7 Gezamenlijke aanpak energiearmoede Twentse steden.pdf

Gemeente Almelo

Raadsbrief ter informatie

Postadres: Gemeente Almelo Postbus 5100 7600 GC Almelo

Aan de raad van de gemeente Almelo Bijlage TOF-regeling

Doorkiesnummer

Behandeld door L.H. Plant

Datum 15 mei 2023

Onderwerp Gezamenlijke aanpak energiearmoede Twentse steden

Geachte leden van de raad, In Almelo zetten wij ons hard in om onze inwoners te ondersteunen bij de transitie naar een duurzame warmtevoorziening en het tegengaan van energiearmoede, bijvoorbeeld door de acties uit het plan van aanpak voor een inclusieve energietransitie. Nu nemen wij u graag mee in de Twentse Ontzorg Financiering, afgekort de TOF-regeling. Samen met Enschede en Hengelo is het tegengaan van energiearmoede in de energetisch slechtste wijken een gezamenlijk lobbydossier geworden. Onze voorgestelde aanpak noemen we inmiddels de TOF-regeling.

De Twente Ontzorg Financiering De TOF-regeling is tot stand gekomen naar aanleiding van het onderzoek van TNO (uit 2021) naar energiearmoede in Nederland. Met name Almelo, Enschede en Hengelo kleuren donkerrood in dit rapport. Concreet betekent dit dat energiearmoede in onze steden een serieus probleem is. Het gaat hierbij met name om huishoudens met lagere inkomens, die in energetisch slechte huizen wonen. Deze woningen moeten verduurzaamd worden. Wat we zien is dat deze huishoudens dit financieel niet zelf kunnen opbrengen. Daarnaast ervaren inwoners meerdere barrières, zoals het ontbreken van technische kennis, laaggeletterdheid, enzovoort, die ertoe leiden dat men niet in staat is om de woning te verduurzamen. De vanuit het Rijk beschikbare middelen zijn te beperkt en zijn ook nog eens veel te ingewikkeld om aan te vragen. Op basis van onze gecombineerde ervaringen in de drie steden zien we dat er iets anders nodig is, een ander type (financiële) ondersteuning. De drie Twentse steden zijn vervolgens een gezamenlijk lobbytraject gestart om deze situatie bij het Rijk onder de aandacht te brengen. In de tussentijd hebben we uiteraard ook nagedacht over mogelijke oplossingen. Dit heeft geleid tot ons voorstel voor de TOF-regeling, een ondersteuningsprogramma opgebouwd uit alle regelingen van de verschillende ministeries op het gebied van de energietransitie.

Door deze losse regelingen te bundelen en naar de gemeenten toe te trekken, ontstaat er financiële slagkracht om de huishoudens die dit het meest nodig hebben echt te kunnen ondersteunen. Door als gemeenten de regie te voeren, nemen we grote barrières weg die deze groep huishoudens ervaart bij het verduurzamen van hun woning. Te denken valt aan de ontoegankelijkheid van het bestaande woud aan regelingen, het gebrek aan eigen financiële middelen en het ontbreken van bepaalde technische kennis. Deze barrières denken wij te kunnen wegnemen met de TOF-regeling. Dit plan is ook ondersteund door de stedelijke woningcorporaties en een aantal marktpartijen uit de regio. Meer informatie over de regeling vindt u in de bijlage bij deze brief.

Pagina 1 van 2 Raad - 2307741 DCS - 2382576

Ministers erkennen noodzaak versnelling Inmiddels is er ook landelijk aandacht voor onze plannen. Afgelopen december reisden ministers De Jonge en Jetten namelijk af naar Almelo om met ons als Twentse steden de problematiek te bespreken, twee huisbezoeken af te leggen en ideeën op te doen voor het versnellen van de verduurzamingsopgave bij de huishoudens die dit het meest nodig hebben. Voor de TOF-regeling, die afgelopen december aan de ministers gepresenteerd is, is nog geen concreet uitgewerkt proces. Een dergelijke aanpak begint bij het zichtbaar maken van de problematiek en de uitdagingen waar veel inwoners tegenaan lopen bij de verduurzaming van hun huizen. De ministers gaven aan deze problemen te begrijpen, de signalen te herkennen en de aanpak van de Twentse steden 'inspirerend' te vinden. Het basisidee van de TOF-regeling wordt nu ambtelijk verder verkend met de ministeries van BZK en EZK. Hierbij wordt gekeken naar de praktische uitvoerbaarheid van een dergelijke regeling, naast de effecten en opschalingsmogelijkheden. Dit vervolggesprek vindt eind mei plaats. Doel van de gemeenten is om nadere afspraken met de stedelijke woningenbouwcorporaties, de marktpartijen en het Rijk te maken.

Wat kan uw raad hierin betekenen? Er vinden regelmatig debatten plaats in de Tweede Kamer met betrekking tot dit onderwerp. Vanuit de drie Twentse steden zijn we druk bezig onze plannen hier voor het voetlicht te brengen. Hierbij kunnen we alle steun gebruiken. Wij willen u via deze brief dan ook niet enkel informeren over de TOF-regeling, maar ook oproepen om hier waar mogelijk binnen uw eigen partijlijn steun voor uit te spreken. Hoe groter het draagvlak voor onze Twentse aanpak, des te krachtiger het signaal overkomt in Den Haag. Laten we ons vanuit Twente samen sterk maken voor een werkbare aanpak voor een versnelde verduurzaming bij de huishoudens in onze steden die dit het hardst nodig hebben.

Hoogachtend, Burgemeester en Wethouders van Almelo, de secretaris, de burgemeester,

F.W. van Ardenne

Pagina 2 van 2

A.J. Gerritsen

Energiearmoede Twentse steden (Enschede, Hengelo, Almelo) Benodigde investering: € 2.485.329.000,Totaal aantal woningen: 147.427 75k

75222

Enschede

Hengelo

Almelo

50k 38701

33549

25k

0 Enschede

Hengelo

Almelo

Koop (48.62%)

Koop (56.52%)

Koop (54.65%)

Huur (51.38%)

Huur (43.48%)

Huur (45.35%)

Aantal woningen

Huishoudens in energiearmoede in Almelo, Hengelo, Enschede Totaal aantal huishoudens in energiearmoede: 13.485 7615

Enschede

Hengelo

Almelo

5k 2746

3125

0 Enschede

Hengelo

Almelo

Energiearmoede (10.12%)

Energiearmoede (7.09%)

Energiearmoede (9.32%)

(89.88%)

(92.91%)

(90.68%)

Aantal huishoudens

Huishoudens die niet op eigen kracht/eigen initiatief kunnen verduurzamen in Almelo, Hengelo, Enschede (huis met lage energiekwaliteit, eigenaar heeft geen vermogen of leencapaciteit, huurder kan niet zelf besluiten tot verduurzaming) Aantal koopwoningen dat niet op eigen kracht kan worden verduurzaamd: 26278

11892

Enschede

Hengelo

Almelo

10k 7767

7069

5k

0 Enschede

Hengelo

Aantal koopwoningen

Almelo

Niet eigen kracht (32.59%)

Niet eigen kracht (35.61%)

Niet eigen kracht (38.6%)

(67.41%)

(64.39%)

(61.4%)

Aantal huurwoningen van lage energiekwaliteit waarvan huurder niet zelf kan besluiten tot verduurzaming: 19.904

10307 10k

5026

5k

Hengelo

Almelo

Lage kwaliteit (26.72%)

Lage kwaliteit (29.95%)

Lage kwaliteit (30.08%)

(73.28%)

(70.05%)

(69.92%)

4571

0 Enschede

Enschede

Hengelo

Almelo

Aantal huishoudens

Benodigde investering per huishouden voor woningverbetering via integrale aanpak leefbaarheid/energiearmoede/veiligheid/kwetsbare gebieden

Type woning

Aantal

Benodigde investering

Totale investering

Koopwoningen lage energiekwaliteit en niet in staat op eigen kracht te verduurzamen

26.728

€ 50.000

€ 1.336.400.000

Huurwoningen lage energiekwaliteit en geen mogelijkheid zelf te besluiten over verduurzaming

19.904

€ 50.000

€ 995.200.000

Compensatie energierekening gedurende gemiddeld 5 jaar met 190 euro per maand voor HH energiearmoede

13.485

€ 11.400

€ 153.729.000

€ 2.485.329.000

Project Fase 1 - Starten in 3 urgente gebieden: Enschede Zuid, Wilderinkshoek en Groot Driene, Nieuwstraatkwartier, Ossenkoppelerhoek en Wierdensehoek Aantal koopwoningen dat niet op eigen kracht kan worden verduurzaamd: 7.096

Aantal huurwoningen van lage energiekwaliteit waarvan huurder niet zelf kan besluiten tot verduurzaming: 6.676 3330

3753

2.5k

2.5k

1937

1891

1439

1452

0

st ra a

t…

sh … in k N

ie u

w

er ild W

he d sc En

st uw ie N

Aantal koopwoningen

e

ra a

Zu id

t…

h… in ild er W

En

sc

he

de

ks

Z…

0

Aantal huurwoningen

Benodigde investering per huishouden voor woningverbetering via integrale aanpak leefbaarheid/energiearmoede/veiligheid/kwetsbare gebieden.

Type woning

Aantal

Benodigde investering

Totale investering

Koopwoningen lage energiekwaliteit en niet in staat op eigen kracht te verduurzamen

7.096

€ 50.000

€ 354.800.000

Huurwoningen lage energiekwaliteit en geen mogelijkheid zelf te besluiten over verduurzaming

6.676

€ 50.000

€ 333.800.000

Compensatie energierekening gedurende gemiddeld 5 jaar met 190 euro per maand voor HH energiearmoede

13.485

€ 11.400

€ 153.729.000

€ 846.529.000

De cijfers in de tabellen zijn gebaseerd op het TNO rapport "De feiten over energiearmoede in Nederland". Wanneer we de TOF-regeling uitwerken zullen we vanzelfsprekend de meest recente cijfers als uitgangspunt nemen. De groep van 13.485 bestaat uit huishoudens waarvan wij geconstateerd hebben dat ze nu in energiearmoede verkeren. Zij zullen gecompenseerd worden voor de komende vijf jaar om deze energiearmoede tegen te gaan.

Inclusieve en rechtvaardige energietransitie Bewoners in Wilderinkshoek ervaren: • Gebrek aan (spaar)geld • Onzekerheid over/ verlies van baan • Verminderde koopkracht • Stijgende woonlasten, o.a. door inflatie en energierekening • Nauwelijks investeringsruimte • Tochtige, vochtige en slecht geïsoleerde woningen • Geen invloed en mogelijkheid om mee te doen • Afnemende verzorgingsstaat • Minder solidariteit en meer individualisme • Tegenstrijdige boodschappen • Toenemende (kansen)ongelijkheid • Toenemende problematieken, in eigen situatie en/of omgeving (leefbaarheid, veiligheid en gezondheid) • Veelvoud aan (subsidie)regelingen, waar ze vaak niet voor in aanraking komen • Ingewikkelde aanvraagformulieren • Afnemend vertrouwen in de overheid

Wat wij willen • Iedereen een duurzame, comfortabele en betaalbare woning. • Meer solidariteit, omzien naar elkaar en herstel van vertrouwen. • Voor iedere inwoner een fijne en veilige leefomgeving.

Wat we gaan doen als gemeente • Eén totaalregeling aanbieden voor een duurzame, comfortabele en betaalbare woning en ondersteuning bieden bij het proces. • Mensen adviseren, helpen en ontzorgen - die niet zelfstandig in staat zijn - om hun woning te verbeteren. • Samen met inwoners, de woningcorporatie en sociale partners de woningen en leefbaarheid in de woonomgeving integraal naar een aanvaardbaar niveau brengen. • Onze werkwijze aardgasvrije wijken - proeftuin Nijverheid - doorontwikkelen en opschalen. • Een slagvaardige en dienstverlenende overheid zijn.

Hoe het Rijk kan helpen • Eén totaalregeling aanbieden, of met ons mee ontwikkelen. • Simpele en eenvoudige aanvraagprocedure, zo mogelijk collectief. • Toereikende budgetten voor realisatie. • Een duidelijke en consequente boodschap uitdragen wat van inwoners verwacht wordt. • De verduurzamings- en aardgasvrijopgave niet als transitie maar als operatie aansturen en uitvoeren en schouder aan schouder uitvoeren. • Regie decentraliseren inclusief het juiste instrumentarium geven.

www.hengelo.nl

Inclusieve energietransitie

Almelo staat voor een inclusieve energietransitie. Dat betekent dat iedereen mee moet kunnen doen met het verduurzamen van de eigen woning. Verduurzaming levert meer op dan alleen energiebesparing.

Het draagt ook bij aan een gezondere omgeving voor bewoners. Uit een recent TNO-onderzoek blijkt dat er veel energiearmoede speelt in Almelo. Dat maakt de urgentie voor een inclusieve transitie extra belangrijk.

Zo krijgen we iedereen mee 1

2

3

Woningen verbeteren en goed isoleren

Toegankelijke financierings- en subsidiemogelijkheden

Barrières voor inwoners

4

Voorbereiden op brede uitrol

Breed draagvlak creëren

Randvoorwaarden goed organiseren

Hefbomen voor succes

Geen urgentiegevoel / sociale druk / rolmodellen Geen vertrouwen in de boodschap van de overheid Laaggeletterdheid en taalachterstand (Technische) Kennisachterstand Onoverzichtelijke informatie en ingewikkelde procedures Huishoudens met (multi) problemen Geen financiële middelen om te investeren

Investeer in verschillende

1 Denk groot, begin klein

voor diverse 6 instrumenten groepen van bewoners

2 Begin bij de welwillenden

benadering en 7 persoonlijke maatwerkadvies

Bied in specifieke situaties

van participatie en sluit 3 vormen aan bij het netwerk in de wijk

Investeer in verschillende

het zichtbaar in de wijk, 8 Maak met kleine gerichte acties

aan bij persoonlijke 4 Sluit behoeften van inwoners

open, eerlijk en 9 Communiceer inclusief

wooncomfort en 5 Benadruk energiebesparing

Dit hebben we gedaan Warmtevisie opgesteld

5

Regeling woningverbetering en woningverduurzaming

Dit bereiken we Lagere energielasten Meer wooncomfort Gezondheidsvoordelen

Doelstelling:

‘haalbaar en betaalbaar’

Pilot particuliere woningverbetering

Proeftuin Programma Aardgasvrije Wijken

Nieuwstraatkwartier

Aalderinksoek

Start Wijkuitvoeringsplan

Verkenning warmtenet

Aalderinkshoek en Windmolenbroek

Bedrijvenpark Bornsestraat

Energiecoöperatie Aadorp

Prioritaire wijken Nieuwstraatkwartier, Ossenkoppelerhoek, Kerkelanden

Betere uitstraling voor jezelf, de straat en de wijk

De opgave in Almelo Huishoudens met laag inkomen en hoog energieverbruik.

INCLUSIEVE ENERGIETRANSITIE Actieplan Energiearmoede Enschede 'Doe je mee'

To t a a l

aant al

Ensc hede :

woningen

in

75.222

Huishoudens k rac ht

die

k unnen

niet

op

eigen

Huishoudens

verduur z amen:

in

ener gie ar moede :

7.615

22.199

Koop (48.62%)

Kan niet verduurzamen (29.22%)

Energiearmoede (10.12%)

Huur (51.38%)

Kan wel verduurzamen (70.78%)

Geen energiearmoede (89.88%)

Enschedese niet

op

huishoudens

eigen

kracht

in

kunnen

woning

van

lage

energiek waliteit

verduur zamen

PARTICULIER BEZIT: 11.892

CORPORATIEBEZIT: 10.307

Kan niet op eigen kracht verduurzamen (32.59%)

Corporatiebezit lage energiekwaliteit (26.72%)

Kan wel op eigen kracht verduurzamen (67.41%)

Overig corporatiebezit (73.28%)

De

situatie

PARTICULIER BEZIT: 3.753

die

in

E n s c h e d e -Z u i d

CORPORATIEBEZIT: 3.320

Kan niet op eigen kracht verduurzamen (50.64%)

Corporatiebezit lage energiekwaliteit (44.94%)

Kan wel op eigen kracht verduurzamen (49.36%)

Overig corporatiebezit (55.06%)

Versnelling benodigd voor een lange termijn aanpak met het Actieplan Energiearmoede 'Doe je mee'