2023-09-21 Raadsinformatiebrief Tariefheffing Bergsche Maasveren

Raadsinformatiebrief Brief van het college aan de raad onderwerp Tariefheffing Bergsche Maasveren samenvatting Stichtingsbestuur Bergsche Maasveren gaat tariefheffing invoeren voor een deel van de overvaarten (in elk geval personenauto’s, motoren en vrachtverkeer). De gemeenteraad heeft het college opgeroepen om na te gaan of en hoe alle inwoners van Altena gratis of zo goedkoop mogelijk kunnen overvaren met de Bergsche Maasveren. Er wordt een aantal mogelijke scenario’s inclusief een afbouwregeling geschetst. Portefeuillehouder Hans Tanis

Datum verzonden 21-09-2023 Ons kenmerk D2023-09-004038 2023-028579 Bijlage(n) 1. Overzicht gemaakte opmerkingen dorpsraden Behandeld door Jos Bleijlevens Team Programma Mobiliteit Telefoonnummer 0183-516760 E-mail j.bleijlevens@gemeentealtena.nl

van de raad gevraagde actie Aangeven van wensen en/of bedenkingen naar aanleiding van de in deze Raadsinformatiebrief geschetste scenario’s voor gemeentelijke bijdrage aan de kosten van overvaren alsook de voorgestelde afbouwregeling.

Geachte leden van de raad, Inleiding In mei 2023. heeft uw raad een motie ingediend ingediend waarin u ons college oproept om ‘een plan op te stellen om alle inwoners van Altena gratis of zo goedkoop mogelijk gebruik te laten maken van de Bergsche veerdiensten binnen Altena’. Naar aanleiding van uw oproep hebben wij een aantal scenario’s opgesteld die wij in deze raadsinformatiebrief aan u voorleggen. Mede gezien de verkregen financiële inzichten in de effecten van uw vraag, nodigen wij u uit tot het geven van wensen en bedenkingen bij de geschetste scenario’s alsook de voorgestelde afbouwregeling. Voorgeschiedenis/kader In 2009 zijn de drie Bergsche Maasveren Herptse veer (Bern-Herpt), Drongelse veer (Drongelen - Waalwijk) en Capelse veer (Dussen – Sprang Capelle) door het Rijk overgedragen aan Stichting Bergsche Maasveren.

Bijlage 1

www.gemeenteAltena.nl

Het rendement van de door het rijk betaalde ‘bruidsschat’ van € 22,6 miljoen was bedoeld om voor minimaal een periode van 30 jaar de kosten van het in de vaart houden van de drie veren te kunnen dekken. De behaalde financiële rendementen blijken aanmerkelijk lager te zijn. Om te voorkomen dat de oevergemeenten jaarlijks bij moeten gaan dragen in de exploitatiekosten van de veren, heeft het Stichtingsbestuur van De Bergsche Maasveren voorgesteld om voor bepaalde gebruikersgroepen (in elk geval personenauto’s, motoren en vrachtverkeer) tarieven in te voeren om over te varen. De vier gemeenten Altena, Heusden, Waalwijk en Zaltbommel hebben ingestemd met het voorstel van het Stichtingsbestuur om tot tariefheffing voor een aantal gebruikersgroepen over te gaan. Altena heeft het college met een motie opgeroepen om te onderzoeken in hoeverre overvaren voor inwoners van Altena gratis of zo goedkoop mogelijk kan. Kernboodschap Indachtig uw oproep in de motie zijn door ons twee variant uitgewerkt: één waarbij inwoners uit Altena gratis overvaren en één waarbij inwoners van Altena met korting overvaren. Voorts is voor beide varianten een scenario met en een scenario zonder eigen bijdrage in de vorm van een jaarlijks abonnement bekeken. Bij het zoeken naar scenario’s is nadrukkelijk voor ogen gehouden dat de uitvoeringskosten zo beperkt mogelijk moeten zijn.

Dat leidt tot de volgende vier scenario’s: A.

Met korting overvaren voor iedereen woonachtig in Altena met abonnement Alle inwoners van Altena, die via de website van Bergsche Maasveren een kaartje kopen en zich registreren met kenteken van hun voertuig, kunnen met korting overvaren. Er wordt uitgegaan van een korting van 50%. In plaats van € 2,00 per overvaart (het tarief bij gebruik van ‘meerrittenkaart’) moet een bedrag van € 1,00 worden betaald. De gemeente betaalt het kortingsbedrag exclusief de BTW aan de stichting Bergsche Maasveren (prijspeil november 2023). Men dient over een abonnement te beschikken. Daarvoor wordt uitgegaan van een bedrag van € 25,00 per voertuig (kenteken) per jaar.

B.

Met korting overvaren voor iedereen woonachtig in Altena Idem als scenario A doch zonder dat een abonnement hoeft te worden aangeschaft.

C.

Gratis overvaren voor iedereen woonachtig in Altena met abonnement Alle inwoners van Altena, die via de website van Bergsche Maasveren een kaartje kopen en zich registreren met kenteken van hun voertuig, kunnen gratis overvaren.

2/7

www.gemeenteAltena.nl

Men dient over een abonnement te beschikken. Daarvoor wordt uitgegaan van een bedrag van € 100,00 per voertuig (kenteken) per jaar. ‘Gratis overvaren doch wel met een kleine jaarlijkse eigen bijdrage (‘een kleine drempel’) zo werd bij de gesprekken van een deel van de dorpsraden meegegeven. De gemeente betaalt het kortingsbedrag exclusief de BTW aan de stichting Bergsche Maasveren (prijspeil november 2023). D.

Gratis overvaren voor iedereen woonachtig in Altena Idem als scenario C doch zonder dat een abonnement hoeft te worden aangeschaft.

Er is geen sprake van beste of slechtste variant. Er is sprake van een politieke keuze. Uiteraard is ook een combinatie van verschillende scenario’s mogelijk. Financiële gevolgen Door ons college worden bij de vier geschetste scenario’s als uitgangspunten genomen: • Gratis of met korting overvaren alleen voor de categorieën personenauto’s en motoren. • Gratis of met korting overvaren is niet voor bedrijfsvoertuigen (voertuigen met een kenteken dat begint met een V (lichte bedrijfsauto’s < 3.500 kg) of een B (zware bedrijfsauto’s) zulks met uitzondering van landbouwvoertuigen (kenteken begint met GV, T of L). Immers landbouwevoertuigen zijn door het Stichtingsbestuur vrijgesteld van betaling. • Alle inwoners van Altena (dus niet allen de zuidelijke kernen) komen in aanmerking voor gratis of met korting overvaren. • Maximaal drie kentekens per bankrekeningnummer met een adres in Altena komen in aanmerking voor gratis of met korting varen. • Gratis of met korting overvaren is alleen voor het Drongelense Veer (Drongelen Waalwijk v.v.) en Capelse veer ( Dussen – Sprang-Capelle v.v.). Voorts • Ontvangt gemeente Altena van het stichtingsbestuur maandelijks een overzicht van het aantal overvaarten dat met korting of gratis is overgevaren. De gederfde inkomsten worden door het stichtingsbestuur gefactureerd bij Altena.

Zoals onder juridische apsecten hierna is aangegeven vergt dit nader juridisch advies. Een en ander mede aan de hand van het gekozen scenario en het daarmee samenhangende bedrag dat door Altena aan het Stichtingsbestuur moet worden betaald • Is het erg ongewis hoeveel inwoners daadwerkelijk gebruik gaan maken van het gratis of met korting overvaren. Daarom worden maandelijks overzichten van het aantal gebruiker verstrekt. Ons college houdt vinger aan de pols en informeert uw raad over de voortgang alsook de feitelijke financiële gevolgen van de regeling. Die worden namelijk pas duidelijk wanneer de regelingen daadwerkelijk zijn ingevoerd en gebruikers keuzes maken voor het al dan niet feitelijk gebruiken van deze kortingsregelingen.

3/7

www.gemeenteAltena.nl

Het Stichtingsbestuur heeft geen informatie over het aantal overvaarten dat door inwoners van Altena wordt gemaakt. Wel is informatie voorhanden over het aantal overvaarten per voertuigcategorie en in welke richting (noord-zuid/zuid-noord) deze worden gemaakt.

Op basis van deze beschikbare informatie is een inschatting gemaakt over het aantal toekomstige overvaarten door inwoners van Altena met personenauto’s en motoren. In totaal varen jaarlijks circa 365.000 personenauto’s en 15.000 motoren over via het Drongelense veer (totaal 240.000) en Capelse veer (totaal 140.000). Op basis van de gemaakte analyse blijkt dat van dit totale aantal ongeveer 300.000 overvaarten (circa 80%) worden gemaakt door inwoners van Altena. Wanneer de bedrijfsauto’s daarvan worden afgehaald resteren circa 270.000 voertuigen (personenauto’s en motoren) die in aanmerking komen voor een kortingsregel conform de vier scenario’s A tot en met D. De verwachte kosten die met de scenario’s gepaard gaan zijn in tabel 1 opgenomen.

4/7

www.gemeenteAltena.nl

Tabel 1

Overzicht te verwachten kosten voor Altena bij vier scenario’s voor de gezamenlijke verbindingen Drongelense veer en Capelse veer

Totaal aantal overvaarten personenauto’s / motoren in 2022 ter referentie Aantal overvaarten door personenauto’s / motoren door inwoners Altena (exclusief bedrijfsvoertuigen) in huidige situatie1) Aantal verwachte overvaarten door personenauto’s / motoren van inwoners Altena (exclusief bedrijfs-voertuigen) na invoeren tariefheffing1) Bedrag dat Altena moet betalen aan Stichtingsbestuur vanwege inkomstenderving door kortingsregeling Altena Eigen jaarlijkse bijdrage voor ‘abonnement/vignet’ om gratis te reizen

A. Korting overvaren B. Korting overvaren C. Gratis overvaren inwoners Altena met inwoners Altena inwoners Altena met ‘abonnement van (€ 1,00 i.p.v. ‘abonnement van € 25/voertuig/jaar’ € 2,00/overvaart) € 100/voertuig/jaar’ (€ 1,00 i.p.v. (€ 0,00 i.p.v. € 2,00/overvaart) € 2,00/overvaart) 380.000 380.000 380.000

D. Gratis overvaren inwoners Altena (€ 0,00 i.p.v. € 2,00/overvaart)

380.000

270.000

270.000

270.000

270.000

216.000

230.000

190.000

270.000

(270.000 minus circa 20% pontmijders en niet gebruikers abonnement)

(270.000 minus circa 15% pontmijders)

(270.000 minus circa 30% zijnde pontmijders-en niet gebruikers abonnement)

€ 195.0002)

€ 210.0002)

€ 345.0002)

€ 490.0002)

€ 35.0002) € 25,00/abonnee2); bij 1.500 abonnement-houders (inschatting)

n.v.t.

€90.000 € 100,00/abonnee2); bij 1.000 abonnement-houders (inschatting

n.v.t.

TOTALE JAARLIJK€ 160.000 €210.000 € 255.000 SE kosten v.r.v. (€ 195.000-€ 35.000) (€ 345.000-€ 90.000) gemeente Altena 1) Aantal overvaarten met personenauto’s en motoren (exclusief bedrijfsvoertuigen) door inwoners uit Altena is gebaseerd op aantal aannames. Het werkelijke aantal overvaarten door inwoners uit Altena waarvoor door Altena korting wordt verstrekt alsook het aantal abonnees is pas feitelijk in beeld na invoering tariefheffing en registratie overvaarten 2) De genoemde tarieven zijn inclusief 9% BTW

€ 490.000

Uiteraard is ook een combinatie van verschillende scenario’s mogelijk. De kosten daarvan zijn afhankelijk van de combinatie van scenario’s en moeilijk vooraf goed te ramen.

5/7

www.gemeenteAltena.nl

Juridische aspecten De voorgestelde werkwijze waarbij Stichting Bergsche Maasveren de gederfde inkomsten vanwege het met korting en/of gratis overvaren door inwoners uit Altena in rekening brengt bij de gemeente Altena, vergt nader onderzoek naar mogelijke ‘staatssteun’. Op dit moment is dat nog niet voldoende zeker onder meer omdat zulks wordt beïnvloed door de omvang van de door Altena te betalen bijdrage. Tevens wordt de geoorloofdheid van het eventueel te maken onderscheid in tarifering tussen de aangesloten gemeenten en de burgers onderling juridisch onderzocht. Vooralsnog betekent dit dat er een juridisch bezwaar kan zitten op de voorgestelde kortingsregeling. Dat vergt nadere juridische verdieping. Ons streven is erop gericht hierover meer duidelijkheid te hebben bij de behandeling van de wensen en bedenkingen op dinsdag 3 oktober. Uitvoeringsaspecten Zodra Altena een keuze heeft gemaakt voor een regeling start Stichting de Bergsche Maasveren met communicatie over de feitelijke kosten, kaartsoorten en verkooppunten voor analoge alsook digitale losse/meerrittenkaarten. De technische invoering van de diverse scenario’s is relatief eenvoudig te realiseren volgens Stichtingsbestuur.

Hun externe adviseur voor soft- en hardware kan aan de hand van bankrekeningnummers die gebruikers moeten gebruiken om zich te registreren voor de overvaarten een en ander efficiënt inrichten zonder (grote) inzet van de gemeente. Immers aan de bankrekeningnummer zijn via iDIN postcodes gekoppeld. Dit maakt dat de invoeringskosten van de geschetste scenario’s relatief beperkt zijn. Afbouwregeling Ons college is geen voorstander van een permanente bijdrageregeling. Wij stellen voor om tot een afbouwregeling te komen. Daarbij stellen we voor dat de gemeentelijke bijdrage in vijf jaren wordt afgebouwd naar nul. Dat betekent concreet dat in 2024 100%, in 2025 80%, in 2026 60%, in 2027 40%, in 2028 20% van het kortingsbedrag dat gepaard gaat met het te kiezen scenario wordt betaald. Vanaf 2029 draagt Altena niet meer bij aan de overvaarten en komen de kosten van overvaren volledig ten laste van de gebruiker. Evenals we ook doen voor komend jaar houden we bij het afbouwen van de gemeentelijke bijdragen rekening met financieel minder draagkrachtigen. Daar zoeken we (maatwerk) oplossingen voor. Participatie Na de zomervakantieperiode (in weken 35 en 36) zijn (ambtelijke) afzonderlijke gesprekken gevoerd met de dorpsraden van Meeuwen, Eethen, Drongelen, Genderen en Babyloniënbroek. De kern Dussen kent geen dorpsraad.

Tijdens de gesprekken zijn door de gemeente de historie alsook de ontstane situatie geschetst alsook de ideeën die de portefeuillehouder heeft naar aanleiding van de aangenomen motie. Voorts is gesproken over de gedachten die de dorpsraden hebben bij de ontstane situatie.

6/7

www.gemeenteAltena.nl

In bijlage 1 zijn de reacties vanuit de dorpsraden opgenomen. In hoofdlijnen komen de gemaakte reacties op het volgende neer: • Overvaarten moeten gratis blijven voor inwoners van de zuidelijke kernen. Zij gebruiken de veerponten frequent; de overige bewoners gebruiken de ponten niet/beperkt. • Kijk ook naar de kostenkant; variërend van aanpassen vaartijden tot opheffen van één pont. • Gratis is te simpel; bouw een drempel in. • Onbegrijpelijk dat Altena heeft ingestemd met het voorstel voor betaalde overvaarten. Uiteraard is in dit dossier sprake van intensieve contacten met de buurgemeenten Zaltbommel, Heusden en Waalwijk. Gemeenten die samen met Altena zitting hebben in de raad van toezicht van Stichting de Bergsche Maasveren. Voorts heeft bestuurlijk overleg plaatsgevonden met Rijkswaterstaat. Vervolg Nadat uw raad, naar verwachting tijdens de Altenronde op dinsdag 3 oktober 2023, wensen en bedenkingen heeft aangegeven maakt ons college een keuze voor één of een combinatie van meerdere scenario’s alsook de voorgestelde afbouwregeling. Naast uw wensen en bedenkingen nemen we ook de juridische adviezen mee bij het maken van keuzes. Wij streven er naar om uiterlijk eind oktober een keuze te maken. Wij informeren uw raad en ook het Stichtingsbestuur over ons voorstel.

Voorts proberen wij de te verwachte kosten van het te kiezen scenario of de combinatie van scenario’s tijdig aan te reiken voor de begrotingsbehandeling. Op het moment dat de keuze van Altena bekend is, worden de communicatie inzake de exacte start van tariefheffing alsmede de wijze waarop een en ander plaats vindt gestart door het Stichtingsbestuur. Wij verwachten dat begin 2024 betaald overvaren daadwerkelijk wordt ingevoerd.

Graag vernemen wij uw wensen en/of bedenkingen op de door ons geschetste scenario’s en voorgestelde afbouwregeling. Met vriendelijke groet, het college van burgemeester en wethouders, de secretaris, de burgemeester,

drs. R.J.M. van Wuijtswinkel MPA

7/7

drs. E.B.A. Lichtenberg MCM

www.gemeenteAltena.nl

BIJLAGE 1 bij Raadsinformatiebrief inzake Tariefheffing Bergsche Maasveren

Overzicht gemaakte opmerkingen tijdens gesprekken met dorpsraden van Meeuwen, Eethen, Drongelen, Genderen en Babyloniënbroek. De kern Dussen kent geen dorpsraad. Tijdens de vijf gevoerde gesprekken zijn de volgende reacties gegeven: • De veerponten moeten voor de inwoners van de zuidelijke kernen van Altena gratis blijven. Het betreffen alle kernen ten zuiden van de N283 (Dussen, Meeuwen, Eethen, Drongelen en Genderen) alsook Babyloniënbroek (dat ten noorden van de N283 is gelegen. • Gratis voor de gehele gemeente is niet noodzakelijk. Immers bewoners van de noordelijke kernen ‘maken toch geen gebruik’ van de veerponten over de Bergsche Maas. • Er zijn diverse suggesties gedaan om kosten te reduceren. Deze suggesties variëren van het aanpassen van de vaartijden tot het opheffen van één van de drie ponten. • Weekendgebruik is voor een groot deel toeristisch/recreatief gebruik. • Gratis is te simpel; bouw een drempel in. Voor een vast bedrag koop je als inwoner van Altena een abonnement waarmee je gratis over kunt varen. De voorgestelde kosten van een dergelijk abonnement variëren tussen € 20,00 en- € 100,00 per auto of motor. • Onbegrijpelijk dat Altena heeft ingestemd met het voorstel van het Stichtingsbestuur om te komen tot betalen door gebruikers. • Hoe is het met de technische kwaliteit van de veerponten.

• Hoe duur is het voorgestelde systeem om de betalingen te realiseren en wat is de faalkans van dat systeem? • Overheid schuift financiële problemen af naar de individuele burger. • Wellicht dat automobilisten overwegen om een (elektrische) fiets aan te schaffen als ze moeten betalen voor hun overtocht. • Omrijden is geen optie gezien de verkeersdrukte bij Kromme Nol. • De kernen aan de zuidkant van Altena hebben slechts een beperkt voorzieningenaanbod (winkels e.d.) en zijn dus aangewezen op andere kernen. In dit geval het nabij gelegen Waalwijk e.o. • Doe het samen! Overheid én inwoners en leg niet alle verantwoordelijkheid/kosten bij de inwoners/gebruikers. • Géén kosten voor de individuele gebruiker (die moet gratis kunnen blijven overvaren).

Bijlage 1

www.gemeenteAltena.nl