2023-11-16 Raadsinformatiebrief Voortgangsnotitie Toekomstvisie Bibliotheek CultuurPunt Altena

Raadsinformatiebrief Brief van het college aan de raad onderwerp Voortgangsnotitie Toekomstvisie Bibliotheek CultuurPunt Altena samenvatting Met deze notitie geven we inzicht in de omvang van het bibliotheekwerk en de manier waarop Bibliotheek CultuurPunt Altena dit uitvoert. Deze informatie gebruiken we als basis voor het opstellen van een toekomstvisie met meerjarig financieel perspectief in 2024. Portefeuillehouder Wendy van Ooijen-van Breugel van de raad gevraagde actie Kennis te nemen van de bevindingen uit de voortgangsnotitie voor de toekomstvisie van het bibliotheekwerk.

Datum verzonden 16-11-2023 Ons kenmerk D2023-09-008405 2023-021736 Bijlage(n) 1. Infographic taken BCPA Behandeld door Mienke Pouw Team Team Ondernemen Telefoonnummer 0183-516713 E-mail m.pouw@gemeentealtena.nl

Geachte leden van de raad, Op 8 november 2022 heeft uw raad middels een amendement opdracht gegeven tot het ontwikkelen van een toekomstvisie met een meerjarig financieel perspectief op het bibliotheekwerk in Altena. Wij hebben toegezegd u uiterlijk in Q3 van dit jaar over de voortgang hiervan te informeren. Om tot een toekomstvisie te komen, hebben wij een voortgangsnotitie over het huidige bibliotheekwerk opgesteld. Middels deze raadsinformatiebrief informeren we u over onze bevindingen. Op basis van deze bevindingen stellen wij een toekomstvisie met meerjarig financieel perspectief op. Deze zullen wij in de eerste helft van 2024 aan u voorleggen. Het bibliotheekwerk in beweging Bijna 10 jaar geleden, op 1 januari 2015, trad de Wet stelsel openbare bibliotheekvoorzieningen (Wsob) in werking. De toen bestaande bibliotheekbepalingen in de Wet op het specifiek cultuurbeleid (Wsc) stamden uit een tijd dat de wereld er compleet anders uitzag. Er hadden in de jaren daarvoor grote technologische, maatschappelijke en institutionele ontwikkelingen plaatsgevonden.

1/9

www.gemeenteAltena.nl

2015 Invoering Wet Stelsel Openbare Bibliotheekvoorzieningen

2019 Evaluatie Wet Stelsel Openbare Bibliotheekvoorzieningen

2020 Advies Raad voor Cultuur: Een bibliotheek voor iederen

2020 Bibliotheekconvenant 2020-2023

2021 Netwerkagenda 2021-2023

2022 Kamerbrief minister Uslu: Een abonnement op de hele wereld

Vanaf 2025 Toekomstbestendige Bibliotheek

2/9

De Wsob stelde een nieuw kader voor de openbare bibliotheek vast, namelijk dat elke inwoner van Nederland recht heeft op toegang tot informatie en cultuur via de fysieke en digitale openbare bibliotheek. Er werden vijf kernfuncties als wettelijke taken van de openbare bibliotheek opgenomen, waarmee gedoeld werd op de omslag van klassieke uitleen bibliotheek naar maatschappelijke educatieve bibliotheek te maken. Nu, bijna 10 jaar na het invoeren van de Wsob, is de bibliotheek de meest bezochte openbare instelling, die midden in de samenleving staat. De wereld verandert echter in sneltreintempo en dit eist van onze maatschappij, en daarmee ook van het bibliotheekwerk, dat zij constant meebeweegt. Hier geven het ministerie van OCW, de Koninklijke Bibliotheek, de Vereniging Openbare Bibliotheken, het Interprovinciaal Overleg, de Vereniging Nederlandse Gemeenten en de Stichting Samenwerkende POI’s Nederland middels verschillende afspraken invulling aan: • Evaluatie Wsob; • Advies Raad voor Cultuur; • Bibliotheekconvenant; • Netwerkagenda; • Kamerbrief minister Uslu. De overheid steunt ook nationale en provinciale programma’s, die bijdragen aan de kernwaarden van het bibliotheekwerk, zoals Digitaalhuis, Boekstart, de Bibliotheek op School, Voorleesexpress, Tel mee met Taal, Mediawijsheid en Cultuureducatie met Kwaliteit.

De landelijke afspraken en programma’s hebben directe invloed op de uitvoering van het lokale bibliotheekwerk. Bij het ontwikkelen van een toekomstvisie op het bibliotheekwerk worden deze dan ook als basiskader gebruikt.

www.gemeenteAltena.nl

Het bibliotheekwerk in Altena De Bibliotheek CultuurPuntAltena (BCPA) is in 2012 ontstaan uit de fusie van vier bibliotheekorganisaties: Stichting Bibliotheken Altena, de Stichting Openbare Bibliotheek Aalburg, de Stichting Openbare Bibliotheek De Buitenburcht en de Stichting Openbare Bibliotheek Werkendam. Na de fusie werd er een subsidieregeling voor openbaar bibliotheekwerk opgesteld, met daarin nieuwe voorwaarden, die aansloten op de Wsob. BCPA ging mee in de landelijke ambitie om van klassieke uitleenbibliotheek een maatschappelijk-educatieve bibliotheek te worden. BCPA telt, vergeleken met het landelijk en provinciaal gemiddelde een relatief hoog aantal leden. Wat daarbij vooral opvalt is het hoge aantal jeugdleden, vanwege de investering van BCPA in samenwerking met het primair onderwijs. Ledenaantal BCPA in 2022 Percentage inwoners lid

Percentage jeugd (0 – 18 jaar) Landelijk 20 55 Provincie Noord-Brabant 18 53 Gemeente Altena 22 62 Bron: Bibliotheeknetwerk, Dashboard Bibliotheekstatistiek

Percentage volwassenen (18-65 jaar) 14 10 9

Percentage senior (65+ jaar) 10 9 6

Samenwerking BCPA met primair onderwijs in 2022 Percentage Percentage samenwerking samenwerking met scholen op met scholen op thema thema digitale leesbevordering geletterdheid Landelijk 74 27 Provincie Noord-Brabant 77 33 Gemeente Altena 62 59 Bron: Bibliotheeknetwerk, Dashboard Bibliotheekstatistiek

Percentage Samenwerking met scholen op thema cultuureducatie 13 16 55

BCPA werkt met een meerjarenbeleidsplan, wat gebaseerd is op de nationale kaders en programma’s, de aandachtspunten uit het bestuursakkoord en op lokaal beleid, zoals het beleidskader onderwijskansen 2022-2025, de Maatschappelijke Agenda Sociaal Domein, de Lokale Educatieve Agenda, het preventief jeugdbeleid en de Visie op cultuur in Altena. Zie voor een overzicht van alle taken van BCPA de infographic in bijlage 1. Een meer uitgebreide toelichting op de taken van BCPA wordt verwerkt in de toekomstvisie op het bibliotheekwerk. Certificering en maatschappelijke impact De Certificeringsorganisatie Bibliotheekwerk, Cultuur en Taal (CBCT) toetst als onafhankelijke organisatie de kwaliteit en toekomstbestendigheid van bibliotheken. De kaders voor deze audits zijn ontwikkeld door de Vereniging Openbare Bibliotheken, Cultuurconnectie, de Vereniging Nederlandse Gemeenten, de Stichting Samenwerkende POI’s Nederland, Stichting Lezen en Stichting Lezen & Schrijven. De vierjaarlijkse certificering draagt bij aan de kwaliteit en dienstverlening van de getoetste bibliotheek,

3/9

www.gemeenteAltena.nl

maar geeft de gemeente als subsidiërende partij ook inzicht in de kwaliteit van haar bibliotheek. BCPA is eind 2021 voor het laatst gecertificeerd. Het CBCT concludeert met betrekking tot toekomstbestendigheid van de organisatie uit haar rapport. “Uit de documenten blijkt dat de bibliotheek een solide basis heeft en professioneel functioneert. De conclusies zijn in de gesprekken unaniem bevestigd. De medewerkers en vrijwilligers zijn betrokken, gemotiveerd en positief ingesteld. De bibliotheek biedt alle betrokkenen ruimte voor ontwikkeling en zij maken hiervan gebruik. De directeur voert zichtbaar de regie met een grote betrokkenheid met de medewerkers en vrijwilligers. De bibliotheek beschikt over een goed netwerk, dat gebaseerd is op contacten van vele medewerkers. De algehele conclusie van het auditteam is dat de ingezette koers leidt tot een toekomstbestendige bibliotheek.” Met betrekking tot het (maatschappelijk) effect van de bibliotheekorganisatie meldt het CBCT: “De bibliotheek biedt een breed pakket van diensten aan. Enerzijds via de locaties in de verschillende kernen. De bibliotheek kent een maandelijks activiteitenprogramma. Het programma wordt op verschillende locaties aangeboden en onderkent verschillende doelgroepen. Anderzijds via de afspraken met scholen (voor zowel Cultuureducatie programma’s als De Bibliotheek op School voorzieningen).

De bibliotheek is in 13 kernen aanwezig. Daarnaast biedt de bibliotheek diverse digitale diensten aan. De bibliotheek is een zichtbare en toegankelijke organisatie, die de vijf functie van de WSOB aanbiedt. Het draagt bij aan de cultuureducatie op scholen en biedt een reeks diensten aan die de taal- en cultuureducatie van de inwoners stimuleren. Het auditteam is van mening dat de bibliotheek daarom bijdraagt aan de maatschappelijke effecten.” In 2026 voert CBCT opnieuw haar audit op BCPA uit. Daarnaast voert BCPA in samenwerking met Cubiss iedere vier jaar een medewerkers-, vrijwilligers-, en klanttevredenheidonderzoek uit. Het volgende onderzoek vindt plaats in het najaar van 2023. De resultaten hiervan zullen worden meegenomen bij het opstellen van de toekomstvisie op het bibliotheekwerk. Daarnaast wordt BCPA door Cubiss bijgeschoold over het implementeren van de Theory of Change; een methode waarmee je als organisatie je maatschappelijke impact kan aantonen. Huisvesting Vanaf 2025 zijn gemeenten wettelijk verplicht om te zorgen voor een ‘volwaardige openbare bibliotheek, die invulling geeft aan de 5 kerntaken uit de Wsob’. In de kamerbrief van 4 november 2022 beschreef minister Uslu van OCW dat het daarvoor noodzakelijk is om het netwerk van fysieke bibliotheken te repareren en versterken.

Dit gebeurt door middel van het uitkeren van een eenmalige specifieke uitkering voor lokale bibliotheekvoorzieningen 2023-2024 (SPUK Bieb). In 13 van de 21 kernen in onze gemeente zijn bibliotheekvoorzieningen aanwezig. Deze variëren van een volwaardige vestiging tot servicepunten in (brede) scholen of multifunctionele accommodaties. We zitten hiermee op dezelfde lijn als vergelijkbare gemeenten:

4/9

www.gemeenteAltena.nl

Bibliotheeklocaties in 2022 Vergelijkbare Oppervlakte Inwoners Kernen Bibliotheek gemeenten vestigingen Gemeente 229 km² 51.971 26 2 West Betuwe Gemeente 192 km² 44.644 20 3 Molenlanden Gemeente 227 km² 57.009 21 2 Altena Bron: Bibliotheeknetwerk, Dashboard Bibliotheekstatistiek

Servicepunten 0

Zelfbediening of afhaalpunt 8

4

0

1

10

Volgens de nieuwe richtlijnen van een ‘volwaardige openbare bibliotheek’ hebben we in de gemeente Altena vanaf 2025 nog maar één volwaardige bibliotheekvestiging, namelijk in Woudrichem. Volgens de richtlijnen van de SPUK Bieb is dit voor een landelijke gemeente met een hoog percentage laaggeletterden onvoldoende. We kunnen volgens het prioriteringssysteem van deze specifieke uitkering dan ook twee subsidieaanvragen doen in november 2023. Vooruitlopend op de toekomstvisie op het bibliotheekwerk zullen wij een aanvraag doen voor doorontwikkeling van de locaties Werkendam en Wijk en Aalburg tot volwaardige vestigingen, omdat deze met minimale investering door te ontwikkelen zijn en dit voldoende spreiding over onze gemeente waarborgt. Vanaf 2025 worden door het Rijk structureel middelen beschikbaar gesteld voor de versterking van het bibliotheeknetwerk. Deze middelen dekken de kosten die na de inzet van de SPUK Bieb in 2024 nog van toepassing zijn. Daarnaast is BCPA zoals eerder genoemd gevestigd in verschillende typen accommodaties: van een volwaardige vestiging tot (brede) scholen of multifunctionele accommodaties. Een deel van deze locaties is in eigendom van de gemeente Altena, maar er zijn nooit eenduidige afspraken gemaakt over de huurprijs die BCPA voor deze locaties betaalt.

Voor sommige locaties betaalt BCPA reguliere of gereduceerde huurprijzen, voor andere locaties betaalt BCPA geen huur. We hebben de wens om hier één beleid op toe te passen. In de toekomstvisie op het bibliotheekwerk zullen we uiteenzetten op welke manier we dit willen aanpakken. Relatie en samenwerking Sinds de fusie van de vier bibliotheekorganisaties is er sprake van een subsidierelatie tussen de gemeente Altena en BCPA. Om deze subsidierelatie kaders te geven, is er voor gekozen deze in een subsidieregeling te gieten: de Subsidieregeling Openbaar Bibliotheekwerk 2022. Echter voert BCPA zeer specifieke taken of diensten uit, die als essentieel worden beschouwd voor de gemeenschap, en waarvoor geen alternatieve aanbieders beschikbaar zijn. Het is niet gebruikelijk om in zulke gevallen met een subsidieregeling te werken. Daarom is er na de 5% indexatie op de subsidie voor het bibliotheekwerk in november 2022 voor gekozen om de subsidie voor het bibliotheekwerk voortaan op te nemen als begrotingssubsidie. De behoefte aan een duidelijk subsidiekader, voor zowel de gemeente als voor BCPA, blijft bestaan. Het is belangrijk dat er transparantie en verantwoordingsplicht is om ervoor te zorgen dat de middelen voor het bibliotheekwerk effectief worden gebruikt en ten goede

5/9

www.gemeenteAltena.nl

komen aan de gemeenschap. Dit betekent dat we toewerken naar een nieuwe samenwerkingsvorm met duidelijke afspraken en structureel overleg. De uitwerking hiervan wordt meegenomen in de toekomstvisie op het bibliotheekwerk. Financiën Vanwege de fusie van de gemeente Aalburg, Werkendam en Woudrichem, werden eerder beschikbare gelden en subsidieregelingen samengevoegd en werd op 17 november 2020 de Subsidieregeling Openbaar Bibliotheekwerk 2020 vastgesteld. Bij het vaststellen van de daarop volgende Subsidieregeling Openbaar Bibliotheekwerk 2022 is door uw raad besloten om de bijdrage voor de bibliotheek met € 200.000 te verhogen van € 855.957 naar € 1.055.975. Hiermee zou de bijdrage voor bibliotheekwerk verhoogd worden van € 17,71 per inwoner naar € 21,25 per inwoner: Subsidie bibliotheekwerk, zoals in het collegeadvies van 25 november 2021 Product Bibliotheekwerk Compensatie huisvesting locatie Willem van Oranje (Aalburg) Oud raadsbesluit Aalburg Cultuurpunt Altena (bijdrage oud Woudrichem, oud Aalburg en oud Werkendam zit verdisconteerd in Bibliotheekwerk) Oud raadsbesluit Woudrichem Cultuureducatie met Kwaliteit Termijn 3 per 2021 € 0,65 per inwoner Overeenkomst met Kunstloc Brabant Totaal

Bedrag 2021 € 855.975 € 35.000

Bedrag 2022 € 1.055.975 € 35.000

Budget 2022 € 1.055.975 € 35.000

€ 27.500

€ 27.500

€ 5.000 Cultuurbeleid € 22.500 Bijdrage vanuit het Rijk t.b.v. Brede Regeling Combinatiefunctionarissen

€ 72.000

€ 72.000

€ 36.000 Bijdrage vanuit Kunstloc Brabant € 36.000 Bijdrage vanuit Cultuurbeleid

€ 990.475 € 1.190.475 1.190.475 € 17,70 per € 21,25 per inwoner inwoner Bron: Advies aan B&W, Subsidieregel bibliotheek 2022 vaststellen en subsidieregel bibliotheekwerk 2020 intrekken

Omdat het bedrag wat we voor het openbaar bibliotheekwerk beschikbaar hebben gesteld uit verschillende budgetten bestaat, is er echter geen sprake van een besteding van € 21,25 per inwoner aan openbaar bibliotheekwerk: • De compensatie voor de huisvesting op de locatie Willem van Oranje College is geen onderdeel van de uitvoering van wettelijke taken voor openbaar bibliotheekwerk. Dit is een doelsubsidie, gebaseerd op een oud raadsbesluit van de gemeente Aalburg en

6/9

www.gemeenteAltena.nl

•

•

specifiek bedoeld ter compensatie van de huisvestingskosten van BCPA op de locatie Willem van Oranje. Echter wordt dit budget op dit moment wel meegenomen in de samenstelling van het budget voor de subsidie voor openbaar bibliotheekwerk. De bijdrage voor Cultuurpunt Altena is geen onderdeel van de uitvoering van wettelijke taken voor openbaar bibliotheekwerk. Dit is een doelsubsidie, gebaseerd op een oud raadsbesluit van de gemeente Woudrichem en specifiek bedoeld voor het in standhouden van CultuurPunt Altena inclusief cultuurcoördinator. De bijdrage bestaat volgens de tabel in het collegeadvies uit bijdragen vanuit het cultuurbeleid (€ 5.000) en vanuit het Rijk t.b.v. de Brede Regeling Combinatiefunctionarissen (€ 22.500). Echter wordt dit budget eveneens meegenomen in de samenstelling van het budget voor de subsidie voor openbaar bibliotheekwerk. De bijdrage voor Cultuureducatie met kwaliteit is geen onderdeel van de uitvoering van wettelijke taken voor openbaar bibliotheekwerk. Dit is een doelsubsidie, gebaseerd op een samenwerkingsovereenkomst tussen Kunstloc Brabant, de gemeente Altena en de Bibliotheek Altena (zie Participatieovereenkomst gemeente Altena) en specifiek bedoeld als aanvulling op de al bestaande cultuureducatie op scholen in de gemeente Altena.

Echter wordt dit budget ook meegenomen in de samenstelling van het budget voor de subsidie voor openbaar bibliotheekwerk.

Als we uitgaan van de in de tabel genoemde totale bijdrage voor openbaar bibliotheekwerk in 2022 (€ 1.190.475) minus de hierboven gecorrigeerde bijdragen voor Compensatie huisvesting locatie Willem van Oranje, Cultuurpunt Altena en Cultuureducatie met kwaliteit, blijft er in 2022 een bedrag over van € 1.055.975 voor de uitvoering van de wettelijke taken voor openbaar bibliotheekwerk door BCPA. Gekeken naar het inwoneraantal op de peildatum (1 januari 2021), ontvangt BCPA afgerond € 18,74 per inwoner voor het openbaar bibliotheekwerk. Landelijk varieert de gemeentelijke subsidie voor het openbaar bibliotheekwerk sterk, van € 9,93 per inwoner tot € 58,39 per inwoner, met een gemiddelde van € 24,66. Subsidiebedrag voor openbaar bibliotheekwerk per inwoner in 2022 Gemeentelijke subsidie voor openbaar bibliotheekwerk Gemiddelde landelijk € 24,66 Gemiddelde provincie Noord-Brabant € 21,36 Gemeente Altena € 18,74 Bron: Bibliotheeknetwerk, Dashboard Bibliotheekstatistiek

Doelsubsidies van gemeente, provincie en Rijk

Totale subsidie

€ 3,52 € 2,75 € 2,51

€ 28,18 € 24,11 € 21,25

In het Dashboard Bibliotheekstatistiek is ook terug te zien dat het aandeel gemeentelijke subsidie in vergelijking met de provinciale en landelijke gemiddelden lager ligt en de eigen en overige inkomsten van BCPA hoger zijn dan het provinciale en landelijke gemiddelde:

7/9

www.gemeenteAltena.nl

Opbouw inkomsten in 2022 Eigen inkomsten

Gemeentelijke subsidies Landelijk 13% 78% Provincie Noord-Brabant 12% 81% Gemeente Altena 14% 75% Bron: Bibliotheeknetwerk, Dashboard Bibliotheekstatistiek

Overig 9% 7% 11%

De ambities en taken op basis van de toekomstvisie bibliotheekwerk (en die worden per gemeente verschillend gedefinieerd en ingevuld), moeten verbonden worden aan de totaal beschikbare middelen die bestaan uit eigen inkomsten, gemeentelijke- en provinciale subsidies en overige dekkingsbronnen. Pas na die confrontatie zijn oordelen over de financiële toerusting mogelijk. Mocht deze confrontaties financiële consequenties hebben, dan wordt dit meegenomen bij de integrale afweging bij de Kadernota 2025. Toekomstvisie bibliotheekwerk Op basis van bovengenoemde bevindingen zullen wij een toekomstvisie met meerjarig financieel perspectief opstellen. De aanvullende bevindingen die voortkomen uit het medewerkers-, vrijwilligers-, en klanttevredenheidonderzoek wat BCPA in het najaar van 2023 uitvoert, kunnen hierop een mooie aanvulling zijn. Planning Aanvullend onderzoek door BCPA en Cubiss Doelbepaling intern met verschillende beleidsterreinen Matching doelstellingen met meerjarenbeleidsplan BCPA Bepalen nieuwe samenwerkingsvorm intern en extern In beeld brengen meerjarig financieel perspectief Uitwerken toekomstvisie met meerjarig financieel perspectief Presentatie toekomstvisie aan uw raad en mogelijke besluitvorming

Q4 2023 Q4 2023 Q1 2024 Q1 2024 Q1 2024 Q2 2024 Q2 2024

Met het opstellen en uitvoeren van een toekomstvisie met meerjarig perspectief zetten we in op een toekomstbestendige bibliotheek in Altena. Met vriendelijke groet, het college van burgemeester en wethouders, de secretaris, de burgemeester,

drs. R.J.M. van Wuijtswinkel MPA

8/9

drs. E.B.A. Lichtenberg MCM

www.gemeenteAltena.nl

9/9

www.gemeenteAltena.nl