2023-06-01 Bijlage a Onderzoek Altenabon voor minimahuishoudens bij RIB Altenabon

Aanleiding De gemeenteraad heeft in de begrotingsvergadering van 8 november jl. een motie aangenomen om te onderzoeken óf en op welke wijze een Altenabon voor de minima ingesteld kan worden. In deze notitie worden de verschillende aspecten belicht. Er is een overzicht opgenomen van de bestaande regelingen binnen het minimabeleid en een advies van de BASDA is toegevoegd. Aan het eind van de notitie is een overzicht gegeven van de voor- en nadelen van de instelling van een Altenabon. Juridisch: is het wettelijk mogelijk Strikt genomen is het verstrekken van een geldbedrag of tegoed aan minima een vorm van inkomenspolitiek. Dat is voorbehouden aan de rijksoverheid. Wanneer een regeling Altenabon wordt onder gebracht in de Beleidsregels Ondersteuning Minima kan daar een uitzondering op worden gemaakt. Gemeente Altena kent op dit moment twee regelingen, die als inkomensondersteuning gekwalificeerd kunnen worden: het Kindpakket en het Activiteitenfonds. Daar komt een regeling duurzaam witgoed bij. Een regeling Altenabon kan daar aan worden toegevoegd. Doel van de Altenabon De gemeenteraad gunt elk minimumhuishouden in Altena een vrij te besteden bedrag zonder voorwaarden – behalve besteding bij lokale ondernemers- om een keer iets te kopen dat niet alleen maar noodzakelijk is maar plezierig.

Doelgroep: wie komt in aanmerking Als de regeling Altenabon aansluit bij de bestaande structurele minimaregelingen dan ligt een doelgroep van volwassen inwoners/leden van een huishouden met een inkomen tot 120% dan wel 130% sociaal minimum inclusief vermogenstoets volgens de P-wet voor de hand. In de regeling eenmalige energietoeslag werd een andere doelgroep gehanteerd. Alle volwassen inwoners/leden van een huishouden met een inkomen tot 120% van het sociaal minimum exclusief vermogenstoets kwamen hiervoor in aanmerking. Wat sluit aan bij de behoeften van de doelgroep Voldoende geld om de vaste lasten te kunnen betalen en in het dagelijks levensonderhoud te voorzien is een belangrijke voorwaarde voor de bestaanszekerheid van inwoners. Voor minimahuishoudens zit het reserveren van een budget voor de vervanging van inboedel of andere grote kosten er vaak niet in. Dat zien we terug in het gebruik van de bijzondere bijstand in Altena zelf, maar ook in de landelijke onderzoeken op het gebied van schulden bijvoorbeeld.1 Het gemeentelijk aanbod van een collectieve zorgverzekering en een tegemoetkoming in bijzondere kosten vormen een vangnet voor deze huishoudens. Er wordt niet voorzien in bijvoorbeeld vervanging van kleding of een fiets o.i.d. Met betrekking tot maatschappelijke participatie voorzien het Kindpakket en het Activiteitenfonds in deze behoeften.

1

Een recente publicatie van Movisie over bestaanszekerheid zet o.a. op financieel gebied op een rijtje wat het betekent geen stabiel en voldoende maandinkomen te hebben.https://www.movisie.nl/publicatie/bestaanszekerheid-onder-druk In 2022 zijn de uitgaven bijzondere kosten op het gebied van inrichtingskosten één van de hoogste posten. Uitsplitsing naar uitgaven ten behoeve van de huisvesting van nieuwkomers en anderen is nu (nog) niet te maken.

2

De waarde van de Altenabon Een minimahuishouden mag de bon besteden bij de lokale ondernemer van haar of zijn keuze. Er zijn verschillende waarden van de Altenabon mogelijk: 1. Onafhankelijk van de omvang van het huishouden kan bijvoorbeeld een bon van €150,-- beschikbaar worden gesteld. 2 2. Er kan ook onderscheid worden gemaakt tussen een huishouden dat bestaat uit een alleenstaande of een echtpaar: een alleenstaande ontvangt een bon van €75,-- en een echtpaar ontvangt €150. 3. Er kan een aanvullende keuze gemaakt worden, waarin een alleenstaande of echtpaar met kinderen een aanvulling op de Altenabon krijgt van bijvoorbeeld €50,--. Toegankelijkheid en uitvoerbaarheid De bedoeling die uit de motie spreekt is dat de uitvoering zo eenvoudig mogelijk wordt ingericht. De toegankelijkheid van de bonnen en een beperkte personele inzet zijn aanvullende criteria. Er zijn globaal drie mogelijkheden voor uitvoering: • Een papieren/plastic Altenabon (VVV-bon) toesturen en de ondernemer levert deze in bij de gemeente en ontvangt de vergoeding van de bonnen; • Een brief met code toesturen, die vervolgens meegenomen wordt naar de winkel en daar wordt ingeleverd.

Ondernemers leveren een lijst met codes in bij de gemeente en ontvangen de vergoeding; • Een app of pas wordt ontwikkeld en de huishoudens, die in aanmerking komen kunnen deze downloaden en vervolgens met het tegoed dat daarop staat afrekenen bij de ondernemer. Alle drie de uitvoeringsmethodes vragen de nodige voorbereiding en ook in de uitvoering een precies uit te werken werkwijze, die bij de verschillende deelnemende partijen helder moet zijn en ook steeds consequent uitgevoerd wordt. Een waardebon is voor de doelgroep het meest eenvoudig en toegankelijk. De digitale uitvoeringsmethoden werpen voor een deel van de doelgroep een drempel op, zo leert de jaarlijkse digitale kinderkledingactie. Deelname lokale ondernemers Op verschillende manieren hebben we onderzocht op welke wijze lokale ondernemers kunnen deelnemen aan de Altenabon. Zonder een breed pakket aan winkels – goed gespreid over het werkgebied Altena- heeft de Altenabon voor minima geen nut. Aansluiten bij een Altenapas zou een idee zijn, ware het niet dat deze nog niet gerealiseerd is. Een inventarisatie van met name mogelijk apps levert onderstaand beeld op. 1. Er is een initiatief om te komen tot een app voor leden van sportverenigingen, die kopen bij lokale ondernemers. Deze ondernemer stort dan een bijdrage in de verenigingskas. Scoorvoorjeclub. https://scoorvoorjeclub.nl/.

Dit is een enigszins uitgesteld initiatief van het Ondernemershuis en team Ondernemen deze app te gaan introduceren. Daar kan de Altenabon voor minima bij aansluiten3. Een nader gesprek met de leverancier leert echter dat er toch een aparte app of 2

Dit sluit aan bij de enige gevonden lokale regeling: gemeente Echt Susteren, die een eenmalige bon van €150,-- per huishouden beschikbaar stelt. 3 Verkennend gesprek met het bedrijf leert dat het een app is, waarin zgn. “kaarten” geplaatst worden. Vanuit deze app kan de gebruiker zelf digitale diensten plaatsen. Dus ook de dienst “Altenabon”. Het begint bij ondernemers, deze zijn aan zet om een dergelijke werkwijze in hun bijdragen aan de lokale samenleving vorm te geven. Dat kan gericht zijn op sponsoring en op individuele dienstverlening. Hoe meer mensen bij hen kopen hoe meer ze vervolgens ter beschikking stellen voor een vereniging of “mensen met een kleine portemonnee”.

3

aangepaste app gebouwd wordt en dat de praktijk leert dat een brede deelname van ondernemers tijd vraagt. 2. Een tweede mogelijkheid is aan te sluiten bij de aanpak voor de verstrekking van witgoed aan minimahuishoudens. Hiervoor wordt ook met een website en app gewerkt. Vooralsnog is hiervoor de keuze op Wemaron https://wemaron.nl/ gevallen. Deze bedrijven maken voor een regeling als een Altenabon overigens ook een apart werkproces en app. Het maakt verschil of er gewerkt wordt met vijf lokale witgoedleveranciers of met een brede groep winkeliers in voorbereiding, uitvoering en onderhoud gedurende langere tijd. 3. Een alternatief is een pas of een app van een leverancier van cadeaukaarten. Een voorbeeld daarvan is Groupcard, maar er zijn ook andere leveranciers.https://www.groupcard.nl/lokalecadeaukaarten/. Financiële gevolgen Bij een doelgroep inclusief vermogenstoets gaan we uit van 600 huishoudens. Dan komen de kosten voor de bonnen uit op € 67.500, -- ( zonder bijdrage voor kinderen). Bij een doelgroep exclusief vermogenstoets houden we rekening met 1668 huishoudens. Dit betekent dat de kosten voor de bonnen op een bedrag van € 125.200, -- (zonder een bijdrage voor kinderen). De bijdrage voor huishoudens met kinderen ramen we op respectievelijk €15.000,-- en €40.000,-- erbij. De ontwikkelkosten voor een app bedragen naar verwachting €2.500- tot €5000,--.

De kosten voor de jaarlijkse uitvoering worden geraamd op: • • •

Onderhoud en abonnement app Interne uren: communicatie, aanschrijven, informeren cliënten, contacten ondernemers Externe uren: ondersteuning introductie app, Informeren , inzet stakeholders ect.4

€ 10.000,-€ 20.000,-€20.000,--

Dekking voor de voorbereidingskosten kunnen worden gevonden binnen de huidige budgetten in programma 2. Vanaf 2024 kunnen de kosten opgenomen worden in de reguliere begroting. Samenloop van verschillende minimaregelingen Belangrijke basisregeling is de nog vast te stellen Beleidsregels Ondersteuning Minima. Deze Beleidsregels bestaat uit een samenvoeging en update van de Tegemoetkoming Bijzondere Kosten, regeling vergoeding warme maaltijden voor ouderen, Kindpakket en Activiteitenfonds. Invoering verwacht 1 januari 2024. Begin dit najaar worden er twee specifieke regelingen vastgesteld en ingevoerd. Dat is de regeling verstrekking duurzame grote huishoudelijke apparaten 2023 en de Beleidsregel Eenmalige Energietoeslag 2023. Als daar een Altenabonregeling aan toegevoegd wordt hebben de minimahuishoudens met drie tijdelijke regelingen te maken. De eenmalige energietoeslag kan zoveel mogelijk ambtshalve uitgevoerd worden; dat geldt voor de andere twee regelingen niet. Mochten we deze willen samenvoegen dan zal in de praktijk de regeling witgoed leidend zijn en dat maakt dat een eventuele aansluiting bij de Scoorvoorjeclubactie erbuiten valt.

4 Advies Rekenkamercommissie is o.a. meer inzet te plegen in het ondersteunen van mensen, die niet gemakkelijk omgaan met

digitale hulpmiddelen.

4

Beoogd resultaat Elk minimumhuishouden in Altena ontvangt een vrij te besteden bedrag zonder voorwaarden – behalve besteding bij lokale ondernemers- om een keer iets te kopen dat niet alleen maar noodzakelijk is maar plezierig. Advies BASDA In de vergadering van 18 april jl. heeft de BASDA de motie en de concept uitwerking van het onderzoek naar de mogelijke invulling van een Altenabon besproken. Hun advies is om geen Altenabon in te stellen, gezien de ruime bestaande regelingen. De verhouding te verstrekken bedrag voor de bonnen en de uitvoeringskosten baart de BASDA zorgen. Mocht de gemeenteraad toch besluiten tot de instelling van de Altenabon dan adviseert de BASDA een VVV-bon te hanteren en de betreffende minima zelf te laten kiezen of ze deze bij de lokale ondernemers of daarbuiten te besteden. Een overzicht van voor- en nadelen In 2023 starten er verschillende minimaregelingen. Dat veroorzaakt een stapeling, die niet bijdraagt aan de helderheid voor minima. Het kan verwarring scheppen en het vraagt veel uitvoerende capaciteit om het in te regelen en de communicatie goed op orde te brengen. In de uitwerking van de regeling Altenabon wordt zoveel mogelijk aangesloten bij bestaande minimaregelingen van de gemeente. Dat is het duidelijkst voor de doelgroep en de uitvoerders.

De waarde van de Altenabon is gebaseerd op een redelijk bedrag, dat de aanschaf van kleding, tweedehands spullen zoals een smartphone of klein meubilair mogelijk maakt. In het geval dat het een eenmalige regeling betreft is een investering in een pasje of app een dure aanpak. Betreft het een meerjarige regeling dan is een grotere investering in de vorm van de verstrekking van de Altenabon meer de moeite waard. Minimahuishoudens wordt een ruime termijn gegund om de Altenabon te besteden, zodat er een overwogen keuze gemaakt kan worden. De vraag in hoeverre de Altenabon aansluit bij de behoefte van de minimahuishoudens is beperkt te beantwoorden. Het voorziet door het eenmalige karakter niet aan bij de behoefte van minimahuishoudens aan zekerheid in hun financiële situatie. Is of het wenselijk is om naast de bestaande initiatieven, zoals van de diaconieën als gemeente een gift toe te voegen. Naast lokale giften zijn er diverse landelijke organisaties waar verschillende giften verstrekt worden. Er kan een ruimhartiger doelgroepkeuze gemaakt worden door het vermogen vrij te laten. Dan ontvangen huishoudens met een klein inkomen, die een eigen woning hebben ook een Altenabon. Mocht de Altenabon – na evaluatie een structurele voorziening worden dan worden een app en een pas een interessantere vorm van verstrekking.

Onderzocht kan worden of andere minimaregelingen daar ook op geplaatst kunnen worden. Dat betekent wel dat er meer ondersteuning nodig is voor digitaal laaggeletterden.

5