Groenbeleidsplan Alkmaar 2017 - 2027

Groenbeleidsplan Alkmaar

2017 - 2027 De kracht van groen

Inhoudsopgave Inhoudsopgave

Voorwoord 04

1. Inleiding 06 1.1 Waarom nieuw groenbeleid 07 1.2 Doel van dit plan 07 1.3 Inbreng vanuit de Alkmaarse samenleving 07

2. Visie en ambities Wát vinden we belangrijk 08 2.1 Visie 09 2.2 Groene Top 10 bewoners 09 2.3 Ambities per thema 09 Identiteit 10 Gezondheid 12 Biodiversiteit 14 Klimaatbestendige stad 16

3. Groen in alkmaar Wáar laten we dit zien 18 3.1 Hoofdgroenstructuur 19 Parken en recreatiegebieden 20 Ecologische hoofdstructuur 22 Hoofd boomstructuur 24 Groene aders 26 3.2 Groen in wijken en dorpen 28 Binnenstad en centrumgebieden 30 Woonwijken 30 Bedrijven- en kantorenterreinen 30 Amateurtuinen, sportcomplexen en begraafplaatsen 31 3.3 Bomen 32 3.4 Landschap 34

4. Samen aan zet Hóe doen we dat 36 4.1 Gemeentelijke taken 37 Inrichting en beheer 37 Ruimtelijke ordening 37 Regionale samenwerking 37 4.2 Participatie en betrokkenheid 38 Interactieve pdf 4.3 Communicatie en voorlichting 39

Dit is een interactieve pdf. Daarmee kan snel worden 5. Financieel overzicht 40 genavigeerd. Een klik op de knop naar index komt uit 6. Actielijst 42 bij deze overzichtspagina van de onderdelen van het groenbeleidsplan. Een klik op één van de titels Bijlagen 44 op deze pagina leidt naar het betreffende onderdeel.

De kracht van groen 3

Voorwoord Voorwoord

Beste lezer,

De groene ruimte in Alkmaar is van de eigen groene (leef)omgeving. Dit stimuleren onschatbare waarde. Het is deel van we door open te staan voor groene initiatieven de identiteit van de plek waar we uit de samenleving en deze waar mogelijk te wonen en werken. Alkmaar is naast een ondersteunen. Bij het opstellen van dit Groen- beleidsplan bevestigde u uw betrokkenheid. bruisende stad, ook een gemeente die Deze succesvolle samenwerkingen wil ik de rijk is aan groen in wijken en buurten, komende jaren graag intensiveren en verder grote parken, fraaie polderlandschappen uitbouwen. en gebieden met natuur. Al dit groen heeft veel te bieden en Ik nodig u uit om Alkmaar samen nog mooier hoort bij Alkmaar. Hier moeten we en aantrekkelijker groen te maken. zuinig op zijn.

Met vriendelijke groet, Dit Groenbeleidsplan geeft een nieuwe impuls, met heldere en realistische kaders voor behoud Anjo van de Ven en ontwikkeling van groen in Alkmaar. Met Wethouder Groen onze groene ambities leggen we de lat hoog. Hiervoor zijn in dit plan vier groene thema’s benoemd die samen het fundament voor een stevig beleid vormen. De nabijheid van groen dat goed bereikbaar, toegankelijk en beleefbaar is, is belangrijk voor onze inwoners. Groen is gezond, zorgt voor veel recreatieve en ecologi- sche mogelijkheden en geeft verbinding. Groen draagt bovendien bij aan een klimaatbesten- dige gemeente. Juist de veelheid aan functies die het kan vervullen maakt de aanwezigheid van groen van grote waarde. Daarom houden wij wat groen is ook groen en waar groen moet verdwijnen compenseren we dit.

Groen is een gezamenlijke verantwoordelijk- heid. Bij de uitvoering werken we al nauw samen met Stadswerk 072 NV, de recreatie- schappen, het hoogheemraadschap en andere overheden. Maar ook de betrokkenheid van inwoners, organisaties en ondernemers is van groot belang. Zij kunnen positief bijdragen aan

De kracht van groen 5

1 Inleiding 1

1.1 Waarom nieuw groenbeleid Inleiding gemeentelijk groenbeheer. Dit plan is daartoe De gemeente Alkmaar wil met dit nieuwe ook afgestemd met Stadswerk072 NV. Tevens Groenbeleidsplan inspelen op actuele trends en wil de gemeente met dit nieuwe groenbeleid behoeften in de samenleving, zoals bewoners- initiatieven vanuit de samenleving stimuleren. participatie, duurzaamheid en de aandacht voor In dit plan is een actielijst opgenomen voor de de klimaatbestendige stad, en tevens op het komende vijf jaar. vigerende rijks- en provinciale beleid. Ook het samengaan van de voormalige gemeenten Alk- 1.3 Inbreng vanuit de Alkmaarse maar, Graft-De Rijp en Schermer tot de nieuwe samenleving gemeente Alkmaar is een belangrijke aanlei- Vanuit de Alkmaarse samenleving zijn bewo- ding. Het voormalige Groenbeleidsplan Alkmaar ners, ondernemers en diverse relevante orga- was aan het einde van haar geldingsperiode, nisaties, zoals de stichting ANIMO (Alkmaarse ook dat is reden om het beleid in zijn geheel te natuur- en milieuverenigingen), LTO Noord en actualiseren. de Federatie Amateurtuinders Verenigingen Alkmaar, betrokken bij het opstellen van dit 1.2 Doel van dit plan plan.

Men heeft inbreng geleverd tijdens het Dit plan beschrijft de visie en ambitie van de publieksevenement ‘Groen in Alkmaar’ (sep- gemeente op het (openbare) groen in de ge- tember 2015), een bewonersavond over het meente Alkmaar, voor de periode 2016-2026. nieuwe groenbeleid (februari 2016) en via een vragenlijst op de gemeentelijke website en De nadruk ligt hierbij op het gemeentelijke facebook (maart 2016). Genoemde organisaties groen; de parken, het groen in de wijken en hebben meegedacht in de conceptfase van het dorpen en de bomen. Daarnaast erkennen en plan. Ook de monitor ‘Waardering openbare benoemen we in dit plan ook de waarde voor ruimte’, een regelmatig vanuit Stadswerk072 Alkmaar van groen dat bij anderen in eigendom gehouden enquête onder inwoners van Alk- en beheer is. Zoals groen in beheer bij andere maar, leverde waardevolle informatie. Voor het overheden of woningbouwcorporaties, recre- aspect landschap is ook de inbreng gebruikt uit atiegebieden, particuliere tuinen, het groene de Alkmaarse Erfgoedconferentie (16 december agrarische landschap en de natuurgebieden. 2015). Uit de inbreng is een duidelijke Groene Het beleid betreft dat groen waar de gemeente Top 10 met prioriteiten naar voren gekomen, invloed op kan uitoefenen.

In de rol van eige- die medebepalend is geweest bij de keuze van naar, aanjager of door inzet van publiekrechte- ambities en acties in dit plan. lijke instrumenten (zoals bestemmingsplannen en omgevingsvergunningen).

De gemeente wil met dit Groenbeleidsplan het belang van groen onderstrepen. Groen is essentieel voor de leefkwaliteit in Alkmaar. Het Groenbeleidsplan is kader stellend. Het geeft richting aan groenbewust handelen bij ruimte- lijke ontwikkelingen en is uitgangspunt voor het

De kracht van groen 7

2 Visie en ambities 2 2.1 Visie 3. Groen dat moet verdwijnen wordt Visie en ambities Groen in Alkmaar is essentieel voor een duur- gecompenseerd. zame, gezonde en prettige omgeving. De 4. Behouden van de (beheer-)kwaliteit van diversiteit aan groen in het stedelijk gebied, het groen. de dorpen en het omliggende landschap vormt 5. Vergroten groenbewustzijn en participatie een waardevol geheel. Het groen in Alkmaar vanuit de samenleving. draagt positief bij aan een goede leefkwaliteit. Groen draagt bij aan: 2.2 Groene Top 10 bewoners 1. De identiteit van de leefomgeving. Uit de inbreng voor dit beleidsplan door in- 2. Bevorderen van de gezondheid van mens woners, bedrijven en organisaties, komt een en milieu. duidelijke Top 10 van groene prioriteiten (zie 3. Behoud en versterken van biodiversiteit. ook bijlage 1). Deze geeft het belang aan dat 4. Realiseren van een klimaatbestendige mensen hechten aan groen en de invulling die gemeente. zij hiervan graag zien. Deze prioriteiten zijn mee genomen en zichtbaar in de keuze van Alkmaar is daarom zuinig op haar groen. Be- onze ambities en acties. langrijk voor inwoners is de nabijheid van groen dat goed bereikbaar, toegankelijk en beleefbaar is. Wat groen is houden we graag groen en daar TOP 10 waar nodig zoeken we naar kansen voor extra Groene prioriteiten bewoners vergroening. Waar groen moet verdwijnen compenseren we dit. 1.

Natuurlijk groen Groenvoorzieningen dienen van goede kwaliteit 2. Bomen te zijn en we beheren die zorgvuldig (schoon, 3. Meer groen en minder verharding heel, veilig) en duurzaam. Bij inrichting en 4. Groene wandel- en fietsroutes beheer blijven we inspelen op nieuwe ontwik- 5. Klimaatbestendige stad kelingen, kennis, trends en behoeften. 6. Kleur en variatie 7. Eetbaar groen Betrokkenheid van bewoners, organisaties en 8. Groene speelplekken ondernemers bij hun (groene) woonomgeving 9. Zelf meedenken en doen Alkmaar is een groene gemeente vinden we belangrijk. Zij kunnen een positieve 10. Voorlichting over groen en wil dit blijven. We zijn trots op bijdrage leveren aan hun omgeving. Dit groen- onze parken, op het groen in de bewustzijn en een actieve inzet stimuleren wijken en dorpen, op de natuur en het landschap van de polders. Wát vinden we, onder meer door ruim baan te geven aan initiatieven uit de samenleving. Alkmaar com- municeert helder over groen. 2.3 Ambities per thema De belangrijke rol die groen vervult voor de leefkwaliteit van Alkmaar, zoals bij de visie

we belangrijk In een tijd waarin vele functies hierboven benoemd, is samengevat in vier the- om ruimte vragen, gaan we de In hoofdlijn zetten we in op: ma’s : identiteit, gezondheid, biodiversiteit en uitdaging aan groen te behouden 1. Behouden van aanwezig groen en verder klimaat. Zij vormen samen als het ware de ‘bril’ en waar mogelijk verder te versterken van de waarde(n) ervan. waardoor we naar het groen kijken. Hieronder versterken. 2. Vergroenen van de buitenruimte, onder per thema een nadere toelichting en de ambi- meer voor een klimaatbestendige ties in het kader van het groenbeleid. gemeente

De kracht van groen 9

2 Visie en ambities | Identiteit 2

Overstad. In wijken is het groen in karakter, We zetten in op: hoeveelheid en verdeling veelal gerelateerd aan ligging en ontstaansgeschiedenis van de • Behouden en versterken groene wijk. Variatie in soorten en vormen maakt identiteit van de stad, wijken, dorpen groen aantrekkelijk en we beleven er de sei- en het landelijk gebied. zoenen door. Op plekken met weinig openbaar • Behouden en versterken diversiteit groen dragen voor- en geveltuinen bij aan een (inrichting, soorten, vorm, seizoen groen straatbeeld. Het landelijk gebied binnen beleving). onze gemeente is van grote waarde voor de • Opvallende accenten door kleur identiteit van Alkmaar. Zij kenmerkt zich door of vorm op bijzondere locaties; het open en groene karakter van de veen- zoals langs ontsluitingswegen, bij weidegebieden en droogmakerijen en aan de stads- en wijkentree ’s, centra en westkant door de overgang van stad naar het ontmoetingsplekken. kustlandschap. We vinden landbouw en natuur. • Behoud en versterken van In de agrarische gebieden zijn de agrariërs groenstructuren, zoals boomstructuren, (mede-)dragers van het groen in het landelijk bermen en rietoevers langs waterlopen. gebied. • Openbaar groen van goede kwaliteit, dat vakkundig en duurzaam wordt Onze ambitie: beheerd (schoon, heel en veilig). Groen dat bijdraagt aan de aanwezige of gewenste identiteit van de omgeving.

Hiertoe maken we passende keuzes in structuur, inrich- ting en beheer.

1 Identiteit teristiek draagt bij aan de herkenbaarheid, een gevarieerde beleving en aan het zichtbaar zijn Wat verstaan we onder identiteit: van de (ontstaans-)geschiedenis van Alkmaar Het aanwezige groen in de buitenruimte be- en haar onderdelen. paalt mede de uitstraling, karakter, sfeer en beleving. Zowel van de gemeente als geheel, Wat hebben we nu al: van een wijk, straat of van een specifieke plek. Waardevol zijn de Alkmaarse parken met ieder De structuur van het groen, de inrichting en de hun eigen karakter. Zoals de Oudorperhout met beheerkwaliteit bepalen samen de identiteit. haar weilanden en slootjes of de Rekerhout met haar moerasgebied en kruidentuin. Ken- Waarom willen wij identiteit versterken: merkend zijn ook de duidelijke groenstructu- Een positieve identiteit draagt bij aan woonkli- ren zoals bomenlanen, bloemrijke bermen en maat, vestigingsklimaat en de aantrekkelijkheid groenzones of oevers gekoppeld aan water- van stad en landelijk gebied voor toeristen en lopen. Er is groen dat refereert aan onze ge- bezoekers. Alkmaar kent vele verschillende schiedenis en modern groen dat eigentijdsheid gezichten. Deze diversiteit in omgevingskarak- uitstraalt, zoals de grote rode boombakken in

10 Groenbeleidsplan Alkmaar 2017-2027 De kracht van groen 11

2 Visie en ambities | Gezondheid 2

stad en land, zijn diverse groene wandel- en We zetten in op: fietsroutes aanwezig. Delen hiervan behoren tot het Wandelnetwerk Noord-Holland of het • Verdere uitbreiding landelijk netwerk van fietsknooppunten. Het gebruiksmogelijkheden van parken, groen in de wijken en dorpen draagt bij aan recreatiegebieden en groen in een prettige leef omgeving , waar mensen zich wijken en dorpen. Tevens versterken goed in voelen. Bomen dragen bij aan gezonde bekendheid bij inwoners hierover. lucht. Het agrarische landschap is van waar- • Groen toepassen dat bijdraagt aan een de voor een - gezonde - voedselproductie. schoon milieu (lucht, geluid, zuurstof) Stadslandbouw vindt plaats op amateurtuinen, • Groene wandel- en fietsroutes. in schooltuinen en in een aantal buurtmoes- • Duurzaam groenbeheer. We gebruiken tuinen. Alkmaar is, met name in het stedelijk geen bestrijdingsmiddelen. gebied, rijk aan bomen. In het groenbeheer • Ruimte voor amateur tuinieren en worden geen chemische bestrijdingsmiddelen stadslandbouw initiatieven uit de gebruikt. samenleving; zoals volkstuinen, schooltuinen en buurtmoestuinen Onze ambitie: • Stimuleren vergroenen van Groen dat uitnodigt tot bewegen, ontspannen basisschoolpleinen. en ontmoeten. Dit groen is goed toegankelijk en bereikbaar, voor mensen van jong tot oud, gezond of met een fysieke beperking.

2 Gezondheid groene woon- en werkomgeving. Onderzoek wijst uit dat mensen er minder kans hebben op Wat verstaan we onder gezondheid: depressie. Voor een goede gezondheid is ook De aanwezigheid van groen in de buitenruimte, een schoon milieu van belang. Groen draag bij heeft een positief effect op de gezondheid van aan luchtkwaliteit, zuurstof en geluidsdemping. mensen. Zowel op de fysieke als geestelijke De aandacht van de laatste jaren voor gezond gezondheid. voedsel en stadslandbouw, draagt bij aan be- wustzijn van voeding en gezondheid. Waarom willen wij gezondheid versterken: Groen is goed voor de gezondheid en daarmee Wat hebben we nu al: voor de samenleving. Een groene omgeving De parken in Alkmaar bieden veel mogelijkhe- nodigt uit tot bewegen (wandelen, sporten, den tot activiteit (onder meer door sport- en spelen), ontspannen en ontmoeten. In deze speelvoorzieningen), ontspanning en ontmoe- tijd met veel overgewicht en een vergrijzende ten. Voor kinderen zijn er uitdagende groene bevolking, is actief blijven van groot belang. speelplekken en steeds meer groene school- Mensen voelen zich prettiger en veiliger in een pleinen. Binnen het stedelijk gebied en tussen

12 Groenbeleidsplan Alkmaar 2017-2027 De kracht van groen 13

2 Visie en ambities | Biodiversiteit 2

drie huidige wetten; de Natuurbeschermingswet We zetten in op: 1998, de Boswet en de Flora- en Faunawet. • Behouden en versterken biodiversiteit. Wat hebben we nu al: De nadruk ligt op de ecologische hoofd- Er leven veel verschillende planten- en dier- structuur (parken, natuurgebieden, soorten in Alkmaar. Parken, bloemrijke bermen, ecologische verbindingszones), maar waterlopen en hun oevers, bomen, vlinder- ook in de wijken en dorpen is dit een tuinen en amfibieënpoelen zijn waardevolle aandachtspunt. leefgebieden. In woonwijken zijn beplantingen • Natuurvriendelijke inrichting van oevers. deels vogel- of vlindervriendelijk ingericht. Op • Groen dat bijdraagt aan aantrekkelijke bedrijventerreinen is ruimte voor biodiversiteit, leefomstandigheden voor (inheemse) zoals de ecologische zones in de Boekeler- fauna. meer-Zuid. In de binnenstad zijn de oude bomen • Behoud streekeigen (erf-)beplantingen en de muurflora op de kademuren waardevol. in het buitengebied. Alkmaar heeft dit jaar het landelijke Bijenconve- • Versterken van mogelijkheden voor nant ondertekend. Bijzonder zijn de natuurge- natuurbeleving. bieden in het landelijk gebied, zoals de Eiland- • Inspelen op de (nieuwe) natuurwetge- spolder. Ook bewoners en ondernemers zetten ving, onder meer door het ontwikkelen zich in voor biodiversiteit en natuurbeleving, van een natuurwaardenkaart.

door een natuurvriendelijke inrichting van eigen tuin of gebouw. In het landelijk gebied doen diverse agrariërs aan agrarisch natuurbeheer en zorgen zo onder meer voor weidevogels.

Onze ambitie: 3 Biodiversiteit van zichzelf. Bij de inwoners van steden is er Behoud en verdere ontwikkeling van een duidelijke behoefte aan natuur dichtbij huis. biodiversiteit en van natuurbeleving. Wat verstaan we onder biodiversiteit: Zowel stedelijk als landelijk groen is belangrijk Het leven op aarde kent vele variaties. De voor bestuivende insecten, zoals vlinders, bijen verscheidenheid in planten- en diersoorten en en hommels. Ook voor bestuiving van voedsel- hun leefgebieden (ecosystemen) wordt biodi- gewassen. Oevers die zijn ingericht om bij te versiteit genoemd. Ook groen in het Alkmaars dragen aan biodiversiteit, zoals natuuroevers en stedelijk en landelijk gebied biedt ruimte aan rietkragen dragen bij aan een goede waterkwa- biodiversiteit. Met name groen dat natuurvrien- liteit. Ook in het kader van natuurwetgeving is delijk is ingericht en wordt beheerd, kan rijk zijn aandacht voor biodiversiteit van belang. Bepaal- aan diverse soorten. de planten en diersoorten en natuurgebieden zijn wettelijk beschermd. In Flora en faunawet Waarom willen wij biodiversiteit versterken: is bovendien een zorgplicht opgenomen voor Planten- en diersoorten en ecosystemen dra- alle in het wild levende dieren en planten en gen bij aan een gevarieerde beleving van de hun directe leefomgeving.

Per 1 januari 2017 leefomgeving en hebben tevens een waarde vervangt de nieuwe Wet Natuurbescherming de

14 Groenbeleidsplan Alkmaar 2017-2027 De kracht van groen 15

2 Visie en ambities | Klimaatbestendige gemeente 2

ringsproject uitgevoerd en wordt regenwater We zetten in op: nu zoveel mogelijk ter plekke geïnfiltreerd. Daartoe zijn onder meer groene wadi’s (infil- • Behouden en waar mogelijk uitbreiden tratieplekken, zoals greppels) aangelegd. Een van de hoeveelheid openbaar groen. goede impressie en uitleg over dit project is te • In de buitenruimte met groen zien in bijgaande filmpje: https://youtu.be/ (mede) bijdragen aan waterberging 7zGx7wsBNKg. Op verschillende gemeentelijke en infiltratie, waar dit vanuit parkeerplaatsen is doorgroeibare verharding klimaatbestendigheid gewenst is. Bij toegepast en het sportcomplex Oosterhout is voorkeur tevens meerwaarde voor voorzien van een groen dak. Op warme dagen identiteit, gezondheid en biodiversiteit. bieden parken, bomen en ander groen schaduw Bij beheerprojecten integraal werken en aangename verkoeling. Bomen op de pleinen (groen, wegen, riolering). in de binnenstad zijn daar een goed voorbeeld • Bewustwording vergroten van belang van. Ook tuinen bij particulieren en bedrijven, groen in tuinen bij particulieren, groene daken en gevelgroen dragen bij aan de bedrijven en instellingen. Tegels eruit, klimaatbestendige stad. Alkmaar werkt momen- groen erin! Tevens waarde van groene teel aan een Beleidsplan Stedelijk Water, waarin daken en gevels. klimaatbestendigheid een belangrijke ambitie is.

• Inzetten van groen ter verkoeling Beleid voor groen, water en ook wegen sluiten op locaties met hittestress op op elkaar aan en versterken elkaar bij de inte- warme dagen of ter verzachting van grale uitvoering van maatregelen. ongewenste windpatronen. • Duurzaam groen dat zelf bestand Onze ambitie: is tegen de effecten van de Alkmaar wil een klimaatbestendige gemeente klimaatverandering; bijvoorbeeld bij zijn en zet hiertoe ook groen ingerichte buiten- boomaanplant kiezen voor soorten die 4 Klimaatbestendige gemeente in Nederland voor overlast (als onder gelopen ruimte en bomen in. windbestendig zijn. straten of kelder), gezondheidsproblemen bij on- • (Innovatieve) Aandacht voor Wat verstaan we onder een klimaatbestendige der meer ouderen (door hittestress), stormscha- problematiek van de bodemdaling in de gemeente: de aan bomen en door dit alles schade aan onze veenweidegebieden. Een klimaatbestendige gemeente is in staat om economie. Ook in Alkmaar is het tegengaan van de effecten van klimaatverandering (hevige overlast en schade van belang. Ingrepen in de regen , langdurige droogte, meer warme dagen bovengrondse fysieke buitenruimte kunnen dure en andere windpatronen) op te vangen, zonder investeringen in ondergrondse infrastructuur dat daarbij (ernstige) overlast ontstaat. Groen voorkomen.

De voor Alkmaar uitgevoerde kli- kan in belangrijke mate bijdragen aan het voor- maatscan laat duidelijk zien dat op plekken met “Om schade te voorkomen of te beperken komen en verzachten van overlast en schade. veel groen de temperatuur op warme dagen van toekomstige intensieve neerslag of lager is dan op plekken met weinig groen. hitteperiodes is meer ruimte nodig voor Waarom willen wij klimaatbestendigheid groen en water in stedelijk gebied.” versterken: Wat hebben we nu al: Bron: Coalitieakkoord 2015-2018 De kwaliteit van onze leefomgeving staat door Groene ruimte biedt plek waar water kan infil- de klimaatverandering onder druk. Dit zorgt ook treren. In de wijk De Hoef is recent een riole-

16 Groenbeleidsplan Alkmaar 2017-2027 De kracht van groen 17

X 3 3

Groen in Alkmaar Wáar laten we dit zien

Met onze visie en ambities als uitgangspunt (zie hoofdstuk 2), wordt in dit hoofdstuk ingezoomd op het groen in Alkmaar. We onderscheiden daarbij de hoofdgroenstructuur, het groen in wijken en dorpen, de bomen en het groene landschap.

Legenda 3.1 Hoofdgroenstructuur Alkmaar streeft naar een stabiele hoofdgroenstructuur (zie kaart 1). parken Deze structuur bestaat uit de belangrijkste groene gebieden en zones. hoofd bomenstructuur

kanaal Het heeft betekenis voor iedereen in de gemeente en draagt bij aan noord - zuid ader een gevarieerde beleving van de stad. Groen in deze hoofdstructuur is oost - west ader deels gekoppeld aan waterlopen. ecologische verbindingszone (gemeente) Natura 2000 gebied NNN De hoofdgroenstructuur is opgebouwd uit: natuurverbinding NNN

meer

erven Droogmakerij 1 parken en recreatiegebieden zichtrelatie 2 ecologische hoofdstructuur nieuw groen / park 3 hoofd boomstructuur recreatiegebied 4 groene aders waterlopen

ondergrond: In dit hoofdstuk wordt hier verder op ingegaan. historische binnenstad Kaart 1 | Hoofdgroenstructuur dorp / stad

gemeentegrens

18 Groenbeleidsplan Alkmaar 2017-2027 De kracht van groen 19

3 Groen in Alkmaar | Hoofdgroenstructuur 3

Parken en recreatiegebieden samenleving. Een goede bereikbaarheid en Bijzonder in Alkmaar is het grote aantal parken, toegankelijk van de parken is hierbij essentieel. verspreid over het stedelijk gebied en de twee grote recreatiegebieden Geestmerambacht en In de komende periode wordt een inventarisa- Alkmaarder- en Uitgeestermeer aan de rand tie uitgevoerd naar de staat van de parken en van de gemeente (zie kaart 3 en bijlage 3). De de aanwezige behoeften. Met deze informatie Alkmaarse parken dragen bij aan de identiteit, uit deze parkenscan stellen we een plan van gezondheid, klimaatbestendigheid en biodiver- aanpak op voor maatregelen in het kader van siteit van de stad. Het behoud van deze parken het beheer van de parken. Alkmaar werkt sa- en gebieden, als groen nabij, is een belangrijk men met partners en bewoners ook aan nieu- speerpunt in het groenbeleid. we parken, zoals de afronding van de aanleg van Park De Oude Kwekerij, de uitbreiding van De Alkmaarse parken zijn stuk voor stuk uniek het recreatiegebied Geestmerambacht en het in hun ontstaansgeschiedenis en karakter. De bekijken van mogelijkheden voor een buurtpark Alkmaarderhout als oudste stadsbos, de Ou- in Overstad. dorperhout met weilanden, slootjes en molens en het gevarieerde wijkpark Rekerhout uit de jaren zeventig, zijn hier mooie voorbeelden van. Deze diversiteit is zeer waardevol.

Parken en recreatiegebieden bieden groene ruimte en mogelijkheden tot recreëren en een (natuur-) beleving die voorziet in de behoefte uit de

Legenda

park

nieuw groen/buurtpark

recreatiegebied

ondergrond:

historische binnenstad

dorp / stad Kaart 2 | Parken en recreatiegebieden kanaal

gemeentegrens

20 Groenbeleidsplan Alkmaar 2017-2027 De kracht van groen 21

3 Groen in Alkmaar | Hoofdgroenstructuur 3

Ecologische hoofdstructuur Natuurnetwerk Nederland: De ecologische hoofdstructuur omvat de gebie- In Alkmaar bevinden zich ook natuurgebieden den en verbindingen die van groot belang zijn en natuurverbindingen die behoren tot het Na- voor de biodiversiteit en natuur in Alkmaar (zie tuurnetwerk Nederland (NNN). Die zijn bepaald kaart 4). In de gebieden leven vele (inheemse) vanuit Europees natuurbeleid en hieraan wordt planten- en dierensoorten. Via de ecologische landelijk en provinciaal invulling gegeven. De verbindingen tussen deze gebieden, vinden verantwoordelijkheid voor de NNN ligt met uitwisseling en verspreiding van soorten plaats. name bij de provincie, samen met de eigenaren De gebieden en verbindingen vormen samen en beheerders (Staatsbosbeheer, Landschap een netwerk voor natuur. De ecologische hoofd- Noord-Holland, agrariërs). structuur is waardevol voor de biodiversiteit en natuurbeleving, we hou den deze in stand en Het verder ontwikkelen van de gemeentelijke ontwikkelen de kwaliteit ervan. Binnen de ecolo- ecologische hoofdstructuur vindt plaats door het gische hoofdstructuur in Alkmaar is er een onder- mede op de natuurdoelen afstemmen van de scheid in de beleidsmatige status ervan: inrichting en het beheer.

Daarbij richten we ons op de verdere versterking van een aantal door Gemeentelijke ecologische hoofdstructuur: de gemeente bepaalde natuurdoeltypen (zie Op een gemeentelijke schaal heeft Alkmaar bijlage 4). Binnen de ecologische verbindingszo- reeds vanaf de jaren negentig beleid ter behoud nes worden waar mogelijk de aanwezige barri- en ontwikkeling van een gemeentelijke ecologi- ères voor dieren opgelost, bijvoorbeeld door het sche hoofdstructuur. Dit beleid wordt voortgezet. realiseren van faunapassages bij drukke ver- De gemeentelijke ecologische hoofdstructuur keerswegen. Voor het verder ontwikkelen van bestaat uit parken (kerngebieden) en verbin- verbindingszones biedt het bestaande Uitvoe- dingszones. Verbindingszones verbinden de ringsplan Ecologische Verbindingszones (2009) kerngebieden onderling en tevens de natuur een handreiking. in de stad met die in het landelijk gebied. De In overleg met de eigenaren en beheerders van Legenda gemeente is grotendeels eigenaar en beheerder bermen, dijken en waterlopen in het landelijk Gemeentelijke EHS: van deze structuur. Delen zijn in eigendom van gebied van voormalige gemeenten Schermer en parken (kerngebieden) andere overheden en organisaties (zoals provin- Graft-De Rijp, zal de gemeente in de komende ecologische verbindingszone cie, Rijkswaterstaat, Hoogheemraadschap, NS).

periode naar mogelijkheden kijken om daar - secundaire ecologische verbindingszone met oog voor de belangen van agrariërs - de gemeentelijke ecologische hoofdstructuur nog Natuurnetwerk Nederland (NNN): nader aan te vullen. Natura 2000 gebied Het Natuurnetwerk Nederland is een netwerk van bestaande en te realiseren Natuurverbinding Daar waar de gemeente hier invloed op heeft natuurgebieden en natuurverbindingen ondergrond: zetten wij ons in voor behoud en versterking van in Nederland. Onderdeel hiervan zijn de historische binnenstad de biodiversiteit en natuurbeleving binnen de Natura 2000 gebieden, het netwerk van dorp / stad gebieden van het Natuurnetwerk Nederland. meer beschermde natuurgebieden in de Europese waterloop Unie die als doel heeft het keren van de Kaart 3 | Ecologische hoofdstructuur kanaal achteruitgang van de biodiversiteit in gemeentegrens Europa.

22 Groenbeleidsplan Alkmaar 2017-2027 De kracht van groen 23

3 Groen in Alkmaar | Hoofdgroenstructuur 3

Hoofd boomstructuur De hoofdstructuur bestaat in belangrijke mate Bomen zijn belangrijk. Alkmaar streeft naar uit grotere inheemse boomsoorten. de instandhouding en ontwikkeling van een robuuste en duurzame hoofd boomstructuur. Zwakke onderdelen in de hoofd boomstructuur worden aangevuld of versterkt. Daar waar De hoofd boomstructuur wordt gevormd door bomen verdwijnen door bijvoorbeeld ziekte, de uit oogpunt van stedelijke structuur of storm of herinrichting van de omgeving, wor- cultuurhistorische waarden meest robuuste en den deze gecompenseerd. Bij de soortkeuze belangrijkste boomstructuren (zie kaart 4). wordt onder meer rekening gehouden met de Dit zijn met name boomstructuren langs hoofd- kenmerken van de locatie, het gewenste beeld en wijkontsluitingswegen, waterlopen en in en de duurzaamheid (waaronder ziekte- en parken. Zij geven structuur aan de omgeving, klimaatbestendigheid) van soorten. spelen een rol bij de begeleiding van het verkeer, dragen bij aan biodiversiteit en ver- sterken, door het contrast dat zij bieden, in het landelijk gebied de beleving van de openheid.

Legenda hoofd boomstructuur (bestaand + structuren die grotendeels op orde zijn)

hoofd boomstructuur (verder te ontwikkelen)

parken

ondergrond:

historische binnenstad

dorp / stad Kaart 4 | Hoofd boomstructuur kanaal

gemeentegrens

24 Groenbeleidsplan Alkmaar 2017-2027 De kracht van groen 25

3 Groen in Alkmaar | Hoofdgroenstructuur 3

Groene aders Binnen deze groene aders zijn vaak fiets- en Wanneer men vanaf een grote hoogte naar het wandelverbindingen aanwezig. Deze zijn door stedelijk en het landelijk gebied zou kijken, zijn hun ligging in of langs het groen, aantrekkelijk een aantal zones herkenbaar met daarin op- voor recreatief medegebruik of als route naar vallend veel groen en ook groene gebieden die school of werk. De groene aders vormen daar- als het ware kralen vormen in wat in potentie mee veelal ook groene verbindingen, binnen een groene zone zou kunnen zijn. We noemen het stedelijk en het landelijk gebied als ook in dit de groene aders van Alkmaar (zie kaart 2). de relatie daar tussen. We zetten in op het verder versterken van deze groene aders en de beleefbaarheid ervan. Groene aders worden versterkt door groen toe te voegen en door wandel- en fietsroutes De basis van deze groene aders bestaat uit nog beter aan elkaar te koppelen. Bij toekom- groene elementen zoals parken, lanen, bermen stige ruimtelijke ontwikkelingen zijn we alert en dijken, en uit blauwe elementen, zoals kana- op kansen hiertoe. Onder meer streven we len en vaarten met hun rietkragen en oevers. hierbij naar vergroening van de zone langs het De groene aders overlappen en verbinden deze Noord-Hollands kanaal. elementen.

Deels zijn de aders gekoppeld aan de historische landschappelijke ondergrond, zoals de strandwallen in het stedelijk gebied en ontginningspatronen in het landelijk gebied.

“Coalitie legt naast nieuw aan te leggen wegen, fiets- en voetpaden zoveel mogelijk groen aan.”

Bron: Coalitieakkoord Alkmaar 2015-2018

Legenda noord - zuid ader

oost - west ader

kanaal

ondergrond:

historische binnenstad

dorp / stad

park

recreatiegebied

nieuw groen / park Kaart 5 | Groene aders bomenstructuur

gemeentegrens

26 Groenbeleidsplan Alkmaar 2017-2027 De kracht van groen 27

3 Groen in Alkmaar | Groen in wijken en dorpen 3

3.2 Groen in wijken en dorpen Het groen in de wijken en dorpen levert een di- “De aanwezigheid van groen vergroot de recte bijdrage aan de kwaliteit en beleving van leefbaarheid in buurten en kernen; groen de omgeving. Groen is hier essentieel. blijft dan ook zoveel mogelijk groen.” Behoud en waar mogelijk versterken van de Bron: Coalitieakkoord Alkmaar 2015-2018 hoeveelheid en de kwaliteit ervan in wijken en dorpen, is een belangrijk speerpunt binnen het nieuwe groene beleid. Bij inrichting en beheer zijn de wensen van bewoners of bedrij- ren. Bewoners kunnen, vaak gezamenlijk met ven(-verenigingen) mede richtinggevend. anderen in de buurt, ook groen adopteren en door hun inzet kwaliteit toevoegen. Om kin- Op speciale plekken behoudt of krijgt het groen deren meer in contact te brengen met groen een extra accent door kleur, variatie of bijzon- en natuur, is er speciale aandacht voor het dere vormen en soorten. Zoals langs stads- en vergroenen van basisschoolpleinen (inclusief wijkontsluitingswegen, bij rotondes, wijk- en schoolmoestuinen) en andere speelplekken. buurtentree ’s, winkelcentra, bijzondere gebou- wen en ontmoetingsplekken.

Voor de binnenstad en centrumgebieden, woonwijken, bedrijven- en kantorenterreinen Een opgave bij nieuwe stedelijke ontwikkelin- en voor de amateurtuinen, sportcomplexen en gen en de verdichting van woningbouw, is de begraafplaatsen, worden hierna aanvullend behoefte aan groene ruimte. Er zullen, zoveel specifieke aspecten benoemd. De ligging van mogelijk in samenspraak met bewoners, hel- deze locaties is hiernaast weergegeven (zie dere afwegingen worden gemaakt en keuzes kaart 6). die ook ruimte voor groen(-kwaliteit) bieden. In bestaande buurten met weinig groen of daar waar extra groen wenselijk is voor regenwater infiltratie of het tegengaan van hittestress, stre- ven we naar vergroening.

Belangrijk en waardevol is de bijdrage die be- Legenda woners, ondernemers en organisaties kunnen leveren aan groen in de wijken en dorpen. De Binnenstad en centrumgebieden gemeente stimuleert deze participatie vanuit woonwijken / dorp de samenleving. We bevorderen initiatieven bedrijven- en kantorenterrein zoals aanleg van buurt(moes-)tuinen, boom- amateurtuincomplexen spiegeltuintjes, geveltuinen en verticaal groen. sportcomplexen

begraafplaatsen Mede in het kader van de klimaatbestendige stad zal de gemeente de onttegeling (minder ondergrond: verharding, meer groen) van tuinen stimule- historische binnenstad Kaart 6 | Groen in wijken en dorpen kanaal

gemeentegrens

28 Groenbeleidsplan Alkmaar 2017-2027 De kracht van groen 29

3 Groen in Alkmaar | Groen in wijken en dorpen 3

1. Binnenstad en centrumgebieden sprek met de buurt over te maken keuzes. Voor ondernemers is behalve groen ook zicht Groen draagt bij aan een aantrekkelijke uitstra- In nieuwe woonwijken en bij inbreidingslocaties op hun bedrijf- of kantoorgebouw vanaf wegen Bijzonder zijn het groene dak op sportcom- ling van de binnenstad en andere centrumge- is behoud of realiseren van groen van belang. langs de randen van een terrein, vaak belang- plex Oosterhout en de (sportieve) klim- bieden, zoals winkelcentra. Daarbij wordt zo mogelijk een relatie gelegd rijk. Voor realiseren van zicht(-lijnen) in be- planten aan de gevel bij het vernieuwde met reeds bestaand groen in de omgeving. Op staande situaties, kan groen worden aangepast gebouw van De Meent. In park De Groene De historische binnenstad van Alkmaar wordt dit moment wordt onder meer de wijk Vrooner- of verwijderd. Waar dit deel uitmaakt van de Voet hebben de sportcomplexen initiatief omringd door de bolwerken met prachtige oude meer Noord gerealiseerd. Het groen zal hier hoofdgroenstructuur wordt gezocht naar een genomen tot meer speel- en sportvoorzie- bomen en singels. In de binnenstad zelf vinden mede bijdragen aan de ambitie van een vogel- combinatie tussen zicht en groen. Hierbij is het ningen in het park. we meer kleinschalig groen en dragen bomen vriendelijke wijk.

wenselijk dat gebouwen zich representatief to- op pleinen, kleine groene oases en geveltuin- nen en de groene uitstraling van de omgeving tjes van bewoners bij aan de groene identiteit. Een al eerder genoemd aandachtspunt is het als totaal behouden blijft. spelen in een groene omgeving. Het gaat daar- In de binnenstad en centrumgebieden wordt bij om speelplekken en het stimuleren van het 4. Amateurtuinen, sportcomplexen en Groen op sportcomplexen specifiek ingezet op representatief groen dat vergroenen van basisschoolpleinen. begraafplaatsen Het gaat hier om het groen op de complexen bijdraagt aan allure en sfeer. In de histori- Waar bewoners dit wensen zal specifiek aan- naast of om de sportvelden zelf. Dit draagt bij sche binnenstad waar relatief veel verharding dacht besteed worden aan eetbaar groen (bes- Amateurtuinen aan de (gezonde) uitstraling van een complex, aanwezig is, kan groen op pleinen en het senstruiken, fruit- en notenbomen) en meer Tuinieren is een activiteit in een groene omge- geeft er structuur aan, heeft vaak een afscher- bevorderen van geveltuinen en verticaal groen gebruik en bekendheid daarvan. ving die bijdraagt bij aan beweging, gezond eten, mende functie (wind, zicht) en kan bijdragen bijdragen aan het voorkomen wateroverlast en sociale contacten en sociale integratie en parti- aan biodiversiteit. Een positieve trend is dat dit hittestress.

Tevens krijgt het behouden van de 3. Bedrijven- en kantorenterreinen cipatie. De populariteit is toegenomen door de groen op en nabij sportcomplexen steeds vaker muurflora op de kademuren hier aandacht. Groen op bedrijventerreinen draagt bij aan de trend van gezonde voeding en stadslandbouw. ook gebruikt wordt voor sportieve buitenactivi- uitstraling van de terreinen en is daarmee ook teiten. 2. Woonwijken economisch van belang. Op diverse bedrijven- Alkmaar biedt de mogelijkheid aan inwoners tot Groen in woonwijken is van essentieel belang en kantorenterreinen in Alkmaar draagt groen tuinieren op gemeentelijke amateurtuin com- Groen op Begraafplaatsen voor de leefbaarheid en omgevingskwaliteit bij aan biodiversiteit. Langs randen van terrei- plexen, tegen een betaalbare prijs. De amateur- Het groen op begraafplaatsen draagt bij aan van de wijk, buurten en straten. Naast het nen vormt het plaatselijk een buffer naar de tuin complexen op gemeentelijke grond worden een representatieve, waardige en rustgevende openbare groen dragen op veel plekken het omgeving. aan de tuinverenigingen verhuurd. Waar moge- uitstraling van deze gedenkplekken voor nabe- groen in tuinen van bewoners bij aan de be- lijk wordt zekerheid geboden aan de tuinders staanden. leving van dorpen, buurten en straten. Dit is on- Alkmaar streeft naar behoud en versterking met langdurige huurcontracten (15 jaar).

Efficiënt der meer goed zichtbaar in de lintdorpen in het van een groene uitstraling van deze terreinen. gebruik en bezetting van de amateurtuin com- Op de Algemene begraafplaats in Alkmaar buitengebied, waar relatief weinig openbaar Groen is een van de aan een van de aandachts- plexen is gewenst, zeker in het stedelijk gebied heeft de tuinaanleg uit de 19e eeuw (periode groen aanwezig is. punten bij de (her-)ontwikkeling van bedrijven- van Alkmaar waar de grond schaars is. Amateur- 1829-1830) de status van Rijksmonument. Be- terreinen. Daarbij realiseren we doorgaande tuin complexen dragen positief bij aan de groene langrijk is het behoud van dit cultuurhistorisch Bewoners kunnen waar mogelijk, snippers groenstructuren langs de hoofdwegen en stre- uitstraling van Alkmaar en spelen een positieve waardevolle groen. groen van de gemeente kopen of huren. Dit ven we naar uitbreiding van groene (lunch-) rol op het gebied van gezondheid, recreatie, mag niet ten koste gaan van de hoofdgroen- wandel mogelijkheden. De gemeente zal bij educatie en sociale integratie en participatie.

structuur, de groenaankleding van de buurt, (her-) ontwikkeling ook ontwikkelaars stimu- Initiatieven vanuit de samenleving op het gebied de aankleding van speel- en verblijfplekken of leren op hun eigen terrein kansen te benutten van stadslandbouw, ook buiten de amateurtuin de beheerbaarheid van het openbare groen. In om bij te dragen aan de groene uitstraling van complexen zullen worden bevorderd of onder- sommige gevallen gaat de gemeente in ge- de omgeving. steund.

30 Groenbeleidsplan Alkmaar 2017-2027 De kracht van groen 31

3 Groen in Alkmaar | Bomen 3

bomen in het algemeen en van monumentale De komende tien jaren zijn tussen vier- en bomen in het bijzonder, de Alkmaarse vijfduizend gemeentelijke bomen aan het einde Bomenverordening en de Lijst Monumentale van hun levenscyclus en aan vervanging toe, en waardevolle bomen. Voor bomen buiten de met name in wijken die zijn aangelegd in de bebouwde kom geldt daarbij de Boswet (die jaren 60 en 70. In de komende periode maken per 1 januari 2017 opgaat in de nieuwe Wet we een start met het verwijderen en zoveel Natuurbescherming). mogelijk vervangen van deze bomen.

Veiligheid rondom bomen heeft de hoogste pri- De gemeente stimuleert en betrekt scholen, oriteit. Bij aanplant en beheer van bomen heeft bedrijven, woningbouwverenigingen en bewo- dit grote aandacht. Enkele specifieke aspecten ners bij het planten van bomen. rondom veiligheid betreffen boomwortelschade en klimop. Op diverse plaatsen waar bomen 3.4 Landschap in de verharding staan, drukken boomwortels Het stedelijk gebied van Alkmaar is omgeven deze verharding omhoog. Onveilige situaties door een waardevol groen en open landschap (gevaar van struikelen) die hierdoor ontstaan lossen we op en voorkomen we in de toekomst Het gaat daarbij om drie landschapstypen: 3.3 Bomen geschikte of geschikt gemaakte groeiplekken door voldoende ruimte en kwaliteit van groei- 1. Droogmakerijen Schermer, Starnmeer, Bomen zijn onmisbaar voor de kwaliteit van (bij voorkeur in gras of beplantingsvakken). plekken van bomen en een juiste soortkeuze. Graftermeer, Sapmeer de leefomgeving. Het behouden en versterken Maat- en soortkeuze worden afgestemd op Klimop in bomen en bosvakken draagt bij aan 2. Veenweidegebied Eilandspolder, van een duurzaam, veilig, kwalitatief en gewenste functie, locatie en beeld. Daarbij biodiversiteit, maar mag nooit de veiligheid bij polder Oterleek, polder de Mijzen, kwantitatief hoogwaardig bomenbestand en houden we rekening met ziektegevoeligheid bomen aantasten.

polder Marken Binnen boomstructuren is een belangrijk speerpunt in en bestendigheid tegen de effecten van 3. Ingedijkt getijdengebied polders aan het groenbeleid. klimaatverandering (extreme regenbuien, We streven naar de instandhouding en ontwik- de westrand van Alkmaar hitte, droogte, wind). Bij nieuwe aanplant in keling van duurzame structuren van bomen. Bomen bieden structuur en sfeer, geven straten wordt rekening zo mogelijk gehouden Deze structuren, zoals lanen en bomenrijen, Binnen het stedelijk gebied is er verder sprake beschutting en verkoeling, vangen fijnstof uit met het belang van zonlicht (zonnepanelen, hangen samen met de opbouw van Alkmaar en van strandwallen landschap (Alkmaar, Oudorp, de lucht, produceren zuurstof, dragen bij aan licht in tuinen). Waar nodig is juist aandacht haar omgeving. In het Boomstructuurplan Ge- Koedijk). In de droogmakerij Schermer zijn op voorkomen wateroverlast na harde regenbuien, voor schaduw en verkoeling (tegengaan van meente Alkmaar (2010) worden de hoofd boom- enkele plekken aardkundige monumenten aan- aan biodiversiteit en landschapsbeleving, hittestress). Om tegemoet te komen aan de structuur (conform Groenbeleidsplan Alkmaar wezig (oud krekenlandschap, oude eilanden).

De versterken historische elementen en structuren maatschappelijke wens voor eetbaar groen, 2004-2014) en ook de overige boomstructuren Schermer en het grondgebied van de voormali- en doen ons de seizoenen ervaren. Bomen worden bomen geplant met eetbare vruchten in met name het stedelijk gebied van Alkmaar ge gemeente Graft-de Rijp maken onderdeel uit staan in parken, in wijk- en buurtgroen, langs (boomgaardjes). nader beschreven. In dit plan worden de ligging van het Nationaal Landschap Laag Holland. wegen en waterlopen, op pleinen en andere Daar waar bomen verdwijnen, bijvoorbeeld en het (gewenste) karakter van de boomstructu- bijzondere plekken. door ziekte, stormschade of herinrichting van ren aangegeven en zijn locaties benoemd waar De gemeente is in de meeste gevallen geen de omgeving, worden deze vervangen of aanvulling of aanpassing gewenst is. Het vormt eigenaar of beheerder van het landschap en We beheren bomen zorgvuldig en beschermen gecompenseerd. Daarbij kan de gemeente ook een handreiking voor inrichtings- en omvor- het groen daarin. Belangrijke spelers hier zijn bomen. Voor het waarborgen van kwaliteit aan derden, bijvoorbeeld projectontwikkelaars, mingsplannen in de buitenruimte. In 2017 zal, de agrariërs, het Hoogheemraadschap, Pro- ook in de toekomst, zijn bomen een een herplantplicht opleggen.

Vrijkomende hout als een nadere uitwerking van de kaders in dit vincie Noord-Holland en de natuur beherende vanzelfsprekend onderdeel van bouwplannen van gekapte bomen wordt op duurzame wijze Groenbeleidsplan 2017-2027, een nieuw Boom- organisaties (Staatsbosbeheer en Landschap in Alkmaar en plaatsen we nieuwe bomen op verwerkt. Alkmaar heeft ter bescherming van structuurplan Alkmaar worden opgesteld voor Noord-Holland). De gemeente heeft wel enige de gehele gemeente Alkmaar.

32 Groenbeleidsplan Alkmaar 2017-2027 De kracht van groen 33

3 Groen in Alkmaar | Landschap 3

invloed op het landschap en het behoud en ontwikkelen daarvan, met name via de be- stemmingsplannen (toekomstige omgevings- plan), en in beperkte mate via de omgevings- vergunningen.

Speerpunt voor landschap in het kader van groenbeleid, is behoud van het karakteristieke groene en open karakter. Belangrijk is een goe- de toegankelijkheid, bereikbaarheid en beleef- Kernkwaliteiten Nationaal Landschap baarheid. Laag Holland: De inzet van de gemeente richt zich hiertoe 1. Behoud en ontwikkeling van de onder meer op het tegengaan van ‘verrom- openheid van het landschap. meling’ en verdichting van lintbebouwingen, 2. Behoud en ontwikkeling van de het behouden van zichtrelaties en behoud van rijkdom aan weide- en moerasvogels. gebiedseigen erfbeplantingen en landschap- 3. Behoud van het oude geometrische selementen. In het kader van aanvragen voor inrichtingspatroon in de een omgevingsvergunning in het buitengebied, droogmakerijen. zullen we aanvragers (vaak agrariërs) waar 4. Het behoud van de veenpakketten. van toepassing wijzen op de Erfhandboeken 5. Het behoud van de middeleeuwse (voor de Schermer en Alkmaar, opgesteld door strokenverkaveling en de Landschap Noord Holland). Hier staan tips en historische watergangen in het informatie over landschappelijke inpassing en veenweidegebied. erfbeplanting. Landschap Noord-Holland ver- 6. Het behoud van een groot aantal strekt voor sommige beplantingen subsidie. archeologische locaties. 7. Het behoud en ontwikkeling van We beschermen het landschap rond historische karakteristieke dijk- en lintdorpen.

molens, door waar windrecht geldt geen hoge opgaande beplanting toe te staan of toe te pas- Bron: Samenwerkingsovereenkomst sen binnen een straal van tenminste 500 meter. Laag Holland 2013-2017

Legenda Binnen het samenwerkingsverband (gebieds- commissie) Laag Holland werkt Alkmaar mee Binnenstad en centrumgebieden aan behoud en versterking van de kernkwa- Bij bebouwde ontwikkelingen in het landelijk woonwijken / dorp liteiten van dit gebied. Actuele onderwerpen gebied, streven we naar het creëren met groen bedrijven- en kantorenterrein die hier spelen zijn onder meer de trend van van een goede overgang naar het landschap. amateurtuincomplexen schaalvergroting of functieveranderingen van De westrand (Olympiapark) vormt een over- sportcomplexen

begraafplaatsen agrarische bedrijven (met name in de droogma- gang van stedelijk naar landelijk gebied. Voor kerijen), het voorkomen van verdere bodemda- de ontwikkeling van dit gebied is het landschap ondergrond: ling in de veenweidegebieden en de wens tot als basis genomen. Hier zal een groenblauw historische binnenstad Kaart 7 | Landschap (recreatief) beleven van het landschap. raamwerk gerealiseerd worden. kanaal

gemeentegrens

34 Groenbeleidsplan Alkmaar 2017-2027 De kracht van groen 35

4 Samen aan zet | Gemeentelijke taken 4

Hóe doen Samen aan zet

4.1 Gemeentelijke taken Regionale samenwerking Alkmaar neemt deel in de gemeenschappe-

we dat Inrichting en beheer lijke regelingen voor de recreatieschappen De gemeente is verantwoordelijk voor het Geestmerambacht (GAB) en Alkmaarder- en openbaar groen; voor het beheer ervan en voor Uitgeestermeer (RAUM). De gemeente Alkmaar de uitvoering van eigen projecten in de stad. is partner in de samenwerking in het Nationaal Voor behoud en versterking van groen is het landschap Laag Holland. van belang dat aandacht voor groen verankert is in ontwikkelingsplannen en beheerprocessen. Besluitvorming Bij besluitvorming door college en raad is het De kwaliteitsnorm voor de groenvoorzieningen van belang dat, als er sprake is van plannen die in eigendom en beheer bij de gemeente blijft leiden tot het verdwijnen of wijzigen van het gelijk aan de huidige kwaliteit. Voor de gehele bestaande groen, het groenaspect mee geno- gemeente is dit een kwaliteit op basisniveau, men kan worden in de overweging.

Daartoe met als uitzondering daarop kwaliteitsniveau wordt in bijbehorende beslisdocumenten een hoog voor de centrumgebieden en groen dat groenparagraaf opgenomen, waarin de conse- intensief onderhoud nodig heeft zoals bloem- quenties (positief of negatief) voor het groen bakken en hagen (kwaliteitsniveaus naar de worden beschreven, inclusief eventuele resul- door veel gemeenten in Nederland toegepaste taten van een onderzoek in het kader van de CROW-systematiek voor beheer dat is gericht natuurwetgeving. op beeldkwaliteit). Het beheer wordt uitge- voerd door Stadswerk072 NV.

Ruimtelijke ordening In bestemmingsplannen (toekomstig: omge- vingsplan) wordt (openbaar) groen benoemd. Als aparte functie of als onderdeel van een bredere functie. In de Omgevingsvisie waar de Dit Groenbeleidsplan gaat over dat gemeente momenteel aan werk, worden groe- groen waar de gemeente invloed ne ambities op hoofdlijnen mee genomen. Bij op uit kan oefenen. De gemeente het verlenen van omgevingsvergunningen en heeft daarbij een rol als eigenaar het toezicht daarop wordt het belang van groen en beheerder, als stimulator van en natuur meegenomen. Ten aanzien van het kappen van bomen gelden maatschappelijke participatie, als de Alkmaarse Bomenverordening en buiten de overlegpartner of middels de inzet bebouwde kom de Boswet (die per 1 januari van instrumenten ten aanzien 2017 opgaat in de nieuwe Wet Natuurbescher- van de ruimtelijke ordening. ming) als een toetsingskader. Extra bescher- Vanzelfsprekend is heldere ming geldt voor bomen op de Lijst Monumenta- communicatie en voorlichting le en waardevolle bomen. hierbij van belang.

De kracht van groen 37

4 Samen aan zet | Communicatie en voorlichting 4

4.2 Participatie en educatie in en geven we informatie over mogelijkheden, Bloembakken in binnenstad door De gemeente werkt als het gaat om onze randvoorwaarden en inspirerende voorbeelden. ondernemers: groene gemeente, samen met bewoners, Bij inzet bij het onderhoud door vrijwilligers “We gaan investeren in zomerbeplanting. natuurverenigingen, bedrijven, ontwikkelaars, groepen maken we afspraken, zij kunnen des- In deze tijd met veel veranderingen woningbouwverenigingen, andere overheden gewenst ook enige praktische ondersteuning en meer dan normale leegstand in de en organisaties. We betrekken hen bij plannen krijgen. Om initiatiefnemers (in het algemeen binnenstad is het van groot belang de voor inrichting en beheer van gemeentelijke van projecten in de buurt en op gebied van gastvrijheid te onderstrepen. We moeten groen. De gemeente stimuleert ook hun eigen zorg en cultuur) te helpen bij het genereren van onze toeristen laten zien dat het centrum bijdrage aan de groene stad, door ruim baan te externe financiering, heeft de gemeente een van Alkmaar springlevend is.” maken voor groene (bewoners-) initiatieven en Alkmaarse crowdfunding website ontwikkeld Bron: NHD april 2016 – citaat voorzitter OVC inzet op eigen terrein of tuin te stimuleren. (www.slimmersamen.nl). Jan Roobeek

Participatie Educatie De landelijke trend dat bewoners, ondernemers De gemeente heeft als het gaat om groen- en en organisaties zich steeds meer betrokken natuureducatie vooral een stimulerende en 4.3 Communicatie en voorlichting Om gebruik en bekendheid van groen en voelen bij het groen in hun omgeving en zich faciliterende rol. In opdracht van de gemeente De gemeente Alkmaar communiceert helder groengebieden in Alkmaar te bevorderen, bie- daarvoor ook willen inzetten, is ook in Alkmaar is de ‘Natuur Gids Alkmaar’ ontwikkeld. Via over groen. Met bewoners, ondernemers, orga- den we informatie over het aanwezige groen zichtbaar. Door participatie kan extra groen of een online platform worden vraag (meestal nisaties en bezoekers van Alkmaar. en wat daarin te beleven (doen, zien) is. extra kwaliteit tot stand komen en het vergroot scholen) en aanbod (van natuurorganisaties) op Om participatie uit de samenleving te stimule- de betrokkenheid bij de eigen omgeving. gebied van educatie aan elkaar gekoppeld. Voor het behouden van kwaliteit van het (open- ren, zijn we helder over de mogelijkheden voor De gemeente ondersteunt groene burgerinitia- bare) groen is het kennen van de meningen en het leveren van een eigen bijdrage aan een tieven die bijdragen aan groen in de buurt, door wensen van de gebruikers van dit groen nodig.

groen Alkmaar en over de ondersteuning die ruimte te bieden en initiatieven en vrijwilligers We betrekken bewoners en anderen daarom bij de gemeente hierbij kan bieden. We informeren te ondersteunen. Hiertoe zetten we subsidie(s) plannen voor groeninrichting en beheer in eigen bewoners en anderen over het groenbeleid van omgeving of informeren hen daar over. de gemeente.

Een bijzonder voorbeeld van groene bewonersparticipatie is de aanleg van Park De Oude Kwekerij. Dit park is tot stand gekomen door bewoners uit de omliggende wijken (Vereniging Vrienden van het Park De Oude Kwekerij) en de gemeente Alkmaar. Ook het bedrijfsleven heeft zich ingezet, door sponsoring en steun aan de Vereniging.

38 Groenbeleidsplan Alkmaar 2017-2027 De kracht van groen 39

5 Financieel overzicht 5 Financieel overzicht

Budgetten

Structureel (2017-2020): • € 6.000.000 Beheer openbaar groen (uitvoering Stadswerk072) • € 35.000,- Uitvoering Groenbeleidsplan [vanaf 2017] • € 20.000,- Ondersteuning coördinatie en activiteiten natuur- en milieugroepen • € 20.000,- Ondersteuning coördinatie en activiteiten amateurtuinverenigingen • € 269.000,- Bijdrage Recreatieschappen (incl. uitbreiding Geestmerambacht) • € 5.750,- Bijdrage Samenwerkingsovereenkomst Laag Holland

Incidenteel [betreffende jaren]: • € 30.000,- Stimulering groene bewonersinitiatieven en groene Schoolpleinen [2017-2020] • € 40.000,- Plaatsen 100 bloembakken [2017 t/m 2018] • € 100.000,- Realisatie extra groen; in het kader van Amendement ‘Structureel groen, gewoon doen!’ [2017]

Overig Vanuit diverse andere project- en beheerbudgetten wordt bijgedragen aan het realiseren van de doelstellingen uit dit Groenbeleidsplan:

Budget duurzaamheid max. € 10.000,- per jaar voor vergroenen schoolpleinen [2017 t/m 2019] Budget buurtgericht samenwerken subsidies bewonersinitiatieven, participatiekaart Budget beheer beschoeiingen aanleg natuurvriendelijke oevers Beheer wegen aanpak van boomwortels in voetpaden [2017-2018] Budget dierenwelzijn natuur educatie Diverse stedelijke projecten realisatie groen binnen het project.

Financiering vindt plaats uit diverse budgetten, waarbij het structurele budget voor groenbeheer het grootste is.

De kracht van groen 41

6 Actielijst 6 Actielijst Plannen: 8. Kansen benutten voor realisatie van de 1. Opstellen Boomstructuurplan Alkmaar ambities uit dit Groenbeleidsplan, in het (2017). kader van beheer. Groen ook meenemen 2. Ontwikkelen natuurwaardenkaart als in de op te stellen Beheervisie Openbare toetsingsinstrument in het kader van de Ruimte. [Uitvoering Stadswerk072.] natuurwetgeving bij de beoordeling van 9. Realiseren van kleurrijk groen door aanvragen omgevingsvergunning. het plaatsen van 100 bloembakken, 3. Uitvoeren van een parkenscan om de staat in de periode 2016-2018. [Uitvoering en behoeften van de parken in Alkmaar te Stadswerk072.] inventariseren. Met deze informatie een 10. Verwijderen en waar mogelijk vervangen plan van aanpak maken voor maatregelen bomen die aan het einde van hun in het kader van het beheer van de parken. levenscyclus zijn (uitvoering gedeeltelijk in 4. In overleg met de eigenaren en beheerders komende 5 jaar). [Uitvoering Stadswerk072.] van bermen, dijken en waterlopen in het 11. Herplant 130 bomen in verband met schade landelijk gebied van voormalige gemeenten door de zomerstorm in 2015. [Uitvoering Schermer en Graft-De Rijp, mogelijkheden Stadswerk072] bekijken om hier - met oog voor de belangen van agrariërs - de gemeentelijke Participatie en communicatie: ecologische hoofdstructuur aan te vullen. 12.

Verder (proactief) stimuleren van groene burgerinitiatieven en vergroening van Realisatie: basisschoolpleinen, onder meer door middel 5. Aandacht voor de realisatie van ambities uit van subsidie. dit Groenbeleidsplan, bij de totstandkoming 13. Opnemen van informatie over groene en uitvoering van ontwikkelingsplannen. inrichtingsmogelijkheden, in de folder die in Actueel zijn onder meer de Vroonermeer het kader van dierenwelzijnsbeleid wordt Noord en Overstad. opgesteld en verstrekt ter inspiratie van 6. Uitvoering geven aan het amendement vergunning aanvragers bij bouwprojecten. ‘Structureel groen, gewoon doen!’. Het gaat om aankleding van schoolpleinen met groen, aanleg van nieuwe groenlocaties in samenspraak met buurtinitiatiefnemers en het - waar mogelijk en rekening houdend met vrije doorgang voor mensen die minder mobiel zijn - vervangen van stoeptegels door groen om het klimaat in de buurten te verbeteren. Uitvoering in 2017. 7. Voorstel ontwikkelen voor verdere vergroening in het kader van klimaatverandering en inzichtelijk maken Hier staan de acties benoemd van de financiële gevolgen hiervan. voor de komende 5 jaar. Deze lijst [gemeente en Stadswerk072 - 2017] wordt jaarlijks geactualiseerd.

De kracht van groen 43

Bijlagen Bijlagen

BIJLAGE 1 Uitkomst participatie ‘Denk mee over het groenbeleid’ Uitkomsten van bewonersavond over het groenbeleid (24 februari 2016) en de digitale participatie via website en facebook (15 maart - 1 april 2016). Op de bewonersavond waren groene groeperingen, wijkorganisaties en bewoners in het algemeen aanwezig. Uit gesprekken over de vier thema’s (identiteit, gezondheid, klimaat en biodiversiteit) is tijdens deze avond een Top 10 van meest belangrijke groene onderwerpen gekomen. Via de daarop volgende digitale participatie hebben 321 mensen aangegeven welke (5) onderwerpen voor hen het meest prioriteit zou moeten krijgen. Dit heeft geleid tot een definitieve top 10. Daarnaast hebben 57 mensen via facebook een inhoudelijke reactie gegeven.

Groene Top 10 Prioriteiten Toelichting 1. Natuurlijk groen behouden en versterken natuurwaarden 2. Bomen bomen vindt men heel belangrijk 3. Meer groen en minder verharding men wil de stad of wijk graag nog groener 4. Groene wandel- en fietsroutes groene routes vindt men aantrekkelijk 5. Klimaat (klimaatbestendige gemeente) men wil graag dat groen hieraan bijdraagt 6. Kleur en variatie voor een mooie en gevarieerde beleving 7. Eetbaar groen bessenstruiken, fruitbomen, moestuinen 8. Groene speelplekken voor contact kinderen met groen en natuur 9. Zelf meedenken en doen gehoord worden bij plannen + participeren 10. Voorlichting over groen. over beleid, plannen, beheer, eigen tuin e.d.

De eerste 8 onderwerpen geven specifieke wensen aan ten aanzien van het groen. Punt 9 betreft de wens tot participeren (bij plannen maken en uitvoeren). Punt 10 geeft het belang aan van goede voorlichting (over groenbeleid, groenbeheer, mogelijkheden om zelf bij te dragen aan groen).

Samenvatting inhoudelijke reacties via facebook • Angst voor omvallen scheve bomen • Jammer dat bomen opgesnoeid worden, volle • Meer maaien / Minder maaien boom met lage takken is juist zo prachtig BIJLAGEN (tegenstrijdige wensen) • Meer kruidentuintjes voor publiek • Meter langs fietspad korter maaien • Prachtige natuuroevers Nic. Beetskade; direct 1. Uitkomst participatie ‘Denk • Meer snoei / Minder snoei langs oever niet maaien, gazon ernaast wel mee over het groenbeleid’ (tegenstrijdige wensen) • Meer groen moet blijven, in plaats van bouwen • Meer fruitbomen, vruchten • Blij met Groene Voet 2. Verslag • Meer bijenkasten • Idee: een bloemendag organiseren en dan zaai- Raadsinformatiebijeenkomst • Boeren en veel last van (ingezaaide) en op aangewezen plekken groenbeleid (21 april 2016) wilde bloemen • Alleen biologisch plantgoed, zoals in Amersfoort 3. Overzicht Alkmaarse parken • Meer geurende bloemen – onder meer stinsen (zaden, bollen, planten) 4. Natuurdoeltypen gemeentelijke bolletjes - voor vlinderen e.a. insecten • Verlies bomen en groen in Emmakwartier zonde ecologische hoofdstructuur (ook in Oud Overdie) • Meer bosplantsoen in de stad, voor vogels