Commissievoorstel - OPA - Structurele starterslening in Alkmaar

BESPREEKNOTITIE COMMISSIE

Agendapunt: Commissie:

Ruimte

Portefeuillehouder:

Christian Schouten

Relatie met andere portefeuillehouder(s):

Lars Ruiter

Onderwerp: Structurele starterslening in Alkmaar

Inleiding en probleemschets Alkmaar beschikt over een revolverend fonds voor startersleningen. Door de hoge vraag en stijgende woningprijzen is het fonds uitgeput, waardoor er momenteel geen nieuwe leningen kunnen worden verstrekt. Het is onwenselijk dat de regeling telkens tijdelijk stopt; een vaste en voorspelbare oplossing is nodig zodat starters hierop kunnen rekenen. Starters die in Alkmaar willen blijven wonen kunnen geen aanspraak meer maken op dit instrument. De huidige regeling legt de eerste drie jaar financiële lasten bij de gemeente, door rentevrijstelling en SVn-beheerkosten. Hierdoor loopt het fonds structureel leeg. Het Nationaal Fonds Betaalbare Koopwoningen vergroot het aanbod van betaalbare nieuwbouwwoningen, terwijl de starterslening de toegang voor Alkmaarders tot bestaande woningen vergroot. Deze regelingen versterken elkaar en moeten beide blijven bestaan. Het doel is om de starterslening structureel en zelfstandig te maken, zodat er jaarlijks circa 30 leningen kunnen worden verstrekt, verspreid over het jaar. De regeling moet budgetneutraal zijn voor de gemeente en aansluiten op het Nationaal Fonds Betaalbare Koopwoningen. Huidige financiële situatie Het fondsvermogen bedraagt circa €1.500.000, met jaarlijkse terugbetalingen van €600.000 tot €800.000. De gemiddelde lening is €47.000 en de gemeentelijke kosten per lening bedragen ongeveer €11.000.

Bij 100 leningen kost dit circa €1,1 miljoen per jaar. Hoewel het fonds revolverend is, is het niet kostendekkend; de gemeente betaalt rente en beheerkosten, waardoor het fonds leegloopt en de regeling stilvalt. Voorstel: regeling budgetneutraal maken De starterslening blijft via SVn lopen, maar de gemeente betaalt geen rente en beheerkosten meer; deze kosten worden onderdeel van de lening. De starter leent deze kosten mee, waardoor de regeling budgetneutraal wordt. De maximale hoogte van de lening wordt vastgesteld op 10% van 80% van de NHG-grens (circa €34.800), met een jaarlijks plafond van ongeveer 30 leningen. De lening blijft een gericht zetje en vormt geen grote tweede hypotheek. Nieuwe financiële systematiek Het fonds wordt verhoogd van €1.500.000 naar circa €2.000.000 en de gemiddelde lening verlaagd

naar circa €35.000. De eerste drie jaar zijn rentevrij en SVn-kosten worden meegeleend. De gemeente heeft geen jaarlijkse lasten meer en de leningen worden gelijkmatig over het jaar verstrekt. Eenmalige aanvulling fonds Voor een stabiel fonds is een eenmalige aanvulling van circa €500.000 nodig. De gemeente kan dit bedrag lenen via de kapitaalmarkt; rente en aflossing worden gedekt vanuit terugbetalingen door starters. De regeling blijft hierdoor budgetneutraal. Juridische en beleidsmatige kaders De bestaande verordening Starterslening Alkmaar moet worden aangepast, waarbij het maximumbedrag en de kostenstructuur worden gewijzigd. De Gemeentewet, artikelen 147 en 149, vormen de juridische basis. Hypotheekverstrekking blijft gebonden aan de wettelijke norm: maximaal 100% van de woningwaarde. De aanpassing kan via het college, behalve de €500.000 aanvulling; hiervoor is een raadsbesluit nodig. Relatie met Nationaal Fonds Betaalbare Koopwoningen Het Nationaal Fonds ondersteunt het aanbod van betaalbare koopwoningen (nieuwbouw), terwijl de Alkmaarse starterslening kopers helpt bij de financiering van bestaande woningen. Beide regelingen vullen elkaar aan en versterken elkaar. Door beide instrumenten te koppelen worden middelen optimaal benut en blijven beide naast elkaar bestaan. Financiële aspecten De regeling wordt structureel budgetneutraal.

De gemeente draagt geen jaarlijkse lasten meer. De eenmalige investering van €500.000 in het revolverend fonds wordt gedekt door aflossingen van starters. Communicatie Er wordt actief gecommuniceerd richting starters, corporaties, ontwikkelaars, makelaars en hypotheekadviseurs. De website van de gemeente wordt bijgewerkt zodra de regeling opnieuw wordt opengesteld. Uitvoering Het college werkt de aangepaste verordening, de uitvoeringsregeling en het raadsvoorstel voor de fondsaanvulling uit. Vervolgstappen zijn een ambtelijke toets op juridische en financiële uitvoerbaarheid, doorrekening van fondspositie en kasstromen, het raadsvoorstel voor de aanvulling van €500.000, het aanpassen van parameters in de verordening en een evaluatie na twee jaar. Met deze optimalisatie blijft de starterslening effectief, stabiel en betaalbaar. Het fonds blijft in balans, starters krijgen een eerlijke kans in Alkmaar en de gemeente houdt grip op de regeling, terwijl de kosten neutraal blijven. Wij zijn voornemens om voor de eerstvolgende raadsvergadering een motie in te dienen, waarvan de concept-tekst te vinden is in bijlage 1 bij dit commissievoorstel.

De volgende vragen worden ter bespreking aan de commissie voorgelegd 1.

In hoeverre is er draagvlak bij de commissie voor herziening van de starterslening in Alkmaar?

2.

In hoeverre kan de commissie zich vinden in de uitgangspunten die genoemd staan in de concept-motie?

Alkmaar, 28 november 2025

Onafhankelijke Partij Alkmaar G. Zucotti

BIJLAGE 1 – Tekst voor concept-motie De gemeenteraad van Alkmaar in vergadering bijeen op 22 januari 2026, Constaterende dat: • het revolverend fonds voor startersleningen in Alkmaar is uitgeput door hoge vraag en stijgende woningprijzen, waardoor er momenteel geen nieuwe leningen kunnen worden verstrekt; • starters die in Alkmaar willen blijven wonen, geen aanspraak meer kunnen maken op dit instrument; • de huidige regeling de eerste drie jaar financiële lasten legt bij de gemeente (rentevrijstelling en SVn-beheerkosten), waardoor het fonds structureel leegloopt. Overwegende dat: • het onwenselijk is dat de startersleningregeling telkens tijdelijk stopt; een vaste en voorspelbare oplossing is nodig zodat starters hierop kunnen rekenen; • het Nationaal Fonds Betaalbare Koopwoningen het aanbod van betaalbare nieuwbouwwoningen vergroot, terwijl de starterslening de toegang tot bestaande woningen vergroot; deze regelingen versterken elkaar en moeten beide blijven bestaan; • door de regeling structureel en zelfstandig te maken, jaarlijks circa 30 leningen kunnen worden verstrekt, verspreid over het jaar; • een budgetneutrale regeling voor de gemeente mogelijk is door de rente en SVn-kosten onderdeel te maken van de lening; • door een eenmalige aanvulling van het fonds en aanpassing van de financiële parameters de regeling effectief, stabiel en betaalbaar blijft, en starters in

Alkmaar een eerlijke kans krijgen. Verzoekt het college: 1. Uiterlijk in Q2 van 2026 een uitgewerkt voorstel voor herziening van de starterslening, inclusief een eenmalige fondsaanvulling van €500.000, voor te bereiden en aan de raad voor te leggen, met de volgende uitgangspunten: a. De starterslening wordt budgetneutraal door rente en beheerkosten in de lening zelf op te nemen; b. De lening wordt gemaximeerd op 10 procent van 80 procent van de NHG-grens. c. De starterslening is bedoeld als duwtje in de rug voor starters en niet als tweede grote hypotheek; d. De regeling blijft bestaan naast het Nationaal Fonds Betaalbare Koopwoningen; e. Er geldt een jaarlijks plafond van circa 30 startersleningen, gespreid over het jaar. 2. Jaarlijks aan de raad te rapporteren over het aantal verstrekte startersleningen, de fondspositie en de aansluiting op het Nationaal Fonds Betaalbare Koopwoningen.