen en kernen wordt overigens niet per definitie gerealiseerd door het laten rijden van grote bussen • We blijven gedeelde mobiliteit aanmoedigen. We juichen alternatieve en innovatieve vormen van vervoer toe om de bereikbaarheid tussen steden, dorpen en het platteland te garanderen, mits toegankelijk, bereikbaar en betaalbaar voor de reiziger. Dat betekent dat we in deze periode de prijs van de buskaartjes niet verhogen, met uitzondering van inflatiecorrecties. [..] Experimenten over openbaar vervoer In onze contacten met de provincie hebben wij aangegeven dat wij openstaan voor experimenten op het gebied van openbaar vervoer. Op die wijze hebben de drie voormalige gemeenten Aalburg, Werkendam en Woudrichem aan het begin van deze eeuw ook het buurtbussysteem als experiment geïntroduceerd.

4/7

www.gemeenteAltena.nl

Een systeem dat thans nog steeds zorgt voor een goede verbinding tussen onze kernen en met de HUBs bij Hank, Nieuwendijk, de Tol, Kromme Nol en de buurtbushub te Almkerk. Ook het omarmen van Automaatje, een initiatief van de ANWB, dat momenteel frequent wordt gebruikt zien wij als een succesvol experiment. Overige initiatieven Naast het bovenstaande heeft het college de afgelopen periode ook aandacht gehad voor een aantal andere initiatieven op het gebied van bereikbaarheidsarmoede, waarop we hieronder puntsgewijs ingaan. Inzet extra busjes We kennen in onze gemeente verhoudingsgewijs al een vrij uitgebreid netwerk van reguliere buslijnen, schoolbussen, buurtbussen en particuliere initiatieven. Het college zet in op het verstevigen en continueren van alle bestaande initiatieven. Het toevoegen van nieuwe initatieven leidt niet automatisch tot een afname van het probleem bereikbaarheidsarmoede. Het concreet inzetten van extra busjes is volgens het college daarom nu niet aan de orde. We willen eerst inzetten op het beter in beeld brengen van wat er aan vervoersmogelijkheden beschikbaar is. Onder meer door extra ruimte te bieden voor de mobiliteitsconsulenten. Externe contacten Verder hebben wij in de Stedelijke Regio Breda-Tilburg (SRBT) aangegeven dat we bestuurlijk kartrekker willen zijn van het onderwerp bereikbaarheidsarmoede.

Daarnaast loopt er bij het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat een onderzoek naar het tegengaan van bereikbaarheidsarmoede in zowel stedelijke als plattelandsgemeenten. Mede vanwege ons onderzoek naar bereikbaarheidsarmoede zijn wij door het ministerie gevraagd om als landelijke gemeente mee te doen aan een pilot, samen met een grote stad voor de stedelijke omgeving. Dit is een onderzoek dat gaat leiden tot een praktijkproef voor inclusieve deelmobiliteit. Uitdaagrecht Het college heeft op 21 september 20212 beleid met ‘Right to Challenge’ vastgesteld en met een begeleidende Raadsinformatiebrief3 gedeeld met de raad. Hierin is opgenomen dat het Right to Challenge plaatsvindt binnen de bestaande begrotingskaders. Voor openbaar vervoer staan geen middelen op de begroting van de gemeente Altena waardoor inwoners ons hiervoor niet kunnen uitdagen. Het college kan dergelijke verzoeken op dit dossier wel behandelen als inwonersinitiatief. Een inwonersinitiatief is een initiatief van inwoners om op een specifiek thema activiteiten in de gemeente uit te voeren. Het gaat dan om een aanvulling op de bestaande praktijk en niet om de uitdaging (bestaande) taken uit de begroting op te pakken. Een inwonersinitiatief kan een beroep doen op de gemeente voor (financiële) ondersteuning. De gemeente Altena kan op verschillende manieren helpen om een 2 3

https://altena.raadsinformatie.nl/document/10688526/1 https://altena.raadsinformatie.nl/document/10688525/1

5/7

www.gemeenteAltena.nl

inwonersinitiatief uit te voeren. De gebiedsregisseurs staan klaar om onze inwoners te adviseren. Kosten instellen busverbinding Werkendam - Dordrecht In het kader van de nieuwe concessie voor West-Brabant heeft uw raad ons verzocht om na te gaan of en tegen welke kosten de gemeente een verbinding Werkendam – Dordrecht – Werkendam kan worden gerealiseerd. Uit gesprekken met de provincie Noord-Brabant en Arriva blijkt dat we rekening moeten houden met de Wet personenvervoer 2000 (Wp2000). Deze wet schrijft voor dat openbaar vervoer alleen kan plaatsvinden binnen een verleende concessie. De verbinding Werkendam – Dordrecht is niet in het programma van eisen en de verleende concessie opgenomen. Dat betekent dat de gemeente géén opdracht kan en mag geven tot het laten rijden van een bus tussen Werkendam en Dordrecht v.v. tenzij sprake is van vervoer dat niet voor iedereen open staat. Inmiddels heeft de provincie Noord-Brabant, als vervoersautoriteit, op ons verzoek, een offerte opgevraagd bij Arriva voor het exploiteren van een lijn Werkendam – Dordrecht v.v. De jaarlijkse netto kosten bedragen circa € 100.000 voor het exploiteren van de verbinding Werkendam – Dordrecht v.v. (twee keer Werkendam-Dordrecht in de ochtend en twee keer Dordrecht-Werkendam in de middag).

De forse omvang van deze kosten, voor een relatief beperkte groep reizigers (circa 30-40 instappers), leidt er toe om nu niet over te gaan tot het laten uitwerken en instellen van deze verbinding. Een alternatief als buurtbuslijn past niet binnen de kaders die de provincie stelt aan buurtbussen (dat zijn (dagelijkse) verbindingen tussen circa 7:30 en 18:30 uur met een poule van circa 15 vrijwilligers). Tot slot Tot slot zien we een aantal aanvullende oplossingen voor de aanpak rond bereikbaarheidsarmoede die we nader gaan uitwerken. Hierbij gaat het om: • Fietslessen en beschikbaar stellen (elektrische) fietsen; • Het combineren van voorzieningen; • Deelauto's. In Altena maken wij werk van het bestrijden van bereikbaarheidsarmoede in onze gemeente. We spreken vaak in abstracte termen en projecten, maar wij benadrukken dat het hierbij gaat om mensen. Met de stappen die zijn gezet of nog moeten worden gezet bieden we inwoners weer een nieuw perspectief op mobiliteit en vervoer. Vanzelfsprekend zullen wij de uitvoering van de diverse projecten nauwlettend volgen en u hiervan op de hoogte houden. De motie van 18 april 2023 en de toezeggingen van 18 april 2023, 24 oktober 2023 en 2 juli 2024 die met het onderwerp bereikbaarheidsarmoede samenhangen worden met het verzenden van deze brief als afgedaan beschouwd.

6/7

www.gemeenteAltena.nl

Met vriendelijke groet, het college van burgemeester en wethouders, de secretaris, de burgemeester,

P.J.E. Breukers

7/7

drs. E.B.A. Lichtenberg MCM

www.gemeenteAltena.nl