Samenvatting resultaten en conclusies reflectie FUGR - mei 2026

Samenvatting resultaten en conclusies reflectie FUGR – mei 2026

Reflectie Financiële Uitgangspunten Gemeenschappelijke Regelingen (FUGR) Noord-Holland Noord Samenvatting resultaten en conclusies - mei 2026 In het najaar van 2025 zijn door de Regietafel de raden en de gemeenschappelijke regelingen gevraagd om te reflecteren op de sinds 2018 geldende Financiële Uitgangspunten Gemeenschappelijke Regelingen (FUGR). In deze notitie wordt een samenvatting gegeven van de resultaten, en de door de Regietafel geformuleerde conclusies.

1. Samenvatting resultaten Vraag 1: Over transparantie, begrijpelijkheid (1a), rust en voorspelbaarheid (1b) en de vraag of onderscheid Techniek FUGR en bestuurlijke keuzes in de praktijk zo uitpakt. Gemeenten Het hebben van een FUGR wordt door de meeste gemeenten en gemeenschappelijke regelingen gezien is als nuttig omdat het de transparantie vergroot, en het werken met dezelfde cijfers bij alle GR-en in zichzelf rust geeft (1a, b). Echter, deze rust en de voorspelbaarheid wordt volgens een groot deel van de gemeenten minder doordat men de T2 systematiek complex, moeilijk te begrijpen en moeilijk uitlegbaar vindt (1b). Dit heeft als consequentie dat de principiële scheiding tussen indexatie en bestuurlijke beslissingen over bezuinigingen weliswaar wordt gerealiseerd, maar dat de gewenste bestuurlijke rust in gevaar wordt gebracht door een systematiek waarbij de correcties pas jaren later plaats vinden (1c). Er wordt in de toelichting op de vragen 1a, b en c door een aantal gemeenten gepleit voor het gebruiken van een andere systematiek, met minder tijd tussen de ontwikkelingen en de correctie hierop. Een aantal gemeenten wijst erop, dat dit ook te maken heeft met de tot op heden unieke omstandigheid van het samenvallen van de relatief grote stijging van lonen en prijzen in 2024 die worden verrekend in een jaar dat gemeenten voor bezuinigen staan.

Hierdoor is de discrepantie tussen de inschattingen in de kadernota 2024 en de werkelijke gemaakte kosten die tot uitdrukking komen in het indexatiecijfer aanzien groter is dan in voorgaande jaren. De meeste gemeenten zijn het eens over de noodzaak om meer informatie en uitleg te geven over de FUGR aan de raadsleden, en andere betrokkenen. De wens om de systematiek aan te passen komt terug in de beantwoording van vraag 2 en de informatiebehoefte in vraag 3. Gemeenschappelijke regelingen Overwegend vinden de GR-en de FUGR zowel transparant als begrijpelijk (1a). Men vindt dat de FUGR gedeeltelijk ook rust en voorspelbaarheid biedt, doordat er nu een gezamenlijke systematiek is. Een enkele keer wordt de reserve genoemd als ontoereikend, gegeven de lange tijdspanne tussen kosten en verrekening. Hiernaast lijkt een enkele bedrijfsvoeringsorganisatie af te wijken van de FUGR-afspraken (1b).

1

Samenvatting resultaten en conclusies reflectie FUGR – mei 2026

Op de vraag of het gelukt is om hiermee een goed onderscheid te maken tussen bestuurlijk en technisch geeft de helft aan dat dit inderdaad zo is, en de andere helft dat dit niet zo is, met name vanwege gebrek aan informatie en onbegrip (1c). Vraag 2: Moet de FUGR worden aangepast of is dit de beste techniek? Gemeenten Ongeveer tweederde van de gemeenten willen dat de FUGR wordt aangepast met name vanwege het ritme: de nacalculatie van “T-2” (NB strikt genomen is het een T-3 systematiek, want de verrekening is pas een jaar later. Dat betekent dat er altijd drie jaar tussen zit). Dit maakt dat het niet wordt ervaren als simpel, voorspelbaar en wenselijk. Een aantal gemeenten merkt op dat dit ook te maken heeft met de bijzondere ontwikkelingen na COVID19: de niet verwachte, en dus niet voorgecalculeerde loon- en prijsstijgingen in de jaren 2022-2024 en de consequenties daarvan in de jaren 2025-2028, een tijd waarin gemeenten daarenboven worden geconfronteerd met bezuinigingen. Er worden meerdere suggesties gedaan, met als grootste gemene deler het terugbrengen van de tijdspanne tussen de veranderingen die zich voordoen en de bijstellingen. Meerdere gemeenten noemen “T-1” als wenselijk, ofwel een herziene begroting van het jaar volgend op de stijgingen in de lonen en prijzen.

Er worden ook uitspraken gedaan die minder breed worden gedragen, en soms te maken lijkt te hebben met onduidelijkheden: • Sommige gemeenten vragen zich af het beter is om het accres te volgen, met een trap op trap af systeem, maar geven daarbij ook aan dat dit niet wenselijk is omdat de systematiek daarmee minder voorspelbaar wordt. • Gemeenten met een eigen bedrijfsvoering GR wijzen op de noodzaak van maatwerk, de mogelijkheid af te wijken. • Idee dat FUGR niet de CAO-ontwikkelingen volgt maar “een indexatiecijfer”; dat het niet gaat om werkelijk gemaakte kosten: FUGR hanteert het indexatiecijfer juist opdat de CAO-ontwikkelingen worden gevolgd, en dat de werkelijk gemaakte kosten als gevolg van deze ontwikkelingen worden gefinancierd. Gemeenschappelijke regelingen Ongeveer de helft van de GR-en vinden dat de huidige methodiek van de FUGR moet worden aangepast, met name vanwege de druk op de reserves en het weerstandvermogen. Het eerder volgen van de CAO-ontwikkelingen wordt als mogelijkheid gezien. Sommige GRen pleiten voor het ophogen van de reserves. Er wordt ook bepleit om meer informatie en uitleg te geven over de FUGR. Vraag 3: Bent u tevreden over de communicatie, en is er meer nodig Vrijwel alle gemeenten en gemeenschappelijke regelingen zijn tevreden over de jaarlijkse Indexatiebrief: tijdig, helder, voldoende.

Eén enkele gemeente en een GR doen suggesties: toevoegen van voorbeelden, naast technische ook meer gemakkelijk toegankelijke tekst en het opsturen naar raadsleden bij een nieuwe periode.

2

Samenvatting resultaten en conclusies reflectie FUGR – mei 2026

Vraag 4: Andere suggesties? Gemeenten Belangrijkste wat hier terugkomt is de wens te komen tot een andere methode. Een enkele gemeente maakt zich zorgen dat de Regietafel te weinig oog heeft voor de zware opgaven van gemeenten. Concrete suggesties zijn verder om de Regietafel met een financiële persoon uit te breiden. Tenslotte wordt door 1 gemeente de suggestie gedaan de reserves van de GR-en te verlagen (de gemeenten staan tenslotte altijd garant) en een andere gemeente om de reserves juist te verhogen vanwege de lange tijdspanne tussen de gemaakte kosten en de vergoeding daarvan. Gemeenschappelijke regelingen GR-en bepleiten het bij gelegenheid toevoegen van brochure en FUGR bij de Indexatiebrieven, omdat herhaling noodzakelijk lijkt. Hiernaast wordt het idee geopperd toelichting te geven in commissieverband en informatie over de FUGR op te nemen in de gemeentelijke risicoparagraaf. Tot slot wordt opgemerkt dat we trots mogen zijn op het feit dat we een FUGR hebben en dat het belang is een FUGR-systematiek te handhaven.

2. Conclusies A. FUGR In zijn algemeenheid kan worden geconstateerd dat het hebben van een FUGR, ofwel een gedeelde systematiek, zowel door gemeenten als gemeenschappelijke regelingen wordt gewaardeerd. Een groot deel van de gemeenten heeft bezwaar tegen de huidige zogenoemde T-2 systematiek omdat hiermee de correctie de facto 3 jaar later plaats vindt. Dit wordt gezien als complex en/of onwenselijk. Dit laatste blijkt overigens in het bijzonder deze jaren ongunstig door een combinatie van gestegen kosten in 2022-2024 en de huidige noodzaak van ombuigingen. Deze lange vertraging zorgt voor druk op reserves van gemeenschappelijke regelingen. De wens is te komen tot een meer passende systematiek, ook rekening houdend met de uitkeringen die gemeenten ontvangen in het gemeentefonds. Er is onderzocht wat de consequenties zijn van het veranderen van de systematiek waarbij er eerder wordt gecorrigeerd (zie Tabel 1). Om inzicht te geven in de alternatieven hebben we deze uitgewerkt voor de begroting 2027. Voor de eerste vier alternatieven geldt dat dit leidt tot tussentijdse begrotingswijzigingen voor alle GR-en. Daarmee komen we in de situatie van vóór het invoeren van de huidige FUGR, waarbij in alle gemeenten steeds onrust ontstond over veranderende gemeentelijke bijdragen en er sprake was van een vermenging van politieke en technische vragen.

Dit was ook de belangrijkste reden voor het invoeren van de huidige FUGR, die een koninklijke route vormt van Kadernota naar Begroting. En waarbij de verrekeningen plaats vinden in 1 keer, zonder wijzigingen, gebruikmakend van de achteraf vastgestelde, en daarmee juiste cijfers (dat wil zeggen de correcties waardoor de werkelijk gemaakte kosten als gevolg van loon- en prijsontwikkelingen zijn afgedekt).

3

Samenvatting resultaten en conclusies reflectie FUGR – mei 2026

Om recht te doen aan de bezwaren van de huidige FUGR is naar aanleiding van deze reflectie een 5e alternatief geformuleerd dat zowel recht doet aan de voordelen van de huidige FUGR (juiste correctie) als de bezwaren wegneemt van deelnemers en gemeenschappelijke regelingen (de grote tijdspanne tussen gemaakte kosten en correcties): Het invoeren van een tussentijdse herziening binnen de huidige FUGR-systematiek. Hiermee is verrekening het meest nauwkeurig en wordt tegelijkertijd gezorgd voor het versnellen van de noodzakelijk correcties. Dit alternatief komt ten goede aan een zo nauwkeurig mogelijke doorwerking van de cijfers in de gemeentelijke bijdrage. Tabel 1 Compensatie begrotingscijfers 2027 (Prognose CPB september 2025) CPB-cijfers 2027: Compensatie jaar Systematiek 2027 in: 1. Uit CPB circulaire september 2025 Begroting 2027 T-0: 2027 cijfers zijn definitief. Geen definitief compensatie. 2. Uit CPB circulaire september 2026 Begroting 2028 T-1: 2027 compensatie in 2028 3. Uit CPB Circulaire september 2027 Begroting 2029 T-2: 2027 compensatie in 2029 4. Uit CPB Circulaire september 2028 Begroting 2030 T-3: 2027 compensatie in 2030 Toelichting: De CPB-cijfers in een begroting van een specifiek jaar is altijd gebaseerd op de voorcalculatie van twee jaar daarvoor.

De kadernota van een gemeenschappelijke regeling moet voor 15 december twee jaar voor het betreffende begrotingsjaar (T-2) aan de gemeenten worden verzonden voor zienswijze. Op basis van de kadernota wordt de begroting van de gemeenschappelijke regeling opgesteld en voor 15 april 1 jaar voor het betreffende begrotingsjaar aan de raden voor zienswijze verzonden. Na vaststelling van de begroting in juli kunnen de cijfers meegenomen worden voor 1 november in de begroting van de gemeenten. Nacalculatie 1. T-0 CPB voorcalculatie over 2027 (die komt uit 2025!) wordt niet bijgesteld en is definitief in de begroting 2027.

Voordeel Geen compensatie.

Nadeel Minst nauwkeurig Laatste cijfers nog niet bekend. Geen compensatie. Grootste verschillen. Grootste druk op de begroting en algemene reserve.

Voorstel FUGR Aanpassen (behoeft Raadsbesluiten)

2.

T-1 CPB voorcalculatie over 2027 (die komt uit 2025!) bijstellen op basis van tussentijdse CPB cijfers in 1 keer in 2028.

Compensatie op basis cijfers circulaire 2026. Minder groot tijdsverschil met minder druk op reserves GR-en bij stijgende kosten.

Veel minder nauwkeurig Laatste cijfers nog niet bekend. Geen volledige compensatie. Nog grotere verschillen. Nog grotere druk op de begroting en op de algemene reserve.

Aanpassen (behoeft Raadsbesluiten)

3.

T-2 CPB voorcalculatie over 2027 (die komt uit 2025!) bijstellen op basis van CPB tussentijdse CPB cijfers in 1 keer in begroting 2029. Huidige FUGR (T-3) CPB voorcalculatie over 2027 (die komt uit 2025!) 1 keer bijstellen op basis van werkelijk CPB cijfers in de kadernota en begroting 2030

Minder nauwkeurig, niet laatste cijfers. Geen volledige compensatie. Grotere verschillen en grotere druk begroting en op de algemene reserve. Latere compensatie: Druk op reserves GR-en bij stijgende kosten Politieke druk bij grote discrepantie stijging

Aanpassen (behoeft Raadsbesluiten)

4.

Compensatie op basis cijfers circulaire 2027. Minder groot tijdsverschil met minder druk op reserves GR-en bij stijgende kosten. Meest nauwkeurig Gewerkt met definitieve cijfers uit circulaire 2028. Eenmalig. Geen wijzigingen

5.

Huidige FUGR (T-3) tussentijdse herziening CPB voorcalculatie over 2027 (die komt uit 2023!) bijstellen op basis van werkelijke CPB cijfers in 2 keer: in begroting 2029 en definitief in de kadernota en begroting 2030

Meest nauwkeurig Gewerkt met definitieve cijfers uit de circulaire 2028 en tussentijdse herziening op basis van circulaire 2027. Minder druk op reserves GR-en bij stijgende kosten

In twee stappen. Tussentijds aanpassing en definitieve cijfers. Is technisch niet complex, maar moeilijker uit te leggen.

Aanpassen (behoeft Raadsbesluiten)

Niet aanpassen

Conclusie Regietafel: Samen met gemeenten en gemeenschappelijke regelingen werken aan voorstel voor verbeterde systematiek, rekening houdend met de gewenste nauwkeurigheid en de verkorting van termijnen.

4

Samenvatting resultaten en conclusies reflectie FUGR – mei 2026

B. CPB-cijfers FUGR of cijfers Gemeentefonds Omdat een aantal gemeenten suggereert om gebruik te maken van de gemeentefonds cijfers in plaats van de CPB-cijfers, is nagegaan of dit een werkbaar alternatief zou kunnen zijn. De afgelopen jaren bleek de huidige werkwijze goed uitvoerbaar. Dit omdat de CPBsystematiek transparant en helder is: er wordt gewerkt met slechts twee cijfers: één voor de lonen en één voor de prijzen. Bovendien blijkt dat uit een vergelijking van de cijfers uit voorgaande jaren dat de indexatiecijfers ongeveer gelijk zijn. Dit heeft te maken met het feit dat ook het Rijk zich baseert op de cijfers van het CPB. Conclusie Regietafel: Samen met gemeenten en gemeenschappelijke regelingen nagaan of het handhaven van de CPB-cijfers het meest passend en nauwkeurig is.

C. Weerstandsvermogen en Algemene Reserves Meerdere GR-en zijn geconfronteerd met een gat tussen loon- en prijsontwikkelingen en de ontvangen indexatie, die vanwege de FUGR-systematiek pas drie jaren later wordt gecompenseerd. Dit betekent dat de GR dit zelf moet opvangen. Dit is aanleiding geweest voor een aantal GR-en om het verzoek te doen de reserves te verhogen tot meer dan 2,5% en/of om de compensatietijd te verkorten. Slechts een enkele gemeente doet hier een uitspraak over, zowel in de wens om te verhogen om te verlagen. Het veranderen van de systematiek, en daarmee het al dan niet verkorten van de compensatietijd is besproken onder punt A. Conclusie Regietafel: Samen met gemeenten en gemeenschappelijke regelingen nagaan of het handhaven van de huidige bepalingen voldoende is, omdat het bijstellen van reserves mogelijk is binnen de huidige FUGR via een AB-besluit: Art. 3.3 “Een algemene reserve is toegestaan om ontwikkelingen in het loon- en prijspeil af te dekken, met een maximale omvang van 2,5% van de lasten van het betreffende jaar.” Art 3.4 “Als de verwachting is dat de ontwikkelingen in het loon- en prijspeil boven de maximale omvang van 2,5% uitkomt, is afwijken van de richtlijn van 2,5% mogelijk. Hiervoor doet het DB van de gemeenschappelijke regeling een gemotiveerd voorstel aan het algemeen bestuur”.

D. Communicatie Een deel van de gemeenten en GR-heeft behoefte aan meer en simpeler uitleg, en acht het wenselijk dat de FUGR-informatie steeds wordt meegestuurd. Uit de reacties blijkt dat nog duidelijker moet worden aangegeven dat de correcties er zijn om te zorgen dat de werkelijk gemaakte kosten worden vergoed. Conclusie Regietafel: Regietafel breidt toelichting uit en zorgt voor meesturen FUGR-informatie.

5