06 Aanbieden nieuwe Agenda voor Twente 2023-2027.pdf
Tekst van het document
Gemeente Almelo
Raadsbrief ter informatie
Postadres: Gemeente Almelo Postbus 5100 7600 GC Almelo
Aan de raad van de gemeente Almelo Bijlagen 3
Doorkiesnummer
Behandeld door M. Heite
Datum 25 oktober 2022
Onderwerp Aanbieden nieuwe Agenda voor Twente 2023-2027
Geachte leden van de raad, Op 13 september 2022 heeft de gemeenteraad van Almelo tijdens een beeldvormend beraad gesproken over de uitgangspunten voor de nieuwe investeringsagenda voor Twente. Uw reactie en input op de uitgangspunten hebben wij op 15 september 2022 per brief aan de Twente Board doen toekomen. De reactie van de Twente Board hebben wij op 6 oktober jl. ontvangen. Deze is als bijlage toegevoegd. In de brief worden de aangedragen punten en de reactie daarop, zoals ook besproken in de vergadering van de Twente Board op 29 september jl., weergegeven. De Twente Board geeft aan dat zij het grootste deel van de zienswijzen van gemeenten hebben verwerkt in de uiteindelijke agenda. Op 11 oktober jl. is de nieuwe Agenda voor Twente 2023-2027 door de Twente Board aangeboden aan de voorzitter van het Bestuurlijk Overleg Sociaaleconomische Structuurversterking (BOSS). Deze brief en de nieuwe Agenda voor Twente zijn als bijlagen toegevoegd. De nadruk in de strategie van de Twente Board ligt op het versterken van de economie, het verbeteren van het innovatieklimaat, investeren in talent, het bieden van een goed woon-, werk- en leefklimaat en het positioneren van Twente in Nederland en Europa. In de visie van de Twente Board vormt een sterk Twents bedrijfsleven hiervoor de basis.
Investeren in het aantrekken, opleiden en behouden van talent noemt de Twente Board cruciaal om de ambities in de Agenda voor Twente waar te maken. De Agenda voor Twente draagt bij aan drie maatschappelijke opgaven: een slimme toekomstbestendige energievoorziening, transformatie naar een duurzame en circulaire economie en innovatieve gezondheidszorg. Voor de uitvoering van de Agenda voor Twente wordt een bedrag per inwoner per jaar gevraagd van de 14 Twentse gemeenten. Bij de besluitvorming tot oprichting van de Twente Board hebben de 14 Twentse gemeenten een bedrag van € 9,01 per inwoner per jaar beschikbaar gesteld. Dit bedrag wordt jaarlijks geïndexeerd conform de cao-loonindex (voor het jaar 2022 € 9,27). Dit bedrag wordt doorgezet als financieel kader in de nieuwe investeringsagenda. De gevraagde financiële middelen om deel te nemen aan de nieuwe Agenda voor Twente 2023-2027 zijn in de aan u voorgelegde meerjarenprogrammabegroting 2023 opgenomen. Regionaal samenwerken en belangenbehartiging in Twente zijn essentieel om de maatschappelijke doelen van onze stad te bereiken. De voorliggende Agenda voor Twente wordt uitgewerkt aan de hand van programma’s en projecten. Zoals reeds eerder aangegeven, liggen er daarvoor volop kansen. In de Twente Board zijn de ondernemers in de lead, maar moeten overheid, onderwijs en Pagina 1 van 2 Raad - 2207418
ondernemers gezamenlijk zorgen voor de goede balans. De gekozen lijn van 3O-samenwerking en de uitvoering van investeringsagenda’s, zoals de Agenda voor Twente en de Regio Deal, moet verder worden bestendigd. De nieuwe Agenda wordt ook gebruikt voor het opstellen van een propositie voor de vierde tranche van de Regio Deal. De voorbereiding hiervoor is inmiddels gestart. Wij hopen u hiermee voldoende geïnformeerd te hebben.
Hoogachtend, Burgemeester en Wethouders van Almelo, de secretaris, de burgemeester,
F.W. van Ardenne
Pagina 2 van 2
A.J. Gerritsen
DocuSign Envelope ID: A997CA03-A49B-48AD-AD9A-FA80ABDF786C
Twente Board Nijverheidstraat 30 7511 JM Enschede Postbus 1400 7500 BK Enschede www.twenteboard.nl
Gemeente Almelo College van B&W, dhr. Gerritsen Postbus 5100 7600 GC Almelo
6 oktober 2022 Onderwerp: reactie zienswijze concept uitgangspunten Agenda voor Twente Geacht college, In de afgelopen maanden is hard gewerkt aan de nieuwe Agenda voor Twente 2023-2027. De Agenda is tot stand gekomen door samenwerking van vertegenwoordigers vanuit overheid, onderwijs en ondernemers. Tijdens dit proces hebben we uw gemeenteraad op diverse momenten betrokken door middel van radenbijeenkomsten en individuele gesprekken met gemeenteraden. Ook hebben we u uitgenodigd om zienswijzen op de concept uitgangspunten in te dienen. Daar heeft u gebruik van gemaakt. Allereerst willen wij u bedanken voor de geleverde input. In deze brief gaan wij in op uw zienswijze. We hebben het grootste deel van de zienswijzen verwerkt in de uiteindelijke agenda. Onderstaand de door u aangedragen punten en onze reactie daarop, zoals die ook besproken is in de vergadering van Twente Board 29 september jl. Samenvatting zienswijze/ input
Voorstel reactie
Advies
Uitgangspunt in de aangescherpte
Daar is aandacht voor in het beschrijven
Verwerken
strategie van de Twente Board is Bruto
van de programma's. Met name voor de
Twents Geluk, gebaseerd op de
randvoorwaarden is vaak de overheid
indicatoren van brede welvaart. Primaire
primair aan zet en ondersteunt TB, omdat
taak van de stichting Twente Board is de
de onderwerpen belangrijk zijn voor het
verantwoordelijkheid voor de
behalen van haar doelen. Het jaarplan van
sociaaleconomische agenda. Het concept
TBD geeft inzicht in de inzet jaarlijks en de
van brede welvaart is breder. Scherp moet
rol van TB in de programma's
blijven wie welke rol en verantwoordelijkheid heeft in de uitvoering van de nieuwe agenda. Voor de nieuwe agenda is het belangrijk te
TB deelt deze zienswijze. Het beoordelen
Deels
kijken naar huidige succesvolle projecten,
van concrete projecten volgt in een later
verwerken
zoals het Twents Fonds voor
stadium.
Vakmanschap, maar ook om voldoende ruimte te laten voor het indienen en
1/2
DocuSign Envelope ID: A997CA03-A49B-48AD-AD9A-FA80ABDF786C
uitvoeren van nieuwe programma's en projecten. Deze programma's en projecten richten
TB deelt de zienswijze over het belang van
zich op regionale samenwerking. Voor de
regionale samenwerking. Dat is belangrijk
concrete uitwerking worden de volgende
onderdeel van de KRACHT criteria. De
aandachtspunten meegegeven: aandacht
suggesties voor de uitwerking passen bij
voor arbeidsintensieve sectoren, regionale
het uitgangspunt “meer balans in de
spreiding van projecten en initiatieven,
agenda”. TB is transparant over de
transparantie over de uitvoering en de
inspanning van de uitvoeringsorganisatie
uitvoeringsorganisatie moet compact en
via de P&C documenten welke conform
doelgericht blijven.
afspraak BOSS met de gemeenten worden
Verwerken
gedeeld en TBD is een compacte en doelgerichte organisatie Wij danken u nogmaals voor uw inbreng en zien uit naar een succesvolle samenwerking in de uitvoering van de Agenda voor Twente. Met vriendelijke groet,
Victor-Jan Leurs Directeur
2/2
WOON/WERK/LEEFKLIMAAT
Samenwerken aan Bruto Twents Geluk in een groene technologische topregio Investeringsprogramma 2023 – 2027
INNOVATIE IN DE ZORG
AGENDA VOOR ENERGIE TWENTE
DUURZAAMHEID EN CIRCULARITEIT
23 27
TALENT
STERK BEDRIJFSLEVEN
BEREIKBAARHEID
Voorwoord Het gaat goed met Twente. Dat was één van de conclusies van de evaluatie van de Agenda voor Twente 2018 – 2022. De werkloosheid was begin 2022 historisch laag en Twente staat nationaal bekend als sterke techniekregio. Maar wie de krant van vandaag openslaat, ziet een ander beeld. De tegenstellingen in de samenleving nemen toe. Bijvoorbeeld door verschillen in inkomen tussen groepen mensen. Te veel kinderen groeien nog op in armoede. De onrust in het landelijke gebied door stikstofnormen. De onzekere situatie in de wereld door de oorlog in Oekraïne, waardoor mede de inflatie dit jaar naar een recordhoogte stijgt en veel huishoudens de komende winter in financiële problemen dreigen te raken. En nog altijd is er dreiging van corona. Kortom, het is nodig oog te hebben voor meer dan alleen de economie en de toekomst is onzeker.
Het is onvoorspelbaar welke impact deze
ontwikkeld. Dit is gedaan in samenwerking met
ontwikkelingen gaan hebben op onze economie. Een
ondernemers, kennis- en onderwijsinstellingen en
recessie wordt voorspeld. Het is ook duidelijk dat de
overheidsinstanties. Onze strategie is vertaald naar
wereld in transitie zit. We moeten naar een duurzame
programma’s waar Twente Board op in wil zetten.
samenleving, bijvoorbeeld via een klimaatneutrale
De Agenda voor Twente zet de stip op de horizon, maar
energievoorziening. We streven naar meer autonomie in
we blijven wendbaar om in te kunnen spelen op
Europa, bijvoorbeeld als het gaat om toelevering van
veranderingen. Want we weten nog niet wat er de
grondstoffen, chiptechnologie en batterijen.
komende vijf jaar op ons pad komt. We hebben wel
Oplossingen zijn nodig voor de toenemende krapte op
richting nodig om aan vast te houden. Door verbinding
de arbeidsmarkt, bijvoorbeeld door de aankomende
te leggen tussen de economie en maatschappelijke
vergijzing. Dit zijn langjarige opgaven die we alleen
opgaven draagt de nieuwe Agenda voor Twente bij aan
samen kunnen aanpakken. Het Twentse bedrijfsleven
het toekomstig verdienvermogen van Twente en de
staat daarbij in onze visie centraal. Dit bedrijfsleven is
brede welvaart in Twente, ons Bruto Twents Geluk.
veerkrachtig en heeft een bewezen groot aanpassingsvermogen. Dat was bijvoorbeeld goed
Wim Boomkamp
zichtbaar tijdens de Covid-19 crisis. Snel en adequaat
Voorzitter Twente Board
inspelen op kansen, een goed netwerk en de Twentse bereidheid tot samenwerken zijn de basis om als Twente sterker uit een toekomstige periode van economische tegenspoed te komen. De sociaaleconomische strategie van Twente en de uitvoering daarvan is per 1 juli 2021 belegd bij Twente Board. Met de kennis van nu én op basis van de vernieuwde strategie van Twente Board, is de nieuwe Agenda van Twente voor de periode 2023-2027
2
Inhoud
AGENDA VOOR TWENTE 2023 - 2027
3
1
Inleiding
4
2
Sterk bedrijfsleven
6
3
Talent
9
4
Optimaal woon-, werk, en leefklimaat
12
5
Bereikbaarheid
15
6
Focus op maatschappelijke opgaven
17
7
Financieel kader en uigangspunten uitvoering
24
8
Bijlagen
27
DENNIS SCHIPPER (DEMCON)
BRUTO TWENTS GELUK INVESTEREN SAMENWERKEN KRACHT WELZIJNSBLOEI KANSEN
1
Gelukkige mensen presteren beter, zowel in hun
Twente Board introduceert het Bruto Twents Geluk als
werk als in hun sociale leven. Twente Board
regionaal kompas. Een indicator voor een prettig
werkt daarom de komende jaren, samen met
klimaat om te wonen, te werken, te leren en te leven,
partijen in Twente, aan het vergroten van het
voor de brede welvaart in Twente. De Agenda voor
Bruto Twents Geluk. Dit doen we door te
Twente investeert vanuit sociaaleconomisch
investeren in een economie die draait om brede
perspectief. Dat gaat om de indicatoren inkomen,
welvaart. Een economie waarin ondernemerschap
baanzekerheid en persoonlijke ontwikkeling. Maar de
geen waarde onttrekt, maar waarde creëert:
agenda draagt ook bij aan andere indicatoren in het
waarde voor mens, natuur en maatschappij.
Bruto Twents Geluk. Twente Board zet in op een
In Twente draait de economie van de toekomst
toekomstbestendige economie in onze groene,
niet alleen om financiële groei, de Twentse
technologische topregio en zoekt nadrukkelijk
economie draait ook om welzijnsbloei.
verbinding met regionale partijen die bijdragen aan het Bruto Twents Geluk.
€
De nadruk in de strategie van Twente Board ligt op het
INKOMEN
WERK
innovatieklimaat, investeren in talent op alle niveaus, VEILIGHEID
BRUTO TWENTS GELUK
ONDERWIJS
versterken van de economie, het verbeteren van het
MILIEU
het bieden van een goed woon-, werk- en leefklimaat en het positioneren van Twente in Nederland en Europa. In de visie van Twente Board vormt een sterk Twents bedrijfsleven hiervoor de basis, gericht op het
WOONTEVREDENHEID
verdienvermogen van deze bedrijven en dus van Twente, nu en in de toekomst. Het bedrijfsleven heeft kennis- en onderwijsinstellingen en overheden nodig om een
GEZONDHEID
INLEIDING 4
SUBJECTIEF WELZIJN
BALANS TUSSEN WERK EN PRIVÉ
MAATSCHAPPELIJKE BETROKKENHEID SOCIALE CONTACTEN
De elf dimensies van Bruto Twents Geluk
aantal belangrijke randvoorwaarden in te vullen.
Investeren in het aantrekken, opleiden en behouden van
Partijen binnen Twente Board dagen elkaar uit om te
Van strategie naar investeringsprogramma
partijen en strategische partners. Via het jaarplan van
talent op alle niveaus is cruciaal om de ambities in de
doen wat nodig, creatieve en haalbare oplossingen aan
De Agenda voor Twente 2023-3027 is in samenwerking
de uitvoeringsorganisatie Twente Board Development
Agenda voor Twente waar te maken. De kennis- en
te dragen en de uitvoering te versnellen, om de
met ondernemers, kennis- en onderwijsinstellingen en
houden we flexibiliteit in de uitvoering. Zo investeren
onderwijsinstellingen zijn primair verantwoordelijk voor
gezamenlijke ambities waar te maken.
overheden in Twente opgesteld. Daarnaast hebben
we met focus en houden we oog voor nieuwe kansen die
verschillende regionale strategische partners
zich voordoen. De kracht van de samenwerking tussen
het opleidingsaanbod, voor de kwaliteit van deze opleidingen en voor onderzoek en innovatie. En om dit
De Agenda voor Twente draagt bij aan drie
bijgedragen. De provincie Overijssel en Young Board
ondernemers, kennis- en onderwijsinstellingen en
talent te behouden moet Twente een geweldige plek
maatschappelijke opgaven: een slimme
Twente, vanuit hun adviserende positie in Twente Board.
overheid vormt de basis voor succes van de agenda de
zijn om te wonen, te werken en te leven. De overheden
toekomstbestendige energievoorziening, transformatie
Maar ook partijen zoals Oost NL, Novel-T, Waterschap
komende periode. Gedragen projecten ontwikkelen,
zijn hiervoor primair verantwoordelijk, bijvoorbeeld als
naar een duurzame en circulaire economie en
Vechtstromen, Marketing Oost, Landschap Overijssel,
samen tot creatieve oplossingen komen, elkaar uitdagen
het gaat om het woningaanbod, het leefklimaat en de
innovatieve gezondheidszorg. Op deze thema’s leggen
Pioneering en de Euregio.
om een stap extra te doen en elkaar helpen om
bereikbaarheid van de regio via water, weg en spoor.
we de verbinding tussen het bedrijfsleven en de sterke
wendbaar te zijn en in te spelen op veranderingen.
kennisposities van Twente. De behoeften van
Aan de hand van de Agenda voor Twente werken
Kortom, dat doen wat onze bedrijven sterker maakt, de
Maar denk ook aan andere onderwerpen die een
ondernemers en het aanbod van de kennis- en
regionale partijen de komende vijf jaar samen aan het
Twentse economie robuuster maakt en bijdraagt aan
regionale aanpak vragen, zoals het verbeteren van de
onderwijsinstellingen creëren kansen voor nieuwe
versterken van Twente en het investeren in projecten,
het vergroten van het welzijn van onze inwoners, ons
gezondheid van inwoners, het bieden van gelijke kansen
verdienmodellen en bedrijvigheid. Tegelijkertijd dragen
met brede welvaart als kompas. Daarbij kijken we naar
Bruto Twents Geluk.
en het stimuleren van de vrijetijdseconomie.
deze thema’s bij aan het behalen van maatschappelijke
kansen, binnen en buiten Twente. Maximale impact voor
en ecologische doelen in Twente en het vergroten van
Twente realiseren vraagt om globaal denken en
Twente midden in Europa
de brede welvaart, ons Bruto Twents Geluk.
regionaal samenwerken. Nationaal en in Europa liggen
De ligging aan de grens met Duitsland maakt ons uniek,
kansen om programma’s en projecten te financieren. De
biedt kansen, maar geeft ook uitdagingen.
ligging aan de grens met Duitsland is een belangrijke
De Euregio is een belangrijke partner voor succesvolle
onderscheidende factor van Twente. En samenwerken
grensoverschrijdende samenwerking in de uitvoering
met direct omliggende regio’s zoals regio Zwolle, de
van de Agenda voor Twente. We zetten in op betere
CleanTech regio en de regio Achterhoek is belangrijk,
fysieke verbindingen tussen Zwolle, Twente en Münster.
naast technische clusters zoals Brainport en Dutch
Er liggen samenwerkingsverbanden met partners in
Techzone.
Münsterland en met stad Münster. En Twente Board
AA REIKB RHEID BE
TALENT
Slimme energie
STERK BEDRIJFSLEVEN
Innovatieve gezondheidszorg WO ON - EN LEEF-, WERAKAT K LI M
Strategie Twente Board
5
Duurzaam & circulair
BRUTO TWENTS GELUK
werkt samen met IHK Nordwestfalen en Oost NL om
De kracht van samenwerking staat voorop
euregionale economie rond clusters vorm te geven en
De Agenda voor Twente legt het fundament voor de
maximaal gebruik te maken van de kansen in Europa.
langjarige sociaaleconomische agenda in de regio. In de
We werken samen aan een 360 graden euregionaal
uitvoering werkt Twente Board samen met regionale
ecosysteem waar grenzen niet meer bestaan.
PAULINE HILBRINK (EXPOVORM INTERNATIONAL)
2
DUURZAAM ONDERNEMER SCHAP INNOVATIEF ONDERSCHEIDEND TOEKOMST BESTENDIG VERDIENVERMOGEN
STERK BEDRIJFSLEVEN
Een sterk Twents bedrijfsleven is de motor van
De Agenda voor Twente richt zich op het versterken van
de regionale economie. Bedrijven vormen de
het brede Twentse bedrijfsleven. Twente telt ruim
basis voor het (toekomstig) verdienvermogen
20.000 bedrijven. Elk bedrijf ontwikkelt zich op eigen
van de regio en zorgen daarmee voor inkomen en
wijze en op eigen tempo. In samenwerking met
baanzekerheid voor onze inwoners. Het is van
Ondernemend Twente is gekozen voor het investeren in
groot belang dat het bedrijfsleven in Twente zich
vier pijlers, namelijk ondernemerschap, toekomstige
blijft ontwikkelen. Denk hierbij aan een continue
eisen, medewerkers en bedrijfscultuur. Deze zijn
inzet op innovatie, digitalisering en noodzaak tot
bepalend voor de toekomstbestendigheid van bedrijven
verduurzamen. Het innovatief vermogen van het
en dus de concurrentiekracht van Twente. Tijdens de
bedrijfsleven is belangrijk voor het oplossen van
uitvoering van de Agenda voor Twente wordt vanuit de
de opgaven waar we als samenleving voor staan.
behoeften van bedrijven aanbod op deze onderwerpen
Toekomstgericht en verantwoord
ontwikkeld. Bij het te ontwikkelen aanbod wordt
ondernemerschap genereert waarde en heeft
gekeken naar schaalbaarheid. Doel is om meer bedrijven
positieve impact voor mens, natuur en
aan te laten sluiten en gebruik te laten maken van
maatschappij. Het bedrijfsleven in Twente wordt
programma’s en projecten. Deze opgaven worden breed
gekenmerkt door een groot aantal mkb (familie)
gedragen en gezamenlijk opgepakt.
bedrijven en een sterke maakindustrie. Veel bedrijven zijn toeleveranciers en vormen
Een sterke maakindustrie
daarmee een belangrijke schakel naar Nederland
De beschreven opgaven gelden in het specifiek voor
en de rest van de wereld. De wereld om ons heen
de van oudsher sterke maakindustrie in Twente en
verandert continue en deze ontwikkelingen
daarbinnen de sector High Tech Systemen en Materialen
vragen om een groot aanpassingsvermogen van
(HTSM). Deze HTSM-sector telt ruim 3.800 bedrijven
het bedrijfsleven. Denk aan tekorten aan
en is goed voor meer dan 31.000 banen. De HTSM-sector
grondstoffen, gebrek aan vakmensen, stijgende
heeft een sterke verwevenheid met andere sectoren zoals
energieprijzen, de noodzaak tot verhoging van
de zorg, energie, landbouw en logistiek. Kenmerkend voor
de arbeidsproductiviteit en het toepassen van
deze sector is de hoge mate van creativiteit en het
nieuwe technieken, zoals digitaliseren en
vermogen om hoogstaande nieuwe producten en
automatiseren. Dit geldt niet alleen voor de
processen te ontwikkelen, die een cruciale rol spelen in
maakindustrie, maar ook voor de andere sterke
oplossingen voor de maatschappelijke opgaven waar we
sectoren in Twente zoals de logistiek, bouw- en
voor staan. Het Advanced Manufacturing Center is een
infrastructuur, landbouw, ICT, toerisme/horeca
goed voorbeeld waar de laatste industriële productie-
en commerciële dienstverleners.
technologieën worden getoond, uitgeprobeerd en om maakbedrijven te inspireren.
6
Duurzaamheid Circulariteit
Twente verder te optimaliseren . Doel is dat (mkb)
organisatie van Ondernemend Twente, de adviseurs van
bedrijven hun weg makkelijk weten te vinden naar het
Oost NL en de accountmanagers van de 14 Twentse
ontwikkelde aanbod.
gemeenten. Daarnaast ontwikkelt Twente.com zich via het job- en bedrijvenportal tot de digitale hub van
Twente. Het bedrijvenportal is speciaal ingericht voor
het bedrijfsleven en bevat informatie over toegang tot
DEWERKERS ME
innovatieadviseurs van Novel-T, de mkb-adviseurs en de
om talent Instro
voor de komende periode is om de samenwerking in
n van de toekom oepe st Ber
aanbod kennen. Denk bijvoorbeeld aan de ern werkgeverschap Mod
onderlinge verbondenheid tussen bedrijven. De ambitie
STERK BEDRIJFSLEVEN BE
D RI
talent, toegang tot kennis en innovatie en toegang tot
Duurzaamheid
DEWERKERS ME
om talent Instro
n van de toekom oepe st Ber
ern werkgeverschap Mod
businessmodel. Maar ook aan kansen die vanuit de transitie naar een circulaire economie en digitalisering
stimuleren we het ontstaan van nieuwe bedrijvigheid via
technologieën bieden kansen voor het bedrijfsleven. De
valorisatie van kennis (start-ups). Daar is Twente
Agenda voor Twente richt zich op het ontwikkelen van
nationaal koploper in. Het is ook van groot belang dat
nieuwe producten en procesinnovaties. En op het verder
deze ontstane nieuwe bedrijven in staat zijn door te
ontwikkelen, toepassen en implementeren van
groeien (scale-ups).
we businessmodellen Nieu
Groeien
Innovatie
7
een product- naar een diensten-georiënteerd
Wereldwijde marktontwikkelingen en nieuwe (sleutel)
ptief vermogen
Interna tionalisering
naar de toekomst. Denk hierbij aan het overgaan van
versnellingsprogramma voor het mkb . Daarnaast
R
Inclusiviteit
om bedrijven weerbaar te maken en gezond te houden
Inclusiviteit
ontstaan. Novel-T is Innovate-Go gestart, het
technologieën zoals Artifcial Intelligence, robotica, NEMERSCH DER AP ON
Ad a
doen. Daarnaast zijn nieuwe businessmodellen nodig
Ondernemerschap
ptief vermogen
Interna tionalisering
STERK BEDRIJFSLEVEN
aan een Europese en landelijke programma’s mee te
financiering en vestiging.
MSTIGE EIS EN EKO O T
JFSC ULTU U
JFSC ULTU
UR
voor het brede mkb en bieden we kansen om succesvol
relevante informatie, bijvoorbeeld over projecten,
Digitalisering
D RI
van de Agenda voor Twente verlagen we deze drempel
Ad a
Circulariteit
BE
de middellange- tot lange termijn. Tijdens de uitvoering
MSTIGE EIS EN EKO TO we businessmodellen Nieu
van het regionale ecosysteem moeten het ontwikkelde
Groeien
individueel bedrijf gekeken, maar ook naar de
om in te zetten op ontwikkelingen die relevant zijn voor
Digitalisering
Innovatie
Alle regionale partijen met een rol in de ontwikkeling
NEMERSCH DER AP ON
Voor een sterk Twents bedrijfsleven wordt naar het
fotonica, chiptechnologie en nanotechnologie. Daarbij gaat het niet om fundamenteel onderzoek, maar om het
Versterken van de concurrentiepositie van Twentse
vertalen van de mogelijkheden van deze technologieën
bedrijven door ze te ondersteunen bij het verbeteren
naar kansen voor het (mkb) bedrijfsleven. Innoveren en
van hun innovatiekracht, het ontwikkelen van nieuwe
het financieren van groei zijn belangrijke vraagstukken
businessmodellen en het financieren van groei.
voor ondernemers. Zowel voor de ontwikkeling van hun
Hierdoor zijn bedrijven sneller en beter in staat om in te
bedrijf als in marktomstandigheden die onzeker zijn.
spelen op kansrijke nieuwe ontwikkelingen, hun
Voor het mkb zijn er nationale en Europese subsidies
marktpotentie te verzilveren en bij te dragen aan
beschikbaar, zoals het Nationaal Groeifonds, de MIT-
maatschappelijke opgaven.
regeling, Horizon Europe, EFRO en Interreg. Het brede mkb in Twente is vooral gericht op hun primaire Programma Sterk Twents bedrijfsleven
Doelstelling:
bedrijfsvoering en heeft vaak minder capaciteit in huis
Doelstelling:
Duurzaamheid Circulariteit
Digitalisering
DEWERKERS ME
Groeien
Innovatie
STERK Toekomstige BEDRIJFSeisen De maatschappij, deLEVEN overheid én de markt stellen steeds meer eisen aan bedrijven op het gebied van
Het succes van een sterk bedrijfsleven staat of valt ook
Bedrijven weerbaar en toekomstbestendig houden,
ondernemers belangrijk om de mogelijkheden te vinden
met de kwaliteit en de diversiteit van mensen.
door ze te ondersteunen met methodes op het gebied
om het talent van medewerkers te ontwikkelen en
Verrassende inzichten en onconventionele oplossingen
van digitalisering, duurzaamheid en circulariteit.
blijvend in te zetten. Modern werkgeverschap is van
ontstaan door een samenspel van zienswijzen, culturen,
Bijkomend effect is dat door digitalisering en
groot belang voor het onderscheidend vermogen van
kennis en ervaringen. Een sterk Twents bedrijfsleven
automatisering de arbeidsproductiviteit wordt vergroot
bedrijven en voor het binden en boeien van talent. Dat is
vraagt om een eigentijdse bedrijfscultuur.
en daarmee de druk op de (toekomstige) arbeidsmarkt
een individuele opgave voor een bedrijf, maar ook en
Toekomstgerichte organisaties staan midden in de
minder wordt.
medewerkers met plezier in Twente wonen, werken en
moreel kompas. Adaptief vermogen, weerbaarheid en
Circulariteit
leven. Daar spelen de programma’s beschreven in het uurzaamheid
veerkracht zijn hierbij cruciaal. Bijvoorbeeld door middel
hoofdstuk Talent op in.
van inclusief ondernemen en internationaal talent
D
Circulariteit
opnemen op de werkvloer. Het WTC Expat Center East
R
voortbestaan van bedrijven. Voor het brede bedrijfsleven is het een grote uitdaging de juiste strategische keuzes te
D RI
Ad a
JFSC ULTU U
R
DEWERKERS ME
DEWERKERS ME
om talent Instro
n van de toekom oepe st Ber
BE
STERK Twente vermindert. BEDRIJFSLEVEN BE
ptief vermogen
maken om dit veranderingsproces binnen het bedrijf
D RI
Ad a
Inclusiviteit
JFSC ULTU U
R
ptief vermogen
effectief en efficiënt vorm te geven. De recent
Medewerkers
opgerichte European Digital Innovation Hub (EDIH)
Interna tiogroot. nalisering De spanning op de arbeidsmarkt is momenteel
Inclusiviteit
is de centrale spil voor digitalisering binnen mkb-
Naast een tekort aan theoretisch opgeleiden, is er vooral
Interna tionalisering
bedrijven in de maakindustrie, agri-food en MedTech.
veel vraag naar vakmensen. Het is van groot belang dat
BOOST Robotics EastNL gaat vanaf januari 2023 helpen
het bedrijfsleven het gehele arbeidspotentieel in Twente
Bedrijfscultuur
bij de inzet van de juiste digitaliseringsmogelijkheden
goed en breed benut. Het aantrekken en behouden van
Een sterk Twents bedrijfsleven is niet alleen te realiseren
voor bedrijven. Twente Board vindt het belangrijk dat het
talent en het om- of bijscholen van medewerkers voor
met ondernemerschap, toekomstbestendig zijn en het
brede mkb toegang heeft tot deze initiatieven.
beroepen van de toekomst zijn belangrijke uitdagingen
aantrekken, opleiden en behouden van medewerkers.
8
onderzoek ‘Diversity & Inclusion’, uitgevoerd door drie we businessmodellen Nieu
en slimme inzet van ICT zijn noodzakelijk voor het
aangewend en het aantal openstaande vacatures in Groeien
productieprocessen, automatisering van waardeketens
talent, zodat het potentieel maximaal wordt Innovatie
willen ondernemen. Ook digitalisering van machines en
STERK BEDRIJFSLEVEN
internationaal talent in de regio. Aanbevelingen van het
MSTIGE EIS EN EKO van medewerkers TOen stimuleren van de brede inzet van
NEMERSCH DER AP ON
Interna g erinmaakindustrie gericht op ondernemers die circulair tionin alisde
Groeien
(Circulaire Economie Smart Industry Oost-Nederland),
Innovatie
Inclusiviteit
Netherlands richt zich op het ondersteunen van
Aantrekken en behouden van talent, om- en bijscholen NEMERSCH DER AP ON
Bijvoorbeeld via bestaande programma’s zoals CESI-ON
ern werkgeverschap Mod
ptief vermog
we businessmodellen Nieu
maken en om zeAbij te ondersteunen. da volgende stappen en
Digitalisering
Doelstelling:
MSTIGE EIS EN EKO TO
om talent Instro
voor Twente helpt bedrijven om daarmee een start te
n van de toekom oepe st Ber
JFSC ULTU U
samenleving, zijn omgevingssensitief en hebben een
Digitalisering
duurzaamheid, Bcirculariteit en digitalisering. De Agenda E D RI
collectieve opgave voor het bedrijfsleven. Doel is dat Duurzaamheid
ern werkgeverschap Mod
om talent Instro
n van de toekom oepe st Ber
we businessmodellen Nieu
NEMERSCH DER AP ON
ern werkgeverschap Mod
MSTIGE EIS EN EKO TO
voor bedrijven. Ook in tijden van recessie is het voor
internationale studenten van de Universiteit Twente, bieden inspiratie. Voor dit programma is het bedrijfsleven in de lead, zij bepalen waar wel of geen en op welk moment behoefte aan is. Doelstelling: Vergroten van het aanpassingsvermogen op het gebied van bedrijfscultuur, diversiteit, creativiteit en inclusie, om te helpen bij het opnemen van internationale medewerkers binnen bedrijven en diversiteit te zien als oplossing voor onder andere het vergroten van het innovatief vermogen van het Twentse bedrijfsleven.
JOHN VAN DER VEGT (ROC VAN TWENTE)
HOTSPOT TALENT LEVENLANG ONTWIKKELEN KENNISWERKERS VAKKRACHTEN TECHNIEK OPLEIDINGEN STUDEREN
TALENT 9
3
Iedere inwoner van Twente die kan werken doet
Vergroten van het aantal technici
dit met zijn of haar eigen persoonlijke talenten.
De maakindustrie in Twente is sterk. De afgelopen 10
Dit talent is nodig, want de spanning op de
jaar is het aantal techniekbanen in Twente gestegen met
arbeidsmarkt in de breedte is groot. In veel
4%. De verwachting is dat de komende jaren de vraag
sectoren is er een tekort aan personeel, vooral
naar technisch geschoolde mensen verder zal
als het gaat om technici, zorgpersoneel en
toenemen. Enerzijds door vergrijzing, anderzijds om de
onderwijskrachten. Voor praktische beroepen
grote maatschappelijke ambities in Nederland en
zijn de directe gevolgen daarvan groot. Het
Europa waar te maken, in de energietransitie, in de zorg
belang en de waardering van vakmanschap heeft
en de verduurzaming van de woningbouw. Daarom is
daarom een prominente positie in de Agenda
een grotere instroom van het aantal technische
voor Twente. Talent is een breed programma
studenten nodig en daarmee moet het aanbod van
gericht op het aantrekken, opleiden en behouden
technische docenten ook vergroten. Dit vraagt middelen
van zo veel mogelijk talent op alle niveaus.
om de daarvoor nodige onderwijsvernieuwing aan te
Twente Board ziet dit als de belangrijkste
pakken. Het technisch profiel van Twente moet de
randvoorwaarde om haar sociaaleconomische
komende jaren versterkt worden. De regio heeft een
agenda waar te maken. Het unieke profiel van
aantrekkelijk aanbod van techniekopleidingen op mbo,
Twente als de groene, technologische topregio
hbo en universitair niveau. ROC van Twente ontwikkelt
moet daarom nog bekender worden bij
continue nieuwe, praktijkgerichte opleidingsvormen.
talentvolle mensen binnen en buiten Twente. Zij
Saxion Hogeschool investeert fors in toepasbaar,
moeten zien en horen welke bedrijven en
technisch onderzoek. En de Universiteit Twente zou tot
carrièrekansen er zijn in Twente. Daarvoor zijn de
2030, in beheersbare stappen, door moeten groeien
beschikbaarheid van voldoende (betaalbare)
naar 25.000 studenten om te voldoen aan de landelijke
woningen, een goede bereikbaarheid van de
behoefte aan afgestudeerden. Om kinderen al jong te
regio, een breed cultureel aanbod en
interesseren voor techniek, betrekken we het Primair
evenementen en recreatiemogelijkheden
Onderwijs (PO) en Voortgezet Onderwijs (VO) bij
essentieel. Daarom richt de Agenda voor Twente
Twente Board. Want het aandeel scholieren dat kiest
zich op een integrale aanpak om de juiste
voor een technisch profiel op het VO neemt af, evenals
randvoorwaarden te scheppen. We zetten in op
het aandeel scholieren dat kiest voor een technische
vier programma’s, maar de komende jaren
vervolgstudie. Dat geldt voor op alle opleidingsniveaus.
kunnen thema’s worden toegevoegd.
Techniekpact, sinds 2021 onderdeel van Twente Board,
draagt bij aan de instroom en ontwikkeling van
techniek en gezamenlijk een aantrekkelijk aanbod van
langer en beter professioneel inzetbaar blijven en zorgt
Nationaal zijn er veel regelingen om het LLO te
technisch talent met sterke betrokkenheid vanuit het
techniekopleidingen aan te bieden dat aansluit bij de
voor meer werkgeluk. Zowel de Universiteit Twente als
financieren, bijvoorbeeld via het LLO-katalysator binnen
bedrijfsleven. Twente kent veel initiatieven, waaronder
behoeften van het bedrijfsleven.
Saxion Hogeschool als ROC van Twente hebben
het Nationaal Groeifonds, dat zich in Twente het eerste
het Sterk Techniek Onderwijs, TechYourFuture, Ontdek
bestaand aanbod voor LLO. Het Twents Fonds voor
jaar in de uitvoering richt op de energie- en
High Tech, Pre-U, Career Day On Tour, Maakplaatsen,
Vakmanschap is landelijk een voorbeeld van een
grondstoffentransitie. De SLIM regeling is gericht op
Meiden in Techniek en Wetenschap- en
vernieuwende aanpak om mensen om- en bij te scholen
het mkb bedrijfsleven en het STAP budget is gericht op
Techniekvouchers. De uitdaging is om deze initiatieven
op mbo-niveau. FastSwitch kent een vergelijkbare
de individuele behoefte van mensen. Al deze
programmatisch met elkaar te verbinden en meer
aanpak vanuit het hbo-onderwijs. Het
financieringsmiddelen kenmerken zich door een
aantrekkingskracht te hebben op het bedrijfsleven.
opleidingscentrum Kampus in Rijssen/Holten richt zich
projectmatig en dus tijdelijk karakter. De uitdaging is om
Nationaal zijn er veel stimuleringsregelingen om de
op het opleiden van nieuwe vakkrachten en het om- en
te zorgen dat met deze middelen structurele
jeugd te interesseren voor techniek. Bijvoorbeeld om
bijscholen van de bestaande beroepsbevolking in
oplossingen ontstaan. Een grote uitdaging daarbij is dat
digitale vaardigheden in het PO en de onderbouw van
sectoren zoals de bouw, installatietechniek,
publiek bekostigde onderwijsinstellingen hun publieke
het VO te vergroten en het Platform Talent voor
machinebouw, logistiek en zorg. Maar ook het
financiering niet mogen inzetten voor een LLO-aanbod.
Techniek dat landelijk de promotie van techniek
bedrijfsleven neemt initiatieven zoals de Triple-T
Daarom zet Twente Board zich in om LLO tot een
coördineert. Daarnaast investeert het ministerie van
Leven Lang Ontwikkelen van talent
Academy in Almelo, Nedap Academy, TechWise Twente
wettelijke taak te maken voor publiek bekostigde
OCW jaarlijks €30 miljoen in het hbo om het
Door de krapte op de arbeidsmarkt neemt het belang
en het Centrum voor innovatief Vakmanschap.
onderwijsinstellingen, gericht op de behoefte van
opleidingsaanbod in tekortsectoren te versterken en de
van Leven Lang Ontwikkelen (LLO) steeds verder toe.
Bundeling van al dit aanbod is nodig om het
bedrijven.
instroom van studenten te vergroten en in
Het bedienen van het (mkb) bedrijfsleven met een goed
bedrijfsleven beter te bedienen.
loopbaanoriëntatie en -begeleiding om mbo-scholieren
aanbod vanuit onderwijsinstellingen is een belangrijke
te stimuleren een keuze te maken voor een opleiding
uitdaging. Maar het aanbod moet ook inspelen op wat
met een goed perspectief op de arbeidsmarkt. Via
werknemers drijft om zich te laten om- of bijscholen.
sectorplannen worden extra universitaire docenten
Naast de ontwikkeling van een passend
aangesteld om opleidingen in de tekortsectoren te
onderwijsaanbod speelt de (leer)cultuur binnen de
verzorgen.
bedrijven een grote rol. In de Agenda voor Twente gaat
TechniekPact Doelstelling: Het vergroten van de instroom in de techniekopleidingen door in samenwerking met PO en VO, de noodzakelijke voorwaarden te scheppen om scholieren op keuzemomenten te interesseren voor
10
LLO over omscholing en bijscholing. Daarbij wordt in de uitvoering actief verbinding gezocht met de arbeidsmarktregio Twente. Omscholing richt zich op het maken van een switch naar tekortsectoren zoals het onderwijs, de zorg en techniek. Bijscholing richt zich op professionals die hun kennisniveau op peil willen houden of willen verbreden. Dat maakt dat mensen
IKBINDR Doelstelling: Via om- en bijscholing zorgen voor voldoende theoretisch en praktisch opgeleide vakmensen, met focus op beroepen gerelateerd aan de strategie van Twente Board en de tekortsectoren, en daarmee de arbeidsmarkt passend maken bij de toekomstige behoeften van werknemers en werkgevers.
Aantrekken en behouden van internationale kenniswerkers en talent
Doelstelling:
het aantrekken en behouden van (inter)nationaal talent.
Doelstelling:
Het verhogen van de zogenoemde stay-rate van
Zoals de ‘hunkertukker’ weer laten verlangen naar zijn
Twente van blindspot naar hotspot maken voor talent
Aantallen studenten die beschikbaar komen op de
internationale studenten, door ondersteuning van
of haar Twente via de ‘Twente leeft’ campagne. Met een
en werkenden op alle niveaus vanuit het profiel van
arbeidsmarkt lopen terug. Naast de bestaande krapte op
Twentse bedrijven die willen pionieren en/of ervaring
roots campagne stimuleren we de doelgroep 12 tot
groene, technologische topregio.
de arbeidsmarkt gaan de demografische krimp en
hebben met internationaal talent en ambassadeur zijn,
18-jarigen om te kiezen voor techniek en om in de regio
vergrijzing op de langere termijn extra impact hebben.
met oog voor schaalbaarheid van de oplossingen naar
hun studie te doen. Veel regionale partijen doen
De Agenda voor Twente richt zich daarom op het
het bredere bedrijfsleven in de regio.
natuurlijk aan eigen profilering en marketing. Zo
aantrekken en het behouden van internationale
positioneren de kennis- en onderwijsinstellingen zich
studenten en werknemers. Saxion Hogeschool en de
richting nieuwe studenten en houden ze contact met hun afgestudeerde studenten. Zetten bedrijven in op
op. Het grootste deel trekt na hun studie weg uit de
Twente als ‘the place to be’ voor studenten en werkenden
regio, maar uit onderzoek blijkt dat 57% van de
Twente moet zich ontwikkelen van blindspot naar
bedrijfsnetwerken netwerkbijeenkomsten zoals het
internationale studenten in Nederland zou willen blijven.
hotspot voor talent. Onderwijs- en kennisinstellingen,
Campus Café, een initiatief vanuit de topwerklocaties in
De Universiteit Twente start in 2022 met de minor ‘Going
ondernemers en overheid moeten goed inspelen op de
Twente. Het wordt de komende jaren een belangrijke
Dutch’ om internationale studenten klaar te stomen voor
wensen en behoeften van talent, om ze aan te trekken
opgave om deze regionaal initiatieven met elkaar te
de Nederlandse arbeidsmarkt. Het Connect Forward
en te behouden voor de regio. Voor zowel studenten als
verbinden en zo een eenduidig beeld van Twente naar
programma richt zich op het vroegtijdig matchen van
werkend talent geldt dat ze zich moeten kunnen
buiten te brengen naar gerichte doelgroepen. Daarbij
internationale studenten en het Twentse bedrijfsleven,
identificeren met Twente als ‘the place to be’. Zij
richt de Agenda voor Twente zich in bijzonder op het
met als recente spin-off het realiseren van ‘bijbanen’
moeten zien en horen welke bedrijven en carrièrekansen
techniekprofiel van Twente.
voor Oekraïense en Russische studenten. De reguliere
er zijn in Twente. In de afgelopen jaren is het platform
activiteiten gericht op internationaal talent en
Twente.com ontwikkeld als de digitale hub voor talent
kenniswerkers van het WTC Expat Center East
en bedrijven. Door middel van campagnes en
Netherlands breiden zich uit. Bijvoorbeeld via het pilot
storytelling maken studenten, werkzoekenden,
project ‘Happy to be in Twente’ in ontwikkeling in
ondernemers, wetenschappers en bestuurders op een
samenwerking met het Twentse bedrijfsleven. Bij deze
laagdrempelige manier kennis met Twentse innovaties,
initiatieven staat de behoefte van bedrijven centraal en
bedrijven, de Twentse mentaliteit en het leefklimaat.
is specifiek aandacht voor de ontwikkeling die veel
Belangrijk onderdeel van Twente.com is het job- en
mkb-bedrijven nog moeten doormaken om dit
bedrijvenportal, waar bedrijfsleven bijdraagt om talent
internationaal talent op te nemen.
te bereiken. Om de bekendheid van Twente te vergroten
Universiteit Twente leiden veel internationale studenten
worden campagnes gelanceerd onder andere gericht op
11
het werven van nieuw talent. Organiseren
International School Twente
GITHA VAN VILSTEREN (LANDGOED DE WILMERSBERG)
4
WONINGBOUW CULTUUR VOORZIENINGEN VESTIGINGSKLIMAAT LEEFBAARHEID TOPWERKLOCATIES ZELFONTPLOOIING
OPTIMAAL WOON-, WERK, EN LEEFKLIMAAT 12
Geen Bruto Twents Geluk, zonder een prettige en
de toekomst. Veel wo-studenten en in mindere mate
bereikbare regio om te wonen, te werken en te
hbo-studenten trekken na hun studie weg uit Twente,
leven. De Agenda voor Twente zet sterk in op het
maar dat talent is hard nodig voor onze bedrijven. Het
aantrekken en behouden van talent. Daar horen
aantrekken en behouden van dit talent vraagt om
voldoende betaalbare woningen bij, maar ook
voldoende (betaalbare) woningen. Dat vraagt om een
een breed en passend cultureel aanbod,
versnelling van de woningbouw en verduurzaming van
evenementen en mogelijkheden om te recreëren.
de bestaande woningbouw. En voor jong talent is
En als Twente een aantrekkelijke regio wil zijn
stedelijke dynamiek nodig. Er liggen kansen
voor nieuwe bedrijven om zich te vestigen of uit
bijvoorbeeld rond de spoorzones in Hengelo, Enschede
te breiden, moet er voldoende (nieuwe)
en Almelo om een woon- en leefklimaat te creëren waar
bedrijfsruimte zijn en moet Twente goede
deze stedelijke dynamiek zichtbaar is. Maar de Twentse
bereikbaar zijn over weg, water, spoor en door de
woningvoorraad moet ook aantrekkelijk zijn voor
lucht. Het creëren van een optimaal woon- werk-
andere doelgroepen met verschillende woonwensen en
en leefklimaat ziet Twente Board als
moet flexibel in kunnen spelen op veranderingen. Dat
noodzakelijke randvoorwaarde voor een sterk
moet leiden tot een gevarieerd woonmilieu, met
Twents bedrijfsleven en het aanpakken van de
voldoende doorstroommogelijkheden, waar duurzaam
talentopgave. Het eigenaarschap van dit thema
en betaalbaar wonen in een groen en gezond
ligt bij de overheid. De rol van Twente Board richt
leefklimaat mogelijk is. De Agenda voor Twente
zich op het signaleren, aanjagen en verbinden
onderstreept daarmee het belang van een integrale
binnen dit thema door een stip op de horizon te
leefvisie die verder gaat dan alleen wonen. Het is vooral
zetten en om regionale partners in Twente en
aan de overheid om hier invulling aan te geven. De
daarbuiten uit te dagen.
dynamiek van de stad en de aantrekkelijkheid van het landelijk gebied zijn daarvoor nodig. Waar een stad tegen (bouw)grenzen aanloopt, staan maatschappelijke
Woningbouw voor inwoners
voorzieningen onder druk in kleinere gemeenten, waar
Het Rijk heeft de ambitie om 100.000 woningen per jaar
de vergrijzing, verdwijnen van faciliteiten en
te bouwen. Een ambitie waarvan Twente een deel voor
teruglopende ledenaantallen bij verenigingen zichtbaar
haar rekening kan en wil nemen. Oost-Nederland, en
zijn. Het zorgen voor voldoende
daarmee Twente, biedt zich aan als sterk alternatief
doorstroommogelijkheden op de woningmarkt is
voor de Randstad, waar elke euro beter rendeert voor
belangrijk. Veel jong talent begint de wooncarrière in de
stad, om na een aantal jaar bijvoorbeeld bewust te
Vestigingsklimaat voor bedrijven
Twente te koppelen aan de andere sterktes van Twente,
kiezen voor de kwaliteit van het landelijk gebied. En in
Nederland heeft een goed vestigingsklimaat voor
zoals een aantrekkelijk woon- en leefklimaat, ontstaat
plattelandsgemeenten moet voldoende woningaanbod
bedrijven, maar er zijn zorgen dat dit achteruit gaat.
er synergie. Dat zien we bijvoorbeeld op de
zijn voor starters. Daarnaast is klimaatadaptie een
Twente is een sterke en ondernemende regio, met veel
topwerklocaties Kennispark Twente, Technology Base,
opgave in zowel het stedelijk als het landelijk gebied.
innovatieve (mkb) bedrijven, een sterke maakindustrie
XL Businesspark en High Tech Systems Park. In de
Binnen de regionale woonagenda Twente staan de
en ondernemende startups. De Agenda voor Twente zet
profilering en positionering van Twente, richt de Agenda
specifieke behoeften en kenmerken van de 14 Twentse
vol in op een sterk Twents bedrijfsleven. Daarvoor is het
voor Twente zich op deze vier Twentse topwerklocaties.
gemeenten centraal. In deze woonagenda worden
van groot belang om de basisvestigingsvoorwaarden op
Ze hebben aantrekkingskracht op bedrijven buiten
sleutelprojecten genoemd die prioriteit hebben in de
orde te hebben. De beschikbare bedrijfsruimte staat de
Twente om zich mogelijk te vestigen in Twente.
ontwikkeling. Uitvoering van deze projecten is voor
komende jaren onder druk. Dit beperkt de kansen voor
Daar zetten we in de strategische acquisitie samen met
Twente een belangrijke voorwaarde om talent aan te
bedrijven om te groeien en voor nieuwe bedrijven om
Oost NL en regionale partners op in. De komende
trekken en te behouden. Belangrijk is om de ambitie in
zich in Twente te vestigen. Daarnaast zijn er uitdagingen
periode ontwikkelen zich mogelijk nieuwe
de woningbouw te versnellen. Twente Board signaleert
op het gebied van de energievoorziening op en
bedrijventerreinen met een duidelijk onderscheidend
en agendeert deze noodzaak tot versnelling,
verduurzaming van bedrijventerreinen.
profiel. Dit draagt bij aan de profilering van Twente als
bijvoorbeeld als het gaat om afstemmen van behoeften
groene, technologische topregio.
en belangen en het versnellen van vergunningsverlening en procedures. Daarnaast liggen voor de bouwsector,
Doelstelling:
kennis- en onderwijsinstellingen en overheid in Twente
Het in lijn brengen van de programmering van
kansen om koploper te worden op het gebied van
voldoende bedrijventerreinen als antwoord op de
industrialisatie en duurzame bouwtechnieken.
toekomstige ruimtevraag. Twente Board signaleert, verbindt en jaagt aan in deze opgave om de ambitie
Pioneering, verduurzamen bouw
voor een sterk Twents bedrijfsleven waar te maken en is actief betrokken om de topwerklocaties in Twente,
Doelstelling:
ieder vanuit een eigen profiel, samen met regionale
De woningbouwambities en verstedelijkingsopgave van
partners te profileren en daarmee Twente te
Twente moet een plek krijgen in de verkenning van het
positioneren als groene, technologische topregio.
Rijk in relatie tot de NOVEX en in de bestuurlijke
Twente kent een prachtige natuur. Deze willen we doorgeven aan volgende generaties. Jong en oud willen prettig kunnen wonen, leven en recreëren in een groen, gezond en veilig Twente. Naast natuur dragen het cultureel aanbod, de festivals en evenementen bij aan een prettig leefklimaat. Mooie voorbeelden zijn theaterproducties die het verhaal van Twente vertellen, het Makersfestival en GOGBOT, die Twente nationaal op de kaart zetten. Vanuit de vrijetijdseconomie sector wordt ingezet om van toerisme en recreatie naar een visie en strategie te komen die het geluk van bewoners direct verbindt met het gevoel van ultiem vrij zijn bij bezoekers. ‘Vrij zijn in Twente’ is de vlag waaronder iedereen uitgenodigd wordt om samen te werken, om
afspraken tussen de provincie Overijssel en het Rijk.
Om aantrekkelijk te blijven moeten we bestaande
de stad en het land opnieuw te verbinden en vooral om
Twente Board helpt mee om deze ambitie te realiseren,
bedrijfsterreinen opknappen, herinrichten en
onze identiteit als Tukker en onze historie in te zetten
onder andere in de Public Affairs en door het aanjagen
verduurzamen, goed voor de leefbaarheid van de regio.
als belangrijke waarden in het merk Twente. Door van
van het versnellen van de woningbouw voor specifieke
Door ondernemerschap en het techniekprofiel van
Twente de ultieme ‘Vrij zijn economie’ te maken
doelgroepen.
13
Van een vrijetijdseconomie naar een Vrij zijn-economie
ontstaat er nieuwe richting, vitaliteit en
Recreatie. Daarnaast is Twente Board vertegenwoordigd
bedrijfsleven en draagt bij aan het Bruto Twents Geluk.
aantrekkingskracht voor de hele regio. Invulling van
in het bestuurlijk overleg Vrijetijdseconomie (VTE).
Talent in Twente ervaart het bestaande culturele
Het behouden en verder ontwikkelen van een
aanbod in Twente als traditioneel, conservatief en te
gevarieerd cultureel aanbod, dat moet bijdragen in het
weinig divers. Het type voorzieningen sluit onvoldoende
aantrekken van Talent en in het positief positioneren
aan bij de vraag van verschillende doelgroepen en om
van Twente als groene, technologische topregio.
het profiel van Twente als creatieve, innovatieve en
Twente Board is klankbord, verbinder en aanjager om
technische regio neer te zetten. Cultuur vindt plaats op
het culturele klimaat te verbeteren en agendeert om de
allerlei plekken, zoals de bibliotheken en schouwburgen,
juiste ontwikkelingen in de regio te realiseren.
deze visie gebeurt vanuit vier pijlers. Het gaat om leef- en vestigingsklimaat. Niet alleen woningbouw, maar om een bredere invulling van leven in Twente naar de behoefte van verschillende doelgroepen. Het gaat om talent aantrekken en behouden. Daarvoor moet het vrijetijdsaanbod op orde zijn en binnen de doelgroep talent komt meer focus te liggen op jongere leeftijdsgroepen zoals miIlennials en hun kinderen. Het gaat om Tukkertrots en om de Hunkertukker die graag
Marketing Oost Doelstelling: Het behouden en verder ontwikkelen van een gevarieerd recreatief aanbod in Twente, waardoor we in staat zijn om talent te behouden en aan te trekken en Twente te positioneren als groene, technologische topregio.
in de stad en het achterland. Mooi voorbeeld daarvan zijn de creatieve broedplaatsen die in de afgelopen drie jaar overal in Twente zijn gerealiseerd. Er moet ruimte
terugkeert naar Twente. Het gaat om het positioneren
zijn voor hoogwaardige programmering en een
van Twente als een regio waar je wil zijn, om te wonen,
gevarieerd aanbod dat meer van onderop ontstaat. Dat
te werken en te ontspannen. En het gaat tot slot om de
maakt de regio interessant, versterkt de culturele sector
vrijetijdseconomie als economische sector. Deze sector
en stimuleert cultureel ondernemerschap. Twente kent
wil innovatiever worden, meer gebruik maken van
maakplaatsen gericht op jong talent. Het is de ambitie
digitale techniek en verduurzamen. Twente Board
in elke Twentse gemeente minstens één faciliteit te
ondersteunt de nieuwe strategie van Marketing Oost en
hebben waar jongeren bezig kunnen zijn met hun
het belang om Twente op de kaart te zetten. Dat vraagt
talenten. Zo ontplooien jongeren hun creatieve,
samenwerking tussen Twente Board en Marketing Oost.
technische en innovatieve talenten voor de toekomst In
Waar Twente Board verantwoordelijk is voor de
Twente. Het cultureel aanbod en beleid wordt door de
positionering en marketing van de groene,
14 Twentse gemeenten afgestemd samen met de
technologische topregio, is Marketing Oost
provincie Overijssel.
verantwoordelijk voor het positioneren van Twente als aantrekkelijke regio om te zijn en te recreëren via het platform Visittwente.com. Dit platform wordt apart gefinancierd vanuit de 14 Twentse gemeenten. Vanuit de begroting van Twente Board wordt de beleidscapaciteit op vrijetijdseconomie gefinancierd die in dienst is van de Gemeenschappelijke Regeling
14
Culturele voorzieningen voor leefbaarheid De aanwezigheid van culturele instellingen, evenementen en creatieve broedplaatsen zorgt voor een verhoging van de algehele kwaliteit van wonen, werken en leven. Het trekt talent en creativiteit aan, wat een belangrijke voorwaarde is voor een sterk Twents
Creatieve broedplaatsen
Doelstelling:
HERMAN REINTEN (REINTENINFRA)
BETERE VERBINDINGEN MOBILITEIT LOGISTIEK WATER, WEG, SPOOR VERSNELLEN VERBREDEN
5
Nederland staat voor een grote
tussen Randstad en Duitsland. Twente is daarbinnen een
woningbouwopgave. Door deze opgave te
logistieke hub, centraal in Europa. De verdieping en
koppelen aan mobiliteit hoeft deze groei niet
verbreding van de Twente kanalen die in uitvoering is,
alleen in de Randstad plaats te vinden. Als
zijn hiervoor belangrijk. Vanuit de toename van
gevolg van de coronacrisis is digitaal werken op
vervoersstromen en de Europese Green Deal ligt er
afstand normaler geworden. Daarnaast is er
nationaal een opgave om vervoer veiliger, slimmer en
groeiende waardering voor meer leefruimte en
duurzamer te maken. De Connecting Europe Facility
een toenemende trek van mensen van de
(CEF) biedt kansen voor cofinanciering van euregionale
Randstad naar ‘de regio’. Het Rijk moet daarom
ambities. Daarnaast wordt in Europa geïnvesteerd in
inzetten op betere verbindingen tussen Randstad
grensoverschrijdende spoorverbindingen, als alternatief
en regio. Een goede bereikbaarheid per water,
voor vliegverkeer op korte afstand. Nationaal worden
weg en spoor maakt Twente aantrekkelijker voor
de middelen voor infrastructuur verdeeld via het
bedrijven en talent om zich te vestigen. Uit
mobiliteitsfonds en het meerjarenprogramma
diverse onderzoeken blijkt dat het beter
Infrastructuur, Ruimte en Transport (MIRT). Door
verbinden van Twente met omliggende
mobiliteit te verbinden met nationale opgaven zoals
economische kernen zoals regio Zwolle, Arnhem/
wonen, economische ontwikkeling en talent draagt
Nijmegen en Münster belangrijk is. In de
Twente bij aan nationale agenda’s. Zo huisvest
afgelopen jaren zijn op dat gebied successen
bijvoorbeeld het ROC van Twente nationaal de opleiding
behaald, zoals de versnelde verbreding van de
tot machinist en er is ambitie dit te verbreden naar
A1, aanleg van de N18 en de aanpak van
Duitsland in de Railacademy.
knooppunt Azelo-Buren.
BEREIKBAARHEID 15
Ook zijn er afspraken gemaakt met het Rijk over aanpak
Verbinding Zwolle-Twente-Münster
van de N35 en het verbeteren van de veiligheid op de
TTwente Board zet in op de volwaardige opwaardering
N36. De spoorwensen van Twente zijn opgenomen in
van de spoorlijn Zwolle-Twente-Münster. Eerste stap in
het Toekomstbeeld OV 2040. De verbinding
deze ambitie is het doortrekken en elektrificeren van
Amsterdam-Twente-Berlijn en verder, onderdeel van de
het spoor tussen Enschede en Münster/Dortmund
zogenoemde North-Sea-Baltic corridor, is een
(EuregioRail). De grote ambitie ligt in het verdubbelen
belangrijke vervoersader voor goederen en personen
van de grotendeels enkelspoorsverbinding tussen
Zwolle en Wierden, de aanpak van knooppunt Wierden,
Mobiliteits- en bereikbaarheidsagenda
het aanpassen van stations en deze verbinding geschikt
Twente kent een bredere ‘Twentse mobiliteits- en
Realiseren van een snelle, duurzame en goede
maken voor de nieuwste generatie intercitytreinen
bereikbaarheidsagenda’. Deze wordt uitgevoerd via de
bereikbaarheid van Twente via spoor, weg en water,
(ICNG’s). Twente Board pakt de regie in de regionale
samenwerking tussen de 14 Twentse gemeenten
met als doel het beter verbinden van Twente met
lobby om deze ambitie te realiseren. Daarbij werken we
(Twente 2050). Regionaal werken Port of Twente en
stedelijke kernen de Randstad, regio Zwolle en
samen met de provincie Overijssel en NWL (beiden lead
provincie Overijssel samen aan de logistieke ambities
bestemmingen in Duitsland. Daarbij leggen we focus op
partners), de EUREGIO, regio Zwolle en Stadt Münster
van Twente. Twente Board onderschrijft de ambities
de spoorverbinding Zwolle-Twente-Münster en de
en vele andere belanghebbende partijen. Het realiseren
vanuit deze samenwerkingsverbanden. We trekken
spoorverbinding Randstad-Twente-Berlijn en verder.
van deze ambitie vraagt aandacht op de lange termijn.
gezamenlijk op in het realiseren van deze ambities,
De ambitie is het verkorten van de reistijd naar de
onder andere in de lobby naar Den Haag en Brussel.
Randstad onder 90 minuten, naar Zwolle onder de 35
Twente Board hecht daarnaast belang aan het
minuten en van Amsterdam naar Berlijn onder 5 uur.
verbeteren van de interne bereikbaarheid van Twente,
Tijdens de uitvoering van de Agenda voor Twente
met name de bereikbaarheid van topwerklocaties in
worden hiervoor jaarlijks concrete doelen gesteld, om
Twente en stimuleert technische innovaties op het
Autowegen
zo telkens een stap dichter bij deze ambitie te komen.
gebied van het digitaliseren en verduurzamen van
Spoorwegen
mobiliteit en logistiek.
Doelstelling:
N36
Vaarwegen
Zwolle
De EuregioRail
Havens
Almelo
A35 A1
A1 Amsterdam
Deventer
Hengelo
A1
Berlijn/Hamburg
Enschede
A35 Münster/Ruhrgebied Zutphen
Rotterdam/Antwerpen
16
N18/A15
ERIK ROESINK (NX FILTRATION)
WATER TRANSITIE CIRCULARITEIT DUURZAAMHEID INNOVATIE TECHMED ECOSYSTEEM
6
De Agenda voor Twente legt verbinding tussen
Innovaties in de energietransitie realiseren en de
de economische kracht, de kennisposities en
levering van energie betrouwbaar en betaalbaar te
innovatiekracht van Twente. Daarbij kiezen we
houden voor onze inwoners en bedrijven. Nieuwe
voor focus op drie maatschappelijke opgaven:
zorgmethoden en medische innovaties introduceren en
slimme energie, circulariteit & duurzaamheid,
de zorg betaalbaar en bemensbaar houden. Nieuwe
en innovatie in de zorg. Het zijn opgaven die voor
verdienmodellen voor agrariërs realiseren en de
elke inwoner in het dagelijkse leven herkenbaar
kwaliteit van ons landelijk gebied verbeteren.
zijn en ons allemaal raken. De thema’s sluiten
Economische waarde met circulaire verdienmodellen
daarnaast goed aan bij agenda’s van het Rijk
realiseren en ons minder afhankelijk maken van
(Kennis- en Investeringsagenda’s) en Oost-
mondiale machtsblokken voor toelevering van
Nederland (Strategische Innovatie
grondstoffen. Daarbij zijn nieuwe (sleutel)
Investeringsagenda). Het doel is om de krachten
technologieën en innovaties nodig. Dat vraagt om de
van ondernemers, kennis- en onderwijs
kennisposities van kennis- en onderwijsinstellingen
instellingen en overheden te bundelen en samen
goed aan te laten sluiten op de investeringsagenda’s van
aan maatschappelijke opgaven te werken en
bedrijven. Via de Agenda voor Twente bouwen we aan
economische waarde te creëren.
regionale ecosystemen rond deze thema’s die impact voor Twente en de wereld realiseren. Maar we
Nederland slim benutten
investeren niet zonder goede onderbouwing. Eerst brengen we de kracht en potentie van een ecosysteem
FOCUS OP MAATSCHAPPELIJKE OPGAVEN 17
Maar de wereld van morgen is onzeker en kent veel
in beeld met behulp van een ecosysteemanalyse. Dat
maatschappelijke uitdagingen. Tijdens de uitvoering van
leidt tot onderbouwde keuzes, gerichte investeringen
de Agenda voor Twente houden we daarom oog voor
en bepaalt de rol die Twente Board daarin pakt in relatie
technieken en innovaties die zich de komende jaren
tot andere partijen.
ontwikkelen en de economische kansen die deze innovaties bieden voor het Twentse bedrijfsleven. Dat betekent dat nieuwe thema’s kunnen worden toegevoegd. De gekozen drie maatschappelijke opgaven dragen bij aan de brede welvaart van Twente. Dat biedt volop kansen om de Agenda voor Twente te koppelen aan nieuwe tranches van de Regio Deal.
Batterijen
Waterstof
OPGAVEN RIJK (Kennis & Innovatie agenda)
Slimme energie Duurzaam & circulair
Kringlooplandbouw
Circulair textiel
Water & droogte
Innovatieve gezondheidszorg OPGAVEN OOST NEDERLAND (Strategische Innovatie & Investerings agenda’s)
MedTech
Organiseren zorgketen
Preventie
Relatie strategie en programma’s met opgaven Rijk en Oost-Nederland
toepassingen, zoals een buffer in slimme energienetten,
batterijen. Ook liggen er grote kansen in de
decentrale opslag in huizen, elektrische auto’s en
samenwerking met de regio Münsterland, waar de
bussen en het verduurzamen van (heavy duty)
komende jaren de grootste productielocatie voor
bouwapparaten. Aziatische bedrijven voorzien op dit
batterijonderzoek in Europa wordt gebouwd. Door deze
moment voor circa 80% in de wereldwijde vraag. Door
samenwerking leggen we een link tussen Twente en het
deze (te) grote afhankelijkheid investeert Europa de
Duitse Fraunhofer Institut, grotere Duitse
komende jaren fors in het ontwikkelen van eigen
eindgebruikers van batterijen en de strategische
ontwikkel- en productieketens. Nederland wil een
nationale en Europese onderzoeksagenda’s.
toonaangevende rol spelen in deze Europese agenda,
Bijvoorbeeld het Nationaal Groeifonds via het lopend
onder andere via de Nationale Actieagenda Batterijen.
programma NextGen Hightech en de aanvraag in
Twente heeft daarin een vooraanstaande kennispositie
ontwikkeling rondom batterijen, die wordt verwacht in
6.1 Slimme energie
versnellen en door knelpunten in wet- en regelgeving te
via de Universiteit Twente en Twente heeft een
het 3e kwartaal van 2022. Daarnaast het BATT4EU
Europa en Nederland hebben hoge ambities om de
signaleren die hiervoor belemmerend werken. De
groeiend cluster aan bedrijven die actief zijn op het
programma en de tweede ronde IPCEI rond het thema
energietransitie vóór 2050 te realiseren. Dit is één van
Regionale Energie Strategie Twente is bij de overheid
gebied van energietechniek en batterijen. Twente richt
batterijen, die begin 2024 wordt verwacht.
de grootste maatschappelijke uitdagingen voor de
belegd en beschrijft de regionale opgaven. Twente
zich onder andere op het ontwikkelen van de batterij
komende jaren. Hierbij spelen innovatie en techniek een
Board helpt mee in het oplossen van deze opgaven,
van de toekomst. Deze batterijen hebben meer
cruciale rol, maar ook de beschikbaarheid van voldoende
bijvoorbeeld met behulp van innovatie en het
capaciteit, laden sneller, gebruiken nieuwe materialen,
(technisch) talent op alle niveaus om deze ambities waar