RV Referendumverordening 2023

RAADSVOORSTEL

Raadsvergadering: 19 oktober 2023 Agendapunt: Commissie: Bestuur en middelen Portefeuillehouder: mw. A.M.C.G. Schouten Relatie met andere portefeuillehouder(s): n.v.t.

Onderwerp: Referendumverordening Alkmaar, 2023

Voorgesteld besluit 1. De referendumverordening Alkmaar, 2023 vast te stellen onder intrekking van de Referendumverordening Alkmaar, 2015

Aanleiding Het is wenselijk om regelmatig verordeningen tegen het licht te houden en wijzigingen/aanvullingen te verwerken. In 2019 heeft de VNG een model-referendumverordening uitgebracht. In het najaar van 2021 is deze besproken in de referendumcommissie. Deze is vervolgens – voorzien van advies van de projectleider verkiezingen m.b.t. tot de organisatie van een referendum – ter besluitvorming voorgelegd aan de gemeenteraad. De gemeenteraad heeft op 16 december 2021 besloten om de besluitvorming over voorliggende verordening over te laten aan de nieuwe gemeenteraad. Derhalve ontvangt u nu opnieuw het raadsvoorstel en de bijbehorende verordening. Met de nieuw vast te stellen verordening ontstaat een werkbaar document voor het moment dat er zich een verzoek voor een referendum aandient.

Argumenten Op 4 juni 2015 heeft de gemeenteraad de vigerende verordening vastgesteld. De aanleiding was de fusie tussen de gemeenten Alkmaar, Graft-De Rijp en Schermer per 1 januari 2015, waarbij alle verordeningen opnieuw zijn bekeken. Alkmaar had vóór 2015 al een referendumverordening. In 2015 heeft de gemeenteraad besloten om de verordening aan te passen op de volgende punten: - het recht op aanvraag referendum door kiesgerechtigden én gemeenteraad; - het relatief laag houden van de drempel om een inleidend verzoek in te dienen (425 kiesgerechtigden); - het definitief verzoek laten ondersteunen door 3.000 kiesgerechtigden; - geldigheid van het referendum door meer dan 30% van het aantal kiesgerechtigden; - gebruik van papieren én digitaal formulier (aangenomen amendement) In de voorliggende verordening zijn de meeste wijzigingen uit 2015 gehandhaafd. De opkomstdrempel van 30% van het aantal kiesgerechtigden is echter weggehaald uit de verordening. Een referendum is altijd een advies aan de raad, deze neemt uiteindelijk het besluit. Daarnaast zorgt een opkomstdrempel in de praktijk voor verwarring en mogelijk strategisch stemgedrag in de vorm van thuisblijven. Dat strookt niet met de gedachte dat een referendum een participatie

Raadsvoorstel referendumverordening Alkmaar 2023 1

instrument van en voor burgers is.

Wat is er dan wel gewijzigd/aangevuld?

Artikel 1: Definities - Artikel 1.d. is toegevoegd. Het college werd in de vorige verordening niet genoemd. Artikel 2: Referendum, initiatief, onderwerpen - Artikel 2.1. is toegevoegd. In de verordening staat nu expliciet dat een referendum kan worden gehouden op initiatief van kiesgerechtigden. - Artikel 2.2.j. is uit de verordening gehaald. In dit lid stond dat de raad op basis van ‘andere dringende redenen’ dan de redenen die in de voorgaande paragraaf beschreven staan kan besluiten om geen referendum te houden. De reden dat dit lid uit de verordening is gehaald is omdat de andere leden genoeg uitzonderingsgronden bieden en de interpretatie van ‘dringende redenen’ zeer breed kan zijn. Artikel 3: Samenstelling referendumcommissie - Artikel 3.1. is aangevuld. Naast het benoemen van de leden van de referendumcommissie, staat nu ook expliciet aangegeven dat de raad de leden van de referendumcommissie kan ontslaan. - Artikel 3.6. is gewijzigd. In plaats van vier jaar is de benoemingsperiode nu zes jaar. Dit is wenselijk voor de continuïteit. - Artikel 3.8 is toegevoegd. In de vigerende verordening is niets opgenomen over de vergoeding voor de commissieleden. Om inzichtelijk te maken hoe de vergoedingen zijn geregeld, is aan artikel 3 een lid toegevoegd. Artikel 4: Taken referendumcommissie - Artikel 4 is aangevuld.

Uit de VNG-modelverordening komt naar voren dat van de referendumcommissie meer adviestaken worden verwacht waaronder advies over de datum van het referendum (art. 4.1.a.3); het formulier voor ondersteuningsverklaringen (art. 4.1.b); klachten (art. 4.1.f.) en een evaluatie (art. 4.1.g). Ook het feit dat de referendumcommissie in beslotenheid vergadert (art. 4.3.) is toegevoegd in de voorliggende verordening). Artikel 5: Initiatief van de raad - Artikel 5.2. is toegevoegd. Hierin wordt aangegeven dat de raad het ontwerp raadsbesluit waarover het referendum zal worden gehouden zo spoedig mogelijk behandelt nadat het besluit inzake het houden van een referendum wordt genomen. Het ontwerp raadsbesluit zoals dat luidt na verwerking van eventuele aangenomen amendementen, wordt vervolgens aangehouden totdat de uitslag van het referendum bekend is gemaakt. Artikel 6 en 7: initiatief van kiesgerechtigden, stap 1 (inleidend verzoek) en stap 2 (definitief verzoek) - Artikel 6 en 7 zijn aangevuld. In beide artikelen is een lid toegevoegd over de controle op de ondersteuningsverklaringen (art. 6.5. en art. 7.4.). Er is ook een lid aan artikel 7 toegevoegd waarin staat dat de voorzitter van de raad wekelijks bekend maakt hoeveel geldige ondersteuningsverklaringen zijn ingediend. (art. 7.5.) Artikel 8: Datum stemming - Artikel 8.2. is toegevoegd.

Dit artikel geeft duidelijkheid over de termijn waarbinnen het referendum plaatsvindt. Artikel 9: Vraagstelling referendum - Artikel 9 is aangepast. Zo staat er nu in de verordening dat de raad tegelijk met het besluit om een referendum te houden, of zo spoedig mogelijk daarna, de vraagstelling vaststelt (art. 9.1.). Het is verstandig om dit in samenspraak met de referendumcommissie te doen. Daarnaast

Raadsvoorstel referendumverordening Alkmaar 2023 2

staat er in de voorliggende verordening dat bij een referendum op initiatief van de raad de vraagstelling ook kan bestaan uit verschillende antwoordcategorieën of oplossingsrichtingen (art. 9.3.). Dit kan echter niet bij een referendum op initiatief van kiesgerechtigden. Artikel 10: Subsidieplafond en subsidiecriteria - Artikel 10 is uitgebreid. In de VNG modelverordening zijn criteria opgenomen voor het verstrekken van subsidie. Dit artikel geeft naar initiatiefnemers duidelijkheid over de wijze van subsidieverstrekking (art. 10.2-10.6) Artikel 11: Uitvoering referendum - Artikel 11 is inhoudelijk niet gewijzigd. Artikel 12: Procedure voorbereiding, stemming, uitslagbepaling en bekendmaking - Artikel 12 is inhoudelijk niet gewijzigd. Artikel 13: Geldigheid van de uitslag - Artikel 13 is gewijzigd. De opkomstdrempel van 30% is niet opgenomen in de voorliggende verordening. - Aangezien de mogelijkheid bestaat dat op het initiatief van de raad een referendum wordt gehouden met meerdere antwoordcategorieën, is artikel 13.2 uitgebreid. Indien het referendum meerdere antwoordcategorieën heeft, bepaalt de raad hoe de uitslag van het referendum wordt berekend. De referendumcommissie heeft een belangrijke adviserende rol hierin. - Evenals bij reguliere verkiezingen dient de raad zich uit te spreken over de vraag of de stemming op wettige wijze heeft plaatsgevonden.

Derhalve is dit lid toegevoegd aan dit artikel (art. 13.4.).

Artikel 14: Strafbepalingen - Artikel 14 is gewijzigd. Het is wenselijk om voor de uitvoering van het referendum zoveel als mogelijk aan te sluiten bij de kieswet. In de vigerende verordening staan andere strafbepalingen voor vergrijpen dan in de Kieswet; hogere of juist lagere straffen. Het is moeilijk uit te leggen waarom er andere strafbepalingen gelden. Hierom is dit artikel aangepast. Overig - Enkele tekstuele wijzigingen zonder wijziging op de inhoud.

Kanttekeningen en alternatieven Een referendum is een democratisch instrument waarbij de burgers zich kunnen uitspreken over een politieke kwestie. Het is een relatief zwaar middel om burgers te laten participeren. Zwaar omdat het een langdurig proces is en organisatorische kosten met zich meebrengt. Het is dan ook een instrument waarbij kiesgerechtigden -als zij initiatief nemen-, enige moeite moeten doen om aan te tonen dat er voldoende draagvlak is. Ook al is er in Alkmaar nog geen gebruik gemaakt van dit instrument, het biedt burgers wel de mogelijkheid daartoe.

Het is belangrijk om te realiseren dat een referendum niet bindend is. Hoewel er op het moment een voorstel bij de tweede kamer ligt om de grondwet te wijzigen om lokale bindende referenda toe te staan, is dit besluit nog niet genomen. Aangezien het een grondwetswijziging betreft zal dit ook nog een lange tijd op zich laten wachten. Het referendum is hiermee altijd een advies aan de raad, en de raad maakt de definitieve beslissing.

Financiële aspecten De leden van de referendumcommissie ontvangen presentiegelden voor de bijgewoonde vergaderingen overeenkomstig het Rechtspositiebesluit decentrale politieke ambtsdragers. Dit bedrag is hetzelfde als de vergoeding voor fractieassistenten.

Raadsvoorstel referendumverordening Alkmaar 2023 3

Indien er een verzoek voor een referendum wordt gedaan, dient de raad een besluit te nemen over de financiering van het referendum. Een referendum kost ongeveer €300.000 (exclusief de kosten voor de gemeenteraad voor opkomstbevordering).

Vervolg en communicatie De Verordening wordt gepubliceerd in het digitale Gemeenteblad en treedt een dag na publicatie in werking.

Bijlagen 1. Referendumverordening Alkmaar, 2023 2. Referendumverordening was-wordt versie 3. Referendumverordening Alkmaar, 2015 4. VNG-modelverordening, 2019

De griffier,

mw. mr. V.H. Hornstra 21-12-2022

Raadsvoorstel referendumverordening Alkmaar 2023 4

RAADSBESLUIT

Nr.

De raad van de gemeente Alkmaar;

Gelet op Het voorstel van de griffier d.d. 21 december 2022 Het bepaalde in artikel 84, 149 en 154 van de Gemeentewet;

Besluit De referendumverordening Alkmaar, 2023 vast te stellen onder intrekking van de Referendumverordening Alkmaar, 2015

Alkmaar,

De raad van Alkmaar, 19 oktober 2023

mw. drs. A.M.C.G. Schouten, burgemeester

mw. mr. V.H. Hornstra, griffier

Raadsvoorstel referendumverordening Alkmaar 2023 5