Raadsvoorstel Jaarstukken 2024 en Concept-begroting 2026 OD NHN

RAADSVOORSTEL Raadsvergadering:

26 juni 2025

Agendapunt: Commissie:

Gezamenlijk

Portefeuillehouder:

Christiaan Peetoom

Relatie met andere portefeuillehouder(s):

n.v.t.

Onderwerp: Jaarstukken 2024 en Concept-begroting 2026 Omgevingsdienst Noord-Holland Noord Voorgesteld besluit 1. De volgende zienswijze af te geven op de bestemming van het rekeningresultaat 2024 van de Omgevingsdienst Noord-Holland Noord: a. Een positieve zienswijze af te geven op de resultaatbestemming 2024, onder voorwaarde dat met professionele begeleiding wordt ingezet op efficiency en samenwerking en gericht op het vinden van (gedeeltelijke) structurele dekking voor uitvoering van het Plan van aanpak Robuustheid; 2.

De volgende zienswijze af te geven op de Concept-begroting 2026 van de Omgevingsdienst Noord-Holland Noord: a. In te stemmen met de voorgestelde indexatie en herziening verdeling asbestsloopmeldingen; b. Niet in te stemmen met de voorgestelde bezuinigingsscenario’s; c. Het Algemeen Bestuur van de Omgevingsdienst Noord-Holland Noord op te dragen een verlaging van 5% door te voeren op de lumpsumbijdragen van de gemeentelijke deelnemers en daarbij in de uitwerking van deze verlaging de in de bezuinigingsscenario’s genoemde maatregelen 3, 5, 6, 10 en 11 buiten beschouwing te laten;

3.

Het college opdracht te geven om bovenstaande kenbaar te maken aan het dagelijks bestuur van Omgevingsdienst Noord-Holland Noord met bijgaande brief.

Samenvatting Het Dagelijks Bestuur van de Omgevingsdienst Noord-Holland Noord (OD NHN) heeft haar deelnemers de Jaarstukken 2024 met Resultaatbestemming 2024 en Concept-begroting 2026 aangeboden. Gevraagd wordt om een reactie van de raad welke voor 25 juni 2026 ingediend moet zijn. De jaarstukken en de concept-begroting bevatten beleidsmatige en financiële thema’s van de OD NHN en geven inzicht in de financiële gevolgen voor haar deelnemers. Dit voorstel staat in relatie tot de programmabegroting en de Financiële Uitgangspunten Gemeenschappelijke Regelingen (FUGR).

Jaarstukken 2024 en Concept-begroting 2026 Omgevingsdienst Noord-Holland Noord 1

Argumenten De Jaarstukken 2024: positief eindresultaat Het jaarverslag 2024 geeft als onderdeel van de jaarstukken een beschrijving van de uitvoering in het afgelopen jaar. Dit in relatie tot de programma’s in de begroting en de uitvoering voor alle deelnemers. Het verslag beschrijft per onderdeel op hoofdlijnen wat de doelstelling was, en wat daarvoor is gedaan. Het jaar 2024 stond in het teken van de invoering van de Omgevingswet en het Digitale Stelsel Omgevingswet. Dankzij een jarenlange voorbereiding verliep de technische overgang vrijwel vlekkeloos. De praktijk laat zien dat het nieuwe stelsel voor initiatiefnemers en gemeenten nog complex is en dat slechts vijftien procent van de wet al daadwerkelijk is doorgevoerd. De dienst bleef ondertussen de reguliere milieutaken en VTH plustaken uitvoeren. Bij de milieutaken lag de nadruk op grootschalige inspecties zoals de volledige controle van ruim 140 tankstations en op het versnellen van energiebesparing en circulaire initiatieven. Binnen de provinciale VTH plustaken werden de eerste ontheffingen op basis van soortenmanagementplannen verleend en kreeg de verificatie van PAS melders prioriteit. Door de krappe arbeidsmarkt en de stijging in het aantal vergunningaanvragen moest de organisatie meer externe capaciteit inhuren.

Alhoewel tegelijk werd geïnvesteerd in opleiding van nieuwe medewerkers wordt een verhoging in de werkdruk geconstateerd. De incidentele ICT uitgaven voor het zaak- en BI systeem waren aanzienlijk en zijn gefinancierd uit de bestemmingsreserve Masterplan ICT. Een Plan van Aanpak om in 2026 aan de landelijke robuustheidseisen te voldoen vraagt op termijn een structurele extra investering van 1,7 miljoen euro. De financiering daarvan is nog niet beschikbaar. Met de Jaarrekening 2024 legt de OD NHN verantwoording af aan de deelnemers zodat het Algemeen Bestuur van de OD NHN de Resultaatbestemming kan vaststellen. Het resultaat heeft betrekking op twee programma’s: de gemeentelijke Milieutaken en de VTH-plustaken die de provincie NoordHolland heeft overgedragen aan de OD NHN. Het positieve totaalresultaat van de OD NHN over 2024 bedraagt € 1.690.000. Voor de gemeentelijke milieutaken is het positieve resultaat € 610.000 en voor de provinciale VTH-plustaken € 1.080.000. In 2024 lagen de totale baten van OD NHN in lijn met de begroting, al waren er per programma enkele afwijkingen. Binnen het programma Milieu vielen opbrengsten lager uit door een fout in de verrekening van bodemtaken en een overschatting van subsidies. Tegelijkertijd leverde de verlengde Specifieke Uitkering Interbestuurlijk Programma VTH extra inkomsten op, wat positief bijdroeg aan het resultaat.

Bij het programma VTH-Plus (provincie) viel de lumpsumbijdrage juist hoger uit door dezelfde bodemtakenoverheveling, en waren er aanvullende baten door extra werkzaamheden. Het totaalresultaat over 2024 is zoals benoemd positief. Dit komt mede door hogere rente-inkomsten (€328.000) en efficiënt gebruik van eigen personeel bij extra taken. De organisatie had te maken met hoog ziekteverzuim en krapte op de arbeidsmarkt, wat leidde tot moeilijk vervulbare vacatures, inhuur en extra opleidingsinspanningen. Er is ook geïnvesteerd in werving via een extern bureau. Op ICT-gebied zijn incidentele investeringen gedaan die betaald zijn uit de daarvoor gereserveerde middelen. Tot slot zijn overheadkosten verdeeld op basis van werkelijke inzet, en zijn dotaties en onttrekkingen aan reserves uitgevoerd volgens eerdere afspraken.

Jaarstukken 2024 en Concept-begroting 2026 Omgevingsdienst Noord-Holland Noord 2

Het Dashboard Jaarrekening OD NHN 2024 bevat een overzichtelijk beeld van de behaalde resultaten. Opvallend is dat het ziekteverzuim opnieuw hoog is en verder wordt bevestigd dat er afgelopen jaar een positief resultaat is behaald. In de paragraaf weerstandsvermogen komt naar voren dat de risico’s in voldoende mate in beeld zijn. In de FUGR is vastgelegd dat Gemeenschappelijke Regelingen in Noord-Holland Noord over een maximale algemene reserve mogen beschikken van 2,5% van de lasten. Voor de OD NHN geldt dat de maximale omvang, na toepassing van de resultaatbestemming 2024, bereikt is. De weerstandcapaciteit wordt ingeschat als matig om de bestaande risico’s te dekken. In de jaarrekening heeft het Dagelijks Bestuur een rechtmatigheidsverantwoording opgenomen die inzicht moet geven in hoeverre de OD NHN rechtmatig heeft gehandeld. De accountant geeft geen afzonderlijk oordeel meer over de rechtmatigheid. Het Dagelijks Bestuur heeft verklaard dat de in de jaarrekening verantwoorde baten en lasten en de balansmutaties rechtmatig tot stand zijn gekomen binnen de daarvoor gestelde grens. De accountant heeft bij de Jaarrekening 2024 een goedkeurende verklaring afgegeven voor de getrouwheid daarvan, inclusief de genoemde rechtmatigheidsverantwoording. Argumenten: De Jaarstukken 2024 worden ter kennisname aangeboden.

Gelet op bovenstaande wordt geen aanleiding voor verdere reactie gezien. 1. Resultaatbestemming 2024 in bestemmingsreserve Aan het Algemeen Bestuur van de OD NHN wordt voorgesteld het positieve resultaat van de jaarrekening 2024 de volgende bestemming te geven: 1. €1 miljoen toe te voegen aan de bestemmingsreserve Robuustheid; Door het vormen van een bestemmingsreserve Robuustheid en deze te vullen met een deel van het Rekeningresultaat 2024, kan de OD NHN verdere invulling geven aan de uitvoering van het Plan van aanpak Robuustheid. Op basis van de resultaatverdeling wordt voorgesteld om € 610.000 van milieutaken toe te voegen en € 390.000 van het VTH-Plustaken saldo. Voor een totaal van 1 miljoen. In het Plan van aanpak Robuustheid zijn de jaarlijkse kosten geraamd op 1,7 miljoen. 2. € 690.000 als resultaat van het exploitatieresultaat VTH-plustaken uit te keren aan de deelnemer. Het restant van het exploitatiesaldo VTH-Plustaken, na het belasten van € 310.000 aan de bestemmingsreserve Robuustheid, wordt uitgekeerd aan de provincie Noord-Holland. Argumenten: Bij het in juli 2024 vaststellen van het Plan van aanpak Robuustheid heeft het Algemeen Bestuur besloten om hier geen financieel gevolg aan te verbinden en daarbij de voorkeur uitgesproken om onder andere financiële meevallers te gebruiken voor uitvoering van het plan.

Voorgesteld wordt deze voorkeur van het Algemeen Bestuur te ondersteunen en een zienswijze af te geven waarbij onder voorwaarde wordt ingestemd met de resultaatbestemming. Deze voorwaarde is dat met professionele begeleiding wordt ingezet op efficiency en samenwerking en gericht op het vinden van (gedeeltelijke) structurele dekking voor uitvoering van het Plan van aanpak Robuustheid. Deze voorwaarde komt voort uit de capaciteitsanalyse Bedrijfsvoering die begin Jaarstukken 2024 en Concept-begroting 2026 Omgevingsdienst Noord-Holland Noord 3

dit jaar voor de OD NHN is uitgevoerd en waarbij is geconcludeerd dat de OD NHN onvoldoende capaciteit heeft om dit soort processen uit te voeren. Met het inschakelen van professionele begeleiding wordt tevens de onafhankelijkheid vergroot. 2 en 2a. Concept-begroting 2026: Indexatie 7,34% en herverdeling asbestsloopmeldingen Eerder dit jaar heeft uw raad een zienwijze afgegeven op de Kadernota 2026 van de OD NHN. Het Dagelijks Bestuur heeft kennisgenomen van alle zienswijzen en hier een gemotiveerde reactie op afgegeven en deze op 31 maart aan de deelnemende raden en staten gestuurd. Het algehele beeld van de zienswijzen laat zien dat in de meeste gevallen kon worden ingestemd met het voorgestelde indexatiepercentage van 7,34% en de herverdeling voor asbestsloopmeldingen. In het merendeel van de gevallen kon niet ingestemd worden met de opgenomen p.m. posten voor herijking bedrijfsvoeringskosten en verhogingen voor diverse gemeentelijk basis- en plustaken. In veel gevallen is om nadere onderbouwing gevraagd. Bij de gemotiveerde reactie van het Dagelijks Bestuur op de zienswijzen is de ‘Procesmemo Integrale besluitvorming toekomst OD NHN’ als bijlage meegestuurd.

Deze memo is op verzoek van het Algemeen Bestuur opgesteld omdat in diverse zienswijzen, waaronder die van Alkmaar, is aangedrongen op vergroting van samenwerking met andere Omgevingsdiensten en onderzoek naar schaalvergroting of fusie. Het doel van de memo is om een aantal momenten in de tijd te beschrijven met als doel om dit najaar te komen tot integrale besluitvorming ten aanzien van de toekomstige OD NHN. De OD NHN presenteert een sluitende Concept-begroting 2026 en Meerjarenraming 2027-2029. Met het vaststellen van de Kadernota 2026 OD NHN in maart 2025 is de basis voor de Conceptbegroting gelegd. In de Concept-begroting is rekening gehouden met het indexatiepercentage voor 2026 van 7,34%. Dit is hetzelfde percentage als in de Kadernota 2026. Van de overige kosten en p.m. posten heeft het Dagelijks Bestuur besloten, op basis van de ingediende zienswijzen, ze niet op te nemen. Een uitzondering hierop is de herverdeling van asbestsloopmeldingen. Deze verdeling was in eerste instantie gebaseerd op een inschatting en wordt nu gemaakt op basis van ervaringscijfers. Voor Alkmaar betekent deze herverdeling een extra bijdrage van € 33.000. Zoals eerder in het raadsvoorstel bij de Kadernota 2026 vermeld ligt deze verhoging gelet op de omvang van de gemeente in de lijn der verwachting. Voor het overige wijkt de Concept-begroting 2026 niet af van de Kadernota 2026.

Naast het vorenstaande wordt ook in de Concept-begroting aandacht besteed aan: 1. Robuustheid OD NHN (Interbestuurlijk programma VTH Robuustheid) De begroting benadrukt de noodzaak van robuustheid binnen de Omgevingsdienst (OD NHN) om te kunnen voldoen aan landelijke criteria per 1 april 2026. Hiervoor is een Plan van Aanpak opgesteld, waarvoor jaarlijks structureel €1,7 miljoen nodig is. De financiële dekking is nog niet geregeld, waardoor dit als aandachtspunt vermeld kan worden 2. Financiële druk en bezuinigingsscenario's De documenten geven inzicht in de financiële uitdagingen en mogelijke bezuinigingsscenario's (3% en 5%). Daarbij wordt benadrukt dat verdere bezuinigingen gevolgen kunnen hebben voor wettelijke taken zoals controle op Werkgebonden Personenmobiliteit (WPM), Zeer Zorgwekkende Stoffen (ZZS), en Bodemenergiesystemen. Deze aspecten zijn kritisch om mee te nemen, aangezien onvoldoende financiering tot significante risico's kan leiden.

Jaarstukken 2024 en Concept-begroting 2026 Omgevingsdienst Noord-Holland Noord 4

3. Nieuwe wetgeving en taken (WPM en ZZS) De documenten benoemen specifiek de gevolgen van het niet investeren in nieuwe wettelijke taken. Bijvoorbeeld, een gebrek aan middelen voor toezicht en handhaving op nieuwe regelgeving zoals de verplichte rapportage Werkgebonden Personenmobiliteit (WPM) kan leiden tot een situatie van "wel regels, geen toezicht" hetgeen de geloofwaardigheid van de overheid kan aantasten. 4. Herijking bedrijfsvoeringskosten Voor de actualisering van bedrijfsvoeringskosten waren in de Kadernota 2026 drie p.m. posten opgenomen. In diverse zienswijzen, waaronder die van Alkmaar, is gevraagd om nadere onderbouwing van nut, noodzaak, omvang en risico’s bij deze posten. Het Dagelijks Bestuur heeft deze posten gelet op het algehele beeld van de zienswijzen niet verwerkt in de Concept-begroting 2026. Als bijlage bij de Concept-begroting is wel een nadere onderbouwing beschreven van de niet doorgevoerde posten en de hieraan verbonden mogelijke risico’s. 5. Gemeentelijke natuuradvisering Er wordt aangegeven dat beperkte middelen kunnen leiden tot oplopende wachttijden voor gemeentelijke natuuradvisering. Dit is met name relevant voor gemeenten die deze advisering niet standaard in de lumpsum hebben opgenomen, maar incidenteel afnemen. Alkmaar heeft deze taken in de lumpsum opgenomen.

Argumenten Uw raad heeft bij de Kadernota 2026 geen zienswijze afgegeven over de indexatie van 7,34% en herverdeling asbestsloopmelding. Nu deze overeenkomstig zijn toegepast in de Concept-begroting 2026 wordt voorgesteld om hiermee in te stemmen. 2b. Bezuinigingsscenario’s 3% en 5% 2c. Opdragen tot verlaging gemeentelijke bijdragen met 5% Door de Regietafel is namens de raden aan de gemeenschappelijke regelingen gevraagd om bezuinigingsscenario’s uit te werken van 3% en 5%. Vanuit de regio Alkmaar is hier nog een percentage van 7% aan toegevoegd. Het Algemeen Bestuur van de OD NHN heeft met meerderheid van stemmen besloten om alleen de voorstellen voor 3% en 5% uit te werken. Als bijlage bij de begroting worden 11 maatregelen in de scenario’s gepresenteerd. Daarbij is een ranking toegepast welke begint bij effect op efficiency en oploopt tot effect op naleving van wetgeving of maatschappelijke risico’s. Hoewel de scenario’s zijn uitgewerkt overeenkomstig het model van de Regietafel zijn ze niet voldoende. Dit is met name gelegen in het feit dat een gedeelte van de voorstellen geen bezuinigingen inhouden, maar simpelweg een verlegging van de kosten naar de deelnemers. Ook is niet zeker dat de lumpsum bijdragen van alle deelnemers zullen worden verlaagd met voorgestelde bedragen c.q. percentages. Dit omdat er tussen de deelnemers verschil is in de omvang van afname van taken.

Dit is niet verder uitgewerkt. De maatregelen die in aanmerking komen voor bezuinigingen zijn: 1, 2, 4, 7, 8 en 9. In de bijlage ‘Keuzes bezuinigingsscenario's met toelichting’ zijn deze nader toegelicht. Ook is daarbij aangegeven waarom niet voor de andere onderdelen wordt gekozen. De Regietafel heeft aan de gemeenschappelijke regelingen verzocht met de Kadernota’s 2026 de bezuinigingsscenario’s te presenteren. De OD NHN heeft dat niet gedaan. Bij de behandeling van de Kadernota 2026 is door uw raad aan het Dagelijks Bestuur van de OD NHN een opdracht gegeven bij de Concept-begroting 2026 de bezuinigingsscenario’s uit te werken en te presenteren. Ook aan deze Jaarstukken 2024 en Concept-begroting 2026 Omgevingsdienst Noord-Holland Noord 5

opdracht is niet geheel voldaan. Immers de voorstellen die worden gepresenteerd zijn onvoldoende uitgewerkt en/of betekenen verlegging van kosten naar de deelnemers. Argumenten Nu de OD NHN zich niet geheel heeft gehouden aan de opdracht wordt voorgesteld te besluiten de OD NHN opdracht te geven tot een verlaging van gemeentelijke bijdragen met 5%. Hierbij dienen de maatregelen 3, 5, 6, 10 en 11 buiten beschouwing te blijven omdat deze onaanvaardbare gevolgen kunnen hebben. Kanttekeningen en alternatieven Over de Concept-begroting 2026 en de bezuinigingsscenario’s zijn de volgende alternatieven overwogen: -Geen zienswijze af te geven over de Concept-begroting 2026 Dit zou inhouden dat wordt ingestemd met de toegepaste indexatie en herziening verdeling asbestsloopmeldingen en geen bezuiniging wordt doorgevoerd. Nu het Dagelijks Bestuur heeft besloten om de in de Kadernota 2026 opgenomen verhogingen voor gemeentelijke basis- en plustaken niet op te nemen in de Concept-begroting 2026 zou beargumenteerd kunnen worden dat hiermee een (virtuele) bezuiniging wordt gerealiseerd van 5,76%. De OD NHN beargumenteerd in de aanbiedingsbrief bij de stukken zelf dat dit ruim 18% zou zijn en gebruikt daarbij ook uitwerkingen van niet gehonoreerde p.m. posten uit de Kadernota 2026.

In diverse zienwijzen op de Kadernota 2026, waaronder die van uw raad, is gevraagd om de verhogingen nader te onderbouwen. Door de keuze van het Dagelijks Bestuur om deze niet op te nemen kunnen nut, noodzaak, risico’s en omvang van de benodigde middelen niet worden beoordeeld. Dit geeft onvoldoende inzichten om het niet opnemen van de genoemde verhogingen als bezuiniging te zien. -Toepassen gedeelte van maatregelen uit bezuinigingsscenario’s Dit zou inhouden dat wordt ingestemd met de toegepaste indexatie en herziening verdeling asbestsloopmeldingen en het Algemeen Bestuur wordt opgedragen een verlaging door te voeren op de lumpsumbijdragen van de gemeentelijke deelnemers en daarbij in de uitwerking van deze verlaging de in de bezuinigingsscenario’s genoemde maatregelen 1, 2, 4, 7, 8 en 9 toe te passen. Genoemde maatregelen zijn in de meeste gevallen direct uitvoerbaar en hebben een laag en/of een aanvaardbaar risico. De hiermee te realiseren bezuiniging zou op circa 1,91% uitkomen. Gelet op het voortraject waarbij via de Regietafel en in meerdere zienswijzen is gevraagd om bezuinigingsscenario’s van 3% en 5% uit te werken, wordt dit als een alternatief gezien dat onvoldoende is. Financiële aspecten Wanneer de begroting van de OD NHN wordt vastgesteld zoals voorgesteld wordt de jaarlijkse bijdrage voor Alkmaar € 2.042.000,-.

Dit is op basis van de eerdere kadernota 2026 van OD NHN verwerkt reeds in de gemeentelijke kadernota 2026. Het zoals voorgesteld opdragen tot verlagen van de gemeentelijke lumpsum bijdragen met 5% is afhankelijk van besluitvorming van het Algemeen Bestuur en om deze reden niet opgenomen in bovenstaande bijdrage. De eventuele financiële mutaties van de bijdrage worden na besluitvorming van de het Algemeen Bestuur van de OD NHN definitief verwerkt in de gemeentebegroting 2026.

Jaarstukken 2024 en Concept-begroting 2026 Omgevingsdienst Noord-Holland Noord 6

Vervolg en communicatie Tot 25 juni 2025 kunnen zienswijzen bij het Algemeen Bestuur van de OD NHN worden ingediend. Na kennisname van de ingediende zienswijzen, staan de jaarstukken en begroting ter vaststelling geagendeerd voor de vergadering van het Algemeen Bestuur van de OD NHN op 9 juli 2025. Bijlagen 1. Begeleidende brief OD NHN jaarstukken 2024 en concept-begroting 2026 2.

Jaarstukken 2024 OD NHN

3.

Concept-begroting 2026 OD NHN

4.

Dashboard jaarrekening 2024 OD NHN

5.

Voorstel AB over Resultaatbestemming 2024 OD NHN

6.

Accountantsverslag 2024 OD NHN

7.

Controleverklaring 2024 OD NHN

8.

Bijlage Concept-begroting 2026 OD NHN Bezuinigingsscenario’s

9.

Bijlage Concept-begroting 2026 OD NHN Actualisering bedrijfsvoeringskosten

10. Keuzes met toelichting op bezuinigingsscenario’s 11. Zienswijzebrief aan Dagelijks Bestuur OD NHN

Burgemeester en wethouders van Alkmaar, mw. drs. A.M.C.G. Schouten, burgemeester

dhr. R.M. Reus MPM, gemeentesecretaris

Collegevergadering: 20 mei 2025

Jaarstukken 2024 en Concept-begroting 2026 Omgevingsdienst Noord-Holland Noord 7

RAADSBESLUIT Nr. De raad van de gemeente Alkmaar; Gelet op Het besluit van burgemeester en wethouders van 20 mei 2025 Het advies van de commissie Gezamenlijk 3 juni 2025 Het bepaalde in de Wet gemeenschappelijke regelingen.

Besluit 1. De volgende zienswijze af te geven op de bestemming van het rekeningresultaat 2024 van de Omgevingsdienst Noord-Holland Noord: a. Een positieve zienswijze af te geven op de resultaatbestemming 2024, onder voorwaarde dat met professionele begeleiding wordt ingezet op efficiency en samenwerking en gericht op het vinden van (gedeeltelijke) structurele dekking voor uitvoering van het Plan van aanpak Robuustheid; 2.

De volgende zienswijze af te geven op de Concept-begroting 2026 van de Omgevingsdienst Noord-Holland Noord: a. In te stemmen met de voorgestelde indexatie en herziening verdeling asbestsloopmeldingen; b. Niet in te stemmen met de voorgestelde bezuinigingsscenario’s; c. Het Algemeen Bestuur van de Omgevingsdienst Noord-Holland Noord op te dragen een verlaging van 5% door te voeren op de lumpsumbijdragen van de gemeentelijke deelnemers en daarbij in de uitwerking van deze verlaging de in de bezuinigingsscenario’s genoemde maatregelen 3, 5, 6, 10 en 11 buiten beschouwing te laten;

3.

Het college opdracht te geven om bovenstaande kenbaar te maken aan het dagelijks bestuur van Omgevingsdienst Noord-Holland Noord met bijgaande brief.

De raad van Alkmaar, 26 juni 2025 mw. drs. A.M.C.G. Schouten, burgemeester

mw. mr. V.H. Hornstra, griffier Jaarstukken 2024 en Concept-begroting 2026 Omgevingsdienst Noord-Holland Noord 8