bijlage 3 bij RB 5 -Onderzoeksrapport Van Wet naar Wijk

Gezien het geringe bereik van het bibliotheekwerk in deze wijk (zie paragraaf bereik bibliotheek per wijk), is een andere impuls ter promotie van bibliotheekwerk in deze wijk kansrijker. In de overige kanswijken zijn er mogelijke opties om in combinatie met zorg-, onderwijs- of wijkgebouwen een nieuwe bibliotheekvoorziening te realiseren. Bijlage Omgevingsanalyse Almelo geeft per kanswijk een indicatie van de aanwezige potentiële samenwerkingspartners en of locaties weer. Voorbeelden hiervan zijn de zorglocaties Hoog Schuilenburg (Wierdensehoek), De Koppel (Nieuwstraat-Kwartier) en Dimence Werk en Leercentrum (de Riet) aanwezig. Eveneens is woonlocatie en gezondheidscentrum Titus Brandsmahof (Ossenkoppelerhoek) een noemenswaardige locatie net als enkele (voortgezet )onderwijsinstellingen. Het is echter de vraag in hoeverre dergelijke zorg- en schoollocaties gezien de beperkte openingstijden en focus op specialistische zorg daadwerkelijk Van Wet naar Wijk

Pagina 21 van 28

8 april 2025

kansrijk zijn om een volwaardige bibliotheekvoorziening te realiseren waar alle vijf bibliotheektaken zoals beschreven in de WSOB uitgeoefend kunnen worden. Daarbij zou de samenwerking met de gezondheidslocaties en (voortgezet) onderwijsinstellingen opgestart moeten worden aangezien de bibliotheek op dit moment niet samenwerkt met deze instellingen. Qua potentiële partners valt op dat de bibliotheek nog niet (structureel) samenwerkt met de tien wijkgebouwen in Almelo. Een groot gedeelte van deze wijkcentra zijn gevestigd in de gevonden kanswijken en aandachtsbuurten. Zo zijn in de kanswijken wijkcentra de Schöppe (de Riet), Goossenmaat (Nieuwstraat-Kwartier), de Driehoek (Ossenkoppelerhoek), Eninver (Wierdensehoek) aanwezig. In de aandachtsbuurten zijn wijkgebouwen de Schelf (nabij Drakensteyn) en de Trefhoek (nabij Wester Sluitersveldlanden) actief. In deze wijkcentra, die vrijwel allemaal in beheer zijn van de gemeente, wordt in de huidige situatie in zeer beperkte mate invulling gegeven aan bibliotheekwerk. Tegelijkertijd huisvesten deze locaties wel wijkkamers van Avedan waar inwoners elkaar kunnen ontmoeten en zijn wijkteams van gemeente aanwezig zijn. Ook zijn diverse verenigingen en andere maatschappelijke organisaties actief binnen deze wijkgebouwen. Het realiseren van een nieuwe bibliotheekvoorziening in deze wijkcentra lijkt zodoende kansrijk.

Een andere noemenswaardige kansrijke locatie is de voormalige basisschool de Hagedoorn in het Nieuwstraat-Kwartier. In deze locatie organiseert Bewonersinitiatief de Hagedoorn allerlei activiteiten voor en door de wijk en zijn verschillende organisaties zoals Avedan, Buurtzorg, de Klup Twente en het Leger des Heils actief. Ook is een wijkteam van de gemeente aanwezig binnen deze locatie. Deelconclusie huidig bereik bibliotheekwerk in Almelo Gesteld kan worden dat het huidige bibliotheekwerk in geringe mate de inwoners van Almelo bereikt. Zo heeft 1 op de 5 huishoudens een lidmaatschap, waarvan ongeveer de helft van de huishoudens met lidmaatschap woonachtig is in wijken Schelfhorst, Noorderkwartier en Windmolenbroek. Bibliotheekwerk bereikt door de dBos aanpak wel alle kinderen van basisscholen. Tegelijkertijd kan de vraag gesteld worden in hoeverre de geboden ondersteuning aansluit bij de waargenomen problematiek en hoeveelheid achterstandsscholen. Ondanks dat inwoners wel degelijk in aanraking kunnen komen met bibliotheekwerk door de initiatieven en projecten die de bibliotheek met haar partners organiseert en of ondersteunt, kan gesteld worden dat de fysieke aanwezigheid van bibliotheekwerk rondom en nabij de centrale vestiging is georganiseerd.

De 12 afhaalpunten van de bibliotheek dienen in de huidige organisatievorm niet als volwaardige verlengstukken van de bibliotheek te worden beschouwd. Eveneens werd uitbreiding van bibliotheekdienstverlening in wijkcentra en een locatie van een bewonersinitiatief in of nabij kanswijken en aandachtsbuurten als kansrijk bestempeld.

Conclusie Onderzoeksvraag 2 In dit hoofdstuk stond de volgende vraag centraal: “In hoeverre zijn er kansrijke gebieden binnen het Almelose verzorgingsgebied om te investeren in het bibliotheek-netwerk?” Aan de hand van drie deelthema’s werd het antwoord op deze vraag onderzocht. Het eerste thema spitste zich toe op de vraag in hoeverre er investeringsmogelijkheden voorhanden zijn. Hieruit bleek dat in de aankomende jaren financiële middelen beschikbaar zijn om tot 2027 te investeren in het Almelose bibliotheeknetwerk. Hierbij geldt dat ongeveer de helft (€440.000,-) van de totale beschikbare middelen, afkomstig vanuit de SPUK II, in 2025 uitgegeven dienen te worden. De overige mogelijkheden komen voort uit de beschikbaar gestelde decentralisatie uitkeringen vanuit het Rijk ter voorbereiding van de zorgplicht. Het tweede thema van dit hoofdstuk zoomde in op huidige maatschappelijke vraagstukken in Almelo. Er werd een beeld gevormd van de algemene maatschappelijke uitdagingen en vervolgens werd geanalyseerd in welke wijken of dorpen deze uitdagingen het meest voorkomen. Over het algemeen werd duidelijk dat het aantal huishoudens met voorzieningen in het sociaal domein sterk aanwezig is in Van Wet naar Wijk

Pagina 22 van 28

8 april 2025

Almelo. Ook groeien relatief veel kinderen op in armoede en is het aandeel laaggeletterde Almeloërs groot. Door de analyse op wijkniveau viel op dat vijf wijken op basis van vier thema’s, met bijhorende indicatoren, in negatieve zin opvallen ten opzichte van de benchmark. Dit betreft de wijken Binnenstad, de Riet, Nieuwstraat-Kwartier, Ossenkoppelerhoek en Wierdensehoek. Naast deze wijken vielen de buurten Wester Sluitersveldlanden en Drakensteyn op. Deze kanswijken en aandachtsbuurten (Wester Sluitersveldlanden en Drakensteyn) zijn zodoende het meest kansrijk bevonden om te investeren in het bibliotheek-netwerk. In het derde en laatste onderdeel werd het huidig bereik van Almelose bibliotheekwerk per wijk geanalyseerd. Ondanks de intensieve samenwerking met scholen vanuit het programma dBos en vele samenwerkingsverbanden werd geconcludeerd dat de fysieke aanwezigheid van bibliotheekwerk rondom en nabij de centrale vestiging is georganiseerd. Gesteld kan worden dat deze organisatie in geringe mate de inwoners van Almelo bereikt. Zo heeft 1 op de 5 huishoudens een lidmaatschap, waarvan ongeveer de helft van de huishoudens met lidmaatschap woonachtig is in wijken Schelfhorst en Windmolenbroek. Tegelijkertijd zijn er kansen gevonden voor uitbreiding van bibliotheekdienstverlening in wijkcentra die aanwezig zijn in of nabij kanswijken en aandachtsbuurten.

Dit vanwege de beperkte invulling en bereik van de huidige bibliotheekdienstverlening en de aanwezigheid van maatschappelijk partners in de wijkcentra.

Van Wet naar Wijk

Pagina 23 van 28

8 april 2025

Samenvatting onderzoek en aanbevelingen In dit onderzoek stonden twee vragen centraal. Ten eerste werd impact van een aanstaande wetswijziging van de WSOB geduid en op basis van richtinggevende kaders de huidige invulling van het bibliotheekwerk in Almelo geanalyseerd. Ten tweede werden kansen en kansrijke gebieden voor investeringen in het Almelose bibliotheekwerk uiteengezet. Uit het eerste hoofdstuk kwam naar voren dat de gemeente Almelo na een definitieve doorvoering van het huidige wetswijzigingsvoorstel door de introductie van een zorgplicht, verantwoordelijk wordt voor het opstellen van een meerjarenvisie op het gemeentelijke bibliotheeknetwerk en het faciliteren van ten minste één vestiging binnen de gemeentegrenzen. Aan de hand van kwantitatieve normen afkomstig uit een richtinggevend kader voor gemeentes en bibliotheken is geanalyseerd of hoeverre inwoners van de gemeente Almelo gegarandeerd toegang hebben tot een volwaardige bibliotheekvoorziening. Op basis van deze toepassing is gesteld dat er in Almelo verbetering nodig is met betrekking tot de nodig geachte capaciteit en voorzieningen om de invulling van het bibliotheekwerk te waarborgen.

In het tweede hoofdstuk werden de vijf kanswijken (Binnenstad, de Riet, Nieuwstraat-Kwartier, Ossenkoppelerhoek en Wierdensehoek) en twee aandachtsbuurten (Wester Sluitersveldlanden en Drakensteyn) als het meest kansrijk bevonden om te investeren in het bibliotheekwerk. Op basis van het huidige bereik -en de samenwerkingspartners van de bibliotheek, zijn wijkcentra in- en nabij de vijf kanswijken en twee aandachtsbuurten als kansrijke investeringslocaties aangemerkt om het bibliotheeknetwerk en dienstverlening aldaar te versterken. Op basis van de conclusies van beide onderzoeksvragen die in dit uitgevoerde onderzoek aan bod zijn gekomen, worden de volgende aanbevelingen gedaan: 1. Start in 2025 met het formuleren van een gezamenlijke ambitie ten opzichte van volwaardig bibliotheekwerk in Almelo In Hoofdstuk 1 werd gevonden dat gemeentes vanaf 2027 vanuit de aanstaande zorgplicht verantwoordelijk worden voor het opstellen van een gezamenlijke meerjarenvisie op het garanderen van toegankelijk en volwaardig bibliotheekwerk. Waar het gehanteerde richtinggevend concept kader de gemeente Almelo en openbare bibliotheek als hulpmiddel kan ondersteunen in het definiëren van de begrippen garantie en toegankelijkheid, geldt dit in beperkte mate voor het definiëren van hoe een volwaardige bibliotheekvoorziening in Almelo bijdraagt aan de lokale uitdagingen en of ambities.

Tegelijkertijd zijn diverse ontwikkelingen gaande waarvan de betrokken uitvoerende partijen gezamenlijk licht kunnen schijnen op dit thema. Denk dan aan de partijen die op dit moment bezig zijn met een nieuwe Erfgoed en Cultuurvisie van de gemeente Almelo, de realisatie van het bibliotheekprogramma Toekomstkracht en de uitvoering van het Aanvalsplan Laaggeletterdheid en Actieplan Sociaal Domein. 2. Benut de potentie van bestaande wijkcentra om door te groeien naar volwaardige satellietlocaties van de bibliotheek In de in Hoofdstuk 2 gevonden kanswijken en aandachtsbuurten zijn wijkcentra aanwezig die kunnen dienen als logische en laagdrempelige plekken voor bibliotheekactiviteiten. Enkele van deze wijkcentra dienen nu als afhaalpunt alleen zijn (nog) niet voldoende toegerust om te fungeren als volwaardige bibliotheekvoorziening. Gezien de noodzaak om SPUK II gelden in 2025 te investeren, is het aan te bevelen om te investeren in één of meerdere wijkcentra nabij de kanswijken zodat deze locatie(s) een volwaardige bijdrage leveren aan het bibliotheekwerk conform de bibliotheektaken zoals deze zijn vastgelegd in de WSOB. Deze investeringen kunnen variëren van realiseren van leesfaciliteiten en ontmoetingsmogelijkheden

Van Wet naar Wijk

Pagina 24 van 28

8 april 2025

tot aan programmering rondom leesbevordering, digitale vaardigheden en of stimuleren van kunst en cultuur. 3. Investeer in een wijkgerichte bibliotheekwerk-methodiek Uit het onderzoek blijkt dat de huidige centrale bibliotheekvoorziening een beperkt bereik heeft in omliggende wijken. Aanbevolen wordt om naast in een nieuwe bibliotheekvoorziening, te investeren in een methodiek waarin de verbinding wordt gezocht met bestaande gemeenschappen en verenigingen binnen de wijken. Door in te spelen op lokale behoeften en door gebruik te maken van aanwezige kennis, netwerken en initiatieven kunnen bibliotheekactiviteiten beter aansluiten bij het dagelijks leven van bewoners. Hierdoor vergroot de bibliotheek haar zichtbaarheid, relevantie én bereik. 4. Voer vervolgonderzoek uit naar de effecten van de dBos-aanpak in Almelo Ondanks de volledige dekking in het primaire onderwijs met het programma dBos, is in Almelo echter nog relatief weinig bekend over de lokale effectiviteit van deze aanpak in diverse wijken en scholen. Een verdiepend en locatiegericht vervolgonderzoek wordt aanbevolen om de opbrengsten van de huidige implementaties te analyseren en om inzichten te verkrijgen in hoe deze aanpak het beste kan worden toegespitst op de specifieke context van Almelo. Dit biedt ook handvatten voor toekomstige samenwerking tussen bibliotheken en onderwijsinstellingen. 5.

Investeer niet alleen in gebouwen maar ook in mensen en bereik van bibliotheekwerk De aanwezigheid van een vestiging lijkt aldus dit onderzoek niet garant te staan voor een breed bereik. Zo werd gevonden dat 1 op de 5 huishoudens wordt bereikt door het huidig bibliotheekwerk en dat dit bereik met name geconcentreerd is in de wijken Schelfhorst en Windmolenbroek. Aanbevolen wordt om – naast fysieke uitbreiding –te investeren in de capaciteit en formatie van de bibliotheekorganisatie. Een flexibele, verbindende en goed toegeruste bibliotheekorganisatie is beter in staat om in te spelen op wijkbehoeften en actief verbinding te maken met bewoners, verenigingen, gemeenschappen en bestaande netwerken. Dit vraagt om investeringen in personeel, deskundigheidsbevordering en verankering van samenwerking met lokale partners.

Beperkingen van dit onderzoek Hoewel dit onderzoek inzichten biedt in impact van de aanstaande wijziging van de bibliotheekwet en het potentieel van investeringen in bibliotheekvoorzieningen binnen de gemeente Almelo, is het belangrijk om stil te staan bij een aantal beperkingen van dit onderzoek die van invloed zijn op de duiding en toepasbaarheid van de bevindingen. Allereerst vond dit onderzoek plaats tijdens de consultatieperiode van de voorgenomen wetswijziging van de WSOB. Dit betekent dat er is gewerkt met de kennis en voorgestelde wettelijke richtlijnen die op dat moment beschikbaar waren. Deze voorgestelde richtlijnen kunnen, afhankelijk van de uiteindelijke besluitvorming, anders uitpakken dan nu voorzien. Daarnaast is voor de analyse een richtinggevend normenkader gebruikt dat in 2025 nader uitgewerkt wordt door de KWINK Groep. Hoewel het gehanteerde analysemodel in huidige vorm waardevolle handvatten biedt voor de analyse van bibliotheekwerk binnen gemeentelijke context, is het mogelijk dat toekomstige aanpassingen aan het model — bijvoorbeeld toevoeging van andere indicatoren of gewijzigde weging — tot nieuwe inzichten kunnen leiden.

Gezien de ontwikkelingen rondom de wetswijziging en de ontwikkeling van een richtinggevend kader door de KWINK Groep is het daarom aan te bevelen om de gepresenteerde uitkomsten in Hoofdstuk 1 te verifiëren aan de hand van de definitieve wetswijziging en eventueel herijkt richtinggevend kader. De data-analyse richtte zich op het identificeren van kansrijke gebieden binnen de gemeente op wijken dorpsniveau. Hierbij is een algemeen beeld gevormd van sociaaleconomische, demografische en Van Wet naar Wijk

Pagina 25 van 28

8 april 2025

geografische kenmerken die relevant zijn voor bibliotheekdienstverlening. Deze aanpak laat echter geen ruimte voor het in kaart brengen van individuele gevallen of microniveau variaties. Er kan dus geen uitspraak worden gedaan over de precieze behoeften of omstandigheden van specifieke bewoners of adressen binnen deze gebieden. Ten slotte zijn binnen dit onderzoek kansrijke zorg-, onderwijs- en wijkgebouwen als potentiële partners door uitvoeren van deskresearch gevonden. Geen van genoemde instellingen en of locaties zijn tijdens dit onderzoek geconsulteerd over de mate waarin (uitbreiding van) samenwerking gewenst en of haalbaar is. Deze consultatie viel buiten scope van dit onderzoek. Het wordt aanbevolen te onderzoeken in hoeverre het realiseren van een bibliotheekvoorziening in combinatie met deze locaties en instellingen gewenst, realistisch en haalbaar is. Er is daarom eveneens geen financiële haalbaarheidsanalyse uitgevoerd met betrekking tot de uitbreiding van bibliotheekvoorzieningen. Niettemin dient erkend te worden dat deze (financiële) randvoorwaarden van invloed kunnen zijn op de praktische realisatie en de continuering van investeringen in het bibliotheekwerk, bijvoorbeeld in het kader van SPUK II. Verdere besluitvorming over (structurele) investeringen vraagt daarom om aanvullende financiële en beleidsmatige afwegingen.

Van Wet naar Wijk

Pagina 26 van 28

8 april 2025

Bronnen en Bijlagen Bibliotheeknetwerk, ‘De maatschappelijke waarde en effecten van bibliotheken’. Te bereiken via www.bibliotheeknetwerk.nl/artikel/de-maatschappelijke-waarde-en-effecten-van-bibliotheken geraadpleegd op 15-3-2025 Buurtatlas.nl Geletterdheidinzicht.nl, ‘Dashboard Laaggeletterdheid’ – www.geletterdheidinzicht.nl/dashboard Gemeente Almelo, ‘Wijkkompas’ Kennispunt Twente, ‘Almelo in Cijfers’ Kennispunt Twente, ‘Buurt Barometer Almelo’ Motie Mohandis. https://www.tweedekamer.nl/debat_en_vergadering/plenaire_vergaderingen/details/activiteit?id=2022A 05921 en https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-32820-474.pdf Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, 2024, ‘Wetsvoorstel wijziging WSOB – Concept Internetconsultatie – toegankelijk via Overheid.nl. Geraadpleegd op 1-2-2025 Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu, Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport. Buurtatlas. Toegankelijk via: https://buurtatlas.vzinfo.nl/#home Rijksoverheid, ‘Maatregelen voor meer en betere bibliotheken’. Te bereiken via: https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/lezen-en-bibliotheken/openbare-bibliotheken - geraadpleegd op 18-3-2025 Rijnbrink. Cultuur Overijssel in kaart.

(https://cultuureducatieoverijssel.nl/cultureel-overijssel-in-kaart/) Stichting Lezen en Schrijven (2017) ‘Preventie door Interventie – literatuurstudie naar lees- en schrijfachterstanden bij kinderen en jongeren’ Stichting

Openbare

Bibliotheek

Almelo

en

Hof88

(OBATH88

Vereniging Nederlandse Gemeenten. ‘Internetconsultatie Wet tot wijziging van de Wet stelsel openbare bibliotheekvoorzieningen’ Vereniging Openbare Bibliotheken (2024), Informatiebrief financieringsstromen september 2024. Vereniging Openbare Bibliotheken (2024), Notitie Normenkader Bibliotheken Vrije Universiteit Amsterdam, Digitale geletterdheid in de bibliotheek: Bevordering van digitale inclusie en participatie (2022) Waarstaatjegemeente.nl (2024) ‘%Huishoudens met een voorziening in sociaal domein (t.o.v. totaal aantal huishoudens) Wet stelsel openbare bibliotheekvoorzieningen. Toegankelijk via https://wetten.overheid.nl/BWBR0035878/2022-07-01 Bijlage 1: Presentatie Normenkader VOB Bijlage 2: Omgevingsanalyse Almelo

Van Wet naar Wijk

Pagina 27 van 28

8 april 2025

Van Wet naar Wijk

Pagina 28 van 28

8 april 2025