Nota participatiebeleid 2025-2032 (25263) EINDVERSLAG

Eindverslag participatieproces – Nota Participatiebeleid 2025-2032 gemeente Almere

Inhoudsopgave 1. Inleiding 2. Doel van het verslag 3. Overzicht participatieproces - samenvatting per atelier 4. Afwijkingen van het Plan van Aanpak 5. Dankwoord 6. Bijlagen

1. Inleiding Het is bijzonder een beleidsnota over participatie zélf op een participatieve manier tot stand te laten komen. Toch is dat precies wat gemeente Almere als uitgangspunt heeft genomen. In plaats van beleid vóór bewoners te schrijven, is vanaf begin 2024 samen mét bewoners, initiatiefnemers (corporaties, ontwikkelaars en instellingen), ambtenaren en de Werkgroep BurgerBetrokkenheid (WBB) een nieuwe beleidsnota ontwikkeld en opgesteld. Dat vraagt om lef, openheid en tijd. En het levert veel op. Niet alleen in de vorm van inzichten, dilemma’s en oplossingen die zijn verzameld in de ateliers en gesprekken, maar ook in iets dat minder tastbaar is, en tegelijk van grote waarde: relaties en vertrouwen. Tijdens dit traject hebben deelnemers ervaren dat je het niet altijd met elkaar eens hoeft te zijn om goed te kunnen samenwerken. Door écht met elkaar in gesprek te gaan – ook over gevoelige of ingewikkelde onderwerpen, is een basis van vertrouwen ontstaan. Die onderlinge band is misschien wel net zo belangrijk als de tekst van het beleid zelf. Het participatiebeleid dat nu voorligt, is dan ook niet alleen een beleidsdocument. Het is een vervolg op een gezamenlijke reis en het begin van iets blijvends. Want vertrouwen verdwijnt als je het niet onderhoudt. Daarom is het van groot belang om dit beleid in de praktijk zichtbaar te maken, uit te voeren en te onderhouden.

Alleen dan blijft de belofte van participatie, ook echt geloofwaardig.

2. Doel van het verslag Dit eindverslag heeft als doel inzicht te geven in het proces dat is doorlopen om te komen tot de beleidsnota participatie, en daarnaast aan te geven hoe inbreng is verwerkt in de beleidsnota. Het document beschrijft hoe het participatieve traject is ingericht, welke stappen zijn gezet, welke thema’s en dilemma’s aan bod zijn gekomen in de verschillende ateliers. Daarnaast maakt dit verslag zichtbaar hoe er is samengewerkt tussen inwoners, maatschappelijke partners, raadsleden, ambtenaren en de Werkgroep BurgerBetrokkenheid. Het legt daarmee niet alleen verantwoording af over het proces, maar dient ook als bron van inspiratie en leerervaring voor toekomstige participatieprocessen. Tot slot onderstreept dit verslag het belang van borging en opvolging. Het is bedoeld als verbindend document tussen proces en praktijk, waarmee de basis die in het traject is gelegd – het wederzijds vertrouwen, de gedeelde ambitie en het gesprek – ook in de uitvoering wordt vastgehouden.

3. Overzicht participatieproces In een Plan van Aanpak is een duidelijk proces beschreven voor de invulling van de participatie. Begin vorig jaar is dit Plan van Aanpak besproken in de gemeenteraad en als zodanig vastgesteld. De kern was op een interactieve wijze in verschillende ateliers met diverse stakeholders het gesprek aan te gaan en te komen tot input en uitgangspunten voor participatie. Er zijn 3 verschillende vormen van participatie behandeld: burgerparticipatie; overheidsparticipatie; en participatie bij aanvraag van een omgevingsvergunning. Daarnaast heeft een werksessie met vertegenwoordigers van de raad plaatsgevonden om tot input te komen voor kaders voor participatie bij aanvraag van een omgevingsvergunning. Tenslotte is een buitencampagne

opgezet en uitgevoerd waarbij via social media jongeren zijn bevraagd over meedoen aan participatieprocessen in de stad. De rol van de Werkgroep BurgerBetrokkenheid was essentieel voor het proces. De petitie ‘Dwing Almeerse politiek te luisteren naar de inwoners’ was mede de aanleiding om versneld een nieuwe nota participatiebeleid op te stellen. Initiatiefnemers van deze petitie samen met de Burgerparticipatie Almere (BPA) hebben zich na het indienen van de petitie verenigd in de WBB. Met een achterban van meer dan 20 overleg- en klankbordgroepen van diverse projecten in de stad, startten zij zelf een inventarisatie naar verbeterpunten voor participatie hetgeen uiteindelijk leidde tot een Adviesnota WBB. De onderdelen van deze WBB-nota zijn in goed overleg ingebracht in het interactieve proces van de ateliers. In nauwe samenwerking met WBB zijn de verschillende stappen in het proces doorlopen, waarna in co-creatie de uiteindelijke Nota Participatiebeleid is opgesteld. 3.1 Atelier 1: burgerparticipatie-1 – Oriëntatie en dilemma’s Het eerste atelier burgerparticipatie vormde de aftrap van het participatietraject en stond in het teken van verkenning. Er werd gezamenlijk een inventarisatie gemaakt van knelpunten, wensen en terugkerende dilemma’s.

Daarbij kwam onder andere naar voren dat de mate van invloed voor inwoners vaak onduidelijk is, en dat de rol van de gemeente bij participatie sterk wisselt per situatie. Ook werd benoemd dat verwachtingen niet altijd goed worden gemanaged, wat leidt tot teleurstelling of wantrouwen. Het atelier kenmerkte zich door een grote betrokkenheid van deelnemers, met veel aandacht voor luisteren naar elkaars perspectieven. De opbrengsten zijn thematisch geclusterd en vormden de basis voor de vervolgsessies. 3.2 Atelier 2: burgerparticipatie-2 – Verdieping en oplossingsrichtingen In het tweede atelier werd de stap gemaakt van inventarisatie naar verdieping. De geformuleerde dilemma’s en thema’s werden in kleinere groepen verder uitgewerkt, waarbij deelnemers samen zochten naar mogelijke oplossingsrichtingen. Er ontstonden intensieve gesprekken over onder andere het belang van tijdige betrokkenheid, de rol van ambtelijke houding en gedrag, en de noodzaak om verwachtingen beter te verhelderen aan het begin van participatietrajecten. Ook werd gesproken over duidelijkheid over rollen en verantwoordelijkheden, eigenaarschap en de invulling van communicatie. De sfeer was constructief; deelnemers vulden elkaar aan, reflecteerden kritisch op elkaars inbreng, en kwamen samen tot nieuwe inzichten. De opbrengsten zijn verwerkt tot voorstellen die in het derde atelier verder zijn aangescherpt.

3.3 Atelier 3: burgerparticipatie-3 – Afronding en thema’s Het derde atelier had een verdiepend en afrondend karakter. Hier stond het laatste cluster dilemma’s centraal, waaronder thema’s als vertrouwen en transparantie. Daarnaast werd uitgebreid stilgestaan bij belangrijke onderwerpen uit de adviesnota van de Werkgroep BurgerBetrokkenheid, zoals ‘verkennen doe je samen’, borging van participatie in beleid en uitvoering, en het belang van cultuurverandering binnen de organisatie. Deelnemers bespraken wat ervoor nodig is om écht samen te werken aan beleid, en hoe wederzijds vertrouwen daarin een sleutelrol speelt. Het atelier bood ruimte voor reflectie en

concrete aanbevelingen, en markeerde het voorlopige sluitstuk van de burgerparticipatielijn binnen het traject. De opbrengst van de 3 ateliers burgerparticipatie is samengevat in het document ‘Aandachtspunten en oplossingsrichtingen’. 3.4 Atelier 4: Participatie bij aanvraag omgevingsvergunning Dit atelier richtte zich specifiek op de plek van participatie binnen het proces van vergunningverlening – een onderwerp dat vaak als complex en procedureel wordt ervaren. Deelnemers waaronder initiatiefnemers (corporaties en ontwikkelaars), ambtenaren (juristen en vergunningverleners) en vertegenwoordigers van bewoners waaronder WBB, wisselden ervaringen uit. Besproken werd hoe inwoners eerder, duidelijker en beter betrokken kunnen worden bij ruimtelijke initiatieven, ook wanneer er geen verplichte participatie geldt . Thema’s als transparantie van procedures, communicatie over bevoegdheden, en het verschil tussen informeren en daadwerkelijk invloed uitoefenen kwamen aan bod. 3.5 Atelier 5: Overheidsparticipatie Besproken werd hoe overheidsparticipatie, het meedoen, meedenken en meebewegen van de overheid zelf, kan bijdragen aan betere relaties met inwoners en effectievere beleidsvorming. Er was aandacht voor hoe de gemeente beter kan omgaan met initiatieven van bewoners. En op welke manier er één loket en één aanspreekpunt vanuit de gemeente gecreëerd zou kunnen worden.

Deelnemers benadrukten dat overheidsparticipatie vraagt om een andere houding van ambtenaren en bestuurders: open, benaderbaar en bereid tot samenwerken. 3.6 Atelier toegankelijkheid, inclusie en diversiteit Dit atelier richtte zich op het verbeteren van de toegankelijkheid en betrokkenheid van diverse groepen binnen de samenleving. Er werd benadrukt dat participatie niet alleen breed moet zijn, maar ook echt inclusief. Thema’s als taalbarrières, culturele verschillen, sociaaleconomische ongelijkheden en bewustwording van onzichtbare drempels kwamen aan bod. Deelnemers adviseerden om participatiemethoden en communicatie aan te passen op diverse doelgroepen en actief te werken aan representatie en gelijke kansen. Tegelijkertijd werd ook aangegeven dat er een inspanningsverplichting vanuit de gemeente geldt en geen prestatieverplichting (bijvoorbeeld minimaal aantal deelnemers of gevarieerde groep deelnemers). Het is uiteindelijk aan bewoners en andere belanghebbenden zelf om wel of niet deel te nemen aan participatietrajecten.

3.7 Campagne jongeren In een social media campagne zijn jongeren in Almere benaderd en gevraagd zich uit te spreken over meedoen aan participatieprocessen in de stad. De uitkomsten hiervan zijn zeer divers. Sommigen geven aan dat participatie voor hen geen thema is en dat ze niet actief mee hoeven te doen. Anderen geven aan daar juist wel behoefte aan te hebben; bij voorkeur via online, terwijl sommigen ook aangeven dat een informatiebijeenkomst een goede manier kan zijn waarbij je echt in gesprek kunt gaan. De campagne maakte duidelijk dat het van belang is communicatiekanalen in te zetten die ook door jongeren worden gebruikt.

3.8 Het opstellen van de nota Na afronding van de ateliers is gestart met het opstellen van de beleidsnota. De uitkomsten van de verschillende sessies vormden hiervoor het fundament. De verslagen, aanbevelingen, dilemma’s en oplossingsrichtingen uit de ateliers zijn zorgvuldig geanalyseerd en thematisch samengebracht. Deze input is niet alleen gebruikt als inspiratiebron, maar ook als inhoudelijke basis waarop de nota is gebouwd. Het opstellen van de nota is gebeurd in nauwe samenwerking met de Werkgroep BurgerBetrokkenheid (WBB). In een open en co-creatieve werkwijze is stap voor stap gewerkt aan de opbouw en formulering van de nota. De WBB heeft daarbij op meerdere momenten meegedacht, teksten van feedback voorzien en actief meegeschreven. De betrokkenheid van deelnemers en WBB in dit schrijfproces heeft bovendien bijgedragen aan het verder versterken van het onderlinge vertrouwen en het gezamenlijke eigenaarschap over de inhoud. Dat vormt een waardevolle basis voor de volgende fase: de implementatie van het beleid in de praktijk. 3.9 Terugkoppelbijeenkomst Na afronding van het concept van de beleidsnota is er in het voorjaar van 2025 een terugkoppelbijeenkomst georganiseerd met betrokkenen uit het participatietraject, waaronder leden van de Werkgroep BurgerBetrokkenheid en andere deelnemers aan de ateliers.

De conceptnota is voorafgaand aan de bijeenkomst aan de deelnemers toegestuurd. Tijdens deze bijeenkomst is zowel het proces van opstellen van de nota als de inhoud besproken. De aanwezigen gaven aan zich in grote lijnen te kunnen vinden in de richting en inhoud van het beleid. Er was waardering voor de herkenbaarheid van hun inbreng en voor de heldere en constructieve toon van het document. Tegelijkertijd werd er nadrukkelijk aandacht gevraagd voor de volgende stap: de uitvoering. De ambities in de nota werden breed gedeeld, maar worden ook als hoog ervaren. Er werd benadrukt dat het slagen van dit beleid sterk afhangt van de borging in de uitvoering, van bestuurlijke en ambtelijke houding, én van blijvende betrokkenheid van inwoners. De terugkoppeling onderstreepte het belang van realistische stappen, duidelijke communicatie en blijvend investeren in de relatie tussen gemeente en samenleving. De basis van vertrouwen die in het traject is gelegd, verdient zorgvuldige voortzetting. Deze bijeenkomst markeerde daarmee niet alleen het einde van het opstellen van een nieuwe nota, maar ook het begin van een volgende gezamenlijke fase: de daadwerkelijke toepassing in de praktijk.

4. Afwijkingen van het Plan van Aanpak van het proces •

Het atelier toegankelijkheid, inclusie en diversiteit was niet vooraf in het Plan van Aanpak (het proces) voorzien, maar heeft het traject verrijkt.

•

Hybride en wisselende samenstellingen in ateliers door praktische omstandigheden.

•

Extra ruimte voor schriftelijke terugkoppeling na het laatste atelier.

5. Dankwoord Dank aan alle deelnemers voor hun waardevolle inbreng tijdens alle ateliers en bijeenkomsten. Hun inzet heeft een solide basis gelegd voor het nieuwe participatiebeleid voor de gemeente Almere. Een bijzonder woord van dank aan de leden van de WBB voor hun inzet en bijdragen om dit proces van ‘lange adem’ tot een goed einde te brengen.

6. Bijlagen Bijlage 1 – Plan van aanpak participatieproces beleidsnota 2024-2032 Bijlage 2 – verslag atelier 1 burgerparticipatie Bijlage 3 – verslag atelier 2 burgerparticipatie Bijlage 4 – verslag atelier 3 burgerparticipatie inclusief notitie ‘Aandachtspunten en oplossingsrichtingen’ Bijlage 5 – verslag atelier betrokkenheid, diversiteit en inclusie Bijlage 6 – verslag atelier overheidsparticipatie Bijlage 7 – verslag atelier participatie bij een omgevingsvergunning Bijlage 8 – verslag terugkoppelbijeenkomst