Bijlage 1 bij RB 5 - Presentatie Normenkader Bibliotheken VOB

Bijlage 1: Presentatie Normenkader Bibliotheken VOB

Het normenkader op hoofdlijnen •

De Tweede Kamer heeft op 7 juli 2022 de regering opgeroepen om een zorgplicht op te nemen in de Wsob. De regering wordt verzocht te komen tot een wetswijziging die de toegang tot een volwaardige bibliotheek voor elke inwoner van Nederland garandeert.

•

Ontwikkeling normenkader n.a.v. verzoek demissionair staatssecretaris en omvat: o Een inhoudelijke norm (meerjarige afspraken tussen gemeenten en bibliotheken) o Een bekostigingsnorm (gebaseerd op de – geïndexeerde – bedragen uit de VNGhandreiking Subsidiebeleid openbare bibliotheken. Een handreiking voor gemeenten - 2011) o Een aanwezigheidsnorm en bemande openingsurennorm (voor waarborging toegankelijkheid)

•

Het normenkader is ontwikkeld door expertgroep: o Certificeringsorganisatie CBTC, Universiteit van Amsterdam, POI, KB, bibliotheken van grootstedelijke, middelgrote en plattelandsgemeenten o Consultatie met bestuurlijke partners

Uitgangspunten |De basis van het normenkader (1/2) Uitgangspunt 1: Het normenkader beschrijft waar de basisvoorziening in ieder geval aan moet voldoen • Het normenkader legt vast wat de basisvoorziening inhoudt. • Het normenkader is zo licht -en zo beperkt bureaucratisch- mogelijk. • Het normenkader is daarom: landelijk uniform, zo beperkt als kan en zo stevig als moet. Een ambitieuze minimale landelijke basis. • Basis voor gesprek meerjarenplan

Uitgangspunt 2: Het normenkader volgt de motie-Mohandis • De motie-Mohandis valt uiteen in: ‘toegang voor elke inwoner’, ‘volwaardigheid’ en ‘garantie’. De kapstok voor de normering van een ‘voldoende en volwaardige bibliotheek’ is dan als volgt: •

Toegankelijkheid → Aanwezigheidsnorm

•

Volwaardigheid → Inhoudelijke norm op basis van wettelijke taken en professioneel bemande openingstijden

•

Garantie → Bekostigingsnorm

Uitgangspunten |De basis van het normenkader (2/2) Uitgangspunt 3: Het normenkader sluit een aantal zaken uit • De huisvestingskosten van bibliotheken verschillende sterk vanwege de grote verschillen tussen gemeenten in vastgoed prijzen. Het normenkader is dan ook excl. huisvestingskosten. • Het IDO is een wettelijke taak die apart gefinancierd wordt. Het normenkader neemt de uitvoering van het IDO nu niet mee. • Het normenkader neemt de uitvoering van de Bibliotheek op School nog niet mee. De uitvoering van dBOs zien wij wél als onderdeel van de basisvoorziening. Echter is er nog onderzoek benodigd om tot een realistisch landelijk beeld van de benodigde inzet en investering te komen. Dit is dan ook een PM post.

Uitgangspunt 4: Het normenkader is een ingroeimodel • Waar gemeenten niet direct kunnen voldoen aan stevige ambitieuze normen wordt een ingroeimodel gehanteerd (maar geen lagere norm). • Het voorstel is om gemeenten tweemaal een cyclus van 4 jaar te geven om samen met de bibliotheek toe te werken naar ten minste het niveau van de basisvoorziening. • Het voorstel is om na eenmaal een cyclus van 4 jaar dBos te integreren in de norm (mits onderzoek is uitgevoerd, zie uitgangspunt 3).

Invulling ‘Volwaardigheid’| Inhoudelijke norm Voorstel minimale inhoudelijke norm (uitwerking): Elke gemeente geeft -samen met de bibliotheek- invulling aan goed opdrachtgever-/opdrachtnemerschap. Dit goed opdrachtgeverschap bestaat uit:

•

Het eens per 4 jaar invulling geven aan verplicht meerjarenplan waarin: – Lokaal invulling wordt gegeven aan de 5 kerntaken uit de Wsob) – Lokaal invulling wordt gegeven aan de taak om als netwerk het onderwijs te ondersteunen (artikel 8f). – Lokaal invulling wordt gegeven aan de fysieke verblijfsplaats op basis van waarden als veilige, laagdrempelige, publiek toegankelijk.

– PM Lokaal invulling wordt gegeven aan dBOS – PM Lokaal invulling wordt gegeven aan IDO •

Lokale afspraken met betrekking tot de beheersorganisatie van de bibliotheek. Onder meer met betrekking op inzet van voldoende en goed gekwalificeerd personeel door de bibliotheekvoorziening, op het gebied van financiële stevigheid en wendbaarheid van de organisatie.

•

Lokale afspraken over ‘het beheer’ van het opdrachtgeveropdrachtnemerschap: in samenspel vormgeven van de kwaliteitscyclus, dat wilt zeggen: afspraken over het voeren van het continu inhoudelijk gesprek.

Invulling ‘Toegankelijkheid’ Aanwezigheidsnorm (1/2) Noties vooraf: • De norm moet invulling geven aan de wens om voor ‘elke inwoner binnen redelijke afstand toegang tot een volwaardige bibliotheek te garanderen’. • Doelstelling is te komen tot een redelijke norm voor ten minste 90% van het stelsel. • In verband met de zorgplicht dient een gemeente (hoe klein ook) altijd in 1 volwaardige vestiging te voorzien (dBos telt niet als volwaardige vestiging). • Voor kleine kernen (>5.000 inwoners) dient aanwezigheidsbeleid op een andere wijze vormgegeven te worden (bijvoorbeeld ‘halve’ vestigingen, bibliobus, …). Voor deze kernen, en kernen tussen de 5.000-12.000 inwoners dient lokaal invulling gevonden te worden. Hier geldt de ‘norm, tenzij’.

Voorstel minimale huisvestings/aanwezigheidsnorm: •

Kleine gemeenten tot 30.000 inwoners: gemiddeld 1 volwaardige vestiging per maximaal 13.000 inwoners*

•

Gemeenten 30.000-90.000 inwoners: gemiddeld 1 volwaardige vestiging per maximaal 17.000 inwoners

•

90.000+ gemeenten: gemiddeld 1 volwaardige vestiging per maximaal 28.000 inwoners.

*Kleine gemeenten tot 30.000 inwoners is nu gemiddeld 1 per 17.000 inwoners Gemeenten 30.000-90.000 inwoners is nu gemiddeld 1 per 28.000 inwoners 90.000+ inwoners is nu gemiddeld 1 per 46.000 inwoners.

Invulling ‘Toegankelijkheid’ | Aanwezigheidsnorm (2/2) Verantwoording: • Indeling categorieën gemeenten op basis van Handreiking VNG 2003 • ‘Redelijke afstand’ (reisafstand) vervangen door alternatief: aantal woonkernen. Daarnaast ‘aantal inwoners’ meegenomen als variabele. In het model een evenwicht gevonden tussen het belang van ‘aantal inwoners’ en ‘aantal woonkernen’. • Regressie analyse op basis van het huidige bibliotheeklandschap, rekening houdend met het aantal grotere (>5000 inwoners) en kleinere (<5000 inwoners) woonkernen in de 342 gemeenten.

Gevolg van deze norm*: • Groei van 744 bibliotheekvestigingen nu (let op: dit is exclusief vestigingen die met de SPUK gelden 2022 geopend worden) naar 924 vestigingen. • Voorstel om ook hier een ingroeimodel te hanteren.

*Zie ook de bijlage voor nadere uitwerking van de gevolgen van deze norm Bron: Frank Huysmans (bijzonder hoogleraar Informatiesamenleving, UvA)

Invulling ‘Garantie’ |Bekostigingsnorm (1/2) Noties vooraf: • De norm moet invulling geven aan de wens om ‘toegang tot een volwaardige bibliotheekvoorziening te garanderen’. • Het geeft daarmee grondslag aan ‘goed opdrachtgeverschap’ vanuit de gemeente; stelt zij de bibliotheek in staat om de basisvoorziening te realiseren. • Er wordt gerekend met een bedrag per inwoner, excl. huisvestingskosten, excl. dBos en excl. IDO’s. • De huisvestingskosten zijn niet meegenomen in deze norm. De gemeente dient wel zorg te dragen voor passende huisvesting (bandbreedte landelijk: 5%-43%, gemiddeld 20% van de totale kosten). Deze kosten dienen ook geïndexeerd te worden. • Elke 4 jaar wordt getoetst of het bestaande beschikbare landelijke en lokale budget nog in verhouding staat tot de taken en de ambities. • Indexatie van de bekostigingsnorm over tijd is aan te bevelen vanwege loon- en prijsontwikkelingen, de dienstverlening verschraalt anders.*

Voorstel minimale bekostigingsnorm (excl. huisvesting, excl. dBOs, excl. IDO’s: •

Kleine gemeenten tot 30.000 inwoners: €22,per inwoner

•

Gemeenten 30.000-90.000 inwoners: €24,per inwoner

•

90.000+ gemeenten: €29,- per inwoner

* Subsidiebeleid openbare bibliotheken. Een handreiking voor gemeenten (VNG, 2011)

Invulling ‘Garantie’ |Bekostigingsnorm (2/2) Verantwoording: • Norm uit de Handreiking VNG 2003* (herbevestigd in 2011) is de basis. Deze is geïndexeerd en aangevuld voor de extra wettelijke taken voor zover daar aanvullende Rijksfinanciering voor komt. • Stap 1: verhoging prijspeil. Van €11, €12, €15 euro in 2003 naar €19, €21, €26 euro in 2024 excl. huisvesting. • Indexering op basis van Centraal Planbureau (CPB) • Vanuit cijfers KB Wsob 2022 is de verhouding bij bibliotheken landelijk 2/3 lonen, 1/3 materieel en overig. • Deze verhouding toegepast op CPB loonvoet sector overheid (2/3) en prijs netto materiële overheidsconsumptie (imoc) (1/3), cMEV24 (17 augustus 2023)

•

•

Stap 2: verhoging met nieuwe wettelijke taken (Wsob 2015). Verhoging met rijkscompensatie van €3,- per inwoner. Totalen dan: €22, €24, €29 euro excl. huisvesting. Stap 3: Voorstel om ook hier een ingroeimodel te hanteren.

* Subsidiebeleid openbare bibliotheken. Een handreiking voor gemeenten (VNG, 2011) ** Uit rapportage: Verkenning zorgplicht bibliotheken (AEF, januari 2024, in opdracht van de VOB)

Invulling ‘Volwaardigheid’ |Bemande openingstijdennorm (1/2) PM Noties vooraf: ▹ De norm moet invulling geven aan de wens om ‘toegang tot een volwaardige bibliotheekvoorziening te garanderen’. ▹ De bibliotheek wil voor al haar doelgroepen toegankelijk zijn. ▹ De openingstijdennorm is per vestiging, niet op de voorziening (samenstel van locaties/vestigingen) als geheel.

Voorstel minimale bemande openingstijdennorm

- centrale vestiging: minimaal 60 uur per week open met personeel - gewone vestiging: minimaal 30 uur per week open met personeel - (mini)servicepunt: minimaal 8 uur per week open met personeel

* Subsidiebeleid openbare bibliotheken. Een handreiking voor gemeenten (VNG, 2011)

Invulling ‘Volwaardigheid’ |Bemande openingstijdennorm (2/2) PM Verantwoording: • Er is een splitsing gemaakt tussen centrale vestigingen in plaatsen met 50.000+ inwoners, ‘reguliere’ vestigingen en woonplaatsen van 5.000 tot 12.000 inwoners hebben een (mini)servicepunt • Een lichte verhoging van het gemiddelde (54 uur naar 60 uur)/27 naar 30 uur) (6.5 uur/8 uur) • De norm is een minimum en betreft alleen openingsuren met aanwezig personeel • Ook hier uiteraard sprake van een ingroeimodel

Samenvattend normenkader | Een ambitieuze minimale landelijke basis

Normen excl. huisvesting, dBos en IDO’s.

Kleine gemeenten tot 30.000 inw.

Inhoudelijke norm

Bekostigingsnorm

De inhoudelijke norm bestaat uit een definitie van het opdrachtgeverschap van de gemeente. Hierin stellen we een procedure voor tussen opdrachtgever en opdrachtnemer. En definiëren we ‘volwaardigheid’ op basis van wettelijke (kern)taken en geldende beleidskaders. 1 vestiging per 13.000 1 vestiging per 17.000 1 vestiging per 28.000 inwoners inwoners inwoners €22,- per inwoner €24,- per inwoner €29,- per inwoner

Bemande openingstijdennorm

30 uur per vestiging 8 uur voor woonkernen

Aanwezigheidsnorm

Gemeenten 30.000 90.000 inwoners

30 uur per vestiging 60 uur voor centrale

90.000+ gemeenten

30 uur per vestiging 60 uur voor centrale

Bijlagen

Bijlage | Tabel Aanwezigheidsnorm

Inwoners (2023)

huidig (2022)

inwoners per vestiging huidig nieuwe (2022) norm

nieuwe norm

1

3.010.399

184

226

tot 30.000 inwoners

16.361

13.320

2

7.298.496

346

430

30-90.000 inwoners

21.094

16.973

3

7.502.396

214

268

90.000 en meer inwoners 35.058

27.994

Eindtotaal

17.811.291

744

924

23.940

19.276

Bijlage | Tabel indexering bekostigingsnorm

Tabel: Gemeentelijke exploitatiesubsidie (excl. huisvestingskosten) per inwoner VNG 2003 geïndexeerd Wsob-meting 2022 2024* bedrag in % van 'geïndexeerd 2024' bedragen tot 30.000 inwoners € 11,00 € 19,38 € 14,73 76 30-90.000 inwoners € 12,00 € 21,15 € 15,45 73 90.000 en meer inwoners € 15,00 € 26,43 € 19,16 72

extra taken Wsob 'geïndexeerd 2024' +€3

'geïndexeerd 2024' + €3 + €3 (AEF)

€ 22,38 € 24,15

€ 25,38 € 27,15

€ 29,43

€ 32,43

index (VNG 2003=100) tot 30.000 inwoners 100 176 134 76 203 231 30-90.000 inwoners 100 176 129 73 201 226 90.000 en meer inwoners 100 176 128 72 196 216 * Indexering op basis van Centraal Planbureau (CPB), loonvoet sector overheid (2/3) en prijs netto materiële overheidsconsumptie (imoc) (1/3), cMEV24 (17 augustus 2023)

Bijlage | Uitwerking Aanwezigheidsnorm Groningen inwoners (2023)

inwoners per vestiging huidig nieuwe (2022) norm

vestigingen huidig (2022)

nieuwe norm

Groningen

596.075

32

34

18.627

17.532

Eemsdelta

45.394

2

3

22.697

15.131

Groningen

238.147

9

9

26.461

26.461

Het Hogeland

48.298

4

4

12.075

12.075

Midden-Groningen

61.554

3

3

20.518

20.518

Oldambt

39.044

3

3

13.015

13.015

Pekela

12.404

1

1

12.404

12.404

Stadskanaal

32.135

3

3

10.712

10.712

Veendam

27.616

1

2

27.616

13.808

Westerkwartier

64.946

4

4

16.237

16.237

Westerwolde

26.537

2

2

13.269

13.269

Bijlage | Uitwerking Aanwezigheidsnorm Friesland inwoners (2023) Fryslân Achtkarspelen Ameland Dantumadiel De Fryske Marren Harlingen Heerenveen Leeuwarden Noardeast-Fryslân Ooststellingwerf Opsterland Schiermonnikoog Smallingerland Súdwest-Fryslân Terschelling Tytsjerksteradiel Vlieland Waadhoeke Weststellingwerf

659.551 28.149 3.840 19.194 51.992 16.188 51.637 127.073 45.812 25.837 30.054 982 56.098 90.883 4.928 32.408 1.291 46.718 26.467

vestigingen huidig (2022)

nieuwe norm 34 2 2 1 3 1 1 3 3 1 3 0 1 5 1 2 0 3 2

46 2 2 2 4 1 2 6 4 1 3 1 3 6 1 2 1 3 2

inwoners per vestiging huidig (2022) nieuwe norm 19.399 14.338 14.075 14.075 1.920 1.920 19.194 9.597 17.331 12.998 16.188 16.188 51.637 25.819 42.358 21.179 15.271 11.453 25.837 25.837 10.018 10.018 982 56.098 18.699 18.177 15.147 4.928 4.928 16.204 16.204 1.291 15.573 15.573 13.234 13.234

Bijlage | Uitwerking Aanwezigheidsnorm Drenthe inwoners (2023)

vestigingen

huidig (2022)

inwoners per vestiging huidig nieuwe (2022) norm

nieuwe norm

Drenthe

502.051

31

36

16.195

13.946

Aa en Hunze

25.724

2

2

12.862

12.862

Assen

69.414

1

3

69.414

23.138

Borger-Odoorn

25.919

4

4

6.480

6.480

Coevorden

35.700

2

2

17.850

17.850

De Wolden

24.602

3

3

8.201

8.201

Emmen

108.765

4

4

27.191

27.191

Hoogeveen

56.433

1

3

56.433

18.811

Meppel

35.464

1

2

35.464

17.732

Midden-Drenthe

33.987

3

3

11.329

11.329

Noordenveld

31.591

3

3

10.530

10.530

Tynaarlo

34.592

3

3

11.531

11.531

Westerveld

19.860

4

4

4.965

4.965

Bijlage | Uitwerking Aanwezigheidsnorm Overijssel huidig (2022) Overijssel Almelo Borne Dalfsen Deventer Dinkelland Enschede Haaksbergen Hardenberg Hellendoorn Hengelo Hof van Twente Kampen Losser Oldenzaal Olst-Wijhe Ommen Raalte Rijssen-Holten Staphorst Steenwijkerland Tubbergen Twenterand Wierden Zwartewaterland Zwolle

1.184.333 73.949 24.524 29.612 102.781 26.743 161.235 24.502 62.509 36.261 82.311 35.455 55.614 23.362 31.925 18.682 18.955 38.500 38.493 17.628 45.376 21.408 33.867 24.862 23.368 132.411

nieuwe norm 68 1 1 5 8 2 6 1 4 3 2 4 2 2 1 2 1 2 2 2 3 1 4 2 3 4

73 3 1 5 8 2 6 1 4 3 3 4 3 2 2 2 1 2 2 2 3 1 4 2 3 4

huidig (2022) nieuwe norm 17.417 16.224 73.949 24.650 24.524 24.524 5.922 5.922 12.848 12.848 13.372 13.372 26.873 26.873 24.502 24.502 15.627 15.627 12.087 12.087 41.156 27.437 8.864 8.864 27.807 18.538 11.681 11.681 31.925 15.963 9.341 9.341 18.955 18.955 19.250 19.250 19.247 19.247 8.814 8.814 15.125 15.125 21.408 21.408 8.467 8.467 12.431 12.431 7.789 7.789 33.103 33.103

Bijlage | Uitwerking Aanwezigheidsnorm Flevoland

inwoners (2023)

inwoners per vestiging huidig nieuwe (2022) norm

vestigingen huidig (2022)

nieuwe norm

Flevoland

444.701

10

17

44.470

26.159

Almere

222.825

4

7

55.706

31.832

Dronten

43.593

2

3

21.797

14.531

Lelystad

83.033

1

3

83.033

27.678

Noordoostpolder

49.729

1

2

49.729

24.865

Urk

21.829

1

1

21.829

21.829

Zeewolde

23.692

1

1

23.692

23.692

Bijlage | Uitwerking Aanwezigheidsnorm Gelderland inwoners (2023)

inwoners per vestiging huidig nieuwe (2022) norm

vestigingen huidig (2022)

nieuwe norm

inwoners per vestiging huidig nieuwe (2022) norm

inwoners (2023) vestigingen huidig (2022)

nieuwe norm

Gelderland

2.133.708

104

125

20.516 17.070

Hattem

12.563

1

1

12.563 12.563

Heerde

19.214

1

2

19.214 9.607

Heumen

16.824

2

2

8.412

8.412

Lingewaard

47.220

6

6

7.870

7.870

Lochem

34.314

2

2

17.157 17.157

Maasdriel

26.020

1

2

26.020 13.010

Montferland

36.882

2

2

18.441 18.441

Neder-Betuwe

25.448

0

2

12.724

Nijkerk

44.975

3

3

14.992 14.992

Nijmegen

182.480

7

7

26.069 26.069

Gelderland

2.133.708

104

125

20.516

17.070

Aalten

27.244

2

2

13.622

13.622

Apeldoorn

167.191

3

6

55.730

27.865

Arnhem

165.770

6

6

27.628

27.628

Nunspeet

28.731

1

1

28.731 28.731

Barneveld

61.655

3

3

20.552

20.552

Oldebroek

24.264

2

2

12.132 12.132

Berg en Dal

35.420

6

6

5.903

5.903

Oost Gelre

29.846

2

2

14.923 14.923

Berkelland

44.022

4

4

11.006

11.006

Oude IJsselstreek

39.613

4

4

9.903

Overbetuwe

48.707

3

3

16.236 16.236

Putten

24.904

1

1

24.904 24.904

9.903

Beuningen

26.573

2

2

13.287

13.287

Bronckhorst

36.277

4

4

9.069

9.069

Renkum

31.461

2

2

15.731 15.731

Brummen

21.105

2

2

10.553

10.553

Rheden

43.570

2

3

21.785 14.523

Buren

27.725

1

2

27.725

13.863

Rozendaal

1.754

0

1

1.754

Culemborg

29.729

1

1

29.729

29.729

Scherpenzeel

10.386

1

1

10.386 10.386

Tiel

42.604

1

2

42.604 21.302

Voorst

25.215

1

1

25.215 25.215

Wageningen

40.960

1

2

40.960 20.480

West Betuwe

52.720

1

3

52.720 17.573

Doesburg

11.081

1

1

11.081

11.081

Doetinchem

59.195

2

3

29.598

19.732

Druten

19.505

1

1

19.505

19.505

Duiven

24.937

1

1

24.937

24.937

West Maas en Waal

20.065

1

1

20.065 20.065

Ede

122.012

3

4

40.671

30.503

Westervoort

15.114

1

1

15.114 15.114

Wijchen

41.537

1

2

41.537 20.769

Winterswijk

29.253

1

2

29.253 14.627

Zaltbommel

30.349

1

2

30.349 15.175

Zevenaar

45.042

3

3

15.014 15.014

Zutphen

48.510

2

2

24.255 24.255

Elburg

24.037

1

2

24.037

12.019

Epe

33.283

2

2

16.642

16.642

Ermelo

27.496

1

1

27.496

27.496

Harderwijk

48.906

1

2

48.906

24.453

huidig (2022) nieuwe norm

inwoners per vestiging huidig nieuwe (2022) norm

inwoners (2023) vestigingen

Bijlage | Uitwerking Aanwezigheidsnorm Utrecht

Utrecht

1.387.643

55

66

25.230 21.025

Amersfoort

160.759

5

5

32.152 32.152

Baarn

25.008

1

1

25.008 25.008

Bunnik

16.026

1

2

16.026 8.013

Bunschoten

22.500

1

1

22.500 22.500

De Bilt

43.884

1

2

43.884 21.942

De Ronde Venen

45.572

3

3

15.191 15.191

Eemnes

9.598

1

1

9.598 9.598

Houten

50.581

2

2

25.291 25.291

IJsselstein

33.492

1

2

33.492 16.746

Leusden

31.467

2

2

15.734 15.734

Lopik

14.704

0

1

14.704

Montfoort

13.929

0

1

13.929

Nieuwegein

65.426

1

2

65.426 32.713

Oudewater

10.232

1

1

10.232 10.232

Renswoude

5.747

0

1

5.747

Rhenen

20.329

2

2

10.165 10.165

Soest

47.439

2

2

23.720 23.720

Stichtse Vecht

65.771

4

4

16.443 16.443

Utrecht

367.947

13

13

28.304 28.304

Utrechtse Heuvelrug

50.429

5

5

10.086 10.086

Veenendaal

68.525

1

3

68.525 22.842

Vijfheerenlanden

60.052

2

3

30.026 20.017

Wijk bij Duurstede

23.995

2

2

11.998 11.998

Woerden

53.244

2

2

26.622 26.622

Woudenberg

14.358

1

1

14.358 14.358

Zeist

66.629

1

2

66.629 33.315

Bijlage | Uitwerking Aanwezigheidsnorm Noord-Holland huidig (2022)

nieuwe norm

inwoners per vestiging huidig nieuwe (2022) norm

inwoners (2023) vestigingen huidig (2022)

nieuwe norm

Noord-Holland

2.952.622

103

131

28.666 22.539

Heiloo

24.319

1

1

24.319 24.319

Hilversum

93.345

2

3

46.673 31.115

Hollands Kroon

49.431

3

3

16.477 16.477

huidig (2022)

nieuwe norm

Hoorn

75.216

3

3

25.072 25.072

Noord-Holland

2.952.622

103

131

28.666

22.539

Huizen

41.252

1

2

41.252 20.626

Aalsmeer

33.063

1

2

33.063

16.532

Koggenland

23.509

2

2

11.755 11.755

Alkmaar

111.834

6

6

18.639

18.639

Landsmeer

11.705

1

1

11.705 11.705

Amstelveen

94.418

2

3

47.209

31.473

Laren

11.712

1

1

11.712 11.712

Amsterdam

918.117

24

26

38.255

35.312

Medemblik

46.031

3

3

15.344 15.344

Bergen (NH)

30.138

3

3

10.046

10.046

Oostzaan

9.720

0

1

9.720

Beverwijk

42.711

1

2

42.711

21.356

Opmeer

12.180

1

1

12.180 12.180

Blaricum

12.490

0

1

Ouder-Amstel

14.276

2

2

7.138

Bloemendaal

23.922

2

2

11.961

11.961

Purmerend

93.992

2

4

46.996 23.498

Castricum

36.345

3

3

12.115

12.115

Schagen

47.450

2

2

23.725 23.725

Den Helder

56.539

4

4

14.135

14.135

Stede Broec

22.138

1

2

22.138 11.069

Diemen

32.785

1

2

32.785

16.393

Texel

13.979

1

1

13.979 13.979

Dijk en Waard

88.985

3

5

29.662

17.797

Uitgeest

13.472

0

1

13.472

Drechterland

20.385

1

1

20.385

20.385

Uithoorn

31.442

1

1

31.442 31.442

Edam-Volendam

36.760

2

2

18.380

18.380

Velsen

68.790

2

4

34.395 17.198

Enkhuizen

18.885

1

1

18.885

18.885

Waterland

17.609

0

1

17.609

Gooise Meren

60.341

4

4

15.085

15.085

Wijdemeren

24.659

2

2

12.330 12.330

Wormerland

16.612

1

1

16.612 16.612

Haarlem

165.396

3

5

55.132

33.079 Zaanstad

159.618

2

7

79.809 22.803

Haarlemmermeer

162.300

5

6

32.460

27.050 Zandvoort

17.542

1

1

17.542 17.542

Heemskerk

39.431

1

2

39.431

19.716

Heemstede

27.778

1

1

27.778

27.778

12.490

7.138

Bijlage | Uitwerking Aanwezigheidsnorm ZuidHolland

huidig (2022) nieuwe norm

inwoners per vestiging huidig nieuwe (2022) norm

inwoners (2023) vestigingen

huidig (2022) nieuwe norm

inwoners per vestiging huidig nieuwe (2022) norm

inwoners (2023) vestigingen

Zuid-Holland

3.804.906

133

162

28.608 23.487

Zuid-Holland

3.804.906

133

162

28.608 23.487

Alblasserdam

20.356

1

1

20.356 20.356

Lisse

23.390

1

1

23.390 23.390

Albrandswaard

26.357

0

2

13.179

Maassluis

35.303

1

2

35.303 17.652

Alphen aan den Rijn

114.182

3

5

38.061 22.836

Midden-Delfland

19.472

1

2

19.472 9.736

Barendrecht

48.812

2

2

24.406 24.406

Molenlanden

45.158

3

3

15.053 15.053

Bodegraven-Reeuwijk

36.308

2

2

18.154 18.154

Nieuwkoop

29.463

1

2

29.463 14.732

Capelle aan den IJssel

67.552

1

3

67.552 22.517

Nissewaard

86.833

1

4

86.833 21.708

Delft

106.086

2

4

53.043 26.522

Noordwijk

45.179

2

2

22.590 22.590

Dordrecht

121.434

5

5

24.287 24.287

Oegstgeest

25.746

1

1

25.746 25.746

Goeree-Overflakkee

51.590

3

4

17.197 12.898

Papendrecht

32.277

1

2

32.277 16.139

Gorinchem

38.461

1

2

38.461 19.231

Pijnacker-Nootdorp

57.672

2

3

28.836 19.224

Gouda

75.316

2

3

37.658 25.105

Ridderkerk

47.477

1

2

47.477 23.739

Gravenhage 'sHardinxveldGiessendam

562.839

15

16

37.523 35.177

Rijswijk

57.997

1

2

57.997 28.999

18.681

2

2

9.341 9.341

Rotterdam

663.900

19

20

34.942 33.195

Hendrik-Ido-Ambacht

32.183

1

2

32.183 16.092

Schiedam

80.628

2

3

40.314 26.876

Hillegom

22.453

1

1

22.453 22.453

Sliedrecht

26.184

1

1

26.184 26.184

Hoeksche Waard

89.760

8

8

11.220 11.220

Teylingen

38.510

2

2

19.255 19.255

Kaag en Braassem

28.573

1

1

28.573 28.573

Vlaardingen

75.079

2

3

37.540 25.026

Katwijk

66.607

4

4

16.652 16.652

Voorne aan Zee

73.945

4

4

18.486 18.486

Krimpen aan den IJssel 29.504

1

1

29.504 29.504

Voorschoten

25.665

1

1

25.665 25.665

Krimpenerwaard

57.700

4

4

14.425 14.425

Waddinxveen

32.601

1

2

32.601 16.301

Lansingerland

64.754

3

3

21.585 21.585

Wassenaar

27.093

1

1

27.093 27.093

Leiden

127.089

4

4

31.772 31.772

Westland

114.887

7

7

16.412 16.412

Leiderdorp LeidschendamVoorburg

27.657

1

1

27.657 27.657

Zoetermeer

126.998

3

4

42.333 31.750

77.753

2

2

38.877 38.877

Zoeterwoude

9.443

1

1

9.443 9.443

Zuidplas

46.981

3

3

15.660 15.660

Zwijndrecht

45.018

1

2

45.018 22.509

Bijlage | Uitwerking Aanwezigheidsnorm Zeeland inwoners (2023)

inwoners per vestiging huidig nieuwe (2022) norm

vestigingen

huidig (2022)

nieuwe norm

Zeeland

391.124

22

29

17.778

13.487

Borsele

23.159

2

2

11.580

11.580

Goes

39.433

1

2

39.433

19.717

Hulst

27.596

2

2

13.798

13.798

Kapelle

13.051

1

1

13.051

13.051

Middelburg

49.956

1

3

49.956

16.652

Noord-Beveland

7.857

0

1

Reimerswaal

23.255

2

2

11.628

11.628

Schouwen-Duiveland

34.561

1

2

34.561

17.281

Sluis

23.243

2

2

11.622

11.622

Terneuzen

54.993

7

7

7.856

7.856

Tholen

26.825

2

2

13.413

13.413

Veere

22.045

0

1

Vlissingen

45.150

1

2

7.857

22.045 45.150

22.575

Bijlage | Uitwerking Aanwezigheidsnorm Noord-Brabant inwoners (2023)

inwoners per vestiging huidig nieuwe (2022) norm

vestigingen huidig (2022)

nieuwe norm

inwoners per vestiging huidig nieuwe (2022) norm

inwoners (2023) vestigingen huidig (2022)

nieuwe norm

Gilze en Rijen

26.815

2

2

13.408 13.408

Goirle

24.177

1

1

24.177 24.177

Halderberge

31.041

1

2

31.041 15.521

Heeze-Leende

16.627

1

1

16.627 16.627

Helmond

94.898

1

3

94.898 31.633

Hertogenbosch 's-

158.753

2

5

79.377 31.751

Heusden

45.830

3

3

15.277 15.277

Hilvarenbeek

15.949

1

1

15.949 15.949

Laarbeek

23.260

3

3

7.753

Land van Cuijk

91.423

6

6

15.237 15.237

Noord-Brabant

2.626.210

98

136

26.798 19.310

Alphen-Chaam

10.463

0

1

10.463

Altena

57.726

5

5

11.545 11.545

Loon op Zand

23.797

2

2

11.899 11.899

Asten

17.242

1

1

17.242 17.242

Maashorst

58.934

4

4

14.734 14.734

Meierijstad

83.715

3

3

27.905 27.905

Moerdijk Nuenen, Gerwen en Nederwetten

37.711

4

4

9.428

24.015

1

1

24.015 24.015

Oirschot

19.217

1

2

19.217 9.609

7.071

7.753

Baarle-Nassau

7.071

1

1

7.071

Bergeijk

19.092

1

1

19.092 19.092

Bergen op Zoom

68.864

1

3

68.864 22.955

Bernheze

32.263

3

3

10.754 10.754

Oisterwijk

32.941

2

3

16.471 10.980

Best

30.897

1

1

30.897 30.897

Oosterhout

57.425

3

3

19.142 19.142

Bladel

21.009

1

2

21.009 10.505

Oss

94.437

2

4

47.219 23.609

Boekel

11.163

1

1

11.163 11.163

Reusel-De Mierden

13.542

1

1

13.542 13.542

Roosendaal

77.613

2

3

38.807 25.871

Rucphen

23.636

1

2

23.636 11.818

Sint-Michielsgestel

30.135

2

2

15.068 15.068

Someren

20.061

1

1

20.061 20.061 18.010 18.010

9.428

Boxtel

33.748

1

1

33.748 33.748

Breda

186.438

3

7

62.146 26.634

Cranendonck

20.851

2

2

10.426 10.426

Deurne

32.977

1

2

32.977 16.489

Son en Breugel

18.010

1

1

Dongen

27.200

1

1

27.200 27.200

Steenbergen

24.610

0

2

12.305

Tilburg

227.707

6

8

37.951 28.463

Valkenswaard

31.527

1

2

31.527 15.764

Veldhoven

46.417

1

2

46.417 23.209

Vught

32.113

1

1

32.113 32.113

Drimmelen

27.994

1

2

27.994 13.997

Eersel

20.004

1

1

20.004 20.004

Eindhoven

243.730

1

7

243.730 34.819

Etten-Leur

44.578

1

2

44.578 22.289

Waalre

17.980

1

1

17.980 17.980

Geertruidenberg

22.099

1

2

22.099 11.050

Waalwijk

49.952

3

3

16.651 16.651

Woensdrecht

22.191

1

2

22.191 11.096

Zundert

22.518

1

2

22.518 11.259

Geldrop-Mierlo

40.441

2

2

20.221 20.221

Gemert-Bakel

31.383

2

2

15.692 15.692

Bijlage | Uitwerking Aanwezigheidsnorm Limburg

huidig (2022) nieuwe norm

inwoners per vestiging huidig nieuwe (2022) norm

Limburg

1.128.367

54

69

20.896 16.353

Beek

16.132

1

1

16.132 16.132

Beekdaelen

35.966

2

2

17.983 17.983

Beesel

13.449

1

1

13.449 13.449

Bergen (L)

13.119

1

1

13.119 13.119

Brunssum

27.682

1

1

27.682 27.682

Echt-Susteren

31.967

1

2

31.967 15.984

Eijsden-Margraten

25.991

2

2

12.996 12.996

Gennep

17.764

1

1

17.764 17.764

Gulpen-Wittem

14.210

1

1

14.210 14.210

Heerlen

87.122

4

4

21.781 21.781

Horst aan de Maas

43.641

1

2

43.641 21.821

Kerkrade

45.620

2

2

22.810 22.810

Landgraaf

37.175

1

2

37.175 18.588

Leudal

36.141

6

6

6.024 6.024

Maasgouw

24.305

4

4

6.076 6.076

Maastricht

122.734

1

4

122.73 4 30.684

Meerssen

18.600

1

2

18.600 9.300

Mook en Middelaar

8.043

0

1

8.043

Nederweert

17.499

1

1

17.499 17.499

Peel en Maas

45.276

5

5

9.055 9.055

Roerdalen

20.702

0

1

20.702

Roermond

59.981

1

3

59.981 19.994

Simpelveld

10.396

0

1

10.396

Sittard-Geleen

92.234

3

3

30.745 30.745

Stein

24.772

1

2

24.772 12.386

Vaals

10.190

1

1

10.190 10.190

Valkenburg aan de Geul 16.423

1

1

16.423 16.423

Venlo

103.328

5

5

20.666 20.666

Venray

44.628

1

2

44.628 22.314

Voerendaal

12.405

2

2

6.203 6.203

Weert

50.872

2

3

25.436 16.957

inwoners (2023) vestigingen