Bundel PM 18 maart

In het kielzog van deze ontwikkeling Waarden als transparantie, dierenwelzijn, biodiversiteit, gezondheid heeft Almere zich in rap tempo ontwikkeld. en duurzaamheid zijn daarin steeds belangrijker geworden. Steeds meer consumenten willen weten waar hun eten vandaan komt, hoe het Inmiddels is er voedsel in overvloed, wordt de productie ervan landelijk geproduceerd wordt en of dat op een eerlijke en/of duurzame manier en globaal georganiseerd en komen belangrijke beslissingen over ons gebeurt. Vanuit deze behoefte ontstaan overal in steden allerlei buurt- voedselsysteem vanuit Den Haag en Brussel. en bewonersinitiatieven en nieuwe bedrijven van ondernemers die De keerzijden van dit systeem laten zich de afgelopen decennia echter daarop inspelen. Het zijn steeds vaker de steden waar gewerkt wordt ook steeds duidelijker gelden. Denk aan de impact van de productie aan een ander, meer lokaal en regionaal georiënteerd voedselsysteem. en consumptie van voedsel op klimaatverandering, de uitstoot van CO2, het verlies aan biodiversiteit én onze eigen gezondheid. De “Steden – als kleinste bestuursorgaan – bevinden zich tegenwoordig effecten hiervan zijn nadrukkelijk op stedelijk niveau voelbaar en in de frontlinie van de omgang met voedselproblematiek” zichtbaar nu de meerderheid van de bevolking in steden woont.

Flevo Campus, Alice Minichini1 Opnieuw spelen steden een cruciale rol: om te komen met effectieve en lokale oplossingen voor de huidige problemen op het gebied van gezondheid en duurzaamheid.

1 A. Minicini, Voedsel en de stad: naar een systematisch voedselbeleid?, in De Buik van de Stad: Boze boeren, LED-lampen en kipdino’s, (Lanjouw 2019, pp. 23) 7

(KENNIS)NETWERKEN RONDOM STEDELIJK VOEDSELBELEID Over de hele wereld wordt gepionierd en geëxperimenteerd met het ontwikkelen van stedelijke voedselstrategieën. Almere schaart zich in een buitengewoon netwerk van kennis en expertise. Onze gemeente heeft zich aangesloten bij het internationale Milan Urban Food Policy Pact dat in 2015 door meer dan 200 steden is ondertekend vanuit de ambitie om werk te maken van stedelijke voedselstrategieën2. Voedsel raakt ook aan veel van de Sustainable Development Goals waar Almere zich als Global Goal gemeente aan heeft gecommitteerd. Daarnaast is Almere onderdeel van het Cities & Circular Economy for Food programma van de Ellen McArthur Foundation. En ook in Nederland wordt kennisuitwisseling tussen steden gestimuleerd via de CityDeal ‘Voedsel op de Stedelijke agenda’. In 2022 zal Almere al deze netwerken uitnodigen op de Floriade.

De Gemeente Almere staat er in alle opzichten niet alleen voor. Binnen de gehele Metropoolregio Amsterdam staat voedsel – met het programma ‘Voedsel Verbindt’ – nadrukkelijk op de bestuurlijke agenda en wordt het onderkend als belangrijk thema voor zowel gemeentes, provincies als bedrijfsleven. Ook de Provincie Flevoland zet in op een meer integrale kijk op voedselvraagstukken binnen haar provinciegrenzen en zoekt hierin de samenwerking op. De provincie werkt samen met de verschillende Flevolandse gemeenten en de vereniging Flevofood aan het verkorten van de voedselketen door de regionale afzet te vergroten. De vereniging Flevofood bestaat uit Flevolandse ondernemers die actief zijn in de productie, verwerking, bewerking en afzet van voedsel.

2 MUFPP, 2019, Milan Urban Food Policy Pact, www.foodpolicymilano.org

8

VOEDSEL ALS STEDELIJKE OPGAVE Naast de veranderende behoeften en het grotere bewustzijn van "Voedsel is niet van oudsher een terrein waar de gemeente stedelingen ten aanzien van hun voedsel, zijn er tal van uitdagingen direct een verantwoordelijkheid heeft, of in ieder geval geen waar steden zich voor gesteld zien. Ook voor Almere – waar rol gepakt heeft. Het is een thema waar veel verschillende naar verwachting in 2030 de grens van 250.000 inwoners wordt sectoren samenkomen: duurzaamheid, gezondheid, sociale gepasseerd – ligt een flinke opgave. Denk bijvoorbeeld aan het steeds inclusiviteit, ecologie en ruimtelijke kwaliteit. Gezond voedsel grotere aantal mensen met overgewicht en obesitas. Dit aantal is werkt preventief voor gezondheidsproblemen, verbindt mensen in minder dan 20 jaar tijd verdubbeld en de voedselomgeving van en voegt ook ecologische waarde aan de stad toe. Vanuit dit steden – met de overvloed aan ongezond eten - is daar in belangrijke oogpunt wordt het steeds belangrijker om hier als gemeente wel mate debet aan. Meer inwoners betekent uiteraard ook een grotere een rol in te pakken en deze invalshoek te vertalen naar concrete vraag naar voedsel, meer economische bedrijvigheid, meer acties met partners in de stad." logistieke uitdagingen en meer afval en reststromen. Meer inwoners gebruiken ook meer ruimte die ten koste gaat van landbouwgrond.

Duurzaamheidsagenda Almere, 2019 De organisatie van de stedelijke voedselvoorziening brengt dus ook ruimtelijke uitdagingen met zich mee: hoe maak je ruimte voor stedelijke voedselproductie, voedselverwerking en logistiek in een stad die snel uitdijt en tegelijkertijd verdicht? De oplossingen voor deze uitdagingen liggen niet op nationaal of Europees niveau, maar kunnen alleen op het niveau van steden en regio’s effectief worden aangepakt. Tel daarbij de verwachting op dat in 2050 meer dan 70% van de mensen in steden komt te wonen, dan is het duidelijk dat het vraagstuk van de stedelijke voedselvoorziening urgent en actueel is. De Almere Principles fungeren als ‘het kompas’ van de stad in het aangaan van de hierbij komende uitdagingen.

9

AANPAK GEZONDE SCHOOL Werken volgens de aanpak van de Gezonde School betekent een gezonde leefstijl in een gezonde leefomgeving. Dat betreft niet alleen voeding, maar ook bijvoorbeeld sport en bewegen, welzijn, relaties en seksualiteit en roken, alcohol en drugs. De school kiest afhankelijk van wat er op school speelt een of meer thema’s. Als de school rond een thema de 4 pijlers van Gezonde School op orde heeft kan deze een Gezonde School vignet met een certificaat voor het betreffende thema halen. Het vignet is een kwaliteitskeurmerk voor scholen die planmatig, structureel en effectief werken aan het verbeteren van de gezondheid van hun leerlingen. De pijlers van de Gezonde School zijn:

1. Gezondheidseducatie: in de lessen is structurele aandacht voor gezondheid. 2. Fysieke en sociale omgeving: gezond gedrag stimuleren door aanpassingen in de fysieke en sociale omgeving. Denk aan een beweegvriendelijk of ‘groen’ schoolplein en aan het betrekken van ouders bij de Gezonde School. 3. Signaleren: gezondheidsproblemen worden gesignaleerd, bijvoorbeeld door gebruik te maken van een volgsysteem voor het bewegingsonderwijs of de sociaal emotionele ontwikkeling. 4. Beleid: alle maatregelen voor de gezondheid van leerlingen en leraren zijn vastgelegd in het schoolbeleid.

10

3 AMBITIES & DOELSTELLINGEN Bijdragen aan het welzijn van alle Almeerders, het ontwikkelen van en betrokkenheid, zowel binnen als buiten de stadsgrenzen. Want een gezondere stad en het bouwen aan een sterke en duurzame naast de inzet en acties vanuit de gemeente, is de betrokkenheid van (voedsel)economie; dat is waar deze voedselstrategie voor staat en bewoners, ondernemers en lokale initiatieven cruciaal om de ambities waar de gemeente Almere een rol voor zichzelf ziet. Dat doen we waar te kunnen maken. door lokaal, gezond en duurzaam eten voor álle inwoners van Almere aantrekkelijk, betaalbaar en toegankelijk te maken. Hiermee stimuleren we de regionale economie en bevorderen we de gezondheid. We dragen dit met trots uit naar alle Almeerders en andere steden in 1 ALMERE STAAT VOOR GEZONDE KEUZEMOGELIJKHEDEN VOOR Nederland en daarbuiten. IEDEREEN DE KERNAMBITIES VAN DE STRATEGIE ZIJN: Overgewicht en obesitas zijn in Almere – net als in heel Nederland – een enorm probleem voor de volksgezondheid. Scholen in Almere 1 ALMERE STAAT VOOR GEZONDE signaleren dat als kinderen zwaarder worden en minder bewegen, KEUZEMOGELIJKHEDEN VOOR IEDEREEN ze achter gaan lopen in hun ontwikkeling. In Almere heeft 19% van 2 ALMERE STAAT VOOR EEN DUURZAME de kinderen van 4 t/m 11 jaar matig of ernstig overgewicht; van VOEDSELECONOMIE WAAR IEDEREEN DE de jongeren van 12 t/m 16 jaar is dit 20%3.

Opvoeding, inkomen, VRUCHTEN VAN PLUKT onderwijs, voorlichting en onze voedselomgeving spelen een grote rol 3 ALMERE STAAT VOOR TROTS OP HAAR LOKALE in de voedselkeuzes die we maken. Ook onze sociaaleconomische EN REGIONALE PRODUCTEN EN INITIATIEVEN positie is hierin zeer bepalend. Er ontstaat een groeiende kloof tussen enerzijds bewoners die steeds bewuster bezig zijn met duurzame Hieronder lichten we elk van de kernambities verder toe en stellen en gezonde voeding en anderzijds een groep voor wie goed en we concrete inhoudelijke doelen voor de Gemeente Almere in gezond voedsel geen vanzelfsprekendheid is. Het is de ambitie van samenwerking met haar partners. Daarnaast zal de gemeente het de gemeente om gezonde voedselkeuzes aantrekkelijk, betaalbaar en initiatief nemen tot een drietal icoonprojecten. De icoonprojecten (zoals toegankelijk te maken voor alle Almeerders. Dit betekent ook dat we beschreven in hoofdstuk 4) hebben het doel om bij te dragen aan goed moeten kijken naar de verschillende behoeftes in de stad, onder de inhoudelijke doelstellingen én te zorgen voor meer zichtbaarheid andere vanuit de diversiteit aan culturele achtergronden.

3 Zie: www.eengezonderflevoland.nl

11

AANTREKKELIJKHEID: VOEDSELONDERWIJS Om die reden wil de gemeente de ontwikkeling stimuleren van korte Voedselonderwijs draagt bij aan een groter voedselbewustzijn en leidt ketens. Wanneer producenten (deels) rechtstreeks kunnen leveren aan tot gezondere en duurzamere keuzes. Dit bewustzijn wordt gestimuleerd consumenten, biedt dat kansen voor het verbeteren van hun marges en door al op jonge leeftijd in aanraking te komen met gezond voedsel. tegelijkertijd het verlagen van de verkoopprijzen. Uitdagingen liggen Denk aan een (school)moestuin, kooklessen of een bezoekje aan de hierbij met name op het terrein van logistiek en data. De gemeente zal boer. Uitgangspunt in de voedselstrategie is dat elk kind in Almere tot samen met de provincie en partners uit de Metropoolregio Amsterdam 12 jaar voedselonderwijs krijgt aangeboden. Het onderwijsaanbod is de komende jaren bijdragen aan het wegnemen van belemmeringen gebundeld in de Flevolandse Voedselinspiratiewaaier, die is ontwikkeld hierbij. samen met de GGD, Stad & Natuur, Jong Leren Eten, Aeres, IVN Flevoland en DuurzaamDoor. In Almere wordt dit aanbod ontsloten Ook op de korte termijn wil Almere er zijn voor de groep voor wie de via Stad & Natuur. Uitgangspunt is dat het voedselonderwijs zoveel toegang tot gezond eten geen vanzelfsprekendheid is. In de praktijk mogelijk gericht moet zijn op het zelf ervaren.

Door de kinderen te laten betekent dit dat we onderzoeken hoe we direct vers en lokaal voedsel proeven, oogsten, zaaien, planten, plukken en koken. Met als doel dat kunnen leveren aan Almeerders die het minder breed hebben. Het het eten van vers en gezond voedsel aantrekkelijker wordt. Ook de succesvolle initiatief Boeren voor Buren vertalen we naar een passende ouders van de kinderen worden hier zoveel mogelijk bij betrokken. invulling voor Almere. Dat doen we samen met Flevofood en partijen die al werken met deze doelgroep, zoals de Voedselbank. Op deze BETAALBAARHEID: AANDACHT VOOR LAGE INKOMENS manier stimuleren we de korte keten en maken we lokaal geproduceerd voedsel betaalbaar voor een brede groep. Bovendien dragen dit soort Dat het prijspeil van vers, gezond en duurzaam voedsel vaak hoger ligt initiatieven bij aan het tegengaan van voedselverspilling door ook dan dat van minder gezonde en duurzame alternatieven, beperkt de groenten en fruit aan te bieden die niet aan de cosmetische standaarden toegankelijkheid ervan. Extra zorgelijk is dat gezonde versproducten, van supermarkten voldoen. Gekeken naar Almeerders die maximaal zoals groenten en fruit duurder worden, terwijl bewerkte, ongezonde 130% van het sociaal minimum verdienen, komt deze groep neer op producten veelal goedkoper worden.

In een artikel uit 2019 stelden 8,9% van de inwoners, oftewel ruim 18.500 personen. Hoogleraar Voeding en Gezondheid Jaap Seidell en psycholoog en universitair docent kinderobesitas Jutka Halberstadt dat in de periode van 2000 tot 2017 suiker 20% goedkoper is geworden en verse TOEGANKELIJKHEID: GEZONDE VOEDSELOMGEVING groenten en fruit maar liefst 40% duurder. Tegelijkertijd zien we dat Het voedselaanbod in de omgeving waar mensen wonen, werken de marges van de producenten van verse en gezonde producten al en naar school gaan is van invloed op de keuzes die ze maken. In geruime tijd onder druk staan. het streven om gezond voedsel voor iedereen toegankelijk te maken, geeft de gemeente prioriteit aan de voedselomgeving rondom scholen. De gemeente gaat verkennen welke stappen mogelijk zijn om de

12

omgeving van scholen gezonder te maken. Vanuit het programma • Ernaar te streven dat 80% van alle middelbare scholen en mbo- Gezond in Almere en de aanpak Gezonde School is er al aandacht locaties in 2023 beschikken over een gezonde schoolkantine, voor het voedselaanbod op scholen (zie kader). Eind 2019 waren volgens de richtlijnen van het landelijke programma Gezonde er 17 scholen met een Gezonde School Vignet en waren 25 scholen School. bezig met het behalen van een vignet of een (extra) themacertificaat. • Samen met scholen en ondernemers diverse stappen te zetten om Sommige scholen werken overigens wel volgens de Gezonde School te werken aan een gezonder aanbod in de directe omgeving van criteria, maar kiezen niet voor de extra stap van het halen van een scholen: vignet. Onze ambitie is dat alle scholen straks gezondheid en gezond − Via Flevo Campus laten we een inventarisatie maken van voedsel als duidelijk speerpunt hanteren. Alle inspanningen om het het voedselaanbod in de directe omgeving van scholen om voedselaanbod van scholen gezonder te maken, zal de gemeente in in kaart te brengen welke schoolomgevingen de meeste de komende jaren ook uitbreiden naar andere publiek gefinancierde aandacht nodig hebben. instellingen.

− We gaan nadenken over een (juridische) verkenning naar de sturingsmiddelen op lokaal niveau voor het nieuwe Voor gezonde keuzes voor alle Almeerders, stelt de gemeente Almere standplaatsenbeleid en de horecavisie. zichzelf ten doel om: – We volgen nauwlettend en kijken waar we willen aansluiten • De toegankelijkheid, bereikbaarheid en betaalbaarheid van bij de landelijke lobby van de G4 en Ede naar meer gezond en vers voedsel te vergroten voor Almeerders door het juridische bevoegdheden om een gezonde ondersteunen van initiatieven. We richten ons daarbij primair op voedselomgeving te creëren. minima en monitoren welke aanvullende maatregelen nodig zijn − Vanuit Aeres starten we een pilot om ondernemers uit de om groepen die onvoldoende worden bereikt alsnog te betrekken. omgeving te betrekken bij het gezonder maken van het • De ontsluiting van het voedselonderwijsaanbod te optimaliseren voedselaanbod. Afhankelijk van het succes ervan kan zodat alle basisscholen hier daadwerkelijk gebruik van maken. dit opgeschaald worden. De gemeente gaat met de scholen in gesprek over wat zij • Ernaar te streven dat in 2023 80% van de publieke hiervoor nodig hebben.

Dat doen we in samenwerking met de gebouwen en de publiek gefinancierde en/of gesubsidieerde GGD, Stad & Natuur, Jong Leren Eten, Aeres, IVN Flevoland en voorzieningen voldoet aan de richtlijnen Goede Voeding van de DuurzaamDoor. Gezondheidsraad. Dat geldt uiteraard ook voor de gemeentelijke • De verbinding tussen de stad en de agrarische omgeving te organisatie. verbeteren, samen met de provincie Flevoland. Zodat er meer • Het aantal verkooppunten van vers, onbewerkt én lokaal voedsel bewustzijn komt over wat er groeit en hoe het groeit en er meer te vergroten. Dat doen we door nieuwe initiatieven op dit gebied begrip ontstaat voor diegenen die ons voedsel produceren.

13

te verwelkomen. Denk daarbij aan regio- en streekmarkten, VERGROTEN TOEGEVOEGDE WAARDE VOEDSELECONOMIE inkoopcollectieven, lokale producenten zoals voedselcoöperatie Met name in termen van voedselverwerking en -logistiek kan Almere Oosterwold en Almeerse Weelde, lokale verwerkers, een veel nadrukkelijkere rol pakken binnen de regio en daar ook boerencoöperaties en Community Supported Agriculture (CSA). economisch profijt van trekken. Voedselondernemers in en rondom Almere staan er hierbij niet alleen voor. Het Europees project FoodChains 4 Europe, dat van start gaat in Flevoland, heeft de

2 ALMERE STAAT VOOR EEN DUURZAME VOEDSELECONOMIE veelzeggende titel ‘Recipe for Succes’ en kan ondersteunen met zaken als het uitwerken van nieuwe business cases en marketing. Daarnaast helpt Flevo Campus voedselondernemers met kennisvragen. De focus WAAR IEDEREEN DE VRUCHTEN VAN van de gemeente zal liggen op het stimuleren en aantrekken van PLUKT het type bedrijvigheid dat de meeste werkgelegenheid creëert voor In de directe omgeving van Almere wordt heel veel voedsel een diverse groep Almeerders. Zoals voedselverwerking (productie, geproduceerd, maar de economische toegevoegde waarde voor de conservering en verpakking), horeca, catering en voedselspecifieke stad is nog relatief laag, ook in termen van werkgelegenheid. Het logistiek. grootste deel bestaat uit productie voor de exportmarkt – waaronder uitgangsmaterialen - die de regio rechtstreeks verlaat. Door een Een belangrijke voorwaarde voor een waardevolle voedseleconomie groter deel lokaal en regionaal te verwerken en consumeren wordt is het vergroten van voedselkennis. De afgelopen jaren is er met de toegevoegde waarde voor de stad Almere veel groter. Voor het Flevo Campus al flink geïnvesteerd in de ontwikkeling van onderwijs gebied Oosterwold is in de intergemeentelijke structuurvisie destijds en kennis op het gebied van voedsel.

De Flevo Campus zal op het een ambitie geformuleerd om 10% van de regionale voedselbehoefte Floriadeterrein in eerste instantie ruimte bieden aan de hogeschool te produceren. Uit de evaluatie Oosterwold blijkt dat regionale Aeres, aan startende ondernemers en aan het Food Forum. De komst voedselproductie nog moeilijk haalbaar is, maar dat lokale productie in 2021 van het Low Food Gastronomy College, in samenwerking en zelfvoorzienend zijn meer centraal moeten staan. Een sterkere met Flevo Campus en Aeres Hogeschool, zal een aantrekkingskracht lokale en regionale voedseleconomie kan bovendien bijdragen aan hebben op chefs en studenten uit heel Nederland. De uitdaging het realiseren van de ambities ten aanzien van circulariteit en reductie zal zijn om deze studenten en young professionals aan de stad te van CO2-emissies, zoals beschreven in de Duurzaamheidsagenda. We verbinden. Dit geldt ook voor innovatieve bedrijven elders in het land. zien al dat de biologische landbouw (met o.a. strokenteelt) zichsterk Almere heeft daarin veel te bieden: een productief achterland, de ontwikkelt in zuidelijk Flevoland.

Er liggen dan ook enorme kansen Metropoolregio Amsterdam, ruimte in de stad, een kennisinfrastructuur, voor Almere om de toegevoegde waarde van de voedseleconomie te een snelgroeiende duurzame energievoorziening en een gemeente vergroten en tegelijkertijd de economie te verduurzamen. en een provincie die samenwerking tussen bedrijven en organisaties

14

stimuleren en faciliteren. De voedselstrategie is een eerste stap om deze bij de verdere ontwikkeling van het voedselonderwijs in Almere. Denk propositie de komende jaren veel nadrukkelijker uit te gaan dragen. aan de vele buurtschooltuinen die de stad rijk is. In de nabije toekomst zal Almere bij het uitbreiden van de stad en het bouwen van nieuwe VERSNELLEN VAN DE VERDUURZAMING VAN DE wijken nadrukkelijk een plek geven aan voedsel en eetbaar groen in de ECONOMIE stadsplanning. Dit kan alleen in nauwe samenwerking met bewoners, De gemeente wil de vergroening van de economie versnellen gebiedspartijen en terreinbeheerders als Staatsbosbeheer en Flevo- door haar acquisitie en vestigingsbeleid te richten op innovatieve Landschap. Ook bij de vervanging van groen en groot onderhoud, zal voedselbedrijven en te stimuleren dat er meer met restromen (zoals meer aandacht worden besteed aan eetbaar groen. huishoudelijk bioafval, voedselverspilling en verpakkingen) wordt gedaan. Op het Floriadeterrein wordt nu al gewerkt aan The Village: Voor een duurzame voedseleconomie waar iedereen de vruchten van een start-up community die vanuit Flevo Campus wordt ontwikkeld plukt, stelt de gemeente Almere zichzelf ten doel om: en die helemaal gericht zal zijn op vernieuwende voedselbedrijven.

• Nieuwe, duurzame voedselbedrijven aan te trekken die zich in Daarnaast zal de gemeente samen met onder andere de provincie of rondom de stad willen vestigen. Dat gaan we doen door de Flevoland onderzoeken of er een business case is voor de ontwikkeling kansen en ambities die we in deze voedselstrategie benoemen, van een regionale food hub, zoals beschreven op pagina X. Op ook actief uit te dragen en bedrijven actief te benaderen. de Economische Actieagenda van Almere staat het vestigen van • Vanuit de bestaande Flevo Campus onderwijsinstellingen te een internationale reputatie als groene, veerkrachtige stad, die steunen bij het creëren van een aantrekkelijk onderwijsaanbod functioneert als (wetenschappelijke) praktijkwerkplaats voor stedelijke voor young professionals, inclusief leerplekken, zoals voedselvoorziening. Juist die functie als praktijkwerkplaats vraagt om praktijklocaties. meer experimenten met voedsel in en om Almere. • De voedselverspilling van consumenten en bedrijven te reduceren en hergebruik van organische restromen te stimuleren via GROWING GREEN CITIES: EEN BIJZONDERE ROL VOOR projecten, buurtinitiatieven en samenwerking met horeca. Bij EETBAAR GROEN IN ALMERE consumenten middels bewustwording en bij bedrijven door de In lijn met het motto van de Floriade ‘Growing Green Cities’, gaan we samenwerking met initiatieven als Too Good to Go.

investeren in het verder vergroten van het aandeel eetbaar groen in de • De mogelijkheden te onderzoeken voor een regionale voedselhub stad. Daarbij is een belangrijke rol weggelegd voor bewonersinitiatieven in Almere voor het beheer en onderhoud. Oosterwold is een goed voorbeeld • Lokaal en regionaal inkopen onderdeel te maken van het waarmee de Gemeente Almere actief de productie van lokaal voedsel gemeentelijke inkoopbeleid, in navolging van de Green Deal ‘Eten stimuleert. Ook veel andere bestaande stadslandbouwinitiatieven uit de Korte Keten’ die op 5 oktober 2020 door het rijk en de leveren een belangrijke bijdrage en kunnen mogelijk worden betrokken provincies, waaronder Flevoland, is ondertekend.

15

• De aanwezigheid van voedsel, waaronder eetbaar groen, te beter in kaart te brengen. En daarmee de ontwikkeling van een nieuw integreren in de ontwikkeling van nieuwe stadswijken en te en aantrekkelijk(er) aanbod te stimuleren. Het onderzoek ‘Consument versterken in bestaande wijken. zoekt boer’ uit 2017 van CoE Food project wees uit dat 90% van • Met supermarkten in Almere een convenant te sluiten om het de consumenten in Almere best positief staat ten opzichte van lokaal aanbod van vers en lokaal voedsel in supermarkten te vergroten. voedsel. 50% is zelfs bereid om daar iets extra’s voor te betalen. Echter, slechts 25% van de respondenten gaf aan ook daadwerkelijk lokale producten te kopen. Een onderzoek van Flevo Campus – Prosumptie in de polder, 2019 – laat een andere interessante ontwikkeling zien: dat 3 ALMERE STAAT VOOR TROTS OP ONZE MOOIE, LOKALE EN REGIONALE twee derde van de Almeerders zelf bezig is met voedsel produceren. Dat gebeurt thuis in de vensterbank, op het balkon of in de tuin. Maar PRODUCTEN EN INITIATIEVEN ook in de omgeving, zoals in een buurt- of volkstuin of via wildpluk.

Het versterken van de lokale en regionale voedseleconomie kan alleen De schaal waarop deze inwoners zelf voedsel produceren is misschien als de bewoners van Almere en omgeving ook bereid zijn om vaker klein maar dit onderzoek toont aan dat er wel interesse is om zelf iets voor lokale en regionale producten te kiezen. Zonder vraag is er met voedsel te doen. immers geen lokale afzet mogelijk. We willen de trots op Almeerse en Flevolandse producten aanwakkeren door het aanbod zichtbaarder te LOKAAL EN REGIONAAL AANBOD ZICHTBAAR MAKEN maken en mensen kennis te laten maken met de bijzondere smaken van VOOR EEN BREDERE DOELGROEP Flevoland en de verhalen achter de producten. Hier zijn al enkele mooie De grootste uitdaging is om lokaal voedsel ook bij een brede groep voorbeelden van. Met de Flevour Box – een initiatief van Vereniging Almeerders onder de aandacht te brengen. Dus niet alleen bij de mensen Flevofood - kunnen mensen maandelijks kennismaken met de smaak die zich er al voor interesseren en de weg weten naar bestaande van Flevoland. Onder het label ‘Almeerse Weelde’ kunnen mensen initiatieven en aanbieders. Om de zichtbaarheid van en de vraag producten uit Almere kopen, maar ook zelf oogsten en produceren.

naar lokale producten te vergroten én toegankelijk te maken voor een De Stadsboerderij van Almere zet zich in om stadsbewoners kennis te bredere groep Almeerders, zet de gemeente in op een convenant met laten maken met producten van eigen bodem, via een markt en een supermarkten om het aanbod uit de korte keten de komende jaren te eigen productlijn. Ook in Oosterwold beginnen bewoners al dan niet laten toenemen. Daarnaast zullen initiatieven worden gestimuleerd die gezamenlijk hun producten aan te bieden. Eén van de acties voor eraan bijdragen om lokaal en vers voedsel beschikbaar te maken voor de komende periode is om een actueel overzicht te maken van deze gezinnen met een kleine beurs. Zoals ook beschreven in 3.1, gezonde initiatieven en deze zichtbaarder te maken via een online platform. keuzes voor álle Almeerders. Naast het zichtbaar maken van het aanbod, zal de gemeente zich inzetten om de behoeften van Almeerse en Flevolandse consumenten

16

AANSLUITING VRAAG EN AANBOD Voor meer trots op onze lokale en regionale producten en initiatieven De komende jaren zal de gemeente intensief samenwerken met de stelt de gemeente zichzelf ten doel om: provincie Flevoland. Deze zet in op meer diversificatie van de landbouw • Initiatieven die het aanbod uit de korte keten onder de aandacht door het stimuleren van de aanplant van een grotere diversiteit aan brengen bij consumenten actief te gaan ondersteunen en zichtbaar (eiwitrijke)gewassen, die waar mogelijk ook interessant zijn voor te maken. Door het online platform Lokaal Voedsel Flevoland verwerking tot plantaardige producten. Dit doet de provincie onder verder uit te bouwen en een publiekgerichte campagne op te meer met het programma ‘Landbouw Meerdere Smaken’ en door te zetten. investeren in de Boerderij van de Toekomst in Lelystad. In samenwerking • Met supermarkten in Almere een convenant te sluiten om het met Wageningen Universiteit en Research worden hier gewassen in aanbod vers en lokaal voedsel uit de korte keten in de schappen afwisselende smalle stroken naast elkaar geteeld. Deze strokenteelt te vergroten en te promoten.

En daarmee concrete invulling te draagt bij aan een aantrekkelijk landschap, maar ook aan meer geven aan doelstellingen zoals opgenomen in het Nationaal biodiversiteit, waarmee de weerbaarheid van de landbouwgewassen Preventie Akkoord dat werd getekend door 70 partijen, wordt versterkt. Meer diversiteit in de landbouw biedt kansen om het waaronder het CBL; de vereniging voor supermarkten en aanbod uit de directe omgeving van Almere nog beter aan te laten foodservicebedrijven. sluiten bij het consumptiepatroon van Almeerders. Het onderzoek naar • Via Flevo Campus een onderzoek uit te laten voeren naar de dit consumptiepatroon zal de komende jaren onze aandacht krijgen, behoeftes van Almeerse consumenten als het gaat om lokaal en als verdieping op het bestaande onderzoeksprogramma van Flevo regionaal geproduceerd voedsel en de resultaten beschikbaar te Campus. Voor een beter zicht op de kennis, houding en het gedrag van stellen aan (potentiële) voedselondernemers. mensen als het gaat om voeding en hoe dit voor huishouders onderling verschilt. Dit type onderzoek is belangrijk om beter te onderbouwen welke acties er komende jaren vanuit de gemeente nodig zijn. Het kan bovendien de basis vormen voor een effectieve communicatiestrategie, waarmee een groter deel van de Almeerders kan worden bereikt.

De focus op het versterken van de diversiteit en de waarde van het lokale product, zal het aanbod en aandeel van lokaal en regionaal voedsel vergroten. Dat levert kansen op voor ondernemers en de werkgelegenheid in en om de stad. Ook wordt daarmee werk gemaakt van het verkleinen van de afstand tussen boer en burger en het vergroten van de inclusiviteit van het voedselaanbod.

17

18

4 DRIE ICOONPROJECTEN Onderstaande icoonprojecten worden vanuit de Gemeente Almere gezondheid. Deze groene loper is het toonbeeld van hoe een gezonde geïnitieerd in de periode 2021 – 2022 in samenwerking met en groene stedelijke omgeving eruit kan zien en welke rol de gemeente diverse partners in de stad. De icoonprojecten hebben een tweeledig hierin kan spelen. doel: bijdragen aan de inhoudelijke doelstellingen én zorgen voor zichtbaarheid en betrokkenheid, zowel binnen als buiten de Ook bedrijven op de route hebben acties ondernomen om een stadsgrenzen. gezonder en duurzamer voedselaanbod te creëren. Dat kan een horecaondernemer zijn die een maand lang alleen maar plantaardige opties verkoopt en een retailer die een groot assortiment lokaal

1 GEZONDE EN GROENE LOPER NAAR DE FLORIADE EXPO 2022 geproduceerd voedsel aanbiedt. Samen met de provincie ondersteunt de gemeente interventies die helpen om consumenten te verleiden om gezondere keuzes te maken. Ondernemers, voedselproducenten, Vanuit de ambitie om een voedselomgeving te creëren die gezonde en buurtorganisaties en burgers geven samen met de gemeente verdere bewuste keuzes stimuleert, is Almere in 2020 met een project gestart invulling aan de route. De lessen uit dit project zullen waardevol zijn om een gezonde en duurzame ‘corridor’ te ontwikkelen op de route voor het denken over de toekomstige stedelijke ontwikkeling van van het stationsgebied naar het Floriadeterrein. De doelstelling van Almere. Studenten zullen worden betrokken bij het onderzoek naar dit project is het gezonder, duurzamer en meer divers maken van de ervaringen van Almeerders en de ondernemers binnen dit project. het voedselaanbod in de stad. Op sommige plekken in de stad is Het zal handvatten bieden voor de vraag op welke wijze korte ketens een eenzijdig aanbod aan fastfood ontstaan dat niet uitnodigt tot het kunnen worden gestimuleerd en de toegankelijkheid van gezond en maken van gezonde voedselkeuzes. Het is dus van belang om het duurzaam voedsel kan worden vergroot. gezonde aanbod lekker en aantrekkelijk te maken.

In 2022 zal de ‘groene en gezonde loper’ richting het Floriadeterrein het visitekaartje zijn van voedselstad Almere. De groene loper 2 FLEVO CAMPUS verbindt station Almere CS met het Floriadeterrein en eindigt op het In 2017 besloot de Gemeente Almere samen met de provincie Flevo Campusterrein bij onder andere het Food Forum, waar veel Flevoland tot het ontwikkelen van de Flevo Campus als nieuw activiteiten zullen worden ontwikkeld, gericht op de relatie voeding en kennisinstituut dat in 2021 haar deuren zal openen. De Flevo Campus

19

biedt een unieke mix van onderwijs en onderzoek naar de meest de gemeente samen met de provincie en marktpartijen verkennen prangende stedelijke voedselvraagstukken van de komende decennia. of er een succesvolle business case kan worden ontwikkeld rondom De campus zal een groot aantal (internationale) studenten en young een regionale voedselhub die meerdere functies kan vervullen: van professionals aantrekken en via samenwerkingen met ondernemers distributiecentrum tot marktplaats en van horecagroothandel en en voedselveranderaars een aantrekkelijk profiel opbouwen binnen productielocatie tot voedseleducatiecentrum. het voedsellandschap. In Nederland én binnen het internationale onderwijsaanbod. Dit biedt kansen voor de werkgelegenheid en Een mooie testcase voor zo’n regionale voedselhub biedt de komende economische ontwikkeling van de stad en het vergroten van de wereldtuinbouwtentoonstelling Floriade, die een half jaar zal duren. aantrekkingskracht van Almere op nieuwe inwoners. Vereniging Flevofood zal in die periode de Floriade voorzien van regionaal geproduceerd voedsel. De bevoorrading van het evenement De Flevo Campus biedt de gemeente Almere een unieke uitgangspositie door de verschillende ondernemers binnen Flevofood zal laten zien om stedelijke voedselvraagstukken integraal én in samenwerking met hoe een regionale voedselhub zou kunnen functioneren.

onderwijs en onderzoek aan te pakken. De afgelopen jaren kwamen er uit de Flevo Campus Denktank-programma’s al verschillende relevante aanbevelingen voor de te ontwikkelen voedselstrategie van de stad. Die aanbevelingen zijn meegenomen in deze uiteindelijke voedselstrategie. Flevo Campus zal door de gemeente nog nadrukkelijker worden meegenomen in de propositie van Almere als voedselstad. Ook zal Flevo Campus, en met name de Aeres Hogeschool, een belangrijke rol gaan spelen in de uitvoering van de voedselstrategie samen met alle bestaande initiatieven uit de stad en omgeving.

3 EEN REGIONALE VOEDSELHUB Een meer lokaal en regionaal georiënteerde voedseleconomie met korte ketens, vraagt om een fijnmaziger distributienetwerk dat in staat is om naast (internationale) handelsstromen ook kleinere volumes over meer verschillende kanalen te distribueren. Om die reden wil

20

5 PLANNING Deze voedselstrategie is opgesteld voor de periode 2021 – 2025. FASE 2 De periode tot het einde van de Floriade (november 2022) zal Periode na de Floriade (januari 2023 t/m 2025) gebruikt worden om de voedselstrategie in werking te stellen, samen Evaluatie en bijstellen van de strategie en vervolg uitvoering met stakeholders en initiatieven een activiteitenplan te ontwikkelen activiteitenplan. en een start te maken met uitvoering van de strategie. In de periode Aantrekken nieuwe (economische) bedrijvigheid, voedsel een tot en met de Floriade zullen de genoemde icoonprojecten worden natuurlijke plek geven in de stedelijke ontwikkeling van de stad, opgestart, evenals de positioneringscampagne en de uitnodiging aan verdere invulling geven aan positionering van Almere als ‘voedselstad’ onze internationale netwerken om deel te nemen aan de Floriade. Eind 2022 zal de strategie worden geëvalueerd en waar nodig bijgestuurd en zullen aanpassingen voor de periode 2022 – 2025 worden doorgevoerd. Grofweg onderscheiden we binnen deze strategie dus twee fases:

FASE 1 Op weg naar en tijdens de Floriade (januari 2021 t/m eind 2022) Start uitvoering activiteitenplan, inclusief realisatie icoonprojecten, positioneringscampagne en uitnodiging aan internationale netwerken voor deelname aan de Floriade. Focus op het voor Almeerders zichtbaar maken wat er gebeurt binnen het thema voedsel en de toegankelijkheid en aantrekkelijkheid van lokaal voedsel vergroten. Almere in aanloop naar en tijdens Floriade nog nadrukkelijker positioneren als ‘voedselstad’.

21

6 REALISATIE & ORGANISATIE De voedselstrategie is tot stand gekomen dankzij het meedenken en De samenstelling van de klankbordgroep kan jaarlijks wisselen, de betrokkenheid van veel verschillende experts, initiatiefnemers, zodat er een open netwerk ontstaat met mogelijkheden om nu of ondernemers, beleidsmedewerkers en onderzoekers. Een aantal van in de toekomst aan te sluiten. De beide klankbordgroepen komen hen waren betrokken vanuit een rol in de begeleidingscommissie of een keer per kwartaal bijeen. Daarnaast zal er 2x per jaar een het expertpanel, anderen hebben wij individueel gesproken. Wij zien brede stakeholderbijeenkomst worden georganiseerd voor alle voor hen ook een belangrijke rol in de uitvoering en monitoring van de voedselondernemers, initiatieven en geïnteresseerde burgers. Tijdens implementatiefase van de voedselstrategie. de brede stakeholderbijeenkomsten zal de ontmoeting centraal staan, maar ook voortgang voedselstrategie (waarbij de klankbordgroepen Binnen de voedselstrategie staan de thema’s gezondheid en duurzame iets kunnen vertellen over de voortgang, of dat een icoonproject wordt economie centraal. Wij stellen voor om langs deze twee lijnen uitgelicht etc).

een klankbordgroep samen te stellen bestaande uit minimaal één onderzoeker/expert, een aantal ondernemers en/of initiatieven vanuit de praktijk en een coördinator/projectleider vanuit het gemeentelijke voedselteam en een betrokken communicatiemedewerker/adviseur.

Het doel van de klankbordgroep is om kritisch te reflecteren op de voortgang van de uitvoering binnen het betreffende thema en de activiteiten en projecten die daarbinnen in de uitvoeringsagenda zijn bepaald. De klankbordgroep heeft een adviserende rol naar de gemeente en helpt om kansen te identificeren en het netwerk te betrekken. De klankbordgroep adviseert de gemeente ook t.a.v. de ontwikkelingen binnen de icoonprojecten die binnen de voedselstrategie zijn beschreven.

22

7 DANKWOORD Deze voedselstrategie had niet tot stand kunnen komen zonder al diegenen die zich al langer hard hebben gemaakt voor het belang de medewerking van tal van experts, voedselondernemers en van een voedselstrategie voor de stad. Hun aanhoudende inzet heeft maatschappelijke initiatieven, allen wonend en/of werkzaam in in belangrijke mate bijgedragen aan de totstandkoming van deze Almere. In het bijzonder willen wij Arthur Bouvy (bestuurslid Almere strategie en het draagvlak daarvoor binnen de gemeente. Een aantal Economic Board), Lenny Vulperhorst (kwartiermaker Flevocampus) van hen is hierboven met naam en toenaam genoemd. en Sigrid Wertheim (lector Aeres Hogeschool), bedanken voor het kritisch en constructief meedenken vanuit de begeleidingscommissie. We danken Arjan Dekking (actie-onderzoeker Wageningen UR), Jan Eelco Jansma (onderzoeker Wageningen UR), Henk Renting (docent & onderzoeker Aeres Hogeschool), Bauke van der Veen (ondernemer & bestuurslid Vereniging Flevofood) en Willeke Waller (adviseur marketing, communicatie & coöperatie zaken met aandachtgebied Food, Rabobank) voor hun onmisbare rol in het expertpanel.

Daarnaast gaat onze grote dank uit naar Anke van der Beek (programmamanager GGD), Tineke van den Berg (Stadboerderij Almere), Boj van den Berg (directeur Urban Greeners), Valerie Bos (eigenaar Van Loof), Hillebrand Koning (programmamanager provincie Flevoland), Carlo Verhart (programmamanager Voedsel Verbindt), Nadia Zerouali (eigenaar Nadia Food Communicatie) en Ron van Zwet (ONZE Volkstuinen), die allen bereid waren om hun kostbare tijd en waardevolle inzichten en ervaringen met ons te delen.

Ook danken wij alle deelnemers aan de stakeholderbijeenkomst op 26 augustus 2020 bij Stadsboerederij Almere en de deelnemers aan de Flevo Campus Denktank die waardevolle input hebben geleverd voor deze strategie. Ten slotte, willen wij onze dank uitspreken voor

23

24

25

26

27

28

29

30

31