CDA - Algemene beschouwingen Meerjaren Programma Begroting 2022.pdf

Algemene beschouwing meerjaren begroting 2022

Geluk is een seconde die eeuwigheid wil zijn. Gerrit Komrij

9 en 11 november 2021

1

Participatie Een mens is een mens door andere mensen. Een mens heeft naast eten, drinken en een dak boven zijn hoofd ook relaties nodig. Gemeenschapszin. Mensen die zich niet gezien weten, die niet het gevoel hebben er bij te horen worden ziek, verdrietig, ongezond en depressief. We weten dit al lang maar toch handelen wij niet naar deze wijsheid. Wij zien een mens als individu dat eventueel ondersteuning verdient. De negatieve gevolgen van een gebrek aan bestaansrecht, gemeenschapszin en zingeving proberen wij op te vangen met individuele zorgtrajecten. Armoede in Nederland is slechts voor een deel alleen het gebrek aan middelen om te overleven. Het is veel meer een gebrek aan mogelijkheden om mee te doen. Juist voor kinderen is dit van essentieel belang. Mensen, maar vooral kinderen die zich niet gezien of gekend weten zijn beschadigd voor het leven. Als gemeenschap zouden wij het op onze eer moeten trekken dat iedereen een actieve rol mag spelen in de gemeenschap. Ja, dat kost geld. Maar bij lange na niet de hoeveelheid geld die het kost om de symptomen van uitsluiting te bestrijden. De beste preventie is dan ook dat iedereen, ongeacht zijn financiële situatie, er toe doet en deel moet kunnen uitmaken van de gemeenschap.

Daarom moeten wij ervoor zorgen dat zoveel mogelijk mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt kunnen meedoen door hen perspectief te bieden op een baan of een zinvolle dagbesteding. Daarvoor moet de samenwerking nog meer worden gezocht tussen overheid, onderwijs, bedrijfsleven en maatschappelijke instellingen. Allen met het doel een inclusieve arbeidsmarkt te creëren. De Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR) publiceerde in 2020 een rapport over de toekomst van werk. Uit die publicatie bleek dat de moderne arbeidsmarkt steeds meer eisen stelt aan werknemers waardoor een ‘gewone’ betaalde baan voor steeds meer mensen onhaalbaar wordt. Mensen hebben niet altijd een afstand tot de arbeidsmarkt. De arbeidsmarkt heeft ook een afstand tot sommige mensen. Het doel moet niet zijn om een zo laag mogelijk cijfer te realiseren als het gaat om mensen met een uitkering af een afstand tot de arbeidsmarkt maar om zoveel mogelijk mensen perspectief te bieden om deel te kunnen nemen aan de samenleving. Werk is daar een goed middel voor. De Tweedekamer heeft op 25 februari een motie aangenomen waarin het kabinet wordt gevraagd om mensen in de bijstand een landelijke vrijstelling van giften te realiseren van 1.200 euro per jaar. Een week later hebben zes fracties een initiatiefvoorstel gedaan in de vorm van een wetsvoorstel waarin dit wordt geregeld.

Tot nu toe is het nog aan elke gemeente zelf om te bepalen hoeveel ruimte er wordt toegestaan voor giften. De CDA fractie stelt voor om hier nu al op te anticiperen en bijstandgerechtigden een vrijstelling van giften te verlenen tot een bedrag van 1.200 euro. Wij dienen hiervoor een motie in. Zorg en Jeugdzorg Voor wat betreft het programma Zorg vragen wij aandacht voor 3 thema’s: Zorg&Veiligheid, nieuwe inkoop en inkomensafhankelijke bijdrage in de Wmo. Zorg&Veiligheid De CDA-fractie juicht het toe dat het college met een deelprogramma Zorg&Veiligheid komt. Dagelijks kunnen velerlei omstandigheden er bij kwetsbare inwoners voor zorgen dat de situatie escaleert, met veiligheidsrisico’s voor henzelf en de samenleving. Het CDA is 2

voorstander van een preventieve aanpak hiervan, dus niet alleen maar capaciteit inzetten als cases al geëscaleerd zijn. Wij gaan er vanuit dat het college deze opvatting deelt en ook concretiseert in zijn aanpak. Nieuwe inkoop Wmo/Jeugd De CDA-fractie heeft begrepen dat het college in 2022 opnieuw gaat aanbesteden. Wij juichen dat toe, omdat een nieuwe inkoop kansen biedt om enerzijds kwaliteitseisen verder te optimaliseren, maar anderzijds ook om het aantal aanbieders terug te brengen. Om daadwerkelijk als gemeente goed in contact te kunnen staan met alle aanbieders, beheersbaar contractbeheer, denkt de CDA-fractie aan een reductie met ongeveer 50%. Acht het college dit realistisch zonder dat dit enerzijds leidt tot te beperkte keuzevrijheid van de cliënt en anderzijds extra en daardoor duurdere maatwerkcontracten? Inkomensafhankelijke bijdrage Wmo Het Wmo-abonnementstarief dat per 1 januari 2019 is ingegaan, heeft ervoor gezorgd dat de ambitie om - ook binnen de Wmo - uit te komen met Rijksmiddelen erg ingewikkeld is. Toch heeft het college daar adequaat op ingezet, onder meer door de wasdienst en recent ook “powerful ageing” of wel vitaal oud worden. Maar meer knoppen om aan te draaien zijn niet binnen handbereik. Wel heeft de CDA-fractie geluiden opgevangen dat er in politiek Den Haag serieus over een inkomensafhankelijke bijdrage wordt gesproken.

Als die er komt, slaat de taakstelling dan wellicht om naar een voorzichtig plusje? Daarnaast vragen wij ons af hoe snel u kunt anticiperen op de wijziging van het abonnementstarief naar een inkomensafhankelijk tarief. Jeugdzorg Als wij het hebben over jeugdzorg dan gaat dat meestal over geld en vooral een tekort aan geld. Daarnaast wordt de beleidsruimte van gemeenten ook nog eens beperkt door wet- en regelgeving. Terwijl gemeenten juist meer in willen zetten op preventie, de eigen verantwoordelijkheid en mogelijkheden van de mensen en hun netwerken. Doel is om als gemeente de juiste hulp op maat te bieden, zwaar waar het moet, licht waar het kan maar wel op de juiste plek met oog voor effectiviteit. In Almelo hebben wij al goede stappen gezet met verschillende innovaties en interventies. Waar volgens de CDA-fractie nog onvoldoende op in wordt gezet is het bevorderen van uitstroom, daar is nog veel voordeel te behalen. Indicaties worden nog te vaak keer op keer verlengd zonder de vraag te stellen of het beter gaat met de jongere. Als het beter gaat met de jongere moet de zorg worden afgeschaald of stopgezet. Is het college bereid hier strikter op te gaan sturen? De CDA fractie ziet dat de motie Kansrijke start een vliegende start heeft gemaakt. Dat zien wij op meerdere plekken terug en daar zijn wij erg blij mee.

Door het gesprek met Avedan aan te zijn gegaan zien wij dat er ook daadwerkelijk ingezet kan worden op preventie Duurzaamheid Als het gaat om het programma Duurzaamheid dan ziet de CDA-fractie dat het college daadwerkelijk oplevert wat de coalitie zich in 2018 in het coalitie akkoord heeft voorgenomen. Niet uitputtend: het cameratoezicht bij de milieupleintjes, de duurzame Energieladder, een klimaatadaptatie strategie, de doelstellingen voor bijvoorbeeld zonnepanelen op daken, de hoeveelheid extra vierkante meters groen en water, en recent ook het toegezegde rapport over nascheiding van PMD-afval. Dat biedt vertrouwen in de ambities voor 2022. Wij vragen bevestiging van tijdige oplevering van de stimuleringsregeling klimaatadaptatie, zodat deze per 1 januari 2022 in kan gaan. Ook het thema netcapaciteit is voor de CDA-fractie een belangrijk thema. Hoewel we begrijpen dat dit een 3

verantwoordelijkheid van de netbeheerder(s) is, helpt het als de gemeente een faciliterende en verbindende rol aanneemt om bijvoorbeeld te bekijken welke innovaties er op XL Businesspark mogelijk zijn zodat uiteindelijk al het geschikte dakoppervlak van zonnepanelen kan worden voorzien. Energiearmoede is eveneens een belangrijk thema waar de CDA-fractie focus op wil zien. Veel mensen maken zich ernstig zorgen over de aangekondigde stijging van de gasprijzen en wat dit betekent voor hun energierekening. Gelukkig toonde de overheid zich daadkrachtig door snel compensatie voor iedereen toe te zeggen waardoor de rekening minder stevig zal stijgen. Maar de goedkoopste energie is natuurlijk energie die niet wordt verbruikt. Wij zien isolatie van woningen als een belangrijke eerste stap, omdat er door adequate isolatie minder warmte verloren gaat, en dat scheelt uiteindelijk in de portemonnee van onze inwoners. Energiecoaches heeft Almelo al en zij geven waardevolle tips om energie te besparen. Maar tips worden niet altijd opgevolgd. Ook al lijken het simpele dingen zoals reflectiefolie achter de radiator plakken of het aanbrengen van tochtstrips wat erg veel warmteverlies kan schelen. Er zit een verschil tussen weten en doen. In Amsterdam heeft men dit onderkend en werkt men al een paar jaar met energiefixers.

Die begint waar de energiecoach eindigt en helpt huishoudens om de kleinere isolerende maatregelen uit te voeren. In Zaanstad gaan ze ook werken met energiefixers. De energiefixer kan uit een re-integratietraject komen en wordt betaald vanuit een Europese subsidie. Op deze wijze brengen zij tegen minimale extra kosten herintegratie, armoedebeleid en duurzaamheid samen. De CDA-fractie verzoekt het college om deze mogelijkheid voor Almelo te verkennen en waar mogelijk toe te passen. Afval is ook grondstof Afval wordt gescheiden met als doel hergebruiken of recyclen. Dat kan door bronscheiding en nascheiding. Veel mensen vragen zich af is het één dan beter dan het ander? Voordeel van nascheiding is dat men kies voor het gemak. Alles bij het restafval gooien scheelt een hoop moeite. Nadeel van nascheiding is dat het eigenlijk alleen mogelijk is voor PMD afval. Er zijn veel grondstoffen zoals papier, textiel en organische stoffen die niet of slecht nagescheiden kunnen worden en daardoor nutteloos worden voor recycling. Voordeel van bronscheiding is dat men veel meer afvalsoorten kan scheiden dan via nascheiding en dus hergebruiken of recyclen. Daarnaast is gescheiden afval ook goedkoper om te verwerken. De overheid heft namelijk belasting op het verwerken (dus verbranden) van restafval. Zowel bronscheiding als nascheiding heeft dus voor- en nadelen.

Bronscheiding en nascheiding moeten wij niet tegenover elkaar zetten, maar als aanvulling op elkaar zien. Uitgangspunt moet zijn hoe kunnen wij het doel, hergebruik en recycling van afvalstoffen het beste realiseren tegen zo laag mogelijke kosten. Afval scheiden is daarmee belangrijk voor milieu èn portemonnee. Binnenstad Om de ambitie voor de binnenstad, een aantrekkelijke, levendige binnenstad, te realiseren treffen is in het coalitie akkoord een pakket aan maatregelen benoemd. Zoals zo snel mogelijk, doch uiterlijk binnen 10 jaar het doorgetrokken water te verbreden conform Stedenbouwkundige visie ‘Almelo vaart er wel bij’. Het college zou hiervoor bij de aanleg van de smalle variant alle mogelijke voorbereidende gaan treffen. Wij hebben hier

4

niets meer over gehoord, wel werden er een nieuw plan Almelo Waterstad gesmeed. Beide plannen verdienen het om gerealiseerd te worden. Beiden maken Almelo waterstad. Een ander maatregel is een alternatieve bestemming van zo genoemd gebied ‘Stadskade’ te onderzoeken. Het college heeft schijnbaar vier jaar gezocht maar nog niet de oplossing gevonden. De CDA-fractie begrijpt dat het een complex vraagstuk is maar de Stadskade schreeuwt ook om transformatie. De parkeergarage en de leegstaande winkelpanden hebben een desolate aanblik en staan in groot contract met de rest van het vernieuwde deel van de binnenstad. De BIZ is ook een maatregel die zou worden ingezet om zowel bezoekers te verleiden om te komen winkelen als de binnenstad aantrekkelijker te maken. Nu bijna vier jaar later is het nog maar de vraag of er een BIZ komt. Wonen Het is crisis op de woningmarkt. En al staat de woningmarkt hoog op de politieke agenda, het devies ‘bouwen, bouwen’, bouwen begint desalniettemin al wat sleets te klinken. Om de problemen aan te pakken moet je echt innovatief en creatief zijn en op zoek gaan naar oplossingen op maat. De betaalbaarheid van woningen staat enorm onder druk. Daarnaast is ook de balans uit het woning aanbod. Het aanbod van sociale huurwoningen is ruim voldoende evenals het aanbod van zowel huur als koop in het hogere segment.

De woningen in het middensegment daarentegen is nijpend. De grote groep woningzoekenden met een midden inkomen zit nu met de vingers tussen de deur terwijl deze groep juist zo belangrijk is voor de samenleving en de gemeente. Woonwensen en idealen veranderen ook zoals dat steeds meer mensen niet meer groot hoeven te wonen maar kiezen voor klein en energie neutraal. Zoals Tiny Houses of levensloopbestendige woningen. Hoe staat het trouwens met de verkenning om Tiny Houses te realiseren in Almelo? Openbare ruimte De CDA-fractie is erg blij met de extra structurele middelen voor de openbare ruimte. Wij pleiten er samen met de LAS fractie voor om dit extra bedrag in te zetten voor het verhogen voor het onderhoudsniveau van water en watergangen naar hoog en de resterende middelen in te zetten in de woonwijken. Dat draagt bij aan een betere en aantrekkelijke leefomgeving. De deel scooter en fiets hebben hun intrede gedaan in Almelo tot grote vreugde van wethouder Maathuis volgens zijn Facebook. Het voorziet ongetwijfeld in een behoefte en dat is goed. Wat echter niet goed is, is de overlast die veroorzaakt wordt door het parkeren na gebruik. Scooters maar ook fietsen worden geparkeerd midden op de stoep, fietspad of rijbaan. Trottoirs zijn daardoor niet meer goed begaanbaar voor rolstoelen en kinderwagens, mensen die slecht ter been zijn en visueel gehandicapten.

Ook komt de verkeersveiligheid in het geding voor medeweggebruikers. Daarom stelt de CDA-fractie voor om het parkeren van leen scooters en fietsen alleen nog maar toe te staan in speciaal daarvoor aangewezen parkeerplekken. Dit kan zijn bij maatschappelijke gebouwen, parkeerplaatsen, winkelcentra en dergelijke. De kosten die hiermee gemoeid zijn komen uiteraard voor rekening van de verhuurder. Wij dienen hiervoor een motie in. Uitbreiding XL businesspark Het besluitvormingsproces om te komen tot een regionaal bedrijventerrein, het huidige XL businesspark, is een moeizaam en langjarig proces geweest. Het invullen van XL businesspark verliep in de eerste jaren nog moeizamer en was erg kostbaar. De tegenstanders leken gelijk te krijgen. Maar met de komst van Heylen werd het tij gekeerd en nu spreken wij 5

over uitbreiding. Laten bij deze verkenning vooral leren van het verleden. Betrek bij dit proces nadrukkelijk de inwoners van Bornerbroek en de Stichting Dorpbelangen. Zij zijn al vele jaren een goede en respectvolle gesprekspartner. Betrek hun dus volop bij het onderzoek en neem hier voldoende tijd voor. Laat het leergeld dat betaald is bij de ontwikkeling van XL Businesspark niet voor niets zijn geweest. Vloedbeltverbinding De laatste weken is het vanuit de gemeente Almelo over de Vloedtbeldverbinding wel erg stil. De CDA-fractie steunt het standpunt van het college omtrent de korte boog en indien alsnog een verdere uitbreiding nodig is, dan de spoorvariant. Wij vragen ons af wat is de stand van zaken op dit moment? Is het de stilte voor de storm of moeten wij broedende kippen niet storen. Eigenlijk zijn het haantjes maar ja die broeden niet! Gemeenteraadsverkiezingen 2022 Het kabinet wil de Tijdelijke wet verkiezingen covis-19 verlengen tot 1 juli 2022. Daardoor zullen de gemeenteraadsverkiezingen in maart 2022 waarschijnlijk gehouden worden volgens de regels van de coronawet. Een van de belangrijkste maatregelen uit deze tijdelijke wet is het vervroegd stemmen. Inwoners hebben dus drie dagen de tijd om hun stem uit te brengen. Dit vraagt om een andere voorbereiding en uitvoering en waarschijnlijk ook extra kosten.

Doordat het al vroegtijdig bekend is biedt het ook mogelijkheden om stembureaus anders in te richten, bijvoorbeeld drive-in stembureaus. Welke kansen en bedreigingen ziet het college? Financiën Toen wij in oktober 2018 de eerste begroting 2019 hier in deze raad behandelden was de financiële positie van het huishoudboekje van de gemeente nog erg broos en zorgelijk. Het vorige college had al in 2017 de eerste aanzet gegeven voor een gigantische bezuinigingsoperatie van ruim 15 miljoen euro als eerste stap in het herstelproces. De positie van de algemene reserve en daarmede de weerstandscapaciteit had niet het gewenste noodzakelijk niveau om weerstand te kunnen bieden aan de vele financiële risico’s. Denk daarbij aan de enorme tekorten in het sociaaldomein en dan vooral bij de WMO en Jeugdzorg. Het Rijk had vele taken overgedragen aan de gemeenten met een financiële korting van 25 tot 40 procent. Het verdere financiële herstel werd in het coalitie akkoord afgesproken. Dat betekende forse taakstellingen en bezuinigingen om het structureel tekort in het gemeentelijke huishoudboekje in balans te brengen en om ons financiële weerstandsvermogen te vergroten. Het waren geen populaire doelstellingen maar wel noodzakelijk.

Bovendien werd een eerste aanzet gegeven in nieuwe investeringen in de binnenstad en het onderhoud van onze kapitaalgoederen van de openbare ruimte, waarover later meer Bij de Najaarsrapportage 2021 was het huishoudboekje structureel in balans en de positie van de algemene reserve was goed verbeterd, mede dankzij de incidentele opbrengst van het dividend Cogas en Buig uitkeringen. De najaarsrapportage sloot met een positief begrotingssaldo van 12 miljoen euro. Ten opzichte van de Najaarsrapportage 2020 was dat een verbetering van 18,5 miljoen euro. De algemene reserve van de gemeente was 2015 ruim 20 miljoen negatief. Nu zeven jaar later is de verwachting dat de algemene reserve 25 miljoen positief is. Dat is een ombuiging in zeven jaar van 45 miljoen euro.

6

De CDA-fractie heeft zich altijd op het standpunt gesteld dat de eerste opgave verbetering was van het fundament van het huishoudboekje. Pas wanneer dit fundament solide is onderbouwd, kunnen wij gaan denken aan “zaaien en oogsten“. Dankzij de verbetering van de financiële positie door de extra 7,85 miljoen euro vanuit het gemeentefonds is het mogelijk om onder anderen het bedrag van 7 miljoen in de jaren 2022 tot en met 2025 te reserveren voor het stadsontwikkelingsfonds. Maar ook wordt structureel 3 ton extra beschikbaar gesteld voor verbeteringen van het onderhoud in de openbare ruimte. In 2022 is dus een financiële ruimte vrijgemaakt van totaal 7.61 miljoen euro in 2022 voor investeringen in nieuw beleid. Maar dan wel met de toevoeging dat de taakstellingen in de begroting en het meerjarenperspectief volledig ingevuld gaan worden en er zich geen extra tegenvallers of risico’s voordoen. Het is ons gelukt om de locale lasten alleen zo min mogelijk te laten stijgen zoals in het coalitie akkoord als doel is gesteld. In deze begroting is nog geen rekening gehouden met de uitkomsten van de septembercirculaire 2021 die vanaf 2022 extra uitkeringen en ruimte gaat opleveren. Deze extra uitkeringen zijn ook hard nodig vanwege de nog uit te voeren nieuwe taken rondom investeringen in het gebied van de Stadskade en Havenblok en de openstaande taakstellingen.

Bovendien - en dat is niets nieuws van onze kant - is er nog steeds geen oplossing gevonden voor de enorme stijging van de kapitaallasten openbare ruimte vanaf het jaar 2026. Wij moeten dan ruimte zoeken voor circa 3,5 miljoen euro aan extra lasten. Wij hebben meermaals al gepleit om in het meerjarenperspectief hiervoor structurele middelen beschikbaar te stellen maar moeten helaas constateren dat het college in deze begroting op geen enkele wijze aandacht heeft besteed aan deze enorme lastenstijging. We hebben hier diverse onderwerpen besproken maar waar het om gaat is dat de som meer moet zijn dan de delen afzonderlijk. Vraagstukken moeten we nog veel meer met elkaar in samenhang aanpakken. Veiligheid, welzijn, goed wonen, een fijne buurt, werkgelegenheid maar ook recreatie, mobiliteit en duurzaamheid zijn cruciale onderdeel van een gezond en gelukkig leven. Om de puzzel te kunnen leggen moet je kijken naar het hele plaatje niet alleen naar de afzonderlijke stukjes. Afsluitend. De kracht in onze samenleving is ongekend, de kracht van mensen samen is ongekend. Mensen maken de samenleving en daarmee onze stad. Het is tijd voor een Almelo waar niet de gemeente, maar de samenleving prominent centraal staat. Alleen als samenleving zijn we in staat om antwoorden te vinden op de grote complexe vraagstukken waar we voor staan.

Laten we beginnen om nog meer naar elkaar om te zien, voor elkaar te zorgen en te werken aan inclusie. Die samenleving, wil het CDA wel graag doorgeven aan de volgende generatie.

7