10.2 Addendum Duurzame energieladder - Bijlage 2 - Duurzame energieladder

Een kleine windmolen in de juiste materialisatie past qua maat en schaal in het landschap.

Een kleine windmolen is een belangrijke spil in de energiemix van een boerenerf.

Twee kleine windmolens op een erf zijn onder voorwaarden mogelijk. Dit is afhankelijk van de grootte van het bouwblok. De windmolens moeten in een logische opstelling staan.

Kleine windmolens zijn gekoppeld aan het erf.

52

6.2 ZON OP SCHIL Zon op daken en als onderdeel van de gebouwde omgeving heeft de voorkeur. Alle nieuwe daken hebben als vanzelfsprekend zonnepanelen of duurzame opwek uit zon maakt onderdeel uit van de schil van het gebouw. Huidige en/of oudere daken zijn niet altijd geschikt voor zonnepanelen. Innovaties in de opwek van energie uit zonlicht bieden in de toekomst kansen voor deze daken.

Zon op woningen of bedrijfspanden

Zonnepanelen verwerkt in glas

Op parkeerplaatsen bieden verhoogde zonnepanelen een uitkomst, auto’s staan droog en in de schaduw

Nieuwe stallen hebben vanzelfsprekend zonnepanelen

53

Innovaties zoals zonnefolie kunnen een uitkomst bieden voor daken die niet geschikt zijn voor zonnepanelen

6.3 ZON OP HET BOUWBLOK Zonnevelden binnen het bouwblok zijn mogelijk. Het betreft hier de achtertuin, het achtererfgebied of een (braakliggend) perceel op het bedrijventerrein. De voorwaarden voor inpassing zijn afhankelijk van de zichtbaarheid van het veld, de korrelgrootte en de hoogte en opstelling van de panelen. Die moeten in verhouding staan tot de maat, schaal en karakteristiek van de plek. Uitgangspunt is dat (tijdelijke) zonnepanelen op braakliggende percelen bij ontwikkeling als vanzelfsprekend op het dak worden geplaatst of onderdeel van de schil van het gebouw worden. Het betreft hier maatwerk.

Zonnepanelen op bouwblok van het eigen erf zijn mogelijk mits landschappelijk ingepast.

Kleinschalig zonnepark bij (kleine) industrie op het bouwblok.

Achterop het erf, binnen het bouwblok, is plek voor een opstelling van zonnepanelen.

Groot zonnepark bij op het bouwblok van een bedrijventerrein.

54

6 . 4 Z O N ≤ 1 M E G AWAT T Kleinschalige lokale initiatieven voor zon op land kleiner dan 1 megawatt zijn onder voorwaarden buiten de clustergebieden mogelijk. Het zonneveld dient in verhouding tot de maat en schaal van het landschap te worden ontwikkeld en landschappelijk te worden ingepast. Het betreft hier maatwerk. Voorwaarden zijn afhankelijk van de zichtbaarheid van de ingreep, de hoogte en opstelling van de panelen, de korrelgrootte, samenwerkingsvorm en hoogte van de investering. Initiatiefnemers wordt gevraagd te kijken naar meepakkers en die integraal onderdeel van het plan te maken.

Schetsontwerp Zonnepark Lutten (Lutten Levert)

Zonneparken door en voor inwoners van Almelo. Coöperatief, (financiële) participatie.

Zonnepark De Kwekerij - Hengelo (Gld)

Zonnepark als toegevoegde waarde voor de buurt.

55

6 . 5 WA R M T E ( I S O L E R E N E N P RO D U C E R E N ) Een effectieve manier om de energietransitie een boost te geven is minder energie te gebruiken. Wat je door o.a. slimme isolatie en besparing niet verliest, hoeft niet te worden opgewekt. Bij elk beetje energie dat wordt bespaard hoeft drie keer minder te worden opgewekt. De thema’s op deze pagina zijn ter inspiratie. Een slimme isolatie levert naast energiebesparing ook veel comfort op. Groene daken dragen bij aan het versterken van de biodiversiteit, verminderen van hittestress en het vertraagd afvoeren van hemelwater. Zo werken meepakkers ook op kleine schaal.

Andere warmtebronnen zoals bijvoorbeeld een warmtepomp kunnen een bijdrage leveren.

Isoleren zorgt voor minder warmteverlies en een prettig binnenklimaat.

Slimme thermostaat zorgt voor inzicht in kosten en verbruik.

Kleinschalige biogasinstallatie zorgt voor productie van gas voor warmte. Gekoppeld aan bouwblok. Voorwaarden afhankelijk van type landschap. Vereist maatwerk.

56

Een groen dak zorgt voor betere isolatie, biodiversiteit en waterberging.

6 . 6 M E E PA K K E R S ( I N S P I R AT I E ) De gemeente moedigt kleinschalige duurzame opwek dichtbij huis aan. Het levert met een goede landschappelijke inpassing een positieve bijdrage aan de energietransitie. Dat is al winst! De volgende meepakkers zijn ter inspiratie en kunnen indien mogelijk meegenomen worden in de plannen om de initiatieven nog meer betekenis te geven: •

•

•

Aanplant nieuwe houtsingel als landschappelijke inpassing

Onderdak voor vogels en insecten

Bloemenmengsel of een landschapselement zoals een poel

Nieuwe routes en dorpsommetjes

57

•

Er kan worden gedacht aan het versterken of toevoegen van dorpsommetjes of landschapselementen als houtwallen, hagen of struwelen. Ook is op kleine schaal het versterken van de biodiversiteit een pré. Bijvoorbeeld in de vorm van een natuurinclusief zonneveldje met een rijkbloeiend mengsel, insectenhotels en vogelhuisjes. Een passende vorm van (maai)beheer is dan wel van belang. Samen sterker: Organiseer het samen met de buurt en gebruik de energietransitie voor het versterken van de sociale relaties. Tot slot kan de Kwaliteitsimpuls Groene Omgeving plus (KGO+) een leidraad zijn afhankelijk van de grootte van de ingreep.

7 . V E RVO L G - G E B I E D S P RO C E S

58

GEBIEDSPROCES Het landschap is continu in beweging. Ontwikkelingen komen en gaan en laten hun sporen achter. Net zoals de industrialisatie en de wederopbouw zal ook de energietransitie invloed op het landschap uitoefenen. De impact van de opwek van zon- en met name windenergie is groot. Het is een opgave waarvan we allemaal de gevolgen zullen ervaren. En hoewel dat vaak als een bedreiging wordt ervaren, kan het ook de sleutel zijn voor welkome, structurele verbeteringen in de toekomst. Een complexe opgave zoals de energietransitie, biedt kansen om onze samenleving rijker, hechter en schoner te maken. Schoner, omdat we willen verduurzamen op een manier waarbij de stedelijke en de landelijke omgeving aan kwaliteit gaan winnen. Hechter, omdat de aanpassingen nieuwe vormen van samenwerking vragen. En rijker, omdat we de opgave kunnen gebruiken om onze leefomgeving een kwalitatieve impuls te geven. Uit bovenstaande blijkt al, dat de energietransitie naast een technisch vraagstuk ook vooral een sociaal vraagstuk is. Het is belangrijk dat mensen de mogelijkheid krijgen om mee te praten en mee te doen. Participatie is essentieel om draagvlak te krijgen voor duurzaamheid en de lokale duurzame energieopwekking. Het voorstel is om bij een concreet initiatief binnen de twee gebieden waar grootschalige duurzame energieopwekking voorzien is, een gebiedsproces op te starten.

Dat past goed bij de integrale gedachte van de Omgevingswet en de omgevingsvisie. Het verduurzamen van de maatschappij (waar de energietransitie onderdeel van uitmaakt) is een belangrijk strategisch oogmerk van de omgevingsvisie. Gebiedsprocessen grijpen aan op veel verschillende waarden tegelijkertijd: infrastructuur, natuur, recreatie, leefbaarheid, economie, veiligheid, enzovoort. Ook andere waarden kunnen een rol spelen in gebiedsprocessen zoals landschapselementen, waterberging, landbouw en duurzaamheid. De verscheidenheid aan waarden brengt ook veel verschillende betrokkenen met zich mee. Met name voor inwoners draait een gebiedsproces om ontwikkelingen/veranderingen in hun directe woon- en leefomgeving. Betrokkenheid van inwoners is daarom een randvoorwaarde voor een goed gebiedsproces. Om de veranderingen dragelijk te maken is het kiezen voor heldere leesbare concepten belangrijk. Deze helderheid en daarmee acceptatie kan ontstaan wanneer in de clustergebieden duidelijke en gerichte keuzes worden gemaakt voor één concept en dit als richtinggevende plan vast te stellen.

Het Leemslagengebied (Almelo West)

59

Een goed plan maken met maatschappelijk draagvlak en het behalen van bredere (ruimtelijke) doelstellingen kost tijd. Gemeente Almelo wil samen met initiatiefnemers en inwoners dit proces aangaan om tot mooie en gedragen energielandschappen te komen. De duurzame energie ladder vormt daarbij het vertrekpunt.

BRONVERMELDING College van Rijksadviseurs (2018) Panorama Nederland Rijker Hechter Schoner H+N+S Landschapsarchitecten (2019) Energie-opwekking in de landschappen van Overijssel: Ruimtelijke concepten voor zonnevelden en windturbines

COLOFON Project: Duurzame Energieladder Projectnummer: 0555 Opdrachtgever: Gemeente Almelo Haven Zuidzijde 30 7607 EW Almelo Angela Agus: Programmamanager Duurzaamheid

Uitvoering: Odin Landschapsontwerpers BV Ernst Machstraat 2 Postbus 115 7440 AC Nijverdal Ramon Postma MLA Ruud Hesselink MSc

In samenwerking met: Gemeente Almelo Haven Zuidzijde 30 7607 EW Almelo W. Roskam, L. Plant, A. Slim, M. Hendriks, L. Zûm Grotenhoff, L. Boogerd, E. Stegehuis, P. Reinerink, G. Seinen, L. Atug, M. Roordink, R. Rosenbrand D. Peters (Waterschap Vechtstromen), R. Jonkhans (Provincie Overijssel)

Datum: 14 januari 2020 Status:

60

Definitief