Bijlage Beleidsplan sportvelden Alkmaar

Beleidsplan Sportvelden 2021-2035

Inhoud Inleiding 3

Areaalomschrijving 5 Sportparken van verenigingen 6 Binnensport 6

Beheer, ontwikkelingen 7 Exploitatie 8 Ontwikkelingen van de stad 8 Kunstgras of natuurgras? 8 Masterplan voetbal 9 Masterplan sport en bewegen 9

Duurzaamheid 10 Landelijke ambities zijn begin 2020 overeengekomen 11 Alkmaar is goed op weg 11 Verenigingen worden ondersteund 12

Financiën 13 Exploitatie 14 Investeringen 14 BTW-vrijstelling 15 Bijlage 1 Overzicht sportvelden in eigendom en beheer van de gemeente 16

Bijlagen 16

2

Inleiding

3

Over sport zegt het coalitieakkoord het volgende: ‘Sport is een onderdeel van het cement in de Alkmaarse samenleving en een belangrijk middel voor het oplossen van vele maatschappelijke knelpunten. Wij zijn vanuit het motto Alkmaar Sportstad altijd actief geweest in het ondersteunen van sporters op alle niveaus. De ongeorganiseerde sporter, de verenigingen en de topsporter.’

Middels dit plan worden keuzes gemaakt voor de komende vijftien jaar op het gebied van veilig sporten, duurzaamheid en geld. Het plan geeft inzicht in de verwachte inhoudelijke en financiële ontwikkelingen voor de komende vijftien jaar op het gebied van sportvelden. Ontwikkelingen zijn bijvoorbeeld de Kanaaloeverzone, het (eerder vastgestelde) Masterplan Voetbal, nieuwe vormen van (kunst)gras en de landelijk vastgestelde route Verduurzaming Sport.

Om sporters te ondersteunen zijn voldoende sportvelden nodig, goed verspreid over de gemeente en van voldoende niveau, die zo optimaal mogelijk worden benut. Om de voorzieningen die er zijn op niveau te houden, is goed onderhoud nodig, en eens in de tien à vijftien jaar renovatie. De momenten van renovatie geven de gelegenheid kritisch te kijken of de voorziening in dezelfde vorm wordt vernieuwd, of dat nieuwe technieken of behoeftes vragen om een ander soort veld.

Het plan beperkt zich tot de sportvelden voor sportverenigingen. Sport-vastgoed is opgenomen in de kadernota Vastgoed en valt daarom buiten de scope van dit plan. Ook sportvoorzieningen in de openbare ruimte vallen buiten dit plan; deze zijn opgenomen in het beleid voor speelvoorzieningen en worden beheerd door Stadswerk072.

4

Areaalomschrijving

5

Sportparken van verenigingen De gemeente Alkmaar heeft zeventien sportparken in eigendom. Daar worden onder andere de volgende sporten beoefend: voetbal, handbal, korfbal, hockey, handboogschieten, atletiek, rugby, honkbal, softbal en tennis. beachvolleybal. In bijlage 1 vindt u een overzicht van de sportparken en verenigingen.

Daarnaast zijn er nog diverse tenniscomplexen, een voetbalcomplex en een golfbaan, die in particulier bezit zijn en daarmee buiten de scope van dit plan vallen.

Binnensport Ook de binnensportaccommodaties: zwembaden, ijsbaan, sporthallen, gymzalen en de wielerbaan worden buiten beschouwing gelaten. Het beleid voor het beheer en onderhoud van de sportpanden is opgenomen in de nota Vastgoed 2016.

Sporten in de openbare ruimte Naast de voorzieningen die in gebruik zijn bij verenigingen, heeft Alkmaar in de openbare ruimte tal van sportvoorzieningen voor algemeen gebruik. Denk daarbij aan trapveldjes, tennisbanen, Cruyff courts, basketbalvelden, skatebanen etc. Het beheer en onderhoud wordt verzorgd door Stadswerk vanuit het budget voor speelvoorzieningen. Deze vallen daarom ook buiten de scope van dit plan.

6

Beheer, ontwikkelingen

7

Exploitatie In 2014 is Alkmaar Sport NV opgericht voor exploitatie, beheer en onderhoud van de sportvoorzieningen van onze gemeente. Ook sportstimulering wordt door Alkmaar Sport verzorgd. Jaarlijks krijgt Alkmaar Sport subsidie om deze taken uit te voeren. De velden op de sportparken worden verhuurd aan Alkmaar Sport tegen een kostprijsdekkend tarief. Verenigingen en scholen betalen een maatschappelijk tarief (lager dan kostprijs) voor het gebruik daarvan. Aanpassingen van dit tarief worden ter goedkeuring voorgelegd aan het college van B&W. De kleedkamers en kantines op de sportparken zijn bij de verenigingen in eigendom op basis van erfpacht.

Ontwikkelingen van de stad De aanwezige capaciteit van sportaccommodaties kunnen we vergelijken met andere gemeenten door middel van deelname aan de Monitor Sport en Gemeenten. In 2019 had de gemeente Alkmaar gemiddeld 10,3 sportvelden per 10.000 inwoners. Dat is ongeveer evenveel als gemeentes met dezelfde omvang en stedelijkheid (gemiddeld 10,6 per 10.000 inwoners). Dit aantal voldoet aan de huidige behoefte zonder dat er overcapaciteit is. De ontwikkelingen in de Kanaalzone betekenen wellicht dat er meer of andere sportvoorzieningen nodig zijn. In het programma Kanaaloeverzone wordt uitgewerkt hoe deze behoeftes worden ingevuld.

Kunstgras of natuurgras? De afgelopen twintig jaar is kunstgras steeds meer toegepast. De voordelen zijn evident: een kunstgrasveld kan veel meer uren bespeeld worden zonder stukgetrapt te worden, en ook bij nat weer kan gespeeld worden. De nadelen werden pas duidelijk toen deze velden al jaren gebruikt werden. Vragen rezen over de veiligheid voor de spelers, de milieulast die kunstgras zou kunnen veroorzaken en de volksgezondheid van met name SBR Rubber ingestrooide velden. Daarnaast stijgen de kosten van aanleg en vervanging harder dan gedacht. De goedkope SBR Rubbervelden worden niet meer aangelegd in Alkmaar. Er wordt met (duurdere) alternatieven gewerkt zoals Kurk en TPE. We hebben tevens te maken met toegenomen kosten om milieuvervuiling te voorkomen.

Om uit te leggen hoe we de milieubezwaren tegengaan, eerst een korte technische toelichting. Een kunstgrasveld is opgebouwd uit een fundering, een shockpad met daarop een kunststof grasmat, en tot slot wordt het veld afgestrooid met een infill die de voor de sporttechnische eigenschappen zorgt én voorkómt dat de vezels te snel plat gaan liggen. Zowel voor de infill als voor de fundering is rubber een materiaal met technisch goede eigenschappen. Voor velden werd in het verleden SBR-rubber toegepast, dit is granulaat van oude autobanden.

Na onrust onder (ouders van) sporters over de mogelijke invloed op de gezondheid van de spelers, heeft het RIVM onderzoek gedaan, met als conclusie dat het risico op de gezondheid verwaarloosbaar is. Dit heeft geenszins de onrust weggenomen. Uit voorzorg heeft Alkmaar de uitkomst van het onderzoek niet afgewacht maar al sinds 2014 afscheid genomen van SBR Rubber infill. In plaats van rubber worden nu andere materialen gebruikt voor infill, zoals kurk en kunststof (bijv. TPE). De technische ontwikkelingen daarvan gaan snel, en elk nieuw infill-materiaal wordt getoetst aan mogelijke milieubezwaren en sporttechnische eigenschappen. Om te zorgen dat de infill zich niet verspreid in de omgeving, worden rond de velden kantplanken en uitlooproosters geplaatst. Ook over de toepassing van SBR-rubber in de fundering rezen twijfels. De fundering wordt nu zodanig aangelegd en gedraineerd dat uitloging in het grondwater wordt voorkomen.

Behalve deze technische aanpassingen, zijn we ook terughoudend in de toepassing van kunstgras. Waar mogelijk wordt natuurgras toegepast. Bij renovatie van een veld wordt getoetst wat de benodigde capaciteit - nu en in de toekomst - van de vereniging is. Een natuurgras voetvalveld heeft een capaciteit van ongeveer 300 speeluren per jaar. Waar veel speelcapaciteit nodig is op beperkte ruimte, wordt gekozen voor: - hoogwaardig natuurgras: een extra gedraineerde en hoogwaardige gefundeerde grasmat, tot 500 speeluren/jaar, - hybridegras: kunstgrasvezel versterkte natuurgrasmat, 600-800 speeluren/jaar - volledig kunstgras, minimaal 1200 tot 1800 speeluren/jaar. Afhankelijk van type gebruik en kwaliteit toplaag. Daarbij worden de normen van de sportbond gebruikt; die geven aan hoeveel leden/teams toe kunnen met één veld. Dit is essentieel voor de keuze voor traditioneel natuurgras, hoogwaardig natuurgras, hybride of volledig kunstgras. Onder het hoofdstuk Financiën is te zien wat de kosten zijn van de verschillende type velden.

8

Een voorbeeld van het beleid om waar mogelijk geen kunstgras aan te leggen is SV Koedijk, waar bij de renovatie van een van de kunstgrasvelden is gekozen voor ombouw naar een hybride veld. Dit is een natuurgasveld met 10% kunststofvezels, zonder kunstmatige infill.

Het is niet meteen te zeggen waar nog meer potentie ligt voor terugbouwen naar natuurgras of hybride. Bij elke renovatie de komende jaren wordt een zorgvuldige afweging gemaakt in overleg met de vereniging en uitgaande van de benodigde spelcapaciteit. Ook het Masterplan Voetbal speelt hierbij een rol.

Voor andere sporten zoals korfbal en hockey geldt dat deze sporten in Alkmaar al jaren uitsluitend op kunstgras gespeeld worden. Bij deze kunstgrasvelden is echter nooit gebruik gemaakt van SBR infill, maar van zand of water.

Masterplan voetbal Op 14 februari 2019 is het Masterplan Voetbal door de gemeenteraad vastgesteld. In dat plan wordt een aantal mogelijke ontwikkelingen geschetst van de aanwezige voetbalclubs in de gemeente Alkmaar. De uitwerking van het plan vindt nu plaats. Bij benodigde aanpassingen aan complexen vindt afstemming plaats met dit beleidsplan. Zoals eerder aangegeven wordt de voorkeur gegeven aan natuurgras, maar dat betekent dat per vereniging meer ruimte nodig is. Immers op kunstgras kan worden getraind én wedstrijden gespeeld. Samengaan met een andere club ligt dan minder voor de hand. Bij de gesprekken met de verenigingen worden alle aspecten meegewogen. Op dit moment zijn er nog geen besluiten tot verschuivingen genomen. ·

Masterplan sport en bewegen Op 28 november 2019 is het Masterplan Sport en Bewegen door de gemeenteraad vastgesteld. Dit plan geeft middelen om verenigingen te ondersteunen bij behoud en/of verduurzaming van hun sportaccommodaties in de vorm van een subsidie van 33% in de investeringen. Er wordt goed gebruik gemaakt van deze regeling. In 2020 hebben AMHC en Kolping Boys investeringen gedaan met deze subsidie; ook voor 2021 is de verwachting dat het subsidieplafond bereikt wordt.

9

Duurzaamheid

10

Landelijke ambities zijn begin 2020 overeengekomen Landelijk is met de ondertekening van de routekaart Verduurzaming Sport het startschot gegeven voor de bijdrage aan het klimaatakkoord door de sportsector. Dit gebeurde tijdens een Sportief Verbinden- evenement in de RAI in Amsterdam op 23 januari 2020. Het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, NOC*NSF, Vereniging Sport en Gemeenten, de provincies en het Platform Ondernemende Sportaanbieders ondertekende de routekaart.

In de routekaart staat hoe de sportsector versneld de accommodaties energieneutraal en groener gaan maken. De kaart is in overleg met de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG), sportbonden, commerciële sportaanbieders, leveranciers, innovators en uitvoerders tot stand gekomen.

De ambities zijn: • alle sportaccommodaties moeten in 2050 CO2-arm zijn; • er wordt gebruik gemaakt van circulaire materialen; • er wordt geen gebruik gemaakt van gewasbeschermingsmiddelen; • de sportomgeving is klimaatadaptief. Gemeenten worden daarbij ondersteund door VSG in samenwerking met NOC*NSF, Rijksdienst Voor Ondernemend Nederland (RVO), Ministerie van Volksgezondheid Welzijn en Sport (min VWS), kenniscentrum sport en Stichting Waarborgfonds Sport (SWS).

Alkmaar is goed op weg • CO2-arm in 2050 Dit is vooral van toepassing op sportgebouwen (buiten de scope van dit plan). Bij het onderhoud van de velden wordt al gebruik gemaakt van elektrische robotmaaiers en is een aantal voertuigen op de weg elektrisch of op aardgas. Een aantal sportvelden heeft reeds LED verlichting. Veel lichtinstallaties zijn echter in eigendom of beheer van verenigingen. Zij kunnen voor het vervangen van reguliere door LED verlichting subsidie aanvragen bij de gemeente (Subsidie Buitensportaccommodaties) én bij het Rijk (BOSA). De Meent is een goed voorbeeld van een parkeerterrein dat wordt voorzien van zonnepanelen. Het gebruik van de fiets als vervoermiddel naar de sportclub stimuleren we door waar nodig fietsenstallingen uit te breiden. • Circulaire materialen Dit speelt een rol bij kunstgras. Het is daarbij belangrijk te kijken naar: - de mogelijkheden van hergebruik aan het einde van de levensduur. Ook bij hybride velden (natuurgras op een kunststofvezelversterkte ondergrond) is dit aan de orde. - voorkomen dat het afstrooimateriaal in het milieu terecht komt. Bij het onderhoud wordt er rekening mee gehouden door bijvoorbeeld gevallen blad van bomen naar het midden van het veld te blazen en daar op te ruimen, in plaats van naar de randen. Bij renovatie van velden worden extra maatregelen getroffen zoals kantplanken en roosters bij de uitgang.

- voorkomen dat zware metalen uit de funderingslaag kunnen uitlogen naar het grondwater. Bij de aanleg van de drainage wordt hier rekening mee gehouden. - de veiligheid/gezondheid van de sporters. Nader onderzoek, na zorgen hierover, geven geen reden tot ongerustheid. - Terughoudend omgaan met het toepassen van kunstgras, dus alleen daar waar de velden te intensief worden gebruikt om natuurgras toe te passen. Als nieuw kunstgras wordt toegepast, wordt er na 2014 al geen gebruik meer gemaakt van SBR rubber infill. • Gewasbeschermingsmiddelen Het is al langer beleid van de gemeente Alkmaar om onkruid niet met chemische middelen te bestrijden; daarmee liepen we vooruit op de wettelijke eisen die nu van kracht zijn. • Klimaatadaptief Met klimaatadaptief wordt bedoeld dat de omgeving bestand is tegen het veranderende klimaat: langere perioden van droogte en heviger regenbuien. Het coalitieakkoord 2018 zegt hierover: ‘Het is van belang dat ons rioolnetwerk is ingesteld op de grote hoeveelheden water ineens, die het gevolg zullen zijn van de klimaatverandering. Wij komen tot een onderzoek waaruit blijkt hoe investeringen in klimaatbestendigheid naar voren kunnen worden gehaald, waarbij wij uitgaan van een tarief van rioolheffing dat kostendekkend is en blijft.’

Natuurgrasvelden zijn onverhard en nemen daardoor regenwater op. Dat geldt ook voor waterpasseerbare verharding op parkeerterreinen. Kunstgrasvelden daarentegen voeren middels drainage regenwater versneld af, net als alle verharde delen van de complexen.

11

Paden, parkeerterreinen, kunstgrasvelden en andere verharde delen van complexen kunnen mogelijk veranderd worden naar waterpasserend en/of voorzien van waterberging onder het terrein. Daarmee wordt het rioolstelsel ontlast. Bij renovaties worden deze mogelijkheden waar mogelijk, wenselijk en betaalbaar ingepast. Ook het vergroenen van sportcomplexen ter bestrijding van hittestress is onderdeel van elke renovatie of aanleg.

Verenigingen worden ondersteund De kleedkamers en kantines zijn in bezit van de verenigingen, die dus ook een opgave hebben in verduurzaming. Dit geldt ook voor de verlichting als die in eigendom is van de club. Verenigingen kunnen daarvoor een beroep doen op de subsidieregeling van de gemeente, zie meer onder het kopje Masterplan Sport en bewegen. Daarnaast kent ook het Ministerie van VWS een subsidieregeling (BOSA) bij verduurzamingsinvesteringen en ter compensatie van de sportvrijstelling op BTW (samen 30%). Verenigingen kunnen voor een investering op beide regelingen een beroep doen, zodat ze zelf nog slechts 36% hoeven bij te dragen.

·

·

12

Financiën

13

Exploitatie De velden worden door de gemeente verhuurd aan Alkmaar Sport tegen kostprijsdekkende tarieven; met andere woorden: de kapitaallasten van aanleg en renovatie worden doorberekend in de huur. Het onderhoud en de exploitatie ligt in handen van Alkmaar Sport NV, die daarvoor subsidie ontvangt van de gemeente. De maatschappelijke tarieven die Alkmaar Sport aan de verenigingen in rekening brengt worden jaarlijks door de gemeente vastgesteld.

Voor 2020 (excl. BTW): · Exploitatie en onderhoudskosten · € 1.368.824 · Huur aan de gemeente · € 1.058.074 Totale kosten € 2.426.898 · Inkomsten vanuit verenigingen · € 385.466 · Subsidie van gemeente · € 2.041.432

Investeringen De investeringskosten bij aanleg en renovatie zijn voor rekening van de gemeente, maar de kapitaallasten daarvan worden doorberekend in de huur die Alkmaar Sport betaalt.

Natuurgrasvelden en hybride velden gaan ongeveer vijftien jaar mee, en moeten dan gerenoveerd worden. De toplaag van kunstgrasvelden moet na ongeveer tien jaar gerenoveerd worden, terwijl de onderlaag 30 jaar mee gaat. Per jaar wordt steeds gekeken of een veld dat technisch afgeschreven is, op dat moment vervangen moet worden of nog even mee kan. Als we kijken naar de komende vijftien jaar, is per jaar gemiddeld nodig voor renovaties:

Type veld Aantal Kosten Levens- Investerings- Kapitaallasten renovatie* duur kosten / jaar* per veld/jaar** Kunstgrasvelden 23,5 300.000 10 705.000 30.000 toplaag Kunstgrasvelden 23,5 200.000 30 157.000 7.000 fundering Hybride grasvelden 3 325.000 15 65.000 22.000 Natuurgrasvelden 19 75.000 15 95.000 5.000 Hand/honk/softbal 5 125.000 15 42.000 8.000 Totaal 50,5 1.064.000

*Bedragen zijn exclusief BTW. Prijspeil 2021. ** Onderhoudskosten bedragen ca. € 16.000 per veld per jaar ongeacht het veldtype.

Tot nu toe wordt het benodigde krediet voor renovatie steeds per veld op de meerjarenbegroting gezet. Het blijkt echter geregeld dat een veld nog iets langer mee kan, of dat juist een aanpassing nodig is door andere omstandigheden. Daarnaast is het aantal velden inmiddels vrij groot geworden waardoor makkelijker met een gemiddelde gewerkt kan worden. Daarom stellen we voor een vast, gemiddeld bedrag per jaar in de meerjarenbegroting op te nemen voor investeringen in renovaties. Rekening houdend met 1% inflatie per jaar, wordt dat een bedrag van gemiddeld 1.150.000 per jaar over de komende vijftien jaar. Dit bedrag komt in de plaats van de al opgenomen bedragen in het meerjareninvesteringsplan, die sterk fluctueren.

14

BTW-vrijstelling Sinds 2019 is sport vrijgesteld van BTW. Daardoor is het niet meer mogelijk de BTW op uitgaven die we doen voor de sport, terug te krijgen van de belastingdienst. Voor de jaren 2019 t/m 2023 is er een compensatieregeling van het Ministerie van VWS (SPUK), waar we jaarlijks een beroep op doen. Deze dekt het grootste deel van het ontstane nadeel. Voor de jaren vanaf 2024 kan het zijn dat er weer voor vijf jaar een compensatieregeling komt. Uiteindelijk wordt de compensatie onderdeel van het gemeentefonds.

·

15

Bijlagen

16

Bijlage 1 Overzicht sportvelden in eigendom en beheer van de gemeente

Situatie per 1 Januari 2020 Overzicht sportvelden gemeente Alkmaar huidig Complex veld infill/korrels Alcmaria Victrix A-veld Kurk B-veld Rubber C-veld Gras SV Koedijk A-veld Gras/Hybride B-veld Kurk C-veld rubber pupillenveld Kurk D-veld Gras Trainingsveld/pupillenveld Gras Handbalveld Asfalt Kolping Boys A-veld TPE B-veld rubber pupillenveld Kurk C-veld Gras D-veld Gras E-veld Gras Jong Holland A-veld Kurk B-veld rubber pupillenveld rubber C-veld Gras Alkmaarsche Boys A-veld rubber pupillenveld Kurk B veld Hybride/Grassmaster C-veld Hybride/Grassmaster AFC '34 A-veld Kurk B-veld Kurk C-veld Gras D-veld Gras E-veld Leem/Gras F-veld (gravel) Gravel G Rugby/AFC Gras SV De Rijp A-veld rubber B-veld Gras C-veld Gras SSV A-veld Kurk B-veld Gras Handbalveld Asfalt SV Graftdijk A-veld Kurk pupillenveld Gras GSV A-veld Gras

17

Sporting S. A-veld Gras B-veld Gras C-veld (afgestoten)

Andere sporten AMHC hockey A-veld waterveld B-veld semi water C-veld Zand D-veld Zand e veldje Zand Celeritas korfbal 2 velden Zand DSO korfbal 1 veld Zand Rugby A-veld Gras trainingsstrook Gras A&O handbal asfaltveld Asfalt Alcmaria V honk/soft 3 velden halfverharding

18