Externe informtie: Link naar het omgevingsbeeld kanaalzone

KANAALZONE ALKMAAR Omgevingsbeeld DE INSPIRATIE EN HET KADER VOOR DE ONTWIKKELING TOT 2040 IN ÉÉN VERHAAL

INHOUDsopgave 1. een uitnodiging 4

2. Kanaalzone Alkmaar, stad van de toekomst 7 3. Het verhaal van de Kanaalzone 10

Kanaal als kans voor groei 10 Kanaal met de drie gezichten 12 Kanaal als bron van energie 20 4. De 10 kwalitatieve regels voor ontwikkeling 22

1. De Kanaalzone is het visitekaartje van de moderne stad, hier bouwt 23 Alkmaar aan haar toekomst.

2. De Kanaalzone is de haven van Alkmaar. 24 3. De Kanaalzone geeft ruimte aan de verdichting van de stad, als een 25 compacte en complete stad.

4. De Kanaalzone is onderdeel van de geschiedenis van de stad en dat is 26 in de toekomst te zien.

5. De drie gezichten zijn de inspiratie voor de sfeer en identiteit bij 27 ontwikkelingen langs het kanaal.

6. De oevers langs het kanaal zijn openbaar, soms zacht en groen en 28 soms direct toegankelijk door middel van paden en verblijfsplekken.

7. Aan het kanaal is ruimte voor nieuwe publieksfuncties en 29 publieksplekken zoals wijkcentra, parken, pleinen en sport.

8. De lengte en bochten van het kanaal zijn te ervaren door middel van 30 hoogbouw, markante gebouwen, routes en plekken.

9. Werken aan het kanaal is werken aan een duurzaam Alkmaar. 31 10. Bereikbaarheid van de Kanaalzone betekent werken aan een 32 mobiliteitssysteem in balans.

5. Het beleidskader 33

6. de deelgebieden 35

Colofon 36

2 3

1. een uitnodiging GEMEENTE ALKMAAR BOUWT Mobiliteit in balans Bedrijven vestigen zich steeds vaker in grote aansluiten bij de nieuwe manier van werken. Voor EEN STAD VOOR DE TOEKOMST steden die goed bereikbaar zijn voor werknemers, een mix van functies moet goed gekeken worden De groei van de stad geeft een groei van mobiliteit. terwijl tegelijkertijd het belang van een goed naar de juiste mix met woningbouw. Mogelijk zijn Uitgangspunt voor Alkmaar is dat iedereen met voorzieningsniveau groter wordt. Dit vertaalt zich enkele bedrijven in milieucategorie 3 niet goed De ontwikkeling van de Kanaalzone is een zowel de auto, als de fiets en te voet en met het naar de stijging in populariteit van OV-locaties als verenigbaar met de woonfunctie. Aan dit dilemma zal uitwerking van één van onze drie ambitielijnen openbaarvervoer op een goede en veilige manier werkgebied. Nabijheid van centrumfuncties en nader invulling gegeven moeten worden. Samen met van de Omgevingsvisie die in 2017 is bij zijn of haar woning moet kunnen komen. Het horecagelegenheden vervullen een belangrijke ondernemers en instellingen onderzoeken we, indien vastgesteld.

Om richting te kunnen geven huidige verkeerssysteem van Alkmaar bestaat uit vestigingsfactor voor bedrijven in de zakelijke nodig, herhuisvesting binnen het gebied of op andere aan de transformatie van de Kanaalzone een buitenring, radialen en een binnenring. Dit markt. Hierdoor wordt het centrum van Alkmaar plekken in onze stad. Uitgangspunt is dat wij willen is het noodzakelijk om aanvullende kaders systeem zal de eerste periode (5 jaar) de groei van interessanter als vestigingslocatie. Locaties zoals het voorzien in voldoende en goede vestiginslocaties voor op te stellen. De afgelopen periode is in circa 3.000 woningen moeten opvangen. Er komt Stationsgebied en Overstad in de Kanaalzone, vlakbij alle soorten werkgelegenheid. verschillende atelierbijeenkomsten, samen geen structurele aanpassing binnen die 5 jaar. De een dynamische binnenstad en een efficiënt spoor, met diverse stakeholders, gewerkt aan een bewoners van Alkmaar zullen wel, door uitbreiding worden steeds interessanter voor bedrijven in de Bij een economisch vitale stad hoort ook Omgevingsbeeld voor de Kanaalzone met van het fietsennetwerk, meer uitgenodigd worden nieuwe economie om zich te vestigen. stadslogistiek. Smart mobility-oplossingen helpen uitwerkingen in verschillende ontwikkelbeelden. om met de fiets te gaan.

Ook de fietsinfrastructuur om personen en goederen sneller, schoner en Als college dagen wij partijen uit om samen rond de OV-knooppunten zal gelijke tred moeten Alkmaar heeft een aantrekkelijke dynamische gemakkelijker door de steeds drukkere stad te met ons vorm en inhoud te geven aan de houden met de groei in de toename van reizigers. binnenstad met een bovenregionale functie. Het bewegen. Dit gaat een steeds belangrijkere rol ontwikkeling van de Kanaalzone. Wij zien die Parkeren van de auto en de fiets bij de woning centrum met detailhandel, cultuur en horeca spelen, waardoor er dus veel inzet op nodig is. uitdaging verwoord in dit Omgevingsbeeld is onderdeel van de opgave. Onze binnenstad zal door de Kanaalzone ontwikkeling positieve en geven in dit eerste hoofdstuk graag de blijft goed bereikbaar, parkeren voor bezoekers effecten ondervinden. Dit geldt ook voor de onderwerpen mee die wij van groot belang en bewoners wordt gefaciliteerd in de nabijheid. diverse wijkwinkelcentra die in de nabijheid van vinden voor onze stad. Voor langere termijn is een capaciteit vergroting de Kanaalzone zijn gelegen (zoals winkelcentrum Duurzaamheid van het verkeerssysteem noodzakelijk. Dit vraagt Oudorp, Muiderwaard en De Mare). De kernboodschap is: nader onderzoek.

In dit onderzoek wordt ook de Alkmaar werkt aan de uitbreiding van haar • bouwen voor iedereen ondertunneling van de Huiswaarderweg onder het Overstad is een unieke locatie met een cultureel warmtenet en zal van verbranding als energiebron • bereikbaarheid in balans kanaal meegenomen. cluster, grootschalige winkels en de huidige perifere de overstap maken naar energie uit de aarde. Dit is • economisch toekomst bestendig detailhandel vlakbij de historische binnenstad. Hier nog niet voldoende. Regionaal werkt Alkmaar aan • de vitale stad heeft toegankelijke wordt grootschalige detailhandel, op een unieke de energiestrategie om energieneutraal te kunnen voorzieningen en levert maatwerk locatie naast het centrum, geclusterd. Door winkels worden. Meerdere alternatieve energiebronnen zijn • een groene stad is een klimaatadaptieve Economie wordt combinatiebezoek met de binnenstad makkelijk daarvoor nodig. Dit vraagt onderzoek. stad gemaakt en gestimuleerd. Deze mix is gewenst en De Kanaalzone wordt getransformeerd tot een moet mogelijk blijven. Alkmaar wordt een klimaatadaptieve stad. Dat vraagt aantrekkelijke stedelijke leefomgeving. Uitgangspunt o.a om een slim watersysteem en meer natuurlijke daarbij is een evenwichtige balans tussen wonen, Bedrijven die naar de Kanaalzone trekken, zullen koeling van de stad. Alkmaar is ook een hele groene Hoogachtend, werken en recreëren.

Voldoende bedrijven en aangetrokken worden door de ruimtelijke kwaliteiten stad, meer groen past bij ons en is dan ook een mooi werkgelegenheid houdt Alkmaar als stad dynamisch en de strategische ligging vlakbij het Centrum. Het middel om meer klimaatadaptief te kunnen zijn. Wij Het college van burgemeester en wethouders en aantrekkelijk. De kanaalzone geeft ruimte aan de stationsgebied is een sterk merk als vestigingslocatie; denken daarbij aan groen in de openbare ruimte en van Alkmaar. gevestigde economie maar ook aan de ontwikkleing Overstad is de woon-werklocatie in de regio, op groen in op en aan gebouwen. Ook zijn investeringen van nieuwe economie o.a door de digitalisering Oudorp kunnen bedrijven in een groene omgeving noodzakelijk om ons zoete regenwater vast te houden P.M. Bruinooge, burgemeester, en de moderne maakindustrie, verbreding naar zich vestigen. De Viaanse Molen biedt locaties voor in onze onze stad en te kunnen bergen. W. van Twuiver, secretaris. ciculaire economie past hierbij.

Behoud van wonen en werken binnen eilanden in het groen; bestaande bedrijven, maar ook het aantrekken van Overdie is het stelijke werkgebied en op de locatie De nieuwe stad aan het kanaal moet ruimte nieuwe bedrijven in de Kanaalzone is belangrijk van de RWZI is ruimte voor uitvindingen in de vorm gaan bieden aan duurzame en klimaatadaptieve voor de realisatie van voldoende werkgelegenheid. van tijdelijk programma’s. maatregelen. Dit kan op maaiveld, onder de grond en Hiervoor is het wenselijk dat de ontwikkeling van de in de gebouwen en op de gebouwen. Alkmaar heeft werkgelegenheid gelijke trend zal houden met de Er liggen kansen om het ondernemersklimaat te de voorkeur om de klimaatadaptieve maatregelen ontwikkeling van de woninbouw. versterken door het bieden van mogelijkheden die zo natuurlijk mogelijk op te lossen wanneer het de

4 5

2. kanaalzone alkmaar, openbare buitenruimte betreft. Dit, zodat een goed Een bloeiend cultureel leven is een belangrijk stad van de toekomst beheer van de ruimte haalbaar blijft. Alkmaar als onderdeel van de aantrekkingskracht van Alkmaar. duurzame stad vraagt op de korte termijn ( binnen 5 Wij ondersteunen bredere, vernieuwende en jaar) om actie. Daarbij denken wij aan de vergroening experimentele initiatieven, zoals de broedplaatsen. Bouwen aan de aantrekkelijke leefomgeving bouwlagen. Dit geeft bij elkaar een enorme rijkdom van onze stad. Het programma Vitaliteit 2040 wordt ontwikkeld en van de toekomst: stedelijk, innovatief en slim, aan diversiteit van wonen en biedt ruimte aan circa zal het beeld van de toekomst voor de vitaliteit van lommerrijk en luisterrijk is de ambitie voor 12.500 tot 15.000 nieuwe woningen. Binnen die de stad worden vorm gegeven. 2040 met het kanaal zoals omschreven in de rijkdom aan wonen is tenminste 1/3 deel voor de Omgevingsvisie Alkmaar 2040. sociale koop of huur. Vitaliteit Maar wat is die 21ste eeuwse stad aan het kanaal? Dit omgevingsbeeld vertelt het verhaal In de stad aan het kanaal wordt gewerkt. Alle Alkmaarders leven langs het kanaal in een Financiën voor de Kanaalzone Alkmaar 2040. Hedendaagse succesvolle werkgebieden zijn aantrekkelijke, veilige en dynamische omgeving.

vaak compact van aard, waar bedrijven in Bij de groei van de stad horen investeringen om de Daarin zijn zowel de benodigde voorzieningen korte nabijheid tot elkaar gevestigd zijn. Dit stad leefbaar, gezond en aantrekkelijk te houden. op het gebied van gezondheidszorg, onderwijs, versterkt de concurrentiekracht van bedrijven. Het is heel reëel dat niet alleen de gemeente (en multifunctionele gebouwen in voldoende mate eventuele andere overheden) kosten voor haar Stedelijk en attractief De verschillende nieuwe werklocaties langs het bereikbaar. De kanaalzone kenmerkt zich door het kanaal krijgen ieder een eigen profiel. Werken rekening neemt. Bouwprojecten in de hele stad feit dat alle gebouwen, woningen en de openbare Alkmaarse stedelijkheid, het eerste waar men nu tussen het groen, midden in het centrum, bij het profiteren immers ook van goede voorzieningen in ruimte toegankelijk zijn voor jong en oud. Indien aan denkt is de prachtige, gezellige, historische station, in een tijdelijk stedelijk labratorium of in onze stad. We willen initiatiefnemers van nieuw te nodig passen we maatwerk toe om dit te bereiken. binnenstad met haar compacte vorm en de mix een moderne werkplaats, alles wordt aangeboden ontwikkelen vastgoed daarom naar verhouding laten We bouwen in de kanaalzone volgens de Alkmaarse van functies. Dat is straks anders. Stad aan het in de Kanaalzone.

Eén van de werkmilieus is bijdragen. Doel is dat alle nieuwe vastgoedprojecten Woonnorm. We bedoelen daarmee dat we duurzame, kanaal kent in de toekomst ook die compactheid de uitbreiding van het huidige ICT-cluster en volgens een eenduidige systematiek gaan flexibele woningen bouwen die geschikt zijn voor alle en mix van functies, maar dan op een moderne de mogelijkheid om Alkmaar als data-stad te bijdragen aan de financiering van bovenwijkse doelgroepen in de samenleving. Met de Alkmaarse manier. Niet langer kantoorgebouwen en versterken. investeringen. Benadrukt dient te worden dat het Woonnorm realiseren we een inclusieve samenleving, werkgebieden naast een woonwijk met huizen en hier gaat om slechts een bijdrage, een fractie van want alle doelgroepen kunnen worden gefaciliteerd. tuinen, maar een echte gemengde centrumstad. de totale investeringsbedragen die nodig is om alle Door de Alkmaarse Woonnorm dragen we niet alleen bij aan de Woonzorgopgave, maar bouwen we ook bovenwijkse voorzieningen te bekostigen. Innovatief en slim duurzaam, sociaal, flexibel en toekomstbestendig. Je woont boven een ICT kantoor en deelt De stad van de toekomst aan het kanaal is een Technologie gaat nog meer mogelijk maken dat met de werkers een koffietentje om de De gemeente Alkmaar nodigt partijen uit om in lerende stad.

Niet alles staat vast, Alkmaar moet burgers gezond thuis kunnen blijven wonen zowel hoek. De binnentuin is overdag toegangelijk nauwe samenwerking te werken aan de groei van zichzelf als stad kunnen uitvinden en slim en jong (18-/18+) als oud, fysiek gehandicapt of met voor iedereen en in de avond alleen voor Alkmaar aan het Kanaal met extra aandacht voor flexibel met nieuwe kansen om kunnen gaan. een geestelijke beperking. Om Alkmaarders de de bewoners. Wanneer je de deur uitstapt, de onderwerpen mobiliteit, economie, recreatie, kans te geven te werken aan hun gezondheid wordt staat je fiets voor de deur en ben je in 10 duurzaamheid, vitaliteit en financiën. Zo is er bijvoorbeeld een uitvinding nodig die sporten en bewegen voor alle leeftijdsgroepen minuten, langs het kanaal, in het centrum gaat over goed wonen in de vorm van een gestimuleerd langs het kanaal. Dit kan georganiseerd, Overstad. Je gaat binnenkort verhuizen van je appartement. Wat is een fijne woning voor jonge ongeorganiseerd, gezamenlijk of individueel vorm appartement op de 3de verdieping naar een en oudere mensen of mensen die zorg nodig worden gegeven.

Sporten, bewegen, recreëren en gezinsappartement op de 5de en 6de etage, hebben? Is die woning niet gewoon geschikt voor cultuurbeleving kunnen zowel in de multifunctionele je woning grenst dan aan het collectieve iedereen? Alkmaar gaat met al haar partners, gebouwen of scholen, maar ook gewoon in de dakterras. Je bent blij dat je op deze prachtige die bouwen langs het kanaal die discussie aan openbare ruimte, want daar zijn diverse voorzieningen plek aan het kanaal kunt blijven wonen. Je wilt en samen ontwikkelen zij de nieuwe “Alkmaarse voor beschikbaar gesteld. Het Kanaal biedt unieke hier nooit meer weg. woonnorm”. mogelijkheden voor bewegen in de buitenlucht en door de inrichting van de openbare ruimte wordt dit Er is een uitvinding nodig rond duurzaam Alkmaar. gestimuleerd. De stad aan het kanaal is een gestapelde stad, Wat past bij Alkmaar en vooral ook wat past bij passend bij de maat van Alkmaar. De stad van de de stad aan het kanaal? In de Kanaalzone komt toekomst heeft dan ook een gemiddelde hoogte ruimte voor Alkmaar als klimaatadaptieve stad. van vijf bouwlagen. Hoger dan de gewone huizen, Dit betekent een vermindering van verharde maar niet op grote afstand van de bestaande stad. oppervlakte terwijl de stad groeit.

Ruimte voor het Uitzondering is Overstad, dit nieuwe centrum van klimaat kan uitgewerkt worden in prachtige nieuwe Alkmaar heeft een gemiddelde hoogte van acht

6 7

HET KANAAL IS 5,79 KILOMETER WATERPRET groene plekken, paden en bijzondere waterpleinen. Ook de vraag naar energie is een opgave voor de Lommerrijk en luisterrijk stad van de toekomst. Wat is de bijdrage van de stad aan het kanaal om Nederland energieneutraal Alkmaar is een bijzondere groene stad, nu en in de toekomst. De ruimte rond het kanaal is de GEEFT ONS 46 VOETBALVELDEN AAN OPEN RUIMTE MIDDEN IN ONZE STAD te krijgen? Welke opbrengsten halen we uit het kanaal en uit de compacte stad, en kan dit steeds kans voor een schone, veilige, gezonde, groene slimmer? Alkmaar zet in op een mobiliteitsysteem omgeving in de nieuwe stad. Langs het kanaal in balans. Hoe is de huidige wegcapaciteit veel wordt het mogelijk om een rondje bruggen te effiecenter en slimmer in te zetten zonder nog rennen, een picknick te houden aan het water, meer ruimte te verliezen aan transport? Dit vraagt een stuk te roeien, met je buren bij te kletsen op op de langere termijn om een mobilteitsplan waar je openbare daktuin of een wandeling onder de GEEFT STRAKS AAN WEL 30.000 INWONERS EEN MOOI UITZICHT zowel het gebruik van het ov, de fiets, als de bomen te maken. Al die kwaliteiten passen bij het voetganger voldoende plek en kwaliteit krijgen kanaal als de groene long van Alkmaar. Vanuit het samen met de ruimte voor de auto.

kanaal lopen nieuwe fietsroutes die het prachtige buitengebied en centrum verbinden. Ook voor Er is een uitvinding nodig op het gebied van het groen is de diversiteit die aangeboden wordt nieuwe centra voor de samenleving. Een een grote kwaliteit, dat past bij een stad met veel HET ALKMAAR VAN DE TOEKOMST stad die groeit vraagt bijvoorbeeld meer verschillende inwoners met verschillende wensen. scholen, meer sportvoorzieningen en meer gezondheidsvoorzieningen. Het kanaal is een prachtige plek voor ontmoeting door de centrale Omgevingsbeeld is… ligging dwars door heel Alkmaar. Per ontwikkeling Het verhaal voor de toekomst van het Kanaal kan een andere slimme combinatie van sociaal- in identiteit en programma. Dit verhaal is maatschappelijke voorzieningen nodig zijn met uitgewerkt in 10 kwalitatieve regels. unieke buitenruimte in een uniek gebouw, de De ambitie voor dit verhaal is vastgelegd in de nieuwe parels langs het kanaal. Omgevingsvisie Alkmaar 2040. Voor vijf deelgebieden langs het kanaal is het beeld uitgewerkt in ontwerpopgaven, dit heet een Ontwikkelbeeld. Een ontwikkelbeeld is een opdracht, geen plan.

88 9

DEN HELDER 3. Het verhaal van de Kanaalzone

KANAAL ALS KANS VOOR GROEI Hoera, Alkmaar heeft een kanaal. Het Het hele kanaal loopt van Amsterdam Noord, via Noordhollands kanaal loopt dwars door Purmerend en Alkmaar naar Den Helder. Alkmaar Alkmaar en heeft een lengte van 5,79 km van is via het kanaal dan ook onderdeel van het de Leeghwaterbrug tot de vlotbrug en een vervoer over water tussen deze steden, zowel voor gemiddelde breedte van 40 meter. Het kanaal de beroepsvaart als voor recreatie. Deze functie geeft daarmee circa 23 hectare open ruimte in de van het kanaal geeft economische kansen en stad. Ruimte waar je aan wilt wonen en werken, natuurlijk veel waterpret. langs wilt sporten, elkaar kunt ontmoeten en Alkmaar als stad met veel voorzieningen kunt Zowel in het noordelijke, het centrale als het zuidelijke deel van het kanaal in Alkmaar zijn 67 HA beleven. gebieden die op dit moment in transitie zijn of Het is beslist geen saai recht-door-zee kanaal. kampen met leegstaand of verouderd vastgoed. Tijdens de aanleg van kanaal is slim gebruik Dit gaat om grotere gebieden, die ruimte geven 20 HA om te bouwen aan de stad van de toekomst aan

NOORD gemaakt van een aantal bestaande waterlopen en met Alkmaar als stad in ontwikkeling. Hierdoor het kanaal. Bij elkaar opgeteld betreft het circa 190 worden rechte, efficiënte stukken afgewisseld hectare herstructureringsgebied. met bochten, een bijzonder doodlopend stuk

overstad en bredere watervlaktes. Deze afwisseling geeft het kanaal meer de kwaliteit van een natuurlijke waterloop; spannender en met veel afwisseling. In station 30 HA Alkmaar kan je dit kanaal vol beleven, de oevers zijn namenlijk bijna volledig openbaar. De open ruimte is dus voor iedereen te zien en te gebruiken. DE HUIDIGE KWALITEITEN OP EEN RIJ Je ervaart de lengte van het kanaal en de bruggen en oevers helpen je om je te oriënteren in de stad. >> 23 hectare open ruimte midden in je

en stad.

Binn stad Het kanaal vertelt het verhaal van Alkmaar. Een doorsnede van de historie, de gebouwen en het >> Herkenbare bochten. leven in de stad. De monumentale binnenstad en het park, de molens en de vlotbrug en 43 HA >> Bijna 100 % openbare oevers. stadspoorten zijn parels langs het kanaal die nu al worden gekoesterd en herkend door de mensen >> Oriëntatie op de hele stad. uit Alkmaar. >> Schakel in het bestaande waternetwerk voor zowel goederen als recreatie. 30 HA >> Parels zoals monumenten en de binnenstad, een park en de boten.

>> 190 hectare herstructureringsgebied. = bochten van het kanaal

= functies aan het kanaal

= brug als oriëntatiepunt AMSTERDAM = omringdijk = ontwikkelgebied = openbare oever

10 11

HET KANAAL MET DE DRIE GEZICHTEN De huidige kwaliteiten en de geschiedenis van het kanaal vormen de inspiratie voor de toekomst. Er is niet één verhaal voor het kanaal van Alkmaar. Het verhaal is veel rijker en kent drie verschillende herkenbare gezichten; de zachte kanaalzone aan de noordzijde van de stad, het gastvrije centrum en de stoere kanaalzone aan de zuidzijde van de stad.

Kanaalzone noord Het kanaal loopt als een blauwe loper door het grote collectieve landschap van Alkmaar Noord. Binnen dit collectieve grote landschap liggen gebouwen geclusterd als eilanden waar gewoond en gewerkt wordt. Aan het kanaal liggen nieuwe publieksvoorzieningen met publieke ruimtes, ontmoetingsplekken voor bewoners en werkers.

Centrum Het kanaal ligt als het centrale blauwe plein dwars door het gastvrije centrum van Alkmaar, met de historische binnenstad en het station aan de ene kant en het moderne Overstad aan de andere kant.

Kanaalzone zuid Het kanaal als de entree van de stoere havenstad Alkmaar. In schaal en maat is dit gebied steviger dan de andere gebieden.

Deze drie gezichten van het kanaal staan voor drie verschillende gebiedsidentiteiten.

12 13 13

appartementencomplex rondom een collectieve De zachte stad staat voor een moderne stad in ZACHTE STAD, HET GEZICHT AAN DE NOORDZIJDE binnentuin of vijver. Een cluster is echter nooit een vertrouwd hollands landschap van water, monofunctioneel en bestaat nooit uit één en Alkmaar Noord is als stadsdeel in een heel riet en polderbomen. Je kunt hier wonen en het zelfde type woning. Een cluster is immers korte periode gebouwd en heeft de typische werken op een stedelijke compacte manier onderdeel van de stad van de toekomst waar een eigenschappen van een groeikern. Het bestaat uit binnen eilanden in het groen. Aan het kanaal mix van mensen en wensen past. veel collectief groen met daarbinnen woonbuurten ontmoet je elkaar. De architectuur voegt zich Ruimtelijk zijn de clusters als eilanden in het grote en kantoorgebouwen. Elke buurt heeft een eigen qua kleur en materiaalgebruik in het landschap. collectieve landschap. Soms letterlijk omringd door karakter. Het ontbreekt aan een strikte hiërarchie in Er is volop ruimte voor experimentele water, soms minder letterlijk omarmd door groen de wegenstructuur. Het stadsdeel Alkmaar Noord woonvormen en nieuwe vormen van bouwen. of routes. is gebouwd in een polder en er is dan ook nog veel water aanwezig.

Dit landschap met de buurtschappen is verbonden met het kanaal door nieuwe wijkcentra en De zachte stad staat dan ook voor de bijzondere publieke plekken aan de oever op hoogte van de kwaliteit van deze zachte groene wereld, die ruim dijk. Het collectieve landschap wordt met deze en lommerrijk is, een groot doorlopend landschap publieksfuncties en plekken verbonden met het goed verbonden voor fietsers en voetgangers met kanaal. het buitengebied. Dit landschap is echt landschap en geen stadspark. Dit geeft een uniek groen De zachte stad kent dan ook geen stedelijk profiel aan dit deel van de stad aan het kanaal. waterfront, het gezicht van de zachte groene stad Dit is de kracht van Noord en hier bouwen we op aan het kanaal is vooral zacht en groen. voort.

Binnen deze zachte groene wereld zijn nieuwe clusters of buurten mogelijk met een meer stedelijk karakter. Een cluster is een groep van gebouwen die qua architectuur goed bij elkaar passen, maar verschillend zijn van functie. Wonen, werken of bijvoorbeeld sporten kan een plek krijgen binnen een cluster. Een cluster kan bijvoorbeeld uit stadswoningen bestaan in combinatie met een

1414 15 15

GASTVRIJE BINNENSTAD, HET GEZICHT VAN HET De historische binnenstad, Overstad en het station Gastvrij centrum staat voor een moderne stad hebben als centrum een hoog stedelijk woon-, met eigentijdse voorzieningen. De architectuur CENTRUM werk-, leisure- en detailhandel milieu in een mix. en de inrichting van de buitenruimte staat in Hoog stedelijk betekent dat er ook een mix van contrast met het karakter van de historische Het centrum van Alkmaar bestaat uit de krachtige programma’s binnen een gebouw mogelijk is, dat er binnenstad. Er is volop ruimte voor kleur en en duidelijk herkenbare historische binnenstad, sprake is van een hoge dichtheid en dat de typologie diversiteit van materialen. het nieuwe jonge en moderne deel in Overstad van gebouwen een grote verscheidenheid kent. en het station. Deze drie delen vormen samen het Hoogstedelijk staat verder voor een grote diversiteit gastvrije centrum van Alkmaar en vullen elkaar aan aan publieke plekken (straten, stegen, pleinen en qua hoog stedelijk programma. Gastvrij staat voor parken). De oude stad en de nieuwe stad horen bij aantrekkelijke verblijfsruimte, goed en comfortabel elkaar als centrum, maar blijven als verschillende met elkaar verbonden voor langzaam verkeer, goed delen herkenbaar. Er is sprake van een spannend bereikbaar vanuit het station en met de auto. Het contrast.

kanaal verbindt de delen als bijzondere publieke ruimte. Hier beleef je het contrast tussen de historische binnenstad en de nieuwe moderne stad.

16 16 17

Stoere havenstad staat voor een stad van STOERE HAVENSTAD, HET GEZICHT AAN DE rustige, stoere blokken, een waterfront en binnenhoven. De architectuur is direct ZUIDKANT herkenbaar als die van een havenstad, net als Schelphoek en Jaagpad. De stad De stoere zuidkant van de stad vertelt het bestaat verder uit straten met werk- en verhaal van Alkmaar als havenstad. Met de woongebouwen met op bijzondere plekken bouw van Schelphoek en het Jaagpad heeft ruimte voor een markant gebouw of dit karakter al vorm gekregen. Stoer staat voor bijzondere openbare ruimte. In deze stoere een stoer stedelijk Waterfront, maar ook voor havenstad wordt ruimte gemaakt voor het de stoere keuze om voldoende openingen in typische Alkmaarse groen. Hierdoor ontstaat dit front vrij te laten voor goede verbindingen en een bijzondere combinatie van stoer en licht, lucht en ruimte naar het achterland. Deze stevig, afgewisseld met zacht. verbindingen kunnen routes, of zonnig groene of waterrijke ruimtes zijn. Deze verbindingen zijn noodzakelijk om de kwaliteiten van het kanaal zover mogelijk de gebieden in te trekken. Het huidige zuiden bestaat nu voornamelijk uit bedrijventerreinen waar nog geen sprake is van een evidente woon- of verblijfskwaliteit die past bij een stad. Dit zal gecreëerd moeten worden. De relatie met het kanaal als open ruimte en publieke plek is daarbij het belangrijkste.

Daarnaast is het bij herontwikkeling van belang dat de maat en schaal van de bedrijventerreinen wijzigen in een maat en schaal die ook passen bij wonen en een meer stedelijke vorm van werken. Dit betekent dat de huidige infrastructuur onvoldoende is en aangevuld dient te worden. Meer verbindingen en kleinere kavels en gebouwen zijn nodig om stad te maken.

18 18 19 19

KANAAL ALS BRON VAN ENERGIE kan in de winter, voor de directe verwarming van een gebouw, met een warmtepomp worden gewonnen of in de zomer worden opgeslagen in een koude- De Kanaalzone geeft economische kansen voor warmteopslag voor een hoger rendement. Het Alkmaar. Bij een gezonde en duurzame stad past kanaal is dus eigenlijk één grote bak water vol met een eigen economie met eigen werkgelegenheid. thermische energie voor Alkmaar. De herontwikkeling van de Kanaalzone zal op vele De ruimte langs de kanaal vormt in de toekomst ook fronten ruimte bieden, een bron van economie. een bron. Namelijk een bron voor zoet water. Niet langer zal regen worden afgevoerd via het kanaal, De kracht van Alkmaar als toeristische stad en stad maar worden opgevangen en vastgehouden in de voor recreanten neemt toe. In, aan en op het water bodem of in het opppervlaktewater in de Kanaalzone. verblijven is niet alleen heel leuk voor de bewoners Zo werkt Alkmaar aan klimaatadaptatie. van Alkmaar, maar ook voor de bezoekers. Nu al kent Alkmaar toerisme via het water, maar deze kan groeien wanneer het kanaal een aantrekkelijke WONEN: havenfunctie krijgt met meer en verschillende soorten De herstructurering van de gebieden langs het kanaal aanlegplaatsen en insteekhavens en heerlijk zonnige geeft ruimte aan de woon-economie van Alkmaar. terrassen.

Alkmaar heeft als centrumstad in de regio een unieke Alkmaar heeft een historische binnenstad, die een positie voor stedelijke vormen van wonen. centrumfunctie heeft als recreatief winkelgebied met een sterk modisch winkelaanbod en horeca. Bestaande voorzieningen zullen door het stijgende WERKEN: inwoneraantal positieve effecten ondervinden. Een stijgend inwoneraantal zal de draagkracht voor Er wordt gewerkt in de Kanaalzone. Er blijft ruimte bestaande voorzieningen versterken. Er komt ruimte voor bedrijfshallen, maar in de toekomst wordt in in de kanaalzone, nieuwe ruimte voor voorzieningen de Kanaalzone het hele palet van verschillende die niet passen in de historische binnenstad, maar werkmilieu’s aangeboden. Dat geeft verbreding en wel van belang zijn voor een vitaal centrum. groei van de economie. Door de ontwikkeling van circa 15.000 woningen binnen een periode van 20 jaar ontstaat een CENTRUM: wooneconomie. De groei van de stad vraagt om een groei van sociaal/maatschappelijke voorzieningen De groei van de stad versterkt de functie van de en centrumvoorzieningen. Deze krijgt een plek in de binnenstad als economisch hart: er komt meer vraag Kanaalzone. naar stedelijke voorzieningen. Binnen de Kanaalzone wordt gewerkt.

Bedrijven, die gezond zijn en die in een beperkte milieucategorie vallen, behouden hun plek in de Kanaalzone en CENTRA: groeien mee met de ontwikkeling van de Kanaalzone. Langs het kanaal wordt ruimte gemaakt voor De bedrijven die niet samengaan met de stedelijke wijkcentra. Deze centra kunnen qua programma mix van werken, wonen, voorzieningen en recreatie, verschillend zijn samengesteld. Een combinatie van passen in de toekomst niet meer bij het profiel van bijvoorbeeld gezondheidscentra, sportruimte en de Kanaalzone als stad. Dit vraagt om maatwerk. De onderwijs is goed mogelijk. Met de groei van de stad verstedelijking van de Kanaalzone geeft kansen voor neemt de vraag naar dit soort centra toe en daarmee nieuwe werkmilieus die passen bij een aantrekkelijk de werkgelegenheid. stedelijk milieu.

Hieronder volgen een paar suggesties en KLIMAATADAPTATIE: voorbeelden die nog nader moeten worden onderzocht: De gebieden langs het kanaal krijgen een functie als Het kanaal is op het gebied van duurzaamheid zoetwaterberging: niet afvoeren maar vasthouden. Dit letterlijk een bron en een kans om te innoveren. Uit betekent effectief omgaan met verharding en minder het kanaal kan een bijzondere vorm van energie bebouwingsoppervlakte op maaiveld. gewonnen worden. Dit heet thermische energie. Thermische energie uit oppervlaktewater (TEO) is de naam voor de winning, opslag en transport van ENERGIE: warmte en/of koude vanuit het oppervlaktewater Er kan energie worden gewonnen uit het water van voor de verwarming en/of koeling van gebouwen het kanaal. Zo kan een bijzondere bijdrage worden en woningen. Er kan een substantieel deel van geleverd aan de toenemende vraag wanneer de stad de warmtevraag in Nederland met deze techniek groeit. Op een aantal plekken in Nederland wordt al voorzien worden. Water uit het oppervlaktewater gebruik gemaakt van oppervlaktewater als bron van wordt door een warmtewisselaar gepompt en energie, maar nog niet op de schaal die mogelijk is in levert warmte aan een warmtepomp die deze Alkmaar. opwaardeert naar hogere temperaturen. De warmte

20 2121

4. De 10 kwalitatieve regels voor ontwikkeling 1 De Kanaalzone is het visitekaartje voor de moderne stad, hier bouwt Alkmaar aan haar toekomst.

Het verhaal van het kanaal is de inspiratie voor gebiedsontwikkeling langs het kanaal. Alkmaar past als oude en waardevolle handel- Actie: Bouw aan het contrast door te kiezen Het kader voor de ontwikkeling is gevat in en havenstad in de rij van Amsterdam en voor een moderne stad met architectuur tien kwalitatieve regels. Elke ontwikkeling zal Haarlem. De historische binnenstad en de van nu, die de historische stad aanvult en aantoonbaar inhoud dienen te geven aan de kaasmarkt zijn belangrijke trekkers. Alkmaar is versterkt. Door juist niet die mooie sterke De Kanaalzone is het visitekaartje voor de moderne sterk in de restauratie en hergebruik van haar stad uit het verleden te zijn, maar de lichte regels en zo van toegevoegde waarde zijn voor de stad en de Kanaalzone. 1 stad, hier bouwt Alkmaar aan haar toekomst. monumenten. Om deze historische kracht te nieuwe stad van de toekomst, een plek waar kunnen blijven koesteren en te vieren, kiest stedelijk Alkmaar als woon- en werkstad Alkmaar voor de groei van haar stad langs het opnieuw uitgevonden kan worden. kanaal. Er is geen sprake van een “kopie” door 2 De Kanaalzone is de haven van Alkmaar. historiserend bouwen, maar er is ruimte voor nieuwe functies, nieuwe gebouwtypologieën en voor de architectuur van nu. Dit geldt voor zowel woon- als werkgebouwen.

Zo geeft Alkmaar 3 Dede Kanaalzone geeft ruimte aan de verdichting van stad, als compacte en complete stad. ruimte aan de zeer ambitieuze groei van de stad, op een manier die past bij de maat, schaal en sfeer van de stad van de toekomst. Door het contrast wordt de ervaring van de historische De Kanaalzone is onderdeel van de geschiedenis van binnenstad sterker. 4 de stad, en dat is in de toekomst te zien.

De drie gezichten zijn de inspiratie voor de sfeer en 5 identiteit bij de ontwikkelingen langs het kanaal. De oevers langs het kanaal zijn openbaar, soms 6 zacht en groen en soms direct toegankelijk door middel van paden en verblijfsplekken. Aan het kanaal is ruimte voor nieuwe 7 publieksfuncties en publieksplekken zoals wijkcentra, parken, pleinen en sport.

De lengte en bochten van het kanaal zijn te 8 ervaren door middel van hoogbouw, markante GROETEN UIT ALKMAAR! gebouwen, routes en plekken.

Werken aan het kanaal is werken aan een 9 duurzaam Alkmaar.

Bereikbaarheid van de Kanaalzone betekent 10 werken aan een mobiliteitssysteem in balans.

22 23

3 De Kanaalzone geeft ruimte aan de verdichting van de stad, als compacte en complete stad. De Kanaalzone is stad. In deze stad is ruimte Actie: Bouw woningen die passen bij de voor een stedelijke vorm van wonen, werken en verschillende gebiedsidentiteiten van recreëren met een grote diversiteit. Stedelijk wonen Kanaalzone noord, centrum en Kanaalzone kan in de vorm van individuele stadswoningen zuid. Draag bij aan de discussie en de tot collectieve appartementencomplexen, ontwikkeling van de Alkmaarse Woonnorm en altijd in een mix per locatie. In een stad wonen creëer naast het wonen ook een diversiteit van immers verschillende mensen met verschillende werkmilieus die passen bij de gebiedsidentiteit wensen dicht bij elkaar. Hoe deze mix eruit ziet is en die iets nieuws toevoegen aan de reeks van gebiedspecifiek. Aan Kanaalzone noord ligt het bestaande werkgebouwen en hallen. accent op wonen met je voeten in het landschap in combinatie met appartementen, stadshuizen met werkruimte aan huis en vrijstaande torens. Je woont op sommige plekken boven de bomen. In het centrum ligt het accent op de grote diversiteit van appartementen en vormen van wonen in de combinatie met andere functies. Dus wonen boven en/of onder een werkgebouw, school of als onderdeel van een leisure gebouw.

De appartementen hebben een collectieve entree aan de straat in de stad en delen een daktuin of een groot terras. Ook wanneer je hoger woont, kijk je uit op andere woningen. Je hebt buren. Aan Kanaalzone zuid ligt het accent op diverse appartementen binnen één blok of complex. Van stadswoningen op de eerste drie lagen tot appartementen en penthouses met uitzicht.

De appartementen zijn voor alle doelgroepen geschikt. Alkmaar werkt aan een duurzame

2 stad door niet langer in hokjes te denken. Er bestaan geen typische ouderen,- jongeren of Het kanaal is de haven van Alkmaar. zorgwoningen. Iedere woning voldoet aan de Alkmaarse Woonnorm van toegankelijkheid en bruikbaarheid voor alle groepen. Deze norm is in ontwikkeling. De norm geeft in ieder geval inhoud aan duurzaamheidsaspecten, Alkmaar is van oorsprong een havenstad, maar toegankelijkheidseisen en de aanpasbaarheid, heeft geen haven. De stad profiteert wel van de maar kan ook aangevuld worden met collectieve ligging in het waternetwerk van Noord Holland voorzieningen of wijze van stallen van auto’s of voor de beroepsvaart en de recreant. Ook de fietsen. stad zelf heeft een eigen waternetwerk, als een echte waterstad. Echter, dat kan veel sterker. Een derde deel van de woningen past binnen de Het hele kanaal zal als haven van Alkmaar financiële afspraken voor de sociale huur of koop. gaan functioneren door meer aanlegplekken, De Alkmaarse Woonnorm wordt uitgevonden in de insteekhavens en waterverbindingen toe te Kanaalzone en wordt onderdeel van het stedelijk voegen. Schelphoek is daar een mooi voorbeeld beleid. van. Elke ontwikkeling langs het kanaal draagt bij aan Alkmaar als waterstad en havenstad.

In de complete stad wordt gewerkt aan het creëren van nieuwe werkmilieus die een aanvulling Actie: Creëer meer ligplaatsen in het kanaal vormen op de bestaande kantoren en de meer bij elke ontwikkling langs het kanaal, klassieke bedrijfsgebouwen. Deze nieuwe vergroot het kanaal daar waar mogelijk door werkmilieus hebben een stedelijk omgeving nodig middel van insteekhavens en graaf meer waar ontmoeten meer centraal staat en waar watergangen op het land ter versterking van interactie met studenten en andere ondernemers Alkmaar waterstad. Verbind watergangen mogelijk is op straat, langs de kades, op pleinen of zo veel als mogelijk zodat er een divers binnen het werkgebouw. waternetwerk ontstaat. 24 25

5 De drie gezichten zijn de inspiratie voor de sfeer en identiteit bij ontwikkelingen langs het kanaal.

De drie gezichten van het kanaal staan voor drie verschillende gebiedsidentiteiten: • Als entree van de stoere havenstad Alkmaar, aan de zuidzijde. • Als centrale blauwe ader dwars door het gastvrije centrum van Alkmaar, met de historische binnenstad en het station aan de ene kant en het moderne deel van Overstad aan de andere kant. • Als blauwe loper door het grote collectieve landschap van Alkmaar Noord met haar clusters en buurten van wonen en werken.

Nieuwe ontwikkelingen bouwen voort op deze gebiedsidentiteit en versterken deze.

Actie: Versterk zowel stedenbouwkundig, landschappelijk als architectonisch de gebiedsidentiteit.

4 Bouw door aan de zachte stad aan Kanaalzone noord door verder te bouwen aan het De Kanaalzone is onderdeel van de geschiedenis van grote collectieve landschap. Bouw nieuwe de stad, en dat is in de toekomst te zien. clusters als eilanden binnen dit landschap of transformeer bestaande gebouwen of clusters in nieuwe clusters. Kies voor een architectuur die zich voegt in het landschap en deze dus De stad Alkmaar is rond 1200 gevestigd op een oude was nodig en de bocht in het Kanaal werd verlegd niet overschreeuwt. nederzetting op de grote strandwal van Heiloo. De (bij het huidige politiebureau). In de loop van de tijd stad lag op een steenworp afstand van de Westfriese verschenen bedrijventerreinen en enkele markante Bouw door aan het centrum door verder te Omringdijk. Alkmaar groeide in de 17e eeuw uit tot bouwwerken langs het kanaal en groeide de stad in bouwen aan een diverse hoogstedelijke stad een handelscentrum met een haven aan het Zeglis hoge snelheid naar het noorden met nieuwe wijken. van straten, pleinen, stegen en parken met verbonden met de Schermer. vooral een hele brede openbare kade met Het opvallend bochtige kanaal verloor vijftig jaar oeververbindingen. Aan de straten, stegen en In 1819 nam Koning Willem I het besluit tot de aanleg na aanleg haar functie door de aanleg van het pleinen liggen gebouwen met verschillende van het Noord Hollandsch Kanaal.

Ingenieur Jan Noordzeekanaal. Het bracht Alkmaar tot nu toe niet de functies die passen in een centrum van de Blanken nam het werk ter hand. Het kanaal had een voorspoed die men had gehoopt. Tot vandaag. Deze stad. Kies voor een architectuur die in contrast transportfunctie en een militaire functie om Amsterdam geschiedenis heeft haar sporen achtergelaten en deze staat met de zware bakstenen historische te verbinden met de Noordzee, buiten de Zuiderzee sporen krijgen een plek in de nieuwe ontwikkelingen. binnenstad. om. Soms letterlijk in de vorm van monumenten, soms meer als inspiratie voor de sfeer en identiteit Bouw door aan de stoere havenstad aan Het Kanaal werd tot 1825 aangelegd via bestaande van de nieuwe gebieden en soms als reden tot Kanaalzone zuid door verder te bouwen waterlopen en nieuwe tussenstukken. Je ziet Jan verbijzondering van plekken. aan het waterfront met openbare oevers en Blanken bijna in de weer met pen en liniaal: via de doorzichten. Met paden die het achterland Schermer, door het Zeglis, langs de trotse havens van Actie: Gebruik het erfgoed van het gebied als verbinden met het kanaal. Geef af en toe Alkmaar, met ‘de duurste bocht’ om de Omringdijk basis voor je planuitwerking.

Soms letterlijk ruimte aan een bijzonder gebouw of bijzondere te ontwijken en vervolgens dwars door de bastions, door de instandhouding van monumenten of openbare ruimte en vooral aan heel veel langs de vroegere monding van Rekere en Hoornse monumentale bouwwerken, herstel van oude stedelijk groen. Voor een architectuur die staat Vaart, in een bocht naar het noorden tot de volgende routes, herkenbaarheid vergroten van oude voor de robuuste en rustige uitstraling van de oude waterloop langs de Omringdijk, richting Rijkswerf stadsgrenzen en poorten, of soms door elementen havenstad. Den Helder. die hergebruikt kunnen worden als onderdeel van het verhaal, de inspiratie. In 1864 kwamen de spoorlijn en het station. Overstad werd deel van het spoorterrein. Een haakse kruising

26 27

7 Aan het kanaal is ruimte voor nieuwe publieksfuncties en publieksplekken zoals wijkcentra, parken, pleinen en sport.

6 De oevers langs het kanaal zijn openbaar, soms zacht en groen en soms direct toegankelijk door Bij groei van de stad hoort groei van de publieke middel van paden en verblijfsplekken. voorzieningen en aantrekkelijke publieksplekken. Voorbeelden van publieke voorzieningen zijn scholen, gymzaal, de bibliotheek en gezondheidcentra. Binnen de Kanaalzone wordt langs het kanaal ruimte gemaakt voor deze publieksfuncties in een mix. Deze functies en Bijna alle oevers langs het kanaal zijn nu openbaar. Actie: Maak van de oevers een plekken zijn goed bereikbaar vanuit de wijken en Deze kwaliteit dient behouden te blijven en in de aantrekkelijke openbare oever, die past bij vormen het adres van de wijk aan het kanaal. Een toekomst te worden hersteld waar dit nog niet de gebiedsidentiteit. In de zachte stad aan slimme clustering van diverse functies maakt dat het geval is. De plekken waar dit nu ontbreekt, Kanaalzone noord betekent dit vooral heel deze plekken voor ontmoeting voor verschillende liggen in het centrum achter de brandweer bij de veel groen met paden voor langzaam verkeer, groepen zijn en op verschillende momenten op parkeergarage, rondom het politiebureau en bij ruimte voor publieksfuncties en plekken. de dag gebruikt kunnen worden. De vormgeving een aantal bedrijven aan de zuidzijde van de stad.

In het centrum staat dit voor een stoere van deze nieuw plekken langs het kanaal zijn openbare kade met veel verblijfsplekken en de voorbeeld van een publieke voorziening Bij herontwikkeling van deze plekken is de opgave gebiedspecifiek en passen bij het gezicht van het om de oever in te richten als openbare oever. Bij mogelijkheid om tot aan het water te komen. kanaal. de reeds bestaande openbare oevers is de opgave In de stoere havenstad aan Kanaalzone zuid om vooral de kwaliteit van de oevers als openbare betekent dit een openbare route, soms als Actie: Bouw nooit alleen woningen langs het ruimte aantrekkelijk te maken. Meer groen en kade soms als groene oever. Voor alle oevers kanaal, maar programmeer en creëer ruimte meer verblijfsplekken en doorlopende paden voor geldt dat ze onderdeel zijn van het grotere voor andere functies. Voor de zachte stad langzaam verkeer zijn altijd onderdeel van de recreatieve netwerk van Alkmaar. aan Kanaalzone noord zijn dat bijzondere inrichting van de oever. Per gezicht aan het kanaal gebouwen als parels aan de dijk. In het kan dit een ander accent krijgen. De diversiteit van centrum is dat ruimte in de plint of eerste de drie gezichten bepaalt ook de verdere inrichting bouwlagen van gebouwen aan de kade. In de van de oevers.

Uitzondering op deze regel zijn de stoere havenstad zitten deze publieksfuncties woonboten: woonboten blijven onderdeel van het in de plinten van de gebouwen in het kanaal als woongebied en worden ingepast in de waterfront of juist om de hoek in de luwte aan nieuwe plannen. het plein of de paden naar het achterland. voorbeeld van een publieke voorziening met een publieke plek

voorbeeld van een publieke voorziening in de plint voorbeeld van een harde oever voorbeeld van een zachte oever

28 29

8 De lengte en bochten van het kanaal zijn te ervaren door middel van hoogbouw, markante gebouwen, routes en plekken.

9 Bochten zijn bijzonder in een kanaal. Door de van een bouwblok. Gezien de huidige opbouw van bochten van het kanaal binnen de Kanaalzone de stad is een hoogte van 50 meter voldoende om Werken aan het kanaal is werken aan een duurzaam te verbijzonderen door markante gebouwen met markante functies, bijzondere verblijfsplekken of een eruit te springen. Wanneer deze torens verspreid in een lijn langs het kanaal een plek krijgen, wordt Alkmaar. rustplek aan een pad kan iedereen deze bijzondere de ervaring van de lengte en de vreemde bochten kwaliteit van het kanaal van Alkmaar ervaren. versterkt. Hiermee geeft Alkmaar ruimte aan hoogbouw, maar kiest zij voor een maat en schaal De ervaring van de lengte van het kanaal wordt die past bij de huidige stad. Geen standaard maten De Kanaalzone is de plek voor de uitvinding Actie: De stad groeit, en toch maken we versterkt door het toevoegen van torens. De van 70 of 100 meter zoals in andere steden, maar van een duurzaam Alkmaar. Binnen de nieuwe voldoende onbebouwd en onverhard hoogbouw in Alkmaar heeft daarmee een bijzondere juist een bescheiden schaalsprong naar 50 meter. ontwikkelingen worden nieuwe concepten van gebied voor de infiltratie van zoet water. Dit functie, het versterkt de lijn van het kanaal. Uitzondering kan worden gemaakt voor Oudorp.

Dit wonen en werken uitgedacht die staan voor een voor tenminste 20% van het oppervlakte stoere stadsdeel kan een hoger, markant gebouw duurzame samenleving. Er is volop ruimte voor het van de locatie. Bouw mee aan de Hoogbouw kan een plek, een gebied of een lijn opnemen. experiment. duurzaamheidsagenda van Alkmaar, breng al versterken binnen een stedelijk gebied. Het versterkt je kennis en ervaring in en pionier. Onderzoek een plek wanneer er sprake is van één toren, als een • Torens staan solitair, dus tenminste 50 meter van De Kanaalzone is de klimaatadaptieve stad. Dit de kans voor het gebruik van de thermische eenmalige icoon. Het versterkt een gebied wanneer elkaar (geen set of cluster). betekent dat het zoete regenwater opgenomen energie uit het kanaal. er sprake is van een cluster van torens. Het versterkt • Torens staan met de voeten in de stad, de plint is kan worden in de bodem of in oppervlaktewater een structuur of lijn door het plaatsen van torens tenminste 50% open en/of toegankelijk. en niet direct afgevoerd wordt via het kanaal. Dit langs die lijn bij bijvoorbeeld een kanaal, weg of ring. • Torens staan niet allemaal direct aan het kanaal, heet infiltratie, liefst op zo’n natuurlijk mogelijk maar in een zone langs het kanaal. wijze.

Dit kan door middel van onverharde en Alkmaar bestaat als stad voornamelijk uit laagbouw • Torens vragen om een inpassingsstudie t.a.v. onbebouwde gebieden die wat lager liggen dan de in de vorm van 2-3-tot 4 laagse gebouwen. Dit wind, zon en de molenbiotoop. straat of stoep. Voor “normale” regenbuien is 20% bepaalt voor het grootste deel het silhouet, met als onverharde ondergrond nodig. Dit is als realistisch uitzondering de oude torens. Bij de ontwikkeling Actie: Maak een verbijzondering in je gebouw of uitgangspunt genomen en doorgerekend. van Alkmaar als stad in de naoorlogse periode is de openbare ruimte wanneer je in de bocht bouwt en volgende stap gezet. Er is een nieuwe gebouwtype bouw mee aan de nieuwe hoogbouwlijn langs het Deze nieuwe ruimte voor het klimaat kan aan de stad toegevoegd; het bouwblok en de flat van kanaal op plekken waar het mag. Alle torens zijn uitgewerkt worden in prachtige nieuwe 6-9 lagen. De ontwikkeling van de Kanaalzone als uniek en versterken naast de lijn van het kanaal groene plekken als regentuinen en bijzondere nieuwe stad geeft kans om nog een extra type toe de gebiedsidentiteit op de plek waar ze staan. waterpleinen. Ook de vraag naar energie is een te voegen: de toren als los gebouw of als onderdeel opgave voor de stad van de toekomst.

Wat is de bijdrage van de stad aan het kanaal om Nederland energieneutraal te krijgen? Welke opbrengsten halen we uit het kanaal en uit de compacte stad en kan dit steeds slimmer?

Thermische energie op de maat en schaal van het totale kanaal is een unieke kans. Het kanaal kan zo een alternatieve bron zijn. Dit vraagt om ondernemers met lef en kennis rond dit soort bijzondere projecten. water INFILTREREN Energie uit bodem en kanaal

water Opslaan

50 m

Torens staan solitaire, dus Torens staan met de Torens staan niet Torens vragen om een tenminste 50 meter van voeten in de stad, de plint is allemaal op de eerste rij. inpassingsstudie tav elkaar. tenminste 50% open en/of wind, zon en Molenbiotoop onderzoek 3030 toegankelijk 31 * 31

10 Bereikbaarheid van de Kanaalzone betekent werken aan een mobiliteitssysteem in balans. 5. HET BELEIDSKADER Onder balans verstaat Alkmaar voldoende Actie: De initiatiefnemers worden per ruimte voor de auto, openbaar vervoer, fietsers gebiedsontwikkeling gevraagd om een en voetgangers in de hele stad. Dit zodat mobiliteitsplan te maken langs het kanaal, iedereen op een veilige manier tot aan de eigen waarin duidelijk wordt welke bijdrage deze woning kan komen. nieuwe ontwikkeling levert om de mobiliteit De omgevingsvisie Alkmaar 2040 vormt het Alkmaar is ontsloten voor de auto via een in Alkmaar in balans te brengen. beleidskader voor dit Omgevingsbeeld. De buitenring en vervolgens via radialen tot in de volgende punten vormen een samenvatting van dit historische binnenstad met een binnenring. beleidskader. Een helder systeem. Dit systeem vangt de groei van de stad op en zal worden aangepast De Kanaalzone geeft ruimte voor wonen, cultuur daar waar nodig om de capaciteit van alle en creativiteit en representatieve bedrijven in een vervoersstromen op te kunnen blijven vangen. stedelijke vorm en zelfs hoog stedelijke vorm. Er Het gebruik van de fiets past bij een duurzaam is ruimte voor groei van de stad, ook voor nieuwe Alkmaar en zal gestimuleerd gaan worden. doelgroepen.

De groei van de stad aan het kanaal Op de langere termijn zijn meer structurele betekent een impuls voor de hele stad. wijzigingen nodig binnen het huidige systeem. De historische binnenstad en de moderne Elke nieuwe stedelijke ontwikkeling langs Overstad vormen de stedelijke hoogtepunten het kanaal heeft een ontsluiting nodig voor langs het kanaal. Er is volop ruimte voor innovatie de fiets, auto, voetganger en het openbaar en voorbeeldprojecten als slimme stad. De groei vervoer passend binnen het huidige systeem. van de stad langs het kanaal betekent kiezen voor Een stedelijke woon- en werkomgeving heeft verdichting van de bestaande stad, dus kiezen als uitgangspunt een veilig en aantrekkelijk voor de compacte stad. Binnen deze compacte fiets- en voetgangersgebied en een goede stad vormt het kanaal niet langer een barrière, bereikbaarheid met de auto als bestemming. maar juist de verbinding van zowel het centrum als De parkeernorm voor de auto en fiets is de stad. onderdeel van het mobiliteitsplan per locatie. De Kanaalzone heeft een goed, veilig en efficiënt Verbindingen in en uit de wijk en de verkeerssysteem met diverse vormen van mobiliteit oeververbindingen zijn uit balans. Mobiliteit in balans. Het station is onderdeel van de zone in de Alkmaarse context is een uitdaging aan het kanaal en is goed verbonden met routes. en vraagt gedegen nader onderzoek.

Er is ruimte voor deelauto’s met een lagere Parkeervoorzieningen worden, binnen de parkeerbehoefte. parkeerkaders, samen met ontwikkelaars per gebied vormgegeven. Er worden aantrekkelijke oevers gerealiseerd met fietsroutes. Langs de aantrekkelijk oevers van het kanaal ontstaan langzaam verkeersstructuren en verblijfsplekken. Groei van de stad vraagt om extra verbindingen over het kanaal. De mogelijkheid om het water dieper de gebieden in te trekken is een kans om zo ook de ruimte voor extra aanlegplekken en haventjes in de luwte te creëren.

32 33

6 . de deelgebieden Voor vijf deelgebieden langs het kanaal is het beeld uitgewerkt in ontwerpopgaven, dit heet Viaanse Molen een Ontwikkelbeeld. Een Ontwikkelbeeld is een opdracht, geen plan.

RWZI

Overstad

oudorp

overdie

34 35

COLOFON Dit Omgevingsbeeld is tot stand gekomen in het Atelier Kanaalzone onder de inhoudelijke leiding van BVR adviseurs. In het atelier is nauw samengewerkt met diverse vak-experts van de gemeente, zowel vanuit ruimtelijk ordening en verkeer als vanuit het sociale, culturele en economische domein. Er is advies in gewonnen bij de bureaus Goudappel Coffeng en Wareco. Tijdens het Open Atelier is het omgevingsbeeld besproken, getest en verrijkt door circa 300 potentiele partners voor de ontwikkeling van de Kanaalzone Alkmaar.

Dit omgevingsbeeld is vastgesteld op 4 juli 2019.

Kanaalzone Alkmaar Deze visie is gemaakt door BVR adviseurs ruimtelijke ontwikkeling in samenwerking met Gemeente Alkmaar, adviseurs Goudappel Coffeng Wareco

Opdrachtgever Gemeente Alkmaar

Visualisaties, tekst en lay-out BVR adviseurs, met uitzondering tekst hoofdstuk 1

Alles uit dit magazine mag worden overgenomen mits de bron wordt vermeld.

Rotterdam, juli 2019