Raadsvoorstel MPG 2024 - aangenomen

RAADSVOORSTEL gemeente ALKMAAR

Raadsvergadering: 30 mei 2024

Agendapunt:

Commissie: Bestuur en middelen

Portefeuillehouder: Christiaan Peetoom (Boekelermeer)

Relatie met andere portefeuillehouder(s): Christian Schouten (Financiën en Duurzaamheid)

Onderwerp: Stroomnetwerk havengebied Boekelermeer

Voorgesteld besluit 1. Geen wensen en bedenkingen in te brengen over de realisatie van het stroomnetwerk in de Boekelermeer en de op te richten energiecoöperatie voor de exploitatie van dat netwerk; 2. Voor de aanschaf van de noodzakelijke batterij een krediet van € 2,0 miljoen beschikbaar te stellen met een looptijd van 5 jaar op voorwaarde dat het college het voorgenomen besluit over de realisatie van het stroomnetwerk omzet in een definitief besluit 3 Dit krediet te dekken uit de toegekende EU-subsidie (Reformers) van € 1,) miljoen en het restant uit de kostprjsdekkende vergoeding van de energiecoöperatie.

Samenvatting De ontwikkeling van het havengebied Boekelermeer wordt belemmerd door de beperkingen van het huidige elektriciteitsnet. De gemeente heeft daarom een plan voor een alternatief tijdelijk stroomnetwerk voor dit deel van de Boekelermeer ontwikkeld. Het college heeft het voornemen om deze tijdelijke oplossing te realiseren. Dit initiatief moet eerst aan de gemeenteraad worden voorgelegd om wensen en bedenkingen kenbaar te kunnen maken. Het netwerk kan ten laste van de grondexploitatie worden gerealiseerd met uitzondering van de aanschaf van de noodzakelijke batterij waarvoor een apart investeringsbesluit nodig is van de gemeenteraad.

Dit voorstel staat in relatie tot coalitieakkoord

Argumenten

1.1 Wensen en bedenkingen De gemeenteraad moet in het kader van de actieve informatieplicht eerst in de gelegenheid worden gesteld om wensen en bedenkingen aan het college kenbaar te maken voordat het college een definitief besluit neemt over voorstellen die niet in de begroting zijn geregeld en waar meer dan € 1 miljoen mee is gemoeid. Dat is geregeld in de Financiële verordening 212 Gemeente Alkmaar 2023 die op 21 maartjl. door de gemeenteraad is vastgesteld. Beide voorwaarden zijn op dit voorstel over het stroomnetwerk van toepassing. Voor de oprichting van de energiecoöperatie die in dit voorstel voorkomt is ook in de Gemeentewet (artikel 160) geregeld dat de gemeenteraad gelegenheid geboden moet worden om wensen en bedenking kenbaar te maken voordat het college tot die oprichting besluit.

Stroomnetwerk havengebied Boekelermeer 7

1.2 Het stroomnetwerk is nu noodzakelijk Het college heeft in reactie op de netcongestie onderzoek gedaan naar een collectieve stroomoplossing voor het havengebied van de Boekelermeer. Het gaat in principe om een tijdelijke oplossing zolang het netwerk van Liander niet in staat is om stroomaansluitingen met voldoende transportcapaciteit aan bedrijven beschikbaar te kunnen stellen. Liander gaf recent nog signalen af dat het nog een jaar of 10 zal duren voor het stroomnet weer op orde is. Dat staat de havenontwikkeling in de weg. Gemeente en provincie hebben grote belangen bij spoedige ontwikkeling van de haven. De exploitatie van de publieke overslagkade en de verkoop van bouwkavels zijn athankeiijk van de beschikbaarheid van stroom. De bouwkavels worden simpelweg niet verkocht en de publieke overslagkade kan niet worden geëxploiteerd zolang er geen stroomaansluiting mogelijk is. De uitgifte van bouwkavels is nodig om een aantal bedrijven vanuit het Alkmaars Kanaal naar de haven in de Boekelermeer te kunnen verplaatsen. Alleen dan komt die ruimte vrij voor de bouw van veel nieuwe woningen.

1.3 Het clan is gebaseerd op samenwerking meten tussen aangesloten bedrijven Dit initiatief gaat over wat Liander niet meer kan aanbieden: de mogelijkheid om stroom van a naar b te brengen. In vaktermen heet dat transporteren. Het systeem van Liander zit vol. Dat wil zeggen dat hun netwerk geen capaciteit meer heeft om extra stroom te transporteren. Het initiatief van de gemeente voorziet in de realisatie van een alternatief transportnetwerk voor stroom. Dat netwerk is ontworpen op basis van het uitgangspunt ‘slim verdelen van schaars transportvermogen’.

Er wordt een apart netwerk aangelegd achter een bestaande aansluiting van NXT Mobility (GP Groot). De toekomstige bedrijven in het havengebied maken met elkaar afspraken over het verdelen van de beschikbare transportcapaciteit. Met de batterij kunnen capaciteitsoverschotten en tekorten worden opgevangen. Daarnaast kan er door de aangesloten bedrijven stroom worden opgewekt. Deze stroom kan via het netwerk in de batterij worden opgeslagen en/of onderling worden uitgewisseld tussen het bedrijf dat de stroom opwekt en het bedrijf dat het verbruikt. Het stroomnetwerk levert dus zelf geen stroom maar is het middel voor het transporteren van stroom die door een ander wordt geleverd.

Dit heet een Virtueel Lokaal Energie Systeem (VLES). Door die onderlinge afstemming van opwekking en gebruik is veel minder netwerkcapaciteit nodig dan in de traditionele organisatie van een stroomnetwerk. Voor voeding van het VLES kan het Boekelermeernet onder andere gebruik maken van een overeenkomst die de gemeente vorig jaar met GP Groot heeft afgesloten over het gebruik van een deel van hun bestaande stroomaansluiting van NXT Mobility bij Liander. NXT Mobility heeft namelijk meer dan de helft van de capaciteit van hun aansluiting niet nodig.

Voor dit initiatief is een eensgezinde samenwerking nodig tussen gemeente en bedrijfsleven. De gemeente realiseert het stroomnetwerk in het havengebied. Dat betreft zowel de hardware (kabels, leidingen, batterij en alles wat er verder aan materiaal nodig is) als de software (regelsystemen). Het netwerk wordt geëxploiteerd door de gezamenlijke bedrijven die in het havengebied gevestigd zijn. Daarvoor wordt een aparte organisatie opgericht: de energiecoöperatie Boekelermeernet.

1.4 Oprichten rechtspersoon Boekelermeernet nodig voor exploitatie Zonder exploitant ligt het stroomnetwerk stil. Het is dus van algemeen openbaar belang dat er een exploitant is. Samenwerking tussen de deelnemers karakteriseert dit initiatief. De beste vorm die daar bij past is een energiecoöperatie. De deelnemende partijen worden verplicht lid van die coöperatie. In deze fase van het stroomnetwerk is de gemeente leidend in de ontwikkeling van het plan. Daarom trekt de gemeente ook de oprichting van de energiecoöperatie. De bedrijven in het havengebied zijn

Stroomnetwerk havengebied Boekelermeer 2

lid van deze coöperatie. De deelname in de coöperatie geeft het bedrijf recht op een (onder)aansluiting op het netwerk inclusief een gedeelte van het beschikbare transportvermogen. De gemeente wordt ook lid van de coöperatie voor de bedrijfskavels die nog niet zijn uitgegeven. Bij verkoop van een bouwkavel aan een bedrijf wordt het lidmaatschap (en de kosten) overgedragen aan de koper. Zolang de gemeente de bouwkavels in het havengebied nog niet allemaal verkocht heeft houdt de gemeente dus als lid een stem bij de besluitvorming binnen de energiecoöperatie. Deze energiecoöperatie zal in overleg met de deelnemende partijen en een notaris statutair vorm worden gegeven.

De samenwerking tussen de gemeente en (de overige leden van) de coöperatie wordt juridisch geborgd in bijvoorbeeld een samenwerkingsovereenkomst. De bestaande overeenkomst tussen gemeente en GP Groot voor gebruik van de overcapaciteit van NXT kan worden omgezet in een overeenkomst tussen de coöperatie Boekelermeernet en GP Groot.

De ligging van het stroomnetwerk en de locatie van de batterij in het havengebied zijn te zien op bijlage 1.

1.5 Voor de batterij is Europese subsidie toegekend De gemeente heeft in de zomer van 2023 voor de batterij een subsidie van de Europese Commissie via het programma Reformers toegekend gekregen. Het programma richt zich op vermindering van de afhankelijkheid van fossiele brandstoffen door de ontwikkeling van decentrale systemen voor hernieuwbare energie te stimuleren. De batterij maakt deel uit van een aanvraag waar in totaal 28 partijen (deels overheden, deels bedrijven) aan deelnemen. Ongeveer de helft van de deelnemers levert een innovatieve prestatie in of rond bedrijventerrein Boekelermeer. De andere deelnemers komen van overal uit Europa. Zij proberen ieder één of meer van de Hollandse innovaties in eigen stad in praktijk te brengen. Door intensieve uitwisseling van kennis en ervaringen tussen de deelnemers wordt de kans van slagen van de innovaties vergroot. De subsidie bedraagt maximaal 50% van de investering in de batterij tot een bepaald maximum. Daaraan gekoppeld is ook een financiële bijdrage voor indirecte kosten toegekend. De subsidie wordt in jaarlijkse bijdragen uitgekeerd. De subsidieperiode loopt tot en met 2028.

Via datzelfde programma is ook Europese subsidie voor een tweede batterij elders in de Boekelermeer verkregen. Dit initiatief heeft een ander tijdspad dan het Boekelermeernet dat door de realisatie van de haven(ontwikkeling) op korte termijn gerealiseerd moet worden. Voor de tweede batterij in het andere deel van de Boekelermeer kan de raad naar verwachting later in 2024 een voorstel tegemoet zien.

1.6 Financiële aspecten/business case De businesscase is in totaal voor de gemeente niet verlieslatend. Dat is om twee redenen positief, namelijk enerzijds omdat het de gemeente over de hele looptijd van het project geen geld kost. Anderzijds omdat zo wordt voorkomen dat er mogelijk sprake zou zijn van staatsteun. Voor de details zie geheime bijlage 2.

1.7 Einde betrokkenheid gemeente bil stroornnetwerk De verwachting is dat uitgifte van alle resterende bouwkavels in een periode van 3 tot 4jaar plaats vindt. Zodra de gemeente alle grond in het havengebied aan bedrijven heeft uitgegeven, resteert voor de gemeente alleen de rol van eigenaar en verhuurder van het stroomnetwerk. Het is de bedoeling om ook deze betrokkenheid van de gemeente te beëindigen zodra dat mogelijk is. De gemeente blijft in ieder geval tot het einde van de looptijd van de Europese subsidieregeling eigenaar van het netwerk. Daarna kan het hele stroomnetwerk inclusief batterij aan Boekelermeernet te koop worden

Stroomnetwerk havengebied Boekelermeer 3

aangeboden. Dit eerste recht van koop wordt vastgelegd in de afspraken over het gebruik van het stroomnetwerk die gemeente en de coöperatie met elkaar gaan maken. Voor het Boekelermeernet biedt dit continuiteit en vertrouwen.

2 Kredietbesluit voor de batterii noodzakelijk De batterij is een onmisbaar onderdeel van het voorgestelde stroomnetwerk. De batterij is een product dat op grond van de financiële regelgeving van de toegekende subsidie niet vanuit de grondexploitatie aangeschaft mag worden omdat alleen kapitaallasten subsidiabel zijn. Investeringen binnen een grondexploitatie kennen geen kapitaallasten. Daarom is voor de (subsidiabele) kosten van de batterij een apart investeringsbesluit van de gemeenteraad nodig. Omdat het een innovatief project betreft hanteren we een looptijd van S jaar voor de batterij. De kosten voor de aanschaf van de batterij en het bijbehorende regelsysteem zijn door externe specialisten geraamd op € 1,9 miljoen. Omdat de inkoop van de batterij nog moet worden aanbesteed wordt voorzichtigheidshalve krediet gevraagd van €2,0 miljoen.

3 Dekking van het krediet Het krediet van €2,0 miljoen wordt deels gedekt uit de toegekende EU-subsidie (Reformers) van € 1,1 miljoen. De overige kosten van de batterij worden gedekt door de vergoeding die de energiecoöperatie aan de gemeente gaat betalen voor het gebruik c.q. de huur van het net en de batterij.

Kanttekeningen en alternatieven 1. Het initiatief is innovatief De netcongestie is een landelijk probleem en op vele plekken wordt naar oplossingen gezocht die ademruimte kunnen geven. Alleen komen deze initiatieven tergend langzaam van de grond en er is nog maar een handvol proefprojecten. Er is dus nog geen blauwdruk waarmee bedrijventerreinen door heel het land aan de slag kunnen. Dit betekent dat voor ieder initiatief geldt dat niet elk risico op voorhand volledig is uit te bannen. Om risico’s voor het voorgestane initiatief zoveel als mogelijk uit te sluiten is uitgebreid ondersteuning en advies gevraagd aan externe specialisten en advocaten. • Externe advisering technisch: Voor de totstandkoming van dit initiatief is, naast twee externe -

vakspecialistische adviseurs, gebruikt gemaakt van het advies van Emmett Green, gespecialiseerd in de energietransitie. Dit bedrijf heeft ook de technische haalbaarheid van bovengenoemde oplossing door middel van simulaties getoetst. Met dit initiatief hebben de beoogde bedrijven de mogelijkheid om voldoende stroom te verkrijgen uitgaande van reguliere bedrijfsvoering. • Externe advisering —juridisch: Dit initiatief brengt de gemeente in een nieuwe rol. De bestaande wet- en regelgeving is daar niet op toegesneden. De vraag is of het initiatief binnen dat kader wel mogelijk is. Een gerenommeerd advocatenkantoor heeft het initiatief juridisch getoetst aan de Aanbestedingswet en de Wet markt en overheid en aan de regelgeving met betrekking tot de Autoriteit Consument & Markt (ACM), staatssteun en het Didam-arrest. De conclusie is positief mits wordt voldaan aan bepaalde voorwaarden voor bijvoorbeeld de hoogte van de aansluitkosten van bedrijven op het stroomnetwerk en het bedrag waarvoor de gemeente het stroomnetwerk aan de energiecoöperatie beschikbaar stelt. Die voorwaarden zijn in het voorstel verwerkt. Dit kantoor blijft voor advies en controle bij de verdere uitwerking van het initiatief betrokken. Daarnaast zal voor de uitwerking ook juridisch advies worden ingewonnen bij een kantoor dat gespecialiseerd is in de Elektriciteitswet.

Het initiatief gaat niet over de levering van stroom. Dat is namelijk niet toegestaan. Dit kantoor moet ons helpen om in de uitwerking dit onderscheid tussen het bieden van transportcapaciteit en het leveren van stroom goed te bewaken. * Externe advisering financieel en fiscaal: De businesscase van het Boekelermeernet en de —

exploitatiemodellen voor zowel de gemeente als de energiecoöperatie zijn opgesteld in

Stroomnetwerk havengebied Boekelermeer 4

samenspraak met externe adviseurs/specialisten en Emmett Green. De ramingen zijn gebaseerd op de huidige beste kennis (o.a. tarifering netwerkbedrijven), sirnulaties (o.a. van beschikbaarheid en gebruik van transportvermogen) en inschattingen (o.a. benodigde investeringen). De fiscale aspecten van de verwerking van de kosten en subsidie zijn getoetst bij de externe fiscale adviseur van de gemeente.

2. Alternatief geen Boekelermeernet aan/eggen. De bedrijven die zich gefaseerd zullen vestigen moeten het stroomprobleem ieder voor zich op eigen kracht oplossen. Liander zal voorlopig geen nieuwe aansluiting beschikbaar stellen. Het is sowieso niet waarschijnlijk dat dit zal resulteren in een oplossing waarbij bedrijven hun stroomverbruik op elkaar afstemmen en stroom delen om pieken te vermijden. Het toekomstige elektriciteitsnet wordt dan minder efficiënt benut.

3. Alternatief geen coöperatie oprichten (door gemeente). Zonder exploitant voor het stroomnetwerk kan het niet functioneren. De bouwkavels worden vooralsnog niet verkocht omdat er geen (zicht op) stroomaansluiting is. Het is dus niet waarschijnlijk dat een andere partij dan de gemeente het initiatief neemt of kan nemen. Voordeel van dit alternatief is dat bedrijven die zich ondanks de netcongestie toch in het havengebied willen vestigen, niet verplicht zijn tot deelname aan een energiecoöperatie. Het lijkt onwaarschijnlijk maar kan niet uitgesloten worden dat bedrijven ookjuist om die verplichte deelname afhaken.

4. Alternatief geen batterij aanschaffen. Zonder batterij heeft het stroomnetwerk capaciteit voor waarschijnlijk twee bedrijven in het havengebied maar zeker niet voor allemaal. Door slim gebruik van de batterij wordt het systeem flexibel, kunnen pieken in het energieverbruik verdeeld worden en ontstaat daardoor wel voldoende capaciteit voor alle bedrijven.

5. Alternatief geen apart investeringsbesluit voor de batterij De kosten voor de aanschaf van de batterij kunnen ook worden verwerkt in de grondexploitatie Boekelermeer. Dit zal leiden tot een lager geraamd resultaat van die grondexploitatie. De kosten zijn dan niet langer subsidiabel. De gemeente verliest met dit alternatief haar recht op de toegekende subsidie van €1,1 miljoen.

Financiële aspecten De koopsom van de batterij en het bijbehorende regelsysteem ad € 2,0 miljoen wordt, conform de subsidievoorwaarden, afgeschreven in S jaar. De energiecoöperatie Boekelermeernet betaalt een kostprjsdekkende vergoeding door de afschrijvingen (na aftrek van de subsidie) gedurende de exploitatieperiode van de coöperatie, een marktconforme rente over de investering en een deel van de operationele kosten bij elkaar op te tellen. Het bedrag dat resulteert is de totale vergoeding die over de exploitatieperiode wordt omgeslagen. Voor een gespecificeerde onderbouwing van de kosten en dekking zie geheime bijlage 2.

De overige kosten van het Boekelermeernet, zoals de aanleg van het net (kabels en installatie), zijn opgenomen in de grondexploitatie Boekelermeer Zuid. Dat geldt ook voor de vergoeding die de gemeente aan de coöperatie moet betalen voor de nog niet verkochte bouwkavels. Deze kosten worden gedekt door de opbrengsten uit grondverkoop binnen die grondexploitatie.

Stroomnetwerk havengebied Baekelermeer S

Vervolg en communicatie De aanleg van het netwerk en de aankoop van de batterU zuflen via openbare aanbestedingen plaats vinden. De voorbereidingen voor de aanbestedingen worden in mei afgerond. Na het collegebesluit dat volgt op het raadsbesluit over de wensen en bedenkingen wordt de oprichting van de energiecoöperatie in gang gezet en kan het aanbestedingsproces beginnen. De planning is dat de aanbestedingen in het derde kwartaal van 2024 kunnen worden afgerond. Door de sterk bewegelijke marktomstandigheden is niet goed in te schatten wanneer de batterij geleverd en de aanleg van het netwerk gerealiseerd kan worden. De vergunning voor de plaatsing van de batterij is al verleend. De inzet is erop gericht om begin 2025 in exploitatie te kunnen gaan.

Bij de ingebruikname van het Boekelermeernet wordt de raad geïnformeerd.

Bij lagen 1. Tekening situatieschets stroomnetwerk 2. Financiële aspecten (geheime bijlage)

Burgemeester en wethouders van Alkmaar,

mw. drs. A.M.C.G. Schouten, burgemeester

- .

- c —

rZS, %.

dhr. RM. Reus, gemeentesecretaris

Collegevergadering: 9 april 2024

Stroomnetwerk havengebied Boekelermeer 6

RAADSBESLUIT gemeente ALKMAAK..

Nr. )Q

De raad van de gemeente Alkmaar;

Gelet op Het besluit van burgemeester en wethouders van 9april 2024 Het advies van de commissie Bestuur en middelen 21 mei 2024 Het bepaalde in artikel 160 van de Gemeentewet

Besluit 1. Geen wensen en bedenkingen in te brengen betreffende de realisatie van het stroomnetwerk in de Boekelermeer en de op te richten energiecoöperatie voor de exploitatie van dat netwerk; 2. Voor de aanschaf van de noodzakelijke batterij een krediet van € 2,0 miljoen beschikbaar te stellen met een looptüd van S jaar op voorwaarde dat het college het voorgenomen besluit over de realisatie van het stroomnetwerk omzet in een definitief besluit; 3. Dit krediet te dekken uit de toegekende EU-subsidie (Reformers) van € 1,1 miljoen en het restant uit de kostprjsdekkende vergoeding van de energiecoöperatie.

De raad van Alkmaar, 30 mei 2024

mw. mr. V.H. Hornstra, griffier

Stroomnetwerk havengebied Boekelermeer 7