Perspectiefnota 2026-2029 - bijlage 6 - Onderzoeksverantwoording MDI Almelo
Tekst van het document
Onderzoeksverantwoording MDIanalyse Onderzoek Almelo uit balans
Onderzoeksverantwoording MDIanalyse Onderzoek Almelo uit balans
Het PON & Telos
Colofon Auteur(s) Daphne van de Ven, MSc Anne van der Heijden, MSc
Afbeelding voorpagina Josh Boot via Unsplash
Publicatienummer 24179 Datum februari 2025
© 2025 Het PON & Telos Het auteursrecht van deze publicatie berust bij Het PON & Telos. Gehele of gedeeltelijke overname van teksten is toegestaan, mits daarbij de bron wordt vermeld. Vermenigvuldiging en publicatie in een andere vorm dan dit rapport is slechts toegestaan na schriftelijke toestemming van Het PON & Telos. Hoewel deze publicatie met de grootst mogelijke zorg is samengesteld, kan Het PON & Telos geen enkele aansprakelijkheid aanvaarden voor eventuele fouten. Meer informatie www.hetpon-telos.nl
Het PON & Telos | Colofon
Inhoudsopgave 1 1.1 1.2 1.3 1.4 1.5 1.6
De Meervoudige Achterstandsindex Begripsbepaling De Meervoudige Achterstandsindex Domeinen en indicatoren Normering Berekening MDI Buurtindeling
1 1 1 1 2 2 3
2 2.1
Overige analyses Correlatie analyse
4 4
Overzicht indicatoren MDI
1
Indicatoren en bronnen
2
Het PON & Telos | Inhoudsopgave
1
De Meervoudige Achterstandsindex Dit document bevat de onderzoeksverantwoording voor de Multiple Deprivation Index (Meervoudige Achterstandsindex, vanaf nu MDI), zoals deze is opgesteld op buurtniveau voor de buurten in de gemeente Almelo. De MDI geeft inzicht in de stapeling van achterstanden op buurtniveau aan de hand van deze meervoudige achterstandsindex. In de nu volgende onderzoeksverantwoording geven we een toelichting op deze onderdelen. Tenslotte gaan we in op de door ons gehanteerde buurtindeling.
1.1
Begripsbepaling De Multiple Deprivation Index (MDI) is een instrument dat stapeling van relatieve achterstanden in een geografisch afgebakend gebied (nationaal, regionaal, gemeente, buurt of wijk) in kaart brengt. De MDI is in het Verenigd Koninkrijk ontwikkeld in een samenwerking tussen de Britse overheid en Oxford University1, stamt uit 2000. In het onderzoek hanteren we een aan de Nederlandse situatie aangepaste MDI, die zoveel als mogelijk is gebaseerd op de meest recente studie uit het Verenigd Koninkrijk1. De eerste versie van de MDI, als opvolger van destijds al langer bestaande Index of Local Deprivation 2.
1.2
De Meervoudige Achterstandsindex De meervoudige achterstandsindex (Multiple Deprivation Index, MDI) is een signaalinstrument dat de relatieve achterstand in kaart brengt, waarbij achterstand meer is dan alleen armoede. Armoede verwijst naar het niet hebben van voldoende financiële middelen, waar achterstand gaat over een breder gebrek aan middelen én kansen. 3 De MDI kan op verschillende schaalniveaus berekend worden. In deze nulmeting is de MDI op buurtniveau berekend.
1.3
Domeinen en indicatoren Achterstand is een multidimensionaal fenomeen, dat niet tot één enkele factor te reduceren valt. Om die gelaagdheid in beeld te brengen, onderscheid de MDI als indexmaat de volgende zeven domeinen: • Inkomen • Werk • Gezondheid • Opleiding • Huisvesting 1
Townsend, P. (1987). "Deprivation." Journal of social policy 16.2 (1987): 125-146. 2 Department of the Environment, Transport and the Regions (1998) Index of Local Deprivation: A Summary of Results DETR, London. 3 Townsend, P. (1987). "Deprivation", Journal of social policy, 16 (2): 125146.
Het PON & Telos | Onderzoeksverantwoording MDI-analyse
1
• •
Veiligheid Woonomgeving
Ieder van de zeven domeinen is opgebouwd uit verschillende indicatoren. Elk domein bestaat uit verschillende indicatoren, die gebaseerd zijn op de meest recente beschikbare data voor Nederlandse buurten. De criteria voor de selectie van deze indicatoren zijn: • inhoudelijke aansluiting bij het betreffende domein; • actualiteit en update-frequentie; • betrouwbaarheid van de beschikbare bronnen; • data beschikbaarheid op buurtniveau. De gebruikte indicatoren in de Engelse MDI4 zijn vertaald naar de Nederlandse context. Ze sluiten nauw aan op de definities en indicatoren zoals deze in Engeland ook worden gehanteerd. In Bijlage A is een overzicht opgenomen van de domeinen met de gehanteerde gewichten en achterliggende indicatoren.
1.4
Normering Om de MDI-score en de scores van de onderliggende domeinen te berekenen zijn de indicatoren genormeerd op basis van wetenschappelijk onderzoek, wettelijke normen, tijdreeksen, geografische vergelijkingen of expert judgement. Zo is er gestreefd naar een zo objectief mogelijke normering. Door indicatorwaardes naast deze maatstaven of normen wordt er een score op een schaal van 0 tot 100 berekend, waarbij een hogere score meer achterstanden betekent. In bijlage B is weergegeven welke indicatoren zijn gehanteerd, inclusief de beschrijving, jaartallen, bronvermelding en gebruikte normeringen (inclusief de grondslag daarvan). Zit de waarde van de genormaliseerde score van een indicator tussen norm 1 en 2, is dit maatschappelijk onacceptabel en is directe ingreep gewenst. Een waarde tussen norm 2 en 3 geeft aan dat er behoefte is aan directe aandacht, een genormaliseerde waarde tussen norm 3 en 4 is acceptabel voor het doelbereik op korte termijn. Een score tussen norm 4 en 5 is optimaal, norm 5 laat namelijk het optimale doel zien voor de lange termijn. De kolom Richting laat zien of een hogere waarde op de ruwe data van een indicator, meer of minder achterstanden betekent. Bij een + betekent een hogere waarde meer achterstand, bij een betekent een lagere waarde meer achterstand.
1.5
Berekening MDI Om de MDI te berekenen worden data uit verschillende bronnen geraadpleegd, waaronder het CBS, RIVM en DUO. De indicatoren zijn genormeerd op basis van wettelijke normen en kaders, geografische vergelijkingen of expert judgement, zodat ze allemaal een gestandaardiseerd waarde tussen de 0 en 100 krijgen. De MDI is zo ontwikkeld dat een 4
Noble, S., McLennan, D., Noble, M., Plunkett, E., Gutacker, N., Silk, M., &
Wright, G. (2019). The English indices of deprivation 2019. CLG Ministry of Housing, Editor. London.
Het PON & Telos | Onderzoeksverantwoording MDI-analyse
2
hogere score meer achterstanden betekent. Er wordt onderscheid gemaakt in een lage MDI (score tot 40), gematigde MDI (score 40-50), hoge MDI (score 50-60) en zeer hoge MDI (score 60 en hoger). De indeling van deze schalen is gebaseerd op kwartielen, waarbij de kwartielen zijn geconstrueerd op basis van data van alle gemeenten in Nederland over rapportagejaren 2014-2023. We berekenen de MDI voor 3 verschillende jaren (2015, 2020 en 2024). Hiervoor gebruiken we het best beschikbare peiljaar voor die perioden. Voor 2024 is dat het meest recente peiljaar van de data. In bijlage A is onder andere opgenomen wat de definitie van de indicatoren is en welke peiljaren gebruikt zijn. Buurten met minder dan 100 inwoners zijn buiten beschouwing gelaten in verband met te veel missende waarden op de indicatoren. Ook buurten waar het merendeel van de data niet van beschikbaar is, zijn buiten beschouwing gelaten. Daarom krijgen deze buurten een missende waarden op de MDI. Voor enkele buurten zijn niet alle indicatoren beschikbaar, dit is ondervangen door de weging van de indicatoren binnen het domein aan te passen.
1.6
Buurtindeling In Almelo heeft op 1 januari 2021 een wijziging in de buurtindeling plaatsgevonden ten opzichte van de indeling van 2020, waarbij volgens CBS ook een wijziging in de afbakening van buurten heeft plaatsgevonden. Verschillende indicatoren die onderliggend zijn aan de MDI zijn in de basis alleen beschikbaar in de ‘oude’ buurtindeling van 2020. Om deze data toch te kunnen gebruiken is het nodig om deze te herindelen van de ‘oude’ naar de ‘nieuwe’ buurtindeling. Afhankelijk van de indicator is dit gedaan op basis van de converteermethodes oppervlakte of bevolking. Voor de converteermethode oppervlakte is onderzocht uit welke gedeeltes van ‘oude’ buurten de 'nieuwe’ buurten zijn opgebouwd en hoe groot deze delen zijn. Op basis daarvan zijn per buurt gewichten bepaald waarmee indicatorwaardes in de ‘oude’ indeling omgerekend kunnen worden naar de ‘nieuwe’ indeling. Voor converteermethode bevolking is een soortgelijke exercitie gedaan, maar is bevolkingsspreiding onderzocht: hoe de bevolkingsaantallen in de ‘oude’ indeling zich verhouden tot de ‘nieuwe’ indeling. Ook hiermee zijn gewichten vastgesteld waarmee indicatorwaardes in de ‘oude’ indeling omgerekend kunnen worden naar de ‘nieuwe’ indeling.
Het PON & Telos | Onderzoeksverantwoording MDI-analyse
3
2
Overige analyses
2.1
Correlatie analyse Voor hoofdstuk 2.5 en Bijlage G in het hoofdrapport zijn er Spearman-correlaties berekend tussen de MDI van rapportagejaar 2024 en een aantal indicatoren, die niet in de MDI zitten. Een Spearman-correlatie houdt rekening met niet-normaal verdeelde variabelen. Een correlatie van ±.1 wordt als een zwak effect gezien, van ±.3 als een matig effect en ±.5 als een sterk effect . Er is geen significantietoets gedaan voor deze correlaties, omdat we kijken naar de gehele populatie buurten en er dus geen steekproef wordt gebruikt. De correlaties zijn berekend voor de factoren ongezonde leefstijl, energielast, energiequote en grijze en groene druk. In tabel 1 hebben we de definitie, bron en het peiljaar van de indicatoren weergegeven. Tabel 1: Indicatoren gebruikt voor de correlatieanalyse Indicator
Korte beschrijving
Bron
Peiljaar
Ongezonde leefstijl
Gemiddelde percentage ernstig overgewicht, roken en overmatig alcoholgebruik
GGD en RIVM
2022
Energielast
Het percentage huishoudens met een laag inkomen en hoge energierekening, conform de definitie van LIHE.
CBS en TNO
2021
Energiequote
Het percentage huishoudens dat meer dan 10% van het inkomen besteedt aan energiekosten.
CBS en TNO
2021
Groene druk
De verhouding tussen het aantal personen van 0 tot 25 jaar en het aantal personen van 25 tot 65 jaar. Dit cijfer geeft inzicht in de verhouding van de jeugd tot het werkende deel van de bevolking.
CBS
2024
Grijze druk
De verhouding tussen het aantal personen van 65 jaar of ouder en het aantal personen van 25 tot 65 jaar. Dit cijfer geeft inzicht in de verhouding van de ouderen tot het werkende deel van de bevolking.
CBS
2024
Het PON & Telos | Onderzoeksverantwoording MDI-analyse
4
Overzicht indicatoren MDI Domein en gewicht
Indicator
Inkomen (22,5%)
Arme huishoudens Financiële buffer Werkzame beroepsbevolking Arbeidsongeschikten Risico op depressie Beoordeling eigen gezondheid Stress Laagopgeleiden
Werk (22,5%) Gezondheid (13,5%)
Opleiding (13,5%) Huisvesting (9,3%)
Veiligheid (9,3%)
Woonomgeving (9,3%)
Voorzieningenindex: afstand tot huisarts, supermarkt, basisschool, Afstand OV (= afstand bushalte, tram metro) Betaalbare koopwoningen Vandalisme Vermogensdelicten Geweldsdelicten Geluidbelasting Energieprestatie woningen Luchtkwaliteit: Emissie CO2, fijnstof, stikstofoxiden, NMVOS Verkeersveiligheid Percentage oppervlakte laag groen en bomen
Het PON & Telos | Onderzoeksverantwoording MDI-analyse
1
Indicatoren en bronnen
Het PON & Telos | Onderzoeksverantwoording MDI-analyse
2
Domein
Indicator
Omschrijving
Peiljaar
Indelings -jaar
Bron
Norm 1
Norm 2
Norm 3
Norm 4
Norm 5
Richting
Grondslag
Inkomen
Arme huishoudens
Percentage huishoudens onder of rond sociaal minimum.
2022, 2018, 2014
2022, 2018, 2014
CBS
25
3
1
1
0
-
geografische vergelijking
Inkomen
Financiële buffer
Percentage huishoudens met voldoende financiële buffer.
2022, 2018, 2013
2022 2018, 2013
CBS
0
60
70
80
100
+
geografische vergelijking en expertjudgement
Werk
Arbeidsongeschikten
Percentage van de bevolking tussen 15 en 65 jaar dat arbeidsongeschikt is; te maken heeft met 'verlies aan verdiencapaciteit', als rechtstreeks en objectief medisch vast te stellen gevolg van ziekte of gebreken.
2022, 2018, 2013
2022 2018, 2013
CBS
100
5,5
4,5
3,5
0
-
geografische vergelijking
Werk
Werkzame beroepsbevolking
Percentage werkzame beroepsbevolking onder inwoners van 15 tot 75 jaar oud
2022, 2021, 2019
2022, 2021, 2019
CBS
0
60
70
80
100
+
expert judgement
Gezondheid
Beoordeling eigen gezondheid
Percentage personen met antwoordcategorie 'zeer goed' of 'goed' op de vraag naar de algemene gezondheidstoestand
2022, 2020, 2016
2022
CBS, GGD GHOR, alle GGD’en en het RIVM
0
72,5
77,5
82,5
100
+
geografische vergelijking
Gezondheid
Risico op depressie
Het percentage personen van 18 jaar en ouder met een hoog risico op een angststoornis of depressie.
2022, 2020, 2016
2022
CBS, GGD GHOR, alle GGD’en en het RIVM
25
7,5
5
2,5
0
-
Expert judgement
Gezondheid
Stress
Het percentage personen van 18 jaar of ouder dat de afgelopen 4 weken (heel) veel stress heeft ervaren
2022, 2020
2022
CBS, GGD GHOR, alle GGD’en en het RIVM
100
20
15
10
0
-
geografische vergelijking
Opleiding
Laagopgeleiden
Het percentage laagopgeleiden in de bevolking (15-75 jaar)
2022, 2019, 2013
2022, 2019, 2013
CBS
100
35
30
25
0
-
expert judgement
Het PON & Telos | Onderzoeksverantwoording MDI-analyse
1
Huisvesting
Afstand OV (= afstand bushalte, tram metro)
Gemiddelde afstand in km tot bushalten, tramhalten of metrohalten waar op weekdagen minimaal 2 bussen, trams of metro's per uur stoppen tussen 07:00 en 20:00.
2024, 2022, 2020
2023, 2022, 2020
OVapi
30000
1200
800
400
0
-
Loop/fiets afstand
Huisvesting
Afstand tot basisschool
Gemiddelde afstand in km van woonadres naar de dichtstbijzijnde basisschool
2022, 2018, 2013
2022, 2018, 2013
CBS
5
1,5
1
0,5
0
-
geografische vergelijking
Huisvesting
Afstand tot huisarts
Gemiddelde afstand in km van woonadres naar de dichtstbijzijnde huisartsenpraktijk
2022, 2018, 2013
2022, 2018, 2013
CBS
5
2
1
0,5
0
-
geografische vergelijking
Huisvesting
Afstand tot supermarkt
Gemiddelde afstand in km van woonadres naar de dichtstbijzijnde supermarkt of andere winkel voor dagelijkse levensbehoeften
2022, 2018, 2013
2022, 2018, 2013
CBS
5
3
1,5
0,5
0
-
geografische vergelijking
Huisvesting
Betaalbare koopwoningen
Het percentage betaalbare koopwoningen. De betaalbaarheidsgrens wordt bepaald door 4,5 keer het bruto mediaan inkomen van het betreffende jaar te nemen
2022, 2018, 2013
2022, 2018, 2013
CBS
0
35
50
65
100
+
expert judgement
Veiligheid
Geweldsdelicten
Het aantal geregistreerde gewelds en seksuele delicten per 1.000 inwoners
2023, 2019, 2015
2023
Politie
100
5
3
1,5
0
-
geografische vergelijking
Veiligheid
Vandalisme
Het aantal vernielingen c.q. zaakbeschadigingen per 1.000 inwoners
2023, 2019, 2015
2023
Politie
100
6
4
2
0
-
geografische vergelijking
Veiligheid
Vermogensdelicten
Het aantal geregistreerde vermogensdelicten per 1.000 inwoners
2023, 2019, 2015
2023
Politie
500
20
10
5
0
-
geografische vergelijking
Het PON & Telos | Onderzoeksverantwoording MDI-analyse
2
Woonomgevi ng
Emissie CO2
De gemiddelde kg emissie koolstofdioxiden (CO2) per inwoner van de sectoren 'Consumenten, Verkeer en vervoer, en Handel, Diensten en Overheid naar de lucht.
2021, 2020, 2019
2023
Emissieregistratie & klimaatmonitor
400000
6122
2755
306,1
0
-
Gebaseerd op landelijke, WHO en EUdoelstellingen
Woonomgevi ng
Emissie stikstofoxiden
De gemiddelde kg emissie stikstofoxiden (NOx) per inwoner van de sectoren 'Consumenten, Verkeer en vervoer, en Handel, Diensten en Overheid naar de lucht.
2021, 2020, 2019
2023
Emissieregistratie & klimaatmonitor
200
20
10
5
0
-
Europese doelstellingen
Woonomgevi ng
Emissie fijnstof
De gemiddelde kg emissie fijnstof (PM2.5) per inwoner van de sectoren 'Consumenten, Verkeer en vervoer, en Handel, Diensten en Overheid naar de lucht.
2021, 2019, 2015
2023
Emissieregistratie & klimaatmo nitor
15
1
0,77
0,55
0
-
Gebaseerd op landelijke, WHO en EUdoelstellingen
Woonomgevi ng
Emissie NMVOS
De gemiddelde kg emissie vluchtige stoffen (NMVOS) per inwoner naar de lucht.
2021, 2019, 2015
2023
Emissieregistratie & klimaatmo nitor
100
15,7
14,4
13,345
0
-
Gebaseerd op landelijke, WHO en EUdoelstellingen
Woonomgevi ng
Geluidbelasting
Percentage landoppervlakte belast met een geluidsniveau hoger of gelijk aan 55 dB.
2022, 2020, 2016
2022
RIVM
1
0,4
0,3
0,2
0
-
geografische vergelijking
Woonomgevi ng
Percentage oppervlakte bomen
Percentage openbare ruimte met bomen exclusief agrarisch.
2021
2020
Klimaateffectatlas
0
7,5
15
22,5
100
+
geografische vergelijking
Woonomgevi ng
Percentage oppervlakte laag groen
Percentage openbare ruimte met laag groen exclusief agrarisch.
2021
2020
Klimaateffectatlas
0
5
10
15
100
+
geografische vergelijking
Woonomgevi ng
Energieprestatie woningen
Het percentage woningen met energielabel B of hoger
2022, 2018, 2013
2023
Klimaatmo nitor
0
25
50
75
100
+
geografische vergelijking en expertjudgement
Het PON & Telos | Onderzoeksverantwoording MDI-analyse
3
Woonomgevi ng
Verkeersveiligheid
Het aantal verkeersongevallen per kilometer weglengte.
2022, 2018, 2016
Het PON & Telos | Onderzoeksverantwoording MDI-analyse
2023. 2021, 2021
Rijkswater staat
15
1,2
0,7
0,3
4
0
-
geografische vergelijking