GT Raadsvoorstel Integraal huisvestingsplan 2021-2025 Alkmaar 3e fase

Raadsvoorstel

Raadsvergadering : 23-09-2021

Agendapunt :

Commissie : Sociaal

Portefeuillehouder : mw. E.C. Konijn-Vermaas

Onderwerp : Integraal Huisvestingsplan 2021-2025 Alkmaar, 3e fase

Voorgesteld besluit

1. Het Integraal huisvestingsplan 2021-2025 Alkmaar, 3e fase inhoudelijk vast te stellen; 2. De financiële consequenties die voortvloeien uit het Integraal huisvestingsplan, 3e fase op te nemen in de meerjaren investeringsbegroting 2022 – 2036 (MIP).

Aanleiding en context De gemeente is vanuit de Wet primair onderwijs(Wpo) en de Wet op de expertisecentra (WEC) verantwoordelijk om te zorgen voor voldoende en adequate onderwijshuisvesting ter ondersteuning van het onderwijs. Samen met de schoolbesturen primair- en speciaal onderwijs is een Integraal huisvestingsplan onderwijsvoorzieningen (verder: IHP) 2021-2025, 3e fase opgesteld om inzicht te krijgen in de huidige kwaliteit en kwantiteit van de scholen die nog geen ingreep hebben gekregen in de IHP fases 1 (2013-2016) en 2 (2017-2020).

Argumenten De scope van dit IHP betreft alle schoolgebouwen voor het Primair onderwijs (verder PO) en het Speciaal (basis) onderwijs (verder: SO/SBO). In het IHP is verder aansluiting gezocht met het coalitieakkoord 2018-2022 en de daarin opgenomen onderdelen die een raakvlak hebben met onderwijs(-huisvesting) zoals jeugd, onderwijs en duurzaamheid. Verder is rekening gehouden met de leerlingenprognose 2020 en de wettelijke uitgangspunten zoals opgenomen in de Verordening voorzieningen huisvesting onderwijs (verder: VVHO).

Gemeente en schoolbesturen zetten zich ook gezamenlijk in voor inclusiever onderwijs. Daarbij wordt ieder kind thuis nabij passend onderwijs geboden. Dit kan binnen het reguliere onderwijs, maar ook blijft daarin de noodzaak voor specialistische onderwijsvoorzieningen bestaan. De speciaal (basis) onderwijsscholen in de gemeente zijn gehuisvest in gebouwen die ruim 40 jaar oud zijn. Deze

2

gebouwen zijn niet duurzaam en dragen in mindere mate bij aan de ontwikkeling van de kinderen. Ingrepen zijn nodig om voor alle leerlingen duurzame, gezonde en inspirerende onderwijsvoorzieningen te realiseren.

Integraal huisvestingplan, 3 fase – Toekomstbestendige onderwijshuisvesting in de gemeente Alkmaar De analyse van de schoolgebouwen in fase 3 heeft geresulteerd in een aantal opgaven (hoofdstuk 4 van het IHP) dat dient te worden opgelost binnen de scope van dit IHP (0-5 jaar). Daarnaast is in het IHP alvast een doorkijk gegeven naar de opgaven die zijn te verwachten voor de daarop volgende jaren (5-15 jaar) in verband met o.a. woningbouwontwikkelingen Alkmaar Kanaal én van de schoolgebouwen die om een verbetering van het binnenklimaat vragen. De financiële vertaling van de gewenste investeringen voor de Fase 0 tot 5 jaar gaven geen stabiel investeringsbeeld, zodat er in twee jaar grote investeringspieken ontstaan. Dit vindt het college niet wenselijk. Door te schuiven met een aantal van de onderwijshuisvestingsopgaven in de Tijd is een stabieler investeringsniveau gerealiseerd, die verantwoord via de Meerjaren investeringsbegroting (MIP) aan uw raad kan worden voorgelegd. Dit leidt tot het volgende totaaloverzicht van de opgaven Fase 0 tot 5 jaar (zie tabel 1).

voorstel Wijk Fase 0-5 jaar (2022-2026) uitvoeringsjaar gemeente

Rudolf Steiner Vernieuwbouw 2024 2025

Daalmeer/ Liereland (Ver)nieuwbouw 2025 2026 Koedijk

t Baeken 2 (Ver)nieuwbouw 2025 2025

Bepalen scenario's Wergroep Viaanse Molen 2021 2023 De Mare 0-5 jaar

Locatie Viaanse Molen Nieuwbouw 2025 2028

Locatie De Mare (Ver)nieuwbouw 2024 2026 De Mare

Bepalen scenario Werkgroep Oudorp 2021 2021 Oudorp 0-5 jaar

Oudorp Locatie Oudorp (Ver)nieuwbouw 2023 2028

Huiswaard

Werkgroep Monumenten Afspraken bijdrage Zuid/Centrum 2021 2021 en beeldbepalende gemeente gebouwen

West

Tijdelijke oplossing Overdie Matthiasschool 2022 Programma 2022 ruimtetekort

Sint Michael Revitalisatie 2023 2022

Schermer/ W.J. Driessenschool Revitalisatie 2023 2022 Graft-De Rijp

Werkgroep inclusiever Bepalen scenario 0- 2021 2021 onderwijs 5 jaar obv Speciaal integrale visie (basis) Realisatie van 1/3 van de onderwijs 2023 2023 opgave (o.a. De Spinaker SO)

3

Beoogd effect / wat willen we bereiken Met de 3e fase integraal huisvestingsplan geven de schoolbesturen gezamenlijk met de gemeente beleidsmatig, kwalitatief/kwantitatief en financieel richting aan de toekomstige huisvesting van het onderwijs.

1. Alkmaarse Onderwijs Agenda - Thema 5 ‘Gebouwen voor de toekomst’ De visie op onderwijshuisvesting is opgenomen in de Alkmaarse onderwijsagenda (vastgesteld november 2020). Hierin zijn samen met de schoolbesturen de nieuwe speerpunten voor de periode 2020-2024 geformuleerd. Voor de komende jaren is deze visie de basis voor de gesprekken tussen de gemeente en de schoolbesturen op het gebied van onderwijshuisvesting. In het beleidsmatige deel in het IHP zijn daarom nadere afspraken gemaakt op de onderwerpen duurzaamheid, renovatie en brede voorzieningen (hoofdstuk 2 IHP en bijlage 1). 2. Kwalitatief zijn de schoolgebouwen in dit IHP beoordeeld op: • Technische staat; • Functionele staat; • Binnenklimaat. 3. Kwantitatief zijn de schoolgebouwen in dit IHP beoordeeld op: de normatieve ruimtebehoefte in het jaar 2035 met als basis de Leerlingenprognoses basis onderwijs 2020 (bijlage 4 - vastgesteld door het college van B&W op 8 september 2020) 4. Financieel kader De gemeente is wettelijk verantwoordelijk voor het bekostigen van nieuwbouw en uitbreiding van schoolgebouwen. De investeringen die voortvloeien uit de opgave 3e fase zijn berekend voor de projecten die zijn opgenomen in de periode van 0 - 5 jaar. Alle bedragen zijn inclusief btw en gebaseerd op prijspeil 2020. De bedragen zijn niet geïndexeerd naar 2021.

In het IHP is gerekend met reële investeringsbedragen, die afwijken van de normbedragen zoals geadviseerd door de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (verder: VNG). De huidige normvergoeding voor een reguliere basisschool van 200 leerlingen bedraagt € 2.607, - per m² BVO1. Het verschil tussen de normvergoeding en de actuele investeringskosten is te wijten aan forse prijsstijgingen in de bouw, die met de indexeringen vanuit de VNG niet worden vereffend. • Uitgaande van de beschreven visie ten aanzien van duurzaamheid en binnenklimaat is vanwege de huidige marktwerking in het IHP rekening gehouden met een realistische investering van € 2.950 per m² bruto vloer oppervlakte (BVO). Nieuwbouw en uitbreiding van schoolgebouwen wordt daarmee bijna energie neutraal (BENG) en wettelijk verplicht met ingang van 1-1-2021, met label frisse scholen B en aardgasvrij2 uitgevoerd. • Voor tijdelijke huisvesting is uitgegaan van een investering van € 3003 per m² BVO/jaar uitgaande van de normatieve ruimtebehoefte op het moment van uitvoering en het realiseren van noodlokalen • Voor de sloopkosten is rekening gehouden met € 50³ per te slopen m². • De invulling van renovatie is afhankelijk van de context en is daarom maatwerk. In het IHP maken we onderscheid tussen twee typen renovatie: 1. Revitalisering met een levensduurverlenging van 25 jaar, bijdrage gemeente maximaal 30% van nieuwbouw; 2.

Vernieuwbouw met een levensduurverlenging van 40 jaar, bijdrage gemeente maximaal 100% van nieuwbouw.

1 inclusief 40% verhoging normvergoeding, 6,63% indexatie 2018-2019, 6,08% indexatie 2019-2020 en 6,38% indexactie 2020- 2021(advies VNG). Daarnaast is er een eenmalige toeslag van +9,6% opgenomen om in te spelen op BENG (2021). 2 Het doel van het Klimaatakkoord is een vermindering van broeikasgassen met 49% in 2030 en met 95-100% in 2050. 3 Gebaseerd op benchmark.

4

• Alleen bij nieuwbouw dragen de schoolbesturen op de bijdrage van de gemeente aanvullend € 100 tot € 150 per m² BVO bij aan het behalen van verdere duurzaamheidsambities (energieneutraal (ENG) of 0-op-meter) en/of het verlagen van hun exploitatiekosten.

Maatschappelijk draagvlak en participatie

Bij het opstellen van het IHP 3e fase zijn gemeente en schoolbesturen ondersteund door een extern bureau. Daarmee is ruimte gegeven om vanuit verschillende belangen de dialoog te kunnen voeren. De intentie hierbij is om gezamenlijk te zorgen voor voldoende, adequate en toekomstbestendige onderwijshuisvesting. Daarnaast hebben gemeente en schoolbesturen dit bureau ingezet als kennis- expert om in dit IHP de landelijke trends, de actualiteiten en de ontwikkelingen op het gebied van onderwijs en onderwijshuisvesting te verankeren. Samen met gemeente en de schoolbesturen zijn de volgende stappen doorlopen: 1: Verdieping op de onderwerpen duurzaamheid, renovatie en brede voorzieningen (hoofdstuk 2); 2: Inventarisatie (nulmeting) gebouwen op kwaliteit, vraag en aanbod en financiën (hoofdstuk 3); 3: Formuleren van scenario’s, oplossingsrichtingen en financiële consequenties (hoofdstuk 4 en 5) 4: Resultaat: Integraal Huisvestingsplan, 3e fase.

Participatie schoolbesturen - Bestuurlijk overleg lokaal onderwijs (BOLO) In het bestuurlijke overleg tussen gemeente en schoolbesturen (BOLO) op 17 februari 2021 hebben de schoolbesturen unaniem ingestemd met de inhoud van het IHP 3e fase en de voorstellen die daarin zijn opgenomen voor het primair en speciaal (basis) onderwijs. In het overleg gaven de schoolbesturen aan zeer tevreden te zijn over het gezamenlijk doorlopen proces en de wijze waarop hun inbreng in de verdieping van de visie en het IHP is verwerkt. Het college van B&W heeft opgemerkt inhoudelijk te kunnen instemmen met het voorgelegd IHP 3e fase, maar plaatste wel een kanttekening bij het feit dat het investeringsniveau in de eerste vijf jaar geen stabiel beeld vertoont. Daarom is aan de schoolbesturen een tegenvoorstel neergelegd, waarin er voor een aantal van de gewenste investeringen aan de factor Tijd is gedraaid. Daarmee ontstaat een stabieler investeringsniveau.

Participatie raad - Raadsbrede bijeenkomst, 28 april 2021 Tijdens een digitale bijeenkomst in april is uw raad aan de hand van infographics en filmmateriaal geïnformeerd over het proces dat samen met de schoolbesturen/scholen is doorlopen en heeft geleid tot de voorstellen zoals opgenomen in het IHP 3e fase.

Overige relevante informatie / financiële en juridische risico’s Alle verzamelde gegevens (hoofdstuk 3 IHP) van de schoolgebouwen zijn verwerkt in de ‘factsheets’ (bijlagen 2 en 3 IHP).

Met de informatie uit de factsheets als basis is geclusterd per wijk voor de scholen een knelpuntenanalyse gemaakt in de vorm van een ‘kansenkaart’ (bijlage 5 IHP). Ieder schoolgebouw is in deze kansenkaart beoordeeld op kwaliteit (technisch, functioneel en binnenklimaat), financiën (onderhoud en energie) en vraag en aanbod (jaar 2035). In deze kansenkaarten wordt de noodzaak tot ingrijpen voor de schoollocaties duidelijk en is inzichtelijk gemaakt welke schoolgebouwen om een huisvestingsscenario vragen.

5

Financiële aspecten / wat mag het kosten Op basis van in het IHP opgenomen uitgangspunten (hoofdstuk 5 IHP) is ook de benodigde investering4 voor het primair onderwijs en het speciaal onderwijs in het IHP 3e fase inzichtelijk gemaakt. In tabel 2 is op basis van de gewenste scenario’s in het IHP en de daarin voorgestelde investering voor de komende 5 jaar het financiële voorstel inzichtelijk gemaakt.

Tabel 2 In het onderstaande investeringsoverzicht is geen rekening gehouden met situationele kosten5

Investeringskosten IHP 3e fase Financiele uitgangspunten bedragen prijspeil 2020 en incl. btw

bijdrage gemeente nieuwbouw (BENG) € 2.950 /m²bvo vernieuwbouw (BENG) € 2.950 /m²bvo revitalisatie € 885 /m²bvo tijdelijke huisvesting € 300 /m²bvo sloopkosten € 50 /m²bvo

bijdrage schoolbesturen (ver)nieuwbouw € 125 /m2 bvo

Investering Investering Wijk School Scenario Uitgangspunten realisatie gemeente schoolbestuur

PRIMAIR ONDERWIJS

Daalmeer/ Rudolf ruimtebehoefte o.b.v. 196 leerlingen: 1.186 vernieuwbouw € 3.500.000 € 150.000 Koedijk Steinerschool m² bvo

tijdelijke huisvesting € 360.000 t hv voor 200 leerlingen: 1.206 m² bvo

Liereland (i.c.m. Ruimtebehoefte o.b.v 262 leerlingen: 1.518 (ver)nieuwbouw € 4.480.000 € 190.000 Cilinder) m² bvo t hv voor leerlingen Liereland: 170 tijdelijke huisvesting € 320.000 leerlingen, 1.055 m² bvo enkel noodzakelijk bij nieuwbouw, sloop sloopkosten € 70.000 van 1.409 m2 bvo t Baeken 2 Ruimtebehoefte o.b.v 120 leerlingen: 604 (ver)nieuwbouw € 1.780.000 € 80.000 (dislocatie) m² bvo (geen vaste voet) t. hv voor 't Baeken 2: 120 leerlingen, 604 tijdelijke huisvesting € 180.000 m² bvo enkel noodzakelijk bij nieuwbouw. Sloop sloopkosten € 60.000 van 1.248 m² bvo De Mare nieuwbouw Locatie van ca. 200 leerlingen, 1.206 m² n.t.b. € 3.560.000 € 150.000 Viaanse M olen bvo Locatie van ca. 200 leerlingen, 1.206 m² n.t.b. (ver)nieuwbouw € 3.560.000 € 150.000 bvo

tijdelijke huisvesting € 360.000 t hv voor 200 leerlingen: 1.206 m² bvo

enkel noodzakelijk bij nieuwbouw. Sloop sloopkosten € 60.000 van 1.206 m² bvo Oudorp uitgaan van locatie van ca. 200 n.t.b. (ver)nieuwbouw € 3.560.000 € 150.000 leerlingen, 1.206 m² bvo

tijdelijke huisvesting € 360.000 t hv voor 200 leerlingen: 1.206 m² bvo

enkel noodzakelijk bij nieuwbouw. Sloop sloopkosten € 60.000 van 1.206 m² bvo Overdie Matthiasschool tijdelijke huisvesting € 80.000 66 m² bvo gedurende 4 jaar

Schermer/Graft-De Rijp Sint Michael revitalisatie € 580.000 n.t.b. revitalisatie van 661 m² bvo

tijdelijke huisvesting € 100.000 t hv voor 24 leerlingen: 320 m² bvo

W.J.Driessenschoolrevitalisatie € 470.000 n.t.b. revitalisatie van 529 m² bvo

tijdelijke huisvesting € 120.000 t hv voor 38 leerlingen: 390 m² bvo

TOTAAL PO € 23.620.000 € 870.000

4 Wanneer geen concreet project is benoemd, wordt als uitgangspunt voor de benodigde investering voor het IHP fase 3 uitgegaan van een school van ca. 200 leerlingen. Dit aantal betreft een indicatie om het effect op de gemeentelijke begroting inzichtelijk te kunnen maken. De werkelijke grootte van de school dient in relatie tot de geldende en vastgestelde prognoses te worden bepaald. 5 Situationele kosten zijn: het afboeken van boekwaarde, grondkosten en aanpassen infrastructuur/openbare ruimte, locatie gebonden kosten, verhuiskosten, kosten voor realiseren brede voorzieningen (zoals kinderopvang en gymlokalen), kosten en baten bij het eventueel afstoten van locaties en gebouwen, gemeentelijke plan- en apparaatskosten.

6

Voorgestelde investeringen ten behoeve van uitvoering van de voorstellen IHP De investeringen om tot uitvoering te komen van de gewenste voorstellen in het IHP zijn in onderstaand overzicht (tabel 3) inzichtelijk gemaakt. • In het bovenste deel is de investeringsbehoefte weergegeven zoals is opgenomen in het IHP. • In het onderste deel zijn de investeringsbedragen opgenomen die door de aangepaste uitvoeringsjaren (factor Tijd) een stabieler investeringsniveau vertonen. Deze laatste investeringsvoorstellen zijn verwerkt in het meerjaren investeringsprogramma 2022-2036 (MIP).

Tabel 3 Totaaloverzicht investeringen IHP Fase 1, 2 en fase 3 2022 2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 Totaal Investeringsvoorstel IHP 3e fase schoolbesturen 80.000 11.760.000 7.840.000 10.450.000 30.130.000 Investeringen IHP fase 1 en 2 5.000.000 1.500.000 6.500.000 13.000.000 Totale investering 5.080.000 13.260.000 14.340.000 10.450.000 43.130.000

Aangepast investeringsvoorstel IHP 3e fase gemeente 1.580.000 2.000.000 2.480.000 4.280.000 5.330.000 5.230.000 2.520.000 4.000.000 27.420.000 Uitwerking motie raad - Groene gezonde schoolpleinen 125.000 125.000 125.000 125.000 125.000 125.000 125.000 125.000 1.000.000 Investeringen IHP fase 1 en 2 4.720.000 4.500.000 4.000.000 1.500.000 14.720.000 Totale investering 6.425.000 6.625.000 6.605.000 5.905.000 5.455.000 5.355.000 2.645.000 4.125.000 43.140.000

De investeringen die eventueel noodzakelijk zijn voor het bekostigen van de tijdelijke huisvesting en de sloopkosten zijn uit de benodigde investeringen gefilterd (totaal € 2.710.000). Deze investering hebben geen bepaalde zekerheid en de schoolbesturen vragen, wanneer dit van toepassing en noodzakelijk is, aan via het jaarlijkse Programma (VVHO). De bekostiging van die voorzieningen wordt gedekt uit het daarvoor jaarlijks beschikbaar gestelde budget in de begroting. Om tot uitwerking te komen van de door uw raad aangenomen motie – Groene en gezonde schoolpleinen (november 2020) is meerjarig een bedrag van € 125.000 per jaar opgenomen.

In het geval dat schoolgebouwen, bijvoorbeeld bij Scholen onder één dak (verder: SOED), in juridisch eigendom zijn of blijven van de gemeente, kan de situatie zich voordoen dat dit schoolcomplex door de Vastgoed BV wordt gebouwd.

Vervolg en communicatie In het IHP zijn onder hoofdstuk 6 aanbevelingen opgenomen. Deze zijn onderverdeeld in vier categorieën: 1. het proces 2. de uitvoering van de visie uitgangspunten 3. de realisatie van projecten in het IHP 4. de organisatie. Na de vaststelling van het IHP 3e fase en het meerjaren investeringsplan (MIP) in oktober 2021, worden de aanbevelingen en opgaven samen met de schoolbesturen uitgewerkt in een

7

Uitvoeringsplan IHP. Daarin worden de opgaven, de middelen, een planning en een communicatieplan opgenomen. Op die wijze wordt het IHP 3e fase een dynamisch proces. In dat proces monitoren gemeente en schoolbesturen jaarlijks de uitgangspunten in relatie tot de opgave en de leerlingenprognoses en de middelen die daarvoor nodig zijn volgens de plan, do, check en act-methodiek.

Bijlagen

- Rapport Integraal huisvestingsplan Alkmaar – 3e fase d.d. 24 juni 2021; - Bijlagenboek Integraal huisvestingsplan Alkmaar 3e fase d.d. 17 februari 2021: Bijlage 1 - Verdieping op onderwijshuisvesting, Bijlage 2 - Toelichting op de factsheets, Bijlage 3 - Factsheets schoolgebouwen, Bijlage 4 - Leerlingenprognoses en Bijlage 5 - Kansenkaarten.

Burgemeester en wethouders van Alkmaar,

mw. A.M.C.G. Schouten, burgemeester

W. van Twuijver, secretaris

Collegevergadering: 29-06-2021;

8

Raadsbesluit Nr.

De raad van de gemeente Alkmaar;

Gelet op het voorstel van burgemeester en wethouders, d.d. 29-06-2021;

Gelet op het advies van de commissie : Sociaal, d.d. 09-09-2021;

Gelet op het bepaalde in de Wet Primair Onderwijs en de Wet op het Expertise Centra;

Besluit

1. Het Integraal huisvestingsplan 2021-2025 Alkmaar, 3e fase vast te stellen; 2. De financiële consequenties die voortvloeien uit het Integraal huisvestingsplan, 3e fase op te nemen in de meerjaren investeringsbegroting (MIP).

Alkmaar, 23-09-2021;

De raad voornoemd,

mw. drs. A.M.C.G. Schouten, voorzitter

mw. mr. V.H. Hornstra, griffier